Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Studying Finland education system in international
research
Shokhida YUSUPOVA
1
, Gulnoza KUZIEVA
2
Andijan State Pedagogical Institute
Namangan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2022
Received in revised form
15 January 2023
Accepted 25 February 2023
Available online
15 March 2023
This article provides detailed information about the
possibilities of introducing the Finnish education system,
communications in the Finnish education system, primary
education, secondary education, textbooks in Finnish schools,
the work of teachers, and the opportunities provided to
students at school.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss2/S-pp380-386
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
education,
system,
teacher,
interest,
lesson,
break,
international experience,
school,
academic high school,
vocational college,
cooperation,
policy,
reform,
student,
parent.
Xalqaro tadqiqotlarda Finlyandiya
ta’lim
tizimining
o‘rganilishi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
ta’lim,
tizim,
o‘qituvchi,
qiziqish,
dars,
Ushbu maqolada Finlandiya
ta’lim
tizimining joriy etilishi, fin
ta’lim
tizimidagi
bo‘g
‘inlari,
quyi
ta’lim,
o‘rta
ta’lim,
fin
maktablaridagi darsliklar,
o‘qituvchilarning
ish faoliyati,
maktabdagi
o‘quvchilarga
berilgan imkoniyatlar haqida batafsil
ma’lumot
berilgan.
1
Doctor of Pedagogical Sciences, Professor, Andijan State Pedagogical Institute.
2
Master degree student, Namangan State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
381
tanaffus,
xalqaro tajriba,
maktab,
akademik litsey,
kasb-hunar kolleji,
hamkorlik,
siyosat,
islohot,
o‘quvchi,
ota-ona.
Изучение
системы
образования
Финляндии
в
международных
исследованиях
АННОТАЦИЯ
Ключевые
слова:
образование,
система,
учитель,
интерес,
урок,
перерыв,
международный
опыт,
школа,
академический
вуз,
профессиональный
колледж,
сотрудничество,
политика,
реформа,
ученик,
родитель.
В
данной
статье
дана
подробная
информация
о
возможностях
внедрения
финской
системы
образования,
связи
в
финской
системе
образования,
начальное
образование,
среднее
образование,
учебники
в
финских
школах,
работа
учителей,
возможностях,
предоставляемых
учащимся
в
школе.
Hozirgi rivojlanayotgan davrda davlatimiz rahbari tomonidan
O‘zbekiston
ta’lim
-
tarbiya
yo‘nalishining
sifatli va ushbu sohani yanada rivojlantirish, maktabgacha
ta’lim
muassasalarining bolalari,
o‘quvchi
va talabalarda bilim va
ko‘nikmalarini
oshirish,
ta’lim,
ilm-fan sohasi
o‘rtasida
o‘zaro
hamkorlik jarayonini,
ta’limning
uzluksizligini
ta’minlash
yuzasidagi rejali ishlar olib borilmoqda. Shuningdek,
ta’lim
-tarbiya sohasining hozirdagi
holati, tizimni hozirgi rivojlanayotgan davr talabiga moslashtirish, bolalarni yuqori bilim-
ma’rifatga
ega, jismonan va
ma’naviy
sog‘lom
yetuk shaxs sifatida tarbiyalash,
ta’lim
muassasalari pedagog va rahbarlarini
obro‘sini
oshirish, ularning foydali faoliayt olib
borishlari uchun kerak shart-sharoitlarni tashkil qilish
bo‘yicha
davomli chora-
tadbirlarni shakllantirishni talab qilmoqda.
O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyevning 2020-yil 6-noyabr
kunidagi
“O‘zbekistonning
yangi taraqqiyot davrida
ta’lim
-tarbiya va ilm-fan sohalarini
rivojlantirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi
PF
–
6108-sonli Farmoni[1]da yangi Milliy
o‘quv
dasturini ishlab chiqishda xorijlik ekspertlar, jumladan, Finlyandiyaning malakali
mutaxassislarini jalb qilish kerakligini
ta’kidlab
o‘tdi.
