Обстоятельства, подлежащие доказыванию, при расследовании преступлений в налоговой сфере

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Circumstances to be proved in the investigation of crimes
in the tax sphere

Adolat KHAMRAYEVA

1

Supreme School of Judges

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received February 2023

Received in revised form

15 February 2023
Accepted 15 March 2023

Available online

25 April 2023

The article reveals the essence of the circumstances to be

proved in the investigation of crimes in the tax sphere, and

explains the importance of proving these cases in qualifying a

crime. The causes and conditions that contributed to the

commission of the crime are also considered.

2181-

1415/©

2023 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss2-pp118-124

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

circumstance,

tax,

crime,

proof,

threat,

document,

motive,

income,

subject.

Soliq sohasidagi jinoyatlarni tergov qilishda isbotlanishi

lozim bo‘lgan holatlar

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

holat,

soliq,

jinoyat,

isbotlash,

xavf,

hujjat,

motiv,

daromad,

sub’yekt.

Maqolada

soliq

sohasidagi

jinoyatlarni

aniqlashda

isbotlanishi lozim bo‘lgan holatlarning mazmun

-mohiyati

yoritilgan bo‘lib, ushbu holatlar

isbotlanishining jinoyatni

toifadagi ahamiyati bayon etilgan. Shuningdek, jinoyat sodir

etilishiga yordam bergan sabablar va shart-sharoitlar yuzasidan

fikr yuritilgan.

1

Listener of the Supreme School of Judges. E-mail: adolat.jabbarovna@gmail.com

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

2 (2023) / ISSN 2181-1415

119

Обстоятельства, подлежащие доказыванию, при
расследовании преступлений в налоговой сфере

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

обстоятельство,

налог,

преступление,

доказывание,

угроза,

документ,

мотив,

доход,

субъект.

В статье раскрывается сущность обстоятельств,

подлежащих

доказыванию

при

расследовании

преступлений в налоговой сфере, и разъясняется значение

доказывания этих дел при квалификации преступления.
Также рассмотрены причины и условия, способствовавшие

совершению преступления.

Jinoiy ish bo‘yicha isbotlanishi lozim bo‘lgan holatlar dalil predmeti hisoblanib,

ishni mohiyatan hal qilish uchun aniqlanishi kerak bo‘lgan faktik ma’lumotlar
yig‘indisidir. Ushbu holatlar O‘zbekiton Respublikasi Jinoyat

-protsessual kodeksining 82-

moddasiga [1] binoan quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

1)

jinoyat ob’yekti; jinoyat tufayli

yetkazilgan ziyonning xususiyati va miqdori,

jabrlanuvchining shaxsini tavsiflovchi holatlar;

2) sodir etilgan jinoyatning vaqti, joyi, usuli, shuningdek, Jinoyat kodeksida

ko‘rsatib o‘tilgan boshqa holatlari; qilmish va ro‘y bergan ijtimoiy xavfli oqibat

lar

o‘rtasidagi sababli bog‘lanish;

3) jinoyatning ushbu shaxs tomonidan sodir etilganligi;
4)

jinoyat to‘g‘ri yoki egri qasd bilan yoxud beparvolik yoki o‘z

-

o‘ziga ishonish

oqibatida sodir etilganligi, jinoyatning sabablari va maqsadlari;

5) ayblanuvchining, sudlanuvchining shaxsini tavsiflovchi holatlar.
Jinoyat sodir etilishiga yordam bergan sabablar va shart-sharoitlar ham aniqlanishi

kerak. Soliq jinoyatlarini tergov qilishda ushbu holatlar qonunda nazarda tutilgan

jinoyatlarning o‘ziga xos xususiyatlari bilan bog‘liqdir.

Hodisa sodir bo‘lgan haqiqiy holatlarni, shaxsning xatti

-harakatlarini, ularning

motivlari va oqibatlarini aniqlamasdan turib, jinoyat sodir etilganmi yoki yo‘qligini,

shaxsning aybdorligini va aniq nimada, qanday jazo tayinlanishi kerakligini aniqlash
mumkin emas.

Soliq sohasidagi jinoyat ishlarini tergov qilishda isbotlanishi kerak bo‘lgan holatlar

doirasidan “asosiy fakt” deb ataladigan narsa, ya’ni jinoyat sodir bo‘lgan voqea, muayyan
shaxsning harakati bilan bog‘liq holatlarning yig‘indisi ajratiladi (shaxslar), uning

(ularning) aybi [2, 10 b.].

