Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Certain aspects of sentencing for crimes for which a plea
agreement was concluded in the criminal law of the
Republic of Uzbekistan
Kunduz ROZIMOVA
1
, Dilbar SHARIPOVA
2
Tashkent State University of Law
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2023
Received in revised form
15 January 2023
Accepted 25 February 2023
Available online
15 March 2023
In recent years, one of the things done to democratize and
liberalize the judicial system in our country was the addition of
Article 572 to the Criminal Code. The conclusion of an
agreement on the admission of guilt and the imposition of
punishment in cases where an agreement has been concluded
are reflected in the criminal legislation of many countries. The
article focuses on the order of sentencing for crimes for which a
plea agreement was concluded and its special features.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss2/S-pp275-279
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
Law on amendments and
additions to the Criminal
and Criminal Procedure
Codes of the Republic of
Uzbekistan,
plea agreement,
serious and extremely
serious crimes,
petition,
medical or coercive
measures
O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqida aybga iqrorlik
to‘g‘risidagi kelishuv tuzilgan jinoyatlar bo‘yicha jazo
tayinlashning ayrim jihatlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
O‘zbekiston
Respublikasining Jinoyat va
Jinoyat-protsessual
kodek
slariga o‘zgartirish va
So‘nggi yillarda mamlakatimizda sud
-huquq tizimini
demokratlashtirish va liberallashtirish borasida qilingan
ishlardan biri Jinoyat kodeksiga 572-
moddaning qo‘shilishi
bo‘ldi. Aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv tuzilgan ishlar bo‘yicha
1
Doctor of Philosophy in Legal Sciences (PhD), Associate Professor, Department of Criminal Law, Criminology and
Combating Corruption, Tashkent State University of Law. E-mail: q.rozimova@gmail.ru
2
Student, Criminal Justice faculty, Tashkent State University of Law. E-mail: dilbarsharipova013@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
276
qo‘shimchalar kiritish
to‘g‘risidagi qonun,
aybga iqrorlik
to‘g‘risidagi kelishuv,
og‘ir va o‘ta og‘ir jinoyatlar,
iltimosnoma,
tibbiy yo‘sindagi majburlov
choralari.
jazo tayinlashning huquqiy asosi Jinoyat kodeksi va Jinoyat
protsessual kodeksi bilan tartibga solinadi. Aybga iqrorlik
to‘g‘risida kelishuv tuzish va kelishuv tuzilgan ishlar bo‘yicha
jazo tayinlash ko‘pgina mamlakatlarning jinoyat qo
nunchiligida
o‘z ifodasini topgan. Maqolada aybga iqrorlik to‘g‘risida
kelishuv tuzilgan jinoyatlar bo‘yicha jazo tayinlashning tartibiga
hamda uning alohida xususiyatlariga to‘xtalib o‘tilgan.
Некоторые аспекты
назначения наказания
за
преступления, по которым заключено соглашение о
признании вины, в уголовном законодательстве
Республики Узбекистан
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Закон о внесении
изменений и дополнений
в Уголовный и Уголовно
-
процессуальный кодексы
Республики Узбекистан,
мировое соглашение,
тяжкие и особо тяжкие
преступления,
ходатайство,
меры медицинского
или принудительного
характера
.
Одним из мероприятий по демократизации и
либерализации судебной системы в нашей стране за
последние годы стало внесение в Уголовный кодекс статьи
572. Заключение соглашения о признании вины и
назначении наказания в случаях, когда соглашение
заключено,
нашли
отражение
в
уголовном
законодательстве многих стран. В статье акцентируется
внимание на порядке назначения наказания за
преступления, по которым заключено соглашение о
признании вины, и его особенностях.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda sud
-huquq tizimini demokratlashtirish va
erkinlashtirish, sud hokimiyati mustaqilligini ta’minlash, fuqarolar huquqlari, erkinliklari
va qonuniy manfaatlarini
himoya qilish borasida keng ko‘lamli chora
-tadbirlar amalga
oshirildi.
Ushbu fikrning tasdig‘i sifatida shuni aytishimiz mumkinki, 2021
-yil 18-fevralda
qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat va Jinoyat
-protsessual kodekslariga
o‘zgartirish va
qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi Qonun bilan mamlakatimizda jinoyat
ishlari bo‘yicha aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv joriy qilindi. Mazkur Qonun bilan
Jinoyat kodeksiga 572-
modda “Aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv tuzilgan jinoyatlar
bo‘yicha jazo tayinlash” to‘g ‘risida qo’shimcha kiritildi. Unga ko‘ra: “Aybga iqrorlik
to‘g‘risida kelishuv tuzilgan jinoyatlar bo‘yicha tayinlanadigan jazoning muddati yoki
miqdori Jinoyat Kodeksi Maxsus qismining tegishli moddasida nazarda tutilgan eng ko‘p
jazon
ing yarmidan oshmasligi kerak” .