O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentning Sirdaryo viloyatiga tashrifida Finlandiya tajribasi dastlab boshlang‘ich
maktablar uchun “Finlyandiya standartlari” asosida darsliklar ishlab chiqilishi kerakligini
ta’kidladi va bu qarorni “Finlyandiya xalq ta’limi Yevropada va umuman butun dunyoda
raqobatbardosh ekani” bilan izohladi. So‘ng Qashqadaryo viloyatini rivojlantirish
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
382
masalalariga bag‘ishlangan Prezident huzuridagi yig‘ilishda kelgusi o‘quv yilidan boshlab,
viloyatning 48 t
a maktabida Finlyandiya ta’lim tizimini tatbiq etish to‘g‘risida topshiriq
berildi. Hozirgi rivojlangan davrda Finlandiya davlati yuqori ko‘rsatkichli ilm
-fan
darajasi,
ya’ni tartibliligi bo‘yicha ta’lim sohasida yetakchi davlatdir. Ilk marta 2000
-yil
“Ta’limdagi fin mo‘jizasi” haqida o‘quvchilarning ta’limdagi ko‘rsatkichlariga baho berish
bo‘yicha xalqaro dastur PISAning dastlabki natijalari e’lon qilinganida ma’lumot sifatida
aytib o‘tilganligi barchaga ma’lum. Finlyandiya o‘qish savodxonligi bo‘yicha ta
dqiqotda
qatnashgan 32 mamlakat orasida 546 ball bilan
birinchi
, matematik savodxonlik
bo‘yicha 536 ball bilan (Janubiy Koreya, Yaponiya, Gonkong va Yangi Zelandiyadan keyin)
beshinchi
va tabiiy-
ilmiy yo‘nalish bo‘yicha (Janubiy Koreya, Gonkong Yaponiya ka
bi
davlatlardan keyin)
to‘rtinchi
o‘rinni olgan. PISAning keyingi sikllarida ham,
natijalarning pasayish va Osiyo mamlakatlari Shanxay, Gonkong, Tayvan, Singapur,
Yaponiya, Janubiy Koreyaning reytingi o‘sishi jarayoni kuzatish mumkin bo‘lsa
-da,
Finlyandiya
baribir yuqori o‘rinlarni egallagan. Ko‘rsatkichlarning pasayishidan tashqari,
PISA xalqaro dasturining 2018-
yilgi natijalar bo‘yicha hisobotida Iqtisodiy hamkorlik va
taraqqiyot tashkiloti davlatlari orasida mutolaa bo‘yicha o‘g‘il va qiz bolalarning nat
ijalari
bo‘yicha eng katta farqqa, mutolaa bo‘yicha ko‘rsatkichlari past bolalarning ulushi ikki
barobar oshganiga, shuningdek, turli ijtimoiy-iqtisodiy maqomdagi oilalarning bolalari
erishgan yutuqlari o‘rtasidagi farqlarning kattaligiga e’tibor berilgan
[2].
Finlandiyada ta’lim tizimi turli xil bo‘g‘inlarga bo’linadi. Maktabgacha ta’lim tizimi
pulli ko’rinishda bo‘lib, bu bo‘g ‘inning to‘lov qiymatini oilaning moddiy farovonligidan
kelib chiqib belgilanadi. Bundan keying bo‘g ‘in bir yil miqdorni o‘z
ichiga olgan
majburiy maktabgacha tayyorlov bosqichi hisoblanadi. Tayyorlov bosqichi bepuldir.
Fin maktablariga o‘quvchilar 7 yoshdan qabul qilinadi. Boshlang‘ich ta’lim olti yil etib
belgilangan. O‘quvchilar 7
-
sinfga o‘tishidan boshlab, uch yil muddatni
o‘z ichiga olgan
o‘rta ta’limning birinchi bosqichiga o‘tadi. Maktablarda boshlang‘ich va o‘rta ta’limning
birinchi bosqichida ta’lim olayotgan bolalarga ta’lim olish bosqichi bir xil bo‘ladi. Fin
maktablarida bilim va salohiyatiga qarab ajratish qat’ayan
man etilgan. Boshlang‘ich
maktabda bitta o‘qituvchi o‘quvchilarga dars bersa, o‘rta maktabda har bir fanga fan
o‘qituvchisi dars beradi. Maktablardagi o‘quv yili 38 hafta davom etadi, darslar
45 daqiqani tashkil etadi. O‘quvchilar til (xorijiy til, ona t
ili, ikkinchi davlat tili,), tarix va
jamiyatshunoslik, san’at, tabiiy fanlar, matematika, din va etika, (qo‘l hunari, vizual san’at,
musiqa), ro‘zg‘orshunoslik, jismoniy tarbiya, o‘quvchularning o‘z xohishlari bo‘yicha yana
tanlov fanlarni o‘rganadi [3]
.