Ushbu “asosiy fakt” tergovchi, prokuror, sud oldida turgan uchta asosiy savolda

ifodalanadi:

1) tegishli harakat sodir etilganligi isbotlanganmi;
2) ushbu qilmishning aniq shaxs (ayblanuvchi, sudlanuvchi) tomonidan sodir

etilganligi isbotlanganmi;

3)

ushbu shaxs ushbu qilmishni sodir etishda aybdormi yoki yo‘qmi.

Soliq to‘lashdan bo‘yin tovlash sodir etilganligini isbotlash ko‘rsatilgan jinoyatni

tavsiflovchi holatlarni aniqlashni talab qiladi. Bularga: jinoyat sodir etilgan vaqt, joy, usul
va boshqa holatlar kiradi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

2 (2023) / ISSN 2181-1415

120

Aksariyat hollarda soliq jinoyatlari soliq inspektorlari, jamg‘armalar (pensiya,

ijtimoiy sug‘urta va boshqalar) rahbarlarining, soliq to‘lashdan bo‘yin tovlash bilan

b

og‘liq noqonuniy xatti

-

harakatlarga guvoh bo‘lgan fuqarolarning hisobotlarida va

hokazolarda ko‘rsatiladi. Biroq bu hodisaning belgisi bunday xabarda jinoyat sodir

etilganligini isbotlash, uning barcha holatlarini aniqlash zaruriyatini istisno etmaydi.

Sol

iq to‘lashdan bo‘yin tovlash usuli ushbu jinoyatning elementidir, chunki kodeks

va qonunda daromadlar to‘g‘risidagi deklaratsiyani taqdim etmaslik yoki deklaratsiyaga
daromadlar yoki xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni ataylab buzib ko‘rsatilgan
ma’lumotlarni kiritish yo‘li bilan bo‘yin tovlash aniq belgilab qo‘yilgan va “O‘zbekiston
Respublikasi fuqarolaridan, ajnabiy fuqarolardan va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslardan
olinadigan daromad solig‘i” to‘g‘risidagi qonunda

–

deklaratsiya topshirish majburiy

bo‘

lgan holatlar bayon qilingan.

Kriminalistik adabiyotlar soliq to‘lashdan bo‘yin tovlash usulini isbotlashda

quyidagi holatlarni aniqlash zarurligini ko‘rsatadi:

1)

daromadlarni kam baholash va (yoki) xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni

noto‘g‘ri taqdim

etish yoki boshqa soliq solish ob’yektlarini yashirish;

2)

buxgalteriya hujjatlarida daromadlar yoki xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar

buzilgan yoki boshqa soliq solish ob’yektlari yashiringan:

–

bu ma’lumotlar faqat soliq hisob

-

kitoblarida buzib ko‘rs

atilganmi va soliq

inspektsiyasiga taqdim etilgan buxgalteriya hisobotlarida to‘g‘ri aks ettirilganmi;

–

ular bir vaqtning o‘zida soliq hisob

-kitoblarida va soliq inspektsiyasiga taqdim

etilgan buxgalteriya hisobotlarida buzib ko‘rsatilgan, lekin balans va

analitik buxgalteriya

hujjatlarida to‘g‘ri aks ettirilganmi;

–

ular bir vaqtning o‘zida soliq hisob

-kitoblarida, moliyaviy hisobotlarda,

balanslarda buzib ko‘rsatilganmi, lekin birlamchi buxgalteriya hujjatlarida to‘g‘ri aks

ettirilganmi;

–

daromadlar yok

i xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni buzib ko‘rsatish yoki boshqa

soliq solish ob’yektlarini yashirish birlamchi hujjatlardan boshlanmaganligi, keyin esa bu
buzib ko‘rsatilgan ma’lumotlar yuqorida qayd etilgan boshqa hujjatlarga kiritilganligi;

–

birlamchi buxgalteriya hujjatlarini tuzmagan holda daromadlar yoki boshqa soliq

solish ob’yektlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar yashirilganmi;

–

boshqa soliq solish ob’yektlarini yashirish boshqa usullar bilan sodir etilganmi [3].

Soliq jinoyatlarini sodir etish usulini belgilashning bunday sxemasi juda

maqbuldir, ammo bu holda biz faqat qaysi hujjatlarda soliq solish ob’yektlari to‘g ‘risidagi
ma’lumotlarning buzilishi aks ettirilganligi haqidagi savolga javob beramiz. Ko‘rinib
turibdiki, usul haqidagi ma’l

umotlar bu holat bilan cheklanmagan.