Jinoyat protsessual kodeksi 5861-
moddasiga muvofiq, “Aybga iqrorlik to‘g‘risidagi
kelishuv-
bu, jinoyat ishini yuritishda o‘ziga nisbatan qo‘yilgan gumonga, ayblovga rozi
bo‘lgan, jinoyatning ochilishiga faol ko‘maklashgan
hamda keltirilgan zararni bartaraf
etgan gumon qilinuvchining yoki ayblanuvchining iltimosnomasiga asosan nazorat
qiluvchi prokuror bilan ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan, uncha og‘ir bo‘lmagan va og‘ir
jinoyatlar bo‘yicha tuziladigan kelishuvdir”
.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
277
M.H. Ru
stambayev fikriga ko‘ra, aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuv ayrim shartlar
mavjud bo‘lgan taqdirdagina tuziladi. Bular:
1) gumon qilinuvchi, ayblanuvchi o‘z harakatlarini mohiyatini hamda o‘zi bergan
iltimosnomasining oqibatini anglab yetganida;
2) iltimosnoma ixtiyoriy ravishda berilganligi yoki ishda ishtirok etayotgan
himoyachi bilan maslahatlashuvlar natijasida berilgan bo‘lsa;
3) gumon qilinuvchi, ayblanuvchi surishtiruv yoki tergov organlari tomonidan
qo‘yilgan ayblovni, mavjud dalillarni, shuningd
ek, yetkazilgan zararni miqdorini inkor
etmasa hamda uni to‘liq bartaraf etgan bo‘lsa;
N.Nabiyev fikriga ko‘ra, agar ish bo‘yicha gumon qilinuvchi, ayblanuvchi sifatida
bir necha shaxs jalb etilgan bo‘lsa, aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuv har bir gu
mon
qilinuvchi, ayblanuvchi bilan alohida-alohida tuziladi .
E’tiborli jihati shundaki, ayblanuvchi, gumonlanuvchi aybga iqrorlik to‘g‘risidagi
kelishuvni tuzish haqidagi iltimosnomani surishtiruv va tergovning istalgan bosqichida
berishi mumkin. Jinoyat q
onunchiligiga muvofiq, aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuvni 4
toifa shaxslar tomonidan imzolangan bo‘lishi lozim. Ular:
ishni yuritayotgan prokuror tomonidan;
gumon qilinuvchi, ayblanuvchi;
gumon qilinuvchi, ayblanuvchining himoyachisi;
gumon qilinuvchi, ayblanuvchining qonuniy vakili tomonidan (agar ishda
qatnashayotgan bo‘lsa);
Kelishuv imzolanishidan oldin gumonlanuvchi, ayblanuvchi kelishuvni imzolash
masalasini hamda uning oqibatlarini himoyachisi bilan holi qolgan holda, maxfiy ravishda
gaplashib olish huquqiga ega.
E.Turg‘unboyev fikriga ko‘ra, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi aybga iqrorlik
to‘g‘risida kelishuv tuzish haqidagi iltimosnomani surishtiruvning va dastlabki
tergovning istalgan bosqichida berishi mumkin .
Iltimosnomada gumon qilinuvchi, ayblanuvchi surishtiruv yoki dastlabki tergovda
qo‘yilgan ayblovni tan olishi, dalillarni inkor qilmasligi, jinoyatni tergov qilishga
ko‘maklashishi, jinoyat natijasida olingan mol
-mulkning topilishi uchun qaysi
harakatlarni amalga oshirish shartligini, jinoyatga aloqador boshqa axborotni taqdim
etishga doir majburiyatlarini hamda jinoyat oqibatida yetkazilgan zarar bartaraf
etilganligini ko‘rsatib o‘tishi kerak. Kelishuv tuzish haqidagi iltimosnomada gumon
qilinuvchi, ayblanuvchi tomonidan bajariladigan va jinoyatni fosh etish uchun
ko‘maklashadigan muayyan harakatlar ham ko‘rsatilishi mumkin.
Qolaversa, JPK 5863-
moddasi aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv tuzish haqidagi
iltimosnomaning prokuror tomonidan ko‘rib chiqilishi belgilangan. Aybga iqrorlik
to‘g‘risida kelishuv tuzish haqidagi iltimosnoma jinoyat ishini yuritayotgan
surishtiruvchiga, tergovchiga taqdim etiladi. Surishtiruvchi, tergovchi aybga iqrorlik
to‘g‘risida kelishuv tuzish to‘g‘risidagi iltimosnomani olgan paytdan e’tiboran yigirma
to‘rt s
oat ichida jinoyat ishi materiallarini kelishuv tuzish masalasini hal qilish uchun
prokurorga yuboradi. Prokuror kelishuv tuzish to‘g‘risidagi iltimosnomani u kelib
tushgan paytdan e’tiboran yetmish ikki soat ichida surishtiruvchi yoki tergovchi hamda
gumo
n qilinuvchi, ayblanuvchi, uning himoyachisi ishtirokida ko‘rib chiqadi va ushbu
Kodeksning 5861-
moddasida ko‘rsatilgan talablarga rioya etilganligini tekshiradi . Zarur
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
278
hollarda, prokuror jabrlanuvchini yoki fuqaroviy da’vogarni ham kelishuv tuzish
masala
sini ko‘rib chiqish uchun jalb qiladi .