Shuningdek, metakognitiv (o‘z o‘quv jarayonini nazorat qilish malakasi) va
funksional ko‘nikmalar hamda kasb tanlovi bo‘yicha maslahat olish uchun maxsus vaqtlar
ajratiladi. O‘quvchiga belgilab qo‘yilgan yuklama, Yevropa davlatlari maktablari bilan
taqqosl
aganda, boshlang‘ich sinflarda: 1 va 2
-sinflarda minimal yuklama 20 soat, katta
sinflarda 27 soatgacha ko‘payadi. Maktablarda xotirjamlashtiruvchi muhit mavjud,
maktabda forma kiyish majburiy emas, o‘quv darsliklari, tushlik bepul bo‘lib, darslar
oralig‘idagi tanaffuslarning o‘quvchilarga dam olish va o‘ynashga imkoniyat beradi.
Finlyandiya maktablarida o‘rtacha umumta’lim majburiy tizimi ikki bosqichdagi
maktabga bo‘linadi:
Quyi (alakoulu), 1-6 sinf;
–
Yuqori (yläkoulu), 7
-9 sinf.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
383
Qo‘shimcha 10
-
sinfda o‘quvchilar o‘z baholarini yaxshilashlariga imkoniyat
mavjud. So‘ngra o‘quvchilar professional kollejga yoki litsey(lukio)da o‘qishni davom
ettirishlari mumkin.
Finlyandiya maktablarida ta’limi “o‘rta” bosqichida 7 tamoyil mavjud.
1. Tenglik.
2. Bepul.
3. Individuallik
4. Amaliyot
5. Ishonch.
6. Istak-xohish.
7. Mustaqillik.
1. Tenglik.Mamlakatdagi maktablar tabaqalashtirilmagan. Finlyandiya davlatidagi
eng kichkina maktabda
–
11 ta o‘quvchi ta’lim olsa, yirik maktablarda esa 960 nafar
o‘quvchi o‘qiydi. Hamma maktablarning moliyalashtirilishi bir xil, bir xil jihozlangan,
imkoniyatlari ham yagonaligi bilan farqlanadi. Deyarli barcha maktablar
–
davlat
maktablari bo‘lib, xususiy maktablar ham faoliyat yuritadi. Fin maktablarida
o‘quvchilarga bo‘lgan talab yuqori ekanligini “pedagogik” laboratoriyalar: Montessori,
Fren, Mortan Valdorf maktablarini misol sifatida aytish mumkin. Fransuz, ingliz, nemis
tillarida ta’lim beriluvchi o‘quv markazlari ham xususiydir
[4].
Finlyandiya davlatida tenglik tamoyi
liga rioya qilishadi. Buni biz bog‘chalardan
boshlab to oliy ta’lim muassasalaridagi ta’lim tizimida shved tilidagi parallel ta'lim tizimi
borligidan bilamiz. Shuningdek, Saam xalqining manfaatlari ham hisobga olingan holda,
davlatning shimoliy qismida ona
tilida ta’lim imkoni mavjud.
Fanlar.Maktablarda bir fanning boshqa fandan ko‘proq o‘rgatilishi mumkin emas.
Maktablarda matematika fani tasviriy san’at fanidan muhim emas. Iqtidorli o‘quvchilar
uchun alohida sinflar tashkil etilishiga sabab sifatida o‘quvchilarning sport, san’at va
musiqa qobiliyati bo‘lishi mumkin.