Usulni jinoyat sub’yektlari, shuningdek, jinoyat sodir etish vositalari o‘rtasidagi

tajovuz ob’yekti bilan aloqalar va munosabatlar tizimi sifatida tushunishga asoslanib,
usulni belgilash, soliq to‘lashdan bo‘yin

tovlash uchun quyidagi savollarga ham javob

berish kerak:

–

qancha jinoyatchilar bor edi va ularning rollari qanday taqsimlangan;

–

ularning har biri tomonidan qanday harakatlar (harakatsizlik) va qanday ketma-

ketlikda amalga oshirilganligi;

–

sub’yektlarning harakatlari qanday o‘zaro bog‘liq edi;

–

qaysi soliq solish ob’yektlari yashiringanligi;

–

tajovuz ob’yektiga qanday ta’sir ko‘rsatdi (e’tibor bermaslik, buzish, niqoblash).

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

2 (2023) / ISSN 2181-1415

121

Soliq jinoyatini sodir etish vaqti kriminalistik belgilarining elementi sifatida vaqt

xususiyatlar bilan cheklanmaydi: yil, oy, sana. U hodisaning boshqa elementlari bilan

munosabatlarining umumiyligida ko’rib chiqiladi. Bunday holda, u ma’lum bir davriylik
bilan bog‘liq. Jinoyatning tugash vaqti soliqni amalda to‘lamagan vaqt hisob

lanadi. Biroq

soliq jinoyatining tugash vaqti va soliq to‘lash vaqti bir xil narsa emas. Soliq jinoyati sodir

etilgan vaqtni aniqlash uchun quyidagi savollarga javob berish kerak:

–

soliq organiga ma’lumotlarni taqdim etish va soliq yoki sug‘urta mukofotin

i

to‘lash muddatlari qanday;

–

soliq organiga tegishli hujjatlar taqdim etilganligi;

–

harakatlar sodir etilganda, buning natijasida soliq solish ob’yektlari to‘g‘risidagi

ma’lumotlar buzilgan;

–

moliyaviy va xo‘jalik operatsiyalari amalga oshirilganda, ular to‘g‘risidagi

ma’lumotlar buxgalteriya hujjatlarida aks ettirilmagan;

–

qaysi soliq davrida (davrlarida) soliq solish ob’yektlari yashirilgan va soliqlar

to‘lanmagan [4].

Jinoyat sodir etgan shaxs va uning aybi (jinoyatning sub’yektiv tomoni) aniqlanish

i

kerak. Har qanday shakldagi va har qanday turdagi mol-

mulkni to‘lashdan bo‘yin

tovlaganlik uchun jinoiy javobgarlik soliqlarni to‘lash to‘g‘risidagi hujjatlarni
rasmiylashtirish va soliq organlariga taqdim etishi shart bo‘lgan, tegishli hujjatlarga
ob‘yektlar to‘g‘risida ataylab buzib ko‘rsatilgan ma’lumotlarni kiritgan rahbarlar

zimmasiga yuklanadi. Chunki, soliqqa tortish, soliq solinadigan bazani noqonuniy

ravishda kamaytirish ularning imzolari bilan tasdilanadi. Qoidaga ko‘ra, buxgalteriya

hujjatlarin

i to‘ldiruvchi va imzolagan tashkilot rahbari, bosh buxgalter, buxgalterlar,

kassirlar, moliyaviy javobgar shaxslar jinoiy javobgarlikka tortiladilar.

Tashkilotlardan soliq to‘lashdan bo‘yin tovlaganlik uchun rahbar va bosh buxgalter

vazifalarini haqiqatda bajargan shaxslar ham javobgarlikka tortilishi mumkin. Bunday

shaxslar tashkilot bilan rasmiy ravishda mehnat munosabatlarida bo‘lishi mumkin emas.

Odatda, bunday hollarda tashkilotning rasmiy rahbarlari hisoblanadi. Soliq jinoyatini
sodir etishda nafaqat bevosita aybdorlar, balki jinoyatni sodir etishni tashkil etgan yoki

ushbu jinoyatga rahbarlik qilgan yoxud soliq to‘lovchi tashkilot rahbarini, bosh (katta)
buxgalterini uni sodir etishga ko‘ndirgan shaxslar ham ishtirok etishi mumkin. Maslahat,
ko‘rsatm

a va hokazolar bilan jinoyat sodir etishda yordam bergan bunday shaxslar

tashkilotchi, qo‘zg‘atuvchi yoki sherik sifatida javobgar bo‘ladi.