Jinoyat protsessual kodeksining 5861-moddasining 2-qismida aybga iqrorlik
to‘g‘risidagi kelishuv tuzilmaydigan holatlar ko‘rsatib o‘tilgan. Unga ko‘ra:
JPKning 61-
bobida belgilangan tartibda tibbiy yo‘sindagi majburlov choralarini
qo‘llash uchun asoslar mavjud bo‘lganda;
Shaxs tomonidan bir nechta jinoyatlar sodir etilgan bo‘lib, ulardan loaqal bittasi JK
572-
moddada belgilangan talablarga to‘g‘ri kelmasa
;
Aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuvga doir ishlar umumiy tartibda, jinoyat ishi
kelishuvi bilan birga sudga kelib tushganidan e’tiboran sud 1 oydan kechiktirmay ko‘rib
chiqishi shart.
Jinoyat protsessual kodeksi 5868-moddasiga asosan, sud aybga iqrorlik
to‘g‘risidagi prokuror qarorini ko‘rib chiqib, quyidagi qarorlardan birini chiqaradi:
Kelishuvni tasdiqlash to‘g‘risida;
Kelishuvni tasdiqlashni rad etish va ishni prokurorga qayta yuborish haqida;
Aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv tuzilgan ishlar bo‘yicha jazo tayinlashda xorijiy
davlatlar tajribasini o‘rganadigan bo‘lsak, Rossiya Federatsiyasida hamda O‘rta Osiyo
mamlakatlarida bu norma deyarli bir xil tarzda tartibga solingan. Rossiya Federatsiyasi
qonuchiligida aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuv “protsessual kelishuv” deb yuritiladi
hamda Rossiya Federatsiyasi Jinoyat-protsessual kodeksining 314-moddasiga binoan,
ayblanuvchi davlat yoki prokuror tomonidan o‘ziga qo‘yilgan ayblovga roziligini bildiradi
hamda ariza berishi mumkin .
Ammo Yevropa davlatlarida bu norma bir muncha farqli ravishda tartibga
solingan. Buni Buyuk Britaniya qonunchiligida ko‘rib chiqishimiz mumkin. Aybga iqrorlik
Buyuk Britaniya jinoyat protsessining an’anaviy va muhim elementi hisoblanadi. So‘nggi
yillarda Buyuk Britaniy
a sudlarida ayblanuvchilarning aybiga iqror bo‘lish foizi
kamayishi kuzatilayotgan bo‘lsada, ayblanuvchilarning ko‘pchiligi buni davom
ettirmoqda va odatda aybni oldindan tan olish britan sudyalarining jazo muddatini 20-30
foizga qisqartirishga olib kelmoqda .
Yuqoridagilarga asoslangan holda shuni xulosa qilishimiz mumkinki, odilona va
asosli jazo tayinlash hamda jinoyatga, jinoyat sodir etgan shaxsga adolatli baho bera olish
orqaligina jazodan ko‘zlangan maqsadlarga erishishimiz mumkin. Shu ma’noda, jino
yat
qonunchiligimizdagi yangi o‘zgarish jazoni liberallashtirish sohasida yangi muhim qadam
hamda jahon satandartlariga mos o‘zgarish bo‘ldi desak mubolag‘a bo‘lmaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston
Respublikasi Jinoyat kodeksi( www.lex.uz)
2.
O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat protsessual kodeksi (www.lex.uz)
3.
Rustambayev M.X. Jinoyat huquqi. Darslik-Toshkent: TDYU nashriyoti, 2019-B
546-547
4.
www.Aniq.uz Aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuv haqida nimalarn
i bilamiz?
5.
E.Turg‘unboyev
-
Aybga iqroqlik to‘g‘risida kelishuv tuzilgan ishlar bo‘yicha jazo
tayinlashning alohida jihatlari
6.
Jinoyat protsessual kodeksi.Toshkent: Adolat nashriyoti, 2021-B 684
7.
Jinoyat protsessual kodeksi.Toshkent: Adolat nashriyoti, 2021-B 684
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
279
8.
Rustambayev M.X. Jinoyat kodeksiga sharh.Toshkent: TDYU nashriyoti, 2021-B
547
9.
Jinoyat protsessual kodeksi.Toshkent: Adolat nashriyoti, 2021-B 684
10.
Rossiya Federatsiyasi Jinoyat-protsessual kodeksi 2021-yil 18-dekabrdagi 174-
FZ-son
11.
Buyuk Britaniya-Jinoyat va protsessual tergov to'g'risidagi qonunning 49-
bo'limi