Ota-
onalar.O‘qituvchi o‘quvchilarning ota
-onasi ish joyi va faoliyati muhim
hisoblanmaydi, zaruriyatda kerak bo‘lsa bilish mumkin. Maktab o‘qituvchilarga
o‘quvchilarning ota
-onalarining faoliyatiga oid savollar berish taqiqlanadi.
O‘quvchilar. Finlar o‘quvchilarni tanlovlarga qarab bo‘lmaydi. O‘quvchilarni bir
-
biriga taqqoslash taqiqlangan. Bilimli bolalar ham, bilim salohiyati past bolalar ham
“o‘ziga hos” hisoblanadi. Ularning barchasi birga
tahsil olishadi. Bundan tashqari,
maktabda nogiron o‘quvchilar ham ta’lim olishadi. Fin maktablarida alohida e’tibortalab
shaxslarni jamiyatga yuqori darajada integratsiya qilishga harakat qilishadi.
O‘qituvchilar.O‘qituvchilar tomonidan o‘quvchilarga yaxshi munosabatda bo‘linadi,
o‘quvchilarni ajratish mumkin emas. Qonun
-qoidalardan chiqish mumkin emas.
Agar ushbu holat aniqlansa, maktab o‘qituvchi o‘rtasidagi shartnomasini bekor qiladi.
O‘qituvchilari ta’lim berish vazifasini bajaradi. Maktabdagi hamma o‘qituvchilar tengdir.
Bolalar va katta yoshliklarning huquqlari tengligi. Fin xalqi ushbu tamoyilni
“o‘quvchiga hurmat”
deb ataydi. Bolalarga 1-
sinfdan ularning huquqlari o‘rgatiladi.
Bu finlyandiyalik ota-onalarni ularning farzandi
–
mustaqil shaxs ekaniligini, ularga
so‘zlar bilan ham qalbiga ozor berib bo‘lmasligini tushunishlariga harakat qilinadi
[5].
Finlyandiya davlatining
mehnatga oid qonunchiligida, o‘qituvchi o‘z kasbidan kelib
chiqqan holda o‘quvchini haqorat qilishi man etilgan. Maktablarning o‘qituvchilar bilan
shartnoma muddati 1 yil hisoblanadi. Shartnoma muddatini uzaytirish va bekor qilish
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
384
mumkin. O‘qituvchilarga to‘lanadigan maosh yuqori ekanligini quyidagi misol orqali
bilish mumkin. o‘qituvchisi
–
5000 yevrogacha, yordamch
i o‘qituvchi –
2500 yevrogacha
maosh oladi.
2.
Bepul. Maktablarda o‘qishdan tashqari bepul xizmatlar ham bor:
–
sinfdan tashqari har qanday faoliyat, muzeylar, ekskursiyalar,
–
tushlik;
–
bolani maktabga olib keluvchi va uyiga qayta olib boruvchi transport;
–
o‘quv darsliklari, barcha o‘quv qurollari, kalkulyatorlar va xatto planshet
-
noutbuklar.
Maktab xarajatlari uchun ota-
onalardan pul yig‘ish mumkin emas.
3.
Individuallik. Maktabdagi har bir o‘quvchi uchun yakka tartibdagi ta’lim va
rivojlanish rejasi
tuziladi. Yakka tartib o‘quvchilar tomonidan foydalanilaniladigan
darsliklarning mazmuni, mashg‘ulotlar, sinf va uy ishlari soni va topshiriqlarga
ajratilayotgan vaqt, ta’lim materialiga ham tegishli bo‘ladi [6]
.
Bir sinfdagi darsda o‘quvchilar
har xil murakkab mashqlarni bajarishadi. Baholash tizimi personal darajaga belgilanadi.
Agar odatiy mashqlar a’lo darajada bajarilsa, ertasiga mashg‘ulot darajasi yuqoriroq
beriladi, agar o‘quvchi mashg‘ulotni bajara olmasa, qayta oddiy mashqlarga qaytiladi.