Shunday qilib, soliq jinoyatini sodir etish faktini isbotlashda jinoyatning predmeti

bilan bog‘liq bo‘lgan quyidagi

holatlarni aniqlash kerak:

–

ayblanuvchi yoki sudlanuvchi qanday lavozimni egallagan;

–

uning (ularning) vazifalari qanday edi;

–

qanday normativ hujjatlar unga (ularga) tegishli hujjatlarni tuzish va taqdim

etish majburiyatini yuklaganligi va hokazo;

–

su

dlanuvchilardan qaysi biri jinoyatning ob’yektiv tomonini tashkil etuvchi aniq

harakatlarni amalga oshirganligi (birlamchi buxgalteriya hujjatlari, balanslar,

buxgalteriya hujjatlariga buzib kirishgan, soliqni byudjetga o‘tkazmagan va hokazo);

–

agar sudlanuvchilar tashkilot bilan mehnat munosabatlarini rasmiylashtirmagan

bo‘lsa, ular aslida qanday funksiyalarni bajargan;

–

ularning tashkilot xodimlari bilan munosabatlari qanday edi [5].

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

2 (2023) / ISSN 2181-1415

122

Soliq jinoyatlarini sodir etganlik uchun jinoiy javobgarlikka tortish uchun

qilmishning sub’yektiv tomonini tavsiflovchi, yaʼni qilmish soliqlarni to‘lashdan bo‘yin

tovlash maqsadida qasddan sodir etilganligini tasdiqlovchi faktlar aniqlanishi kerak.

Sub’yektiv tomonning ushbu belgilaridan tashqari, jinoyat motivlarini aniql

ash muhim

ahamiyat kasb etadi.

Soliq jinoyatlarining motivlari, maqsaddan farqli o‘laroq, turli xil bo‘lishi mumkin:

g‘arazli niyat, jamoa va korxonaning noto‘g‘ri tushunilgan manfaatlari va boshqalar. Bu

holatda jinoyatni kvalifikatsiya qilish uchun motiv

muhim bo’lmasa

-da, u jazo

tayinlanishiga ta’sir qilishi mumkin.

Tergovchi, sud jazoni yengillashtiruvchi va qonunda nazarda tutilmagan boshqa

holatlarni ham aniqlashi mumkin. Soliq jinoyatlarini tergov qilish va sud tomonidan

ko‘rib chiqishda javobgarlikni og‘irlashtiruvchi holatlar quyidagilar bo‘lishi mumkin:

takroran jinoyat sodir etish, jinoyatda ayniqsa faol ishtirok etish, guruh yoki uyushgan
guruh tarkibida oldindan til biriktirib jinoyat sodir etish va h.k..

Sodir qilingan qilmish va uning natijasida kelib chiqadigan jinoiy oqibatlar,

yetkazilgan zararning xususiyati va miqdori, shuningdek, boshqa tegishli faktlar o‘rtasida
bog‘liqlik mavjudligi isbotlanishi kerak. Soliq jinoyatlaridan kelib chiqadigan zarar davlat

soliqlarning tegishli summalarini olmaganligidan iborat.

Bunda jinoyatning kvalifikatsiyasi, shuningdek, aybdorlik darajasi va jazoning

og‘irligi yetkazilgan zarar miqdoriga bog‘liq.

Shunday qilib, soliq to‘lashdan bo‘yin tovlashni tergov qilishda to‘lanmagan soliq

summasi eng kam miqdordan oshib ketgan miqdorni tashkil etganligini, aks holda

qilmishda jinoyat tarkibining barcha belgilari mavjud emasligini ko‘rsatadigan faktlarni

aniqlash kerak.

Buning uchun siz quyidagi savollarga javob berishingiz kerak:

–

soliq solish

ob’yektlari qanday miqdorda yashirilganligi;

–

har bir soliq solish ob’yektiga nisbatan qanday soliq stavkasi qo‘llaniladi;

–

qancha soliq to‘lanmaganligi;

Qoidaga ko‘ra, soliq to‘lamaslikning asosiy sababi huquqiy madaniyatning pastligi,

haddan tashqari moddiy ehtiyojlar, qarama-qarshiliklarning mavjudligi sababli soliq

to‘lovchilarning davlat soliq siyosatiga salbiy munosabati hisoblanadi.