Fin ma
ktablarida oddiy ta’lim bilan bir qatorda ta’lim jarayonida 2 ta tur mavjud:
“Bo‘shroq” o‘quvchilar ta’limini qo‘llab
-quvvatlovchi boshqa davlatlarda
repetitorlar o‘zlashtirishi past darajadagi o‘quvchilar bilan shug‘ullanadi. Finlyandiya
davlatida repetit
orlik keng tarqalmagan, maktab o‘quvchilari dars vaqtida yoki bo‘sh
vaqtlarida o‘quvchilarga qo‘shimcha yordam berishadi.
Korrektsion ta’lim –
mashg‘ulotlarni o‘zlashtirishdagi umumiy muammolar bilan
bog‘liq bo‘ladi. Masalan, maktabda ta’lim olib boriluvc
hi fin tilini tushunmasligi mumkin
yoki o‘quvchining yod olish yoki matematikadagi salohiyati past bo‘lishi mumkin.
Korrektsion ta’lim individual yoki kichik guruhlarga bo‘lib o‘qitiladi.
4.
Amaliyot. Finlyandiya maktablarida o‘quvchilarga imtihonlar mavj
ud emas.
O‘qituvchining xohishiga ko‘ra nazorat va oraliq test nazorat olinadi.
Nazorat ishlari va
oraliq test sinovlari
–
o‘qituvchining qaroriga qarab belgilanadi. Faqatgina umumta’lim
maktabini tamomlashda majburiy standart test olinadi.
E’tiborlik jihati shundaki,
o‘quvchilarning natijalari uchun o‘qituvchilar qayg‘urishmaydi, test natijalari yomon
bo‘lsa ham hech kim javobgar emas. Fin maktablarida o‘quvchilarga hayotiga kerakli
bo‘ladigan bilimlar o‘qitiladi. Misol uchun, o‘quvchilar ba
nk kartasi kabilarni bilishadi.
5.
Ishonch. Maktabning barcha xodim va o‘qituvchilar uchun imtihonlar va
nazoratlar yo‘q. O‘quvchilarga dars berishga oid o‘qituvchilar uchun uslublarni
o‘rgatuvchilar ham mavjud emas. Finlandiyada yagona ta’lim dasturi mav
jud, lekin
umumiy tavsiyalar bor xolos [7].
O‘qituvchilar darslarda
o‘zi uchun to‘g‘ri deb hisoblagan
uslubni qo‘llaydi. Maktablarda o‘quvchining o‘ziga bo‘lgan ishonchi muhim hisoblanadi.
Darsda o‘quvchi o‘zini qiziqtirgan mashg‘ulot bilan shug‘ullanishi
mumkin. Masalan,
qaysidir fanga tegishli darsda o‘quv filmi berilayotgan bo‘lsa
-
yu o‘quvchiga qizig‘i
bo‘lmasa, kitob o‘qib o‘tirishiga ruhsat berilgan.
6. Istak-
xohish. O‘qituvchilar dars mashg‘ulotlarida o‘quvchining e’tiborini jalb
qilishga harakat qili
shadi, ammo o‘quvchining o‘rgatilayotgan fanga qobiliyati yoki
qiziqishi bo‘lmasa, o‘quvchini murakkab bo‘lmagan, amaliy tomondan foydali
hisoblangan faoliyatga yo‘naltirishadi. O‘rta maktabda chora ko‘riladi –
o‘smir litseydagi
o‘qishini davom ettirishi k
erakmi yoki olgan bilimlari yetadimi? l kasb-hunar maktabiga
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
385
borish kerakligini, bu ikki yo‘lni o‘quvchilar tomonidan tanlanishi Finlandiya
mamlakatida birdek ahamiyatlidir. Har bir o‘quvchining qaysi faoliyatga moyilligini
aniqlashda o‘qituvchi tomonidan test va suhbat yo’li orqali aniqlanadi. Maktabda
belgilangan tartibga amal qilish majburiydir. O‘quvchilar tomonidan o‘tkazib yuborilgan
darslarda qayta o‘zlashtirish uchun qo‘shimcha darsliklarga kirish shart qilib belgilangan.
Misol uchun, o‘qituvchi 6
-s
inf o‘quvchisi dars qoldirgan bo‘lsa, dars jadvalidagi
“bo‘sh soat”ni belgilaydi yoki 2
-
sinfda qayta o‘zlashtiradigan darsi o‘tilsa, darsga kirb
o‘zlashtiradi. Agar darsda o‘quvchilarga xalal bersa, hisobga o‘tmaydi, boshqa soatda
qayta o‘tirishga majbur bo‘ladi.