Bir tomondan jamiyat va davlat manfaatlari, ikkinchi tomondan mulkdorning

manfaatlari o‘rtasidagi soliq jin

oyatlarining asosiy sabablari quyidagilar bilan

ifodalanadi. Jumladan, beqaror iqtisodiy vaziyatda, o‘zaro to‘lovlar amalga oshirilmagan
taqdirda, alohida korxonalarning o‘sib borayotgan soliqlarni to‘lash qobiliyati pasayishi;

soliq qonunchiligining nomuk

ammalligi soliq jinoyatlari sonining ko‘payishiga olib

keladigan mustaqil sababdir.

Jinoyatning predmeti

–

bu huquqbuzar o‘z faoliyati natijasiga erishish uchun unga

ta’sir ko‘rsatadigan ob’yekt (ob’yekt, atrofdagi moddiy dunyo predmeti). Jinoyat sodir

eti

shda sub’yekt juda ko‘p miqdordagi turli xil ob’yektlarga ta’sir qilishi mumkin.

Masalan, o‘g ‘irlik sodir etganda, u jinoyat sodir bo‘lgan joyga etib borish uchun transport

vositasidan foydalanishi va undan qochishi, xonaga kirish uchun turli xil vositalardan
foydalanishi, qulfni yoki boshqa qulflash moslamasini buzishi, eshik yoki derazalarni

shikastlashi va hokazo. Huquqbuzar atrofidagi ko‘plab ob’yektlarga ta’sir ko‘rsatishiga
qaramay, faqat u egalik qilgan mulk jinoiy tajovuzning predmeti bo‘ladi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

2 (2023) / ISSN 2181-1415

123

Har

qanday davlat ma’lum moddiy va moliyaviy bazaga ega bo‘lgandagina mavjud

bo‘lishi mumkin. Oddiy qilib aytganda, u o‘z apparatini saqlash va o‘z funksiyalarini

amalga oshirish jarayonida yuzaga keladigan xarajatlarni qoplash uchun pulga ehtiyoj
sezadi. Pul

ishlab chiqarilgan mahsulot (ish, xizmat)ni sotish, ya’ni moddiy ishlab

chiqarish sohasidagi faoliyatni amalga oshirish orqali olinishi mumkin. Biroq davlat

faoliyati o‘z mohiyatiga ko‘ra boshqaruv faoliyatiga tegishli bo‘lib, uning jarayonida tovar

shakl

ida yangi qiymat yaratilmaydi. Boshqacha qilib aytganda, ma’lum bir davlat

xizmatchisining, xususan, butun davlat apparatining mehnati qiymati pul bilan

ifodalangan o‘sha mahsulot (tovar)ni yaratmaydi.

Davlatning o‘z mablag‘larini olish usullari juda ko‘p.

Ba’zi hollarda u o‘z egasi

tomonidan davlatga ixtiyoriy ravishda pul o‘tkazishga asoslangan usuldan foydalanadi.

Ushbu usulning klassik namunasi davlat kreditlari (ichki va tashqi). Boshqalarida esa

davlat o‘z mulkidan foydalanishdan daromad oladi (masalan, o‘ziga tegishli bo‘lgan yer
uchastkalarini ijaraga beradi, buning uchun to‘lov oladi). Uchinchidan, u o‘zining
sotuvchisi vazifasini bajarib, ba’zi xizmatlari uchun haq oladi. Ushbu ro‘yxatni davom
ettirish mumkin, ammo zamonaviy davlat o‘zi uchun zarur

bo‘lgan mablag‘larni olishning

asosiy usuli bu soliqlardir.

“Soliq” atamasi uzoq vaqtdan beri qo‘llanilgan va huquqiy hujjatlar matnlarida ham,

adabiyotlarda ham juda tez-

tez qo‘llaniladi. Biroq bu konsepsiyaning mazmuni munozarali

bo‘lib qolmoqda. Shu bilan birga, soliqning to‘g‘ri ta’rifi juda muhimdir.

Eng avvalo, soliqni

byudjetga to‘lanadigan boshqa to‘lov turlaridan chegaralash va har bir to‘lov turiga ushbu
to‘lovning iqtisodiy mohiyatiga mos keladigan huquqiy rejimni berish kerak. Bundan

tashqari,

bu savol rasmiy sabablarga ko‘ra muhim bo‘lishi mumkin. Demak, ma’lum bir

mamlakatda belgilangan tartib tufayli soliq va yig’imlar turli davlat organlari tomonidan

(birinchisi, masalan, parlament tomonidan, ikkinchisi hukumat tomonidan) kiritilishi
mumkin,

ular turli xil mablag‘larning foydali manbalari bo‘lishi mumkin va ularni

to‘lamaganlik uchun qonuniy javobgarlik va boshqalar belgilanishi mumkin.