7.
Mustaqillik. Finlyandiya maktablarida o‘quvchini mustaqil hayotga tayyorlash
kerak deb hisoblashadi. Shu sababdan maktab o‘quvchilarga fikrni erkin bayon qilish va
o‘z ixtiyoriga ko‘ra bilim olishga o‘rgatiladi. O‘qituvchilar fanning yangi mav
zularini
bayon qilishi shart emas, mavzularning hammasi kitobda berilgan. Yodlangan formulalar
bilan emas, ma’lumotnomadan, matndan, internetdan, kalkulyatordan foydalanish
muammolarning yechimini topish va kerakli ma’lumotlardan foydalanish muhimdir.
O‘qituvchilar o‘quvchilar o‘rtasidagi muammolarga aralashishmaydi, aralashmaslik
o‘quvchilarni mustaqil hayotga tayyorlanishlari
uchun javob berish mas’uliyatini
rivojlanish imkonini beradi.
Finlyandiyada maktablarida o‘quv yili avgust oyida boshlanadi, lekin
, yagona kun
belgilanmaganligi uchun 8 avgustdan 16 avgustgacha bo‘lgan oraliqda boshlanadi. O‘quv
yilning yakuni may oyi oxiriga to‘g‘ri keladi. O‘quv yilining kuzgi yarim yillikda 3
-4 kunlik
ta’til mavjud, shuningdek yngi yil bayrami munosabati bilan 2 haftalik ta’til beriladi.
Bahorgi o‘quv yilining yarim yilligi fevral oyidagi “chang‘i” ta’tilini ham o‘z ichiga oladi,
bunda fin oilalari, oila a’zolari bilan chang‘i uchishga boradilar
[8]. Bahorgi yarim yillikda
Pasxa ta’tili ham bor. Ta’lim tizimi kunduzgi smenada bo‘lib, haftada besh kun ta’lim
olinadi. Juma kuni qisqartirilgan o‘qish kuni hisoblanadi.
1- va 2-
sinflarda: Matematika, tabiat, o‘qish, musiqa, ona (fin) tili, din (e’tiqodiga
ko‘ra), jismoniy tarbiya, mehnat, tasviriy san’at. Maktablarda bir
darsda bir necha fan
o‘tilishi mumkin.
3- va 6-
sinflarda esa: Ingliz tili o‘qitila boshlanadi.
4-
sinfda o‘quvchilarning tanloviga ko‘ra qo‘shimcha yana bitta xorijiy til: nemis,
rus, fransuz, yoki shved tillari o‘qitiladi. Bundan tashqari, maktablarda tur
li xil
qo‘shimcha fanlar qo‘shiladi. Misol uchun, xor ijrosi, klaviaturada ishlash tezligi,
komputer bilimlari, daraxt bilan ishlash, maktablarda musiqiy asboblarni chalishni
o‘rgatishadi, bolalar 9 yillik o‘quv jarayonida ta’lim musiqiy asboblarida chalis
hni mashq
qilib ko‘rishadi.
5-
sinfda: geografiya, fizika, kimyo, biologiya, va tarix qo‘shiladi. 1
-sinfdan
6-
sinfgacha faqat bitta o‘qituvchi dars mashg‘ulotlarni olib boradi. Jismoniy tarbiya dars
mashg‘uloti haftasiga 1
-
3 marta o‘quvchilarning xohishiga
ko‘ra sport o‘yini saklida
o‘tiladi. Darsdan keyin dush qabul qilish majburiydir. Fan o‘qituvchilari 7
-sinfdan dars
mashg‘ulotlarini o‘tishadi.