O‘ziga xos iqtisodiy mazmun va huquqiy xususiyatga ega bo’lgan soliqlar majburiy

to‘lov turlaridan biri hisoblanadi. Bundan tashqari, “soliqlar” tarkibiga “soliqsiz
to‘lovlarni” kiritish mantiqning elementar qonunlariga zid bo‘lishni anglatadi. Va nihoyat,
Soliq kodeksi “soliq” va “yig‘im” tushunchalarini ajratib turadi, shuningdek, “boshqa
majburiy to‘lovlar” toifasini kiritadi, bunda yig‘imlar va to‘lovlar kabi majburiy ajratmalar
tushuniladi. Shuning uchun, hatto rasmiy nuqtai nazardan ham, “davlat boji” kabi
majburiy to‘lov bir vaqtning o‘zida soliq bo‘lishi mumkin emas.

Soliq jinoyatlari soliqqa tortish jarayonida yuzaga keladigan ijtimoiy

munosabatlarga tajovuzda anglashiladi:

–

soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni hisoblash va to‘lash jarayonida;

–

ularning o‘z vaqtida va to’liq to’lanishi ustidan nazoratni amalga oshirishda.

Soliqlarni to‘lashdan bo‘yi

n tovlash holatlarida jinoyat natijasida yetkazilgan zarar

qonun hujjatlariga muvofiq to‘lanishi lozim bo‘lgan ayrim mablag‘larning davlatga
tushmasligi yoki uzoq muddatda kelib tushishidan iborat bo‘ladi. Biroq bu mablag‘larni

muayyan narsa shaklida ajrat

ish mumkin emas. Ular soliq solish ob’yekti (soliq bazasi)

xarajat xususiyatlarining ma’lum bir qismida ifodalangan mavhumlikni ifodalaydi.

Lekin soliq narsa emas, moddiy olam ob’yekti emas, balki bir qator elementlarni

(soliq solish ob’yekti, soliq solina

digan baza, soliq stavkasi, hisoblash tartibi va

boshqalar) o‘z ichiga olgan murakkab tizimdir. Bularning barchasi soliq jinoyatlarini

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Issue

–

4

№

2 (2023) / ISSN 2181-1415

124

sodir etishda tajovuz sub’yektining muhim o‘ziga xos xususiyatlari haqida tushuncha

shakllantiradi, uni fazoviy jihatdan

aniqlangan narsa sifatida ajratib bo‘lmaydi [6]. Ushbu

o‘ziga xoslikni hisobga olgan holda, soliq to‘lashdan bo‘yin tovlashda huquqbuzarlik
sub’yektini tavsiflashda jinoyatchi tomonidan ta’sir ko‘rsatadigan (yashirin, niqoblangan,
buzib ko‘rsatilgan va hok

azo) soliqqa tortishning barcha asosiy elementlarini hisobga

olish kerak bo‘ladi.

Shunday qilib, aksariyat hollarda soliq jinoyatlarining ob’yekti aniqlanadi. Shu

bilan birga, jinoiy soliq to‘lashdan bo‘yin tovlashni tavsiflashda mualliflar jinoyat
sub’yekti tegishli ijtimoiy munosabatlarni buzadigan jinoiy tajovuz sub’yektini deyarli
eslatib o‘tmaydi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1.

https://lex.uz/acts/-111460

2.

Алмазов С.Н. Налоговая реформа: общественная оценка путей и способов

осуществления // Финансы. 1995. № 12. с.10.

3.

Астапкина С.М. Криминалистика. Расследование преступлений в сфере

экономики. –

Н. Новгород, 1995. –

78 с.

4.

Бедняков

Д.И

.

Не процессуальная информация и расследование

преступлений. –

М.: Юрид. лит. 1991. –

56 с.

5.

Белкин Р.С. Криминалистика: проблемы, тенденции, перспективы. От

теории к практике. –

М.: Юрид. лит., 1988.

–

90 с.

6.

Кучеров И.И. Налоговые преступления. Учебное пособие. М., ЮрИнфоР.

1997.

–

134 с.