7 va 9 sinflar: fizika, ingliz tili, salomatlik asoslari, jismoniy tarbiya, Fin tili va
adabiyoti, tasviriy san
’at, kimyo, geografiya, shved, matematika, biologiya, din, musiqa,
tanlov asosidagi fanlar va mehnat (o‘g‘il va qiz bolalar ajratilmaydi). Barcha birdek
sho‘rva pishirish va arralashni o‘rganadi. 9
-
sinf o‘quvchilari ikki hafta davomida “mehnat
hayoti” ni o‘rganishadi [9]
.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
386
Fin maktablarida ta’limning 10 ballik tizimi joriy etilgan, ammo 7
-sinfgacha
o‘quvchilarga faqat so‘zda baho qo‘yiladi: o‘rtadan pastroq, qoniqarli, yaxshi, a’lo. 1
- va
3-
sinflarda baho qo‘yishning hech qanday ko‘rinishi mavjud emas.
Finlyandiya davlatidagi barcha maktablarda “Wilma” davlat elektron tizimiga
ulangan bo‘lib, bu elektron maktab kundaligi hisoblanadi, har bir ota
-onalarni elektron
tizimga kirish uchun shaxsiy kodlari bor. Pedagoglar baho qo‘yib, davomatni belgilab
borish,
o‘quvchining maktabdagi faoliyati haqida ma’lumot berib borishadi; shuningdek,
“kelajak o‘qituvchisi”, ijtimoiy xizmatchi, psixolog, feldsher ham u yerda kerakli
ma’lumotni oladi. Fin maktablarida olingan baholardan o‘quvchilar xavotirlanishmaydi.
Maktabl
arlarning hududi devor bilan o‘ralmagan, maktabning kirish qismida
nazoratchilar ham yo‘q. Aksariyat maktablarning kirish darvozasi avtomatik tizimga ega,
binoga darslar jadvali asosida kirish mumkin. Iliq havoda dars mashg‘ulotlari ko‘pincha
ochiq havoda olib boriladi, maysalar ustida yoki maxsus jihozlangan qatorlarda
o‘tkaziladi
[10].
Shunisi ahamiyatliki, finlarning farzandlari tunda asabiy zo‘riqishdan
uyg‘onmaydi, maktabdan o‘qishdan bezish holatlari bo‘lmaydi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, Finlandiya davlatining ta’lim tizimidagi eng
katta muvaffaqiyatlatidan biri o‘qituvchilar salohiyatidir. Ta’lim tizimidagi berilgan
imkoniyatlardan biri o‘qituvchilarning mustaqilligi va astoydil kasbiga sadoqat bilan
xizmat qilishi muhim ekanligini bildiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
https://lex.uz/docs/-5085999
2.
https://www.weforum.org/agenda/2018/09/10-reasons-why-finlands-
education-system-is-the-best-in-the-world
3.
Ministry for Foreign Affairs, 2017. Text: Salla Korpela Production: Otavamedia
OMA Photos: Visit Finland, Otavamedia, Ministry of Education and Culture, Ilari Nummi.
4.
Morten Seby. Finnish Nordic Journal of Digital Literacy, volume 10, no 2-2015 p.
64
–
68 ISSN online: 1891-943X
5.
McFarland, J.; Hussar, B.; Zhang, J.; Wang, X.; Wang, K.; Hein, S.; Diliberti, M.;
Forrest Cataldi, E.; Bullock Mann, F.; Barmer, A. (2019). The Condition of Education 2019
(NCES 2019-144) (PDF). Washington, DC: National Center for Education Statistics: U.S.
Department of Education. p. 296. Retrieved 2019-10-01.
6.
Antikainen, Ari; Luukkainen, Anna (2008). “Twenty
-five Years of Educational
Reform Initiatives in Finland” (PDF). University of Eastern Finland. Archived from the
original (PDF) on 2017-05-17.
7.
“Human Development Report Education index”.
United Nations Development
Programme Human Development Reports. Retrieved.2021-05-14.
8.
8.Hallamaa, Teemu (2013-12-03). "Pisa-tulokset julki: Suomi pudonnut
matematiikassa 10 sijaa yhdeksässä vuodessa". YLE Uutiset (in Finnish). Retrieved
2014-04-07
9.
Loveless, Tom. “Girls, boys, and reading” Brookings.edu. Retrieved 2017
-12-29.
10.
Suomen kuvalehti Kou
lutus säästökuurilla, 2018
-04-27, pages 23-25.
