Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Thematic classification of Uzbek children
’
s musical and
game folklore
Tukhtasin RAJABOV
1
Bukhara State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2023
Received in revised form
15 June 2023
Accepted 25 June 2023
Available online
15 July 2023
This article discusses the thematic classification of Uzbek
children's folklore. The ideological content of the games is
widely covered. It is also determined that the goals and
objectives of children
’
s musical games are divided into 3 types.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss5/S-pp340-345
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
folklore,
game,
music,
reality,
motif,
idea,
everyday games,
games about animals,
myth.
O‘zbek bolalar musiqiy o‘yin folklorining mavzuviy tasnifi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
folklor,
o‘yin,
musiqa,
voqelik,
motiv,
g‘oya,
maishiy o‘yinlar,
hayvonlar haqidagi o‘yinlar,
mif.
Ushbu maqolada o‘zbek bolalar folklorining mavzuviy tasnifi
haqida
fikr yuritilgan. O‘yinlarning g‘oyaviy mundarijasi keng
yoritilgan. Shuningdek, bolalar musiqiy o‘yinlarining maqsad va
vazifalari 3 turga ajratilganligi haqida ma’lumot berilgan.
1
Associate Professor, Candidate of Philosophical Sciences (PhD), Department of Culture and Musical Performance,
Bukhara State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2023) / ISSN 2181-1415
341
Тематическая классификация узбекского детского
музыкально
-
игрового фольклора
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
фольклор,
игра,
музыка,
реальность,
мотив,
идея,
бытовые игры,
игры про животных,
миф.
В данной статье рассматривается тематическая
классификация узбекского детского фольклора. Широко
освещается идеологическое содержание игр. Также
определено, что цели и задачи детских музыкальных игр
делятся на 3 вида.
O‘yinlar bolalar folklorining mustaqil, ommaviy, qadimiy va an’anaviy janrlaridan
biri sanaladi. O‘yinlar ta’limiy
-
tarbiyaviy ahamiyati, g‘oyaviy mazmundorligi jihatidan
folklorning boshqa janrlari qatorida turadi. Uning tarixiy-genetik ildizlari olis moziyga
borib taqaladi. O‘yin muayyan poetik taraqqiyot bosqichini bosib o‘tgan bo‘lib, o‘ziga xos
ijro o‘rniga, ijro holatiga, ijrochilarga, obrazlar olamiga, an’anaviy syujet tiplariga egaligi
bilan xarakterlanadi. O‘yinlarning asosiy ijrochilari turli yoshdagi bolalar bo‘lib, ularda
harakat va so‘z qorishiqligida biror
-bir hayotiy voqelikni bolalar tafakkuriga mos tarzda
dramatik tasvirlash tamoyili yetakchilik qiladi.
O‘yinlarning g‘oyaviy mundarijasi keng va rang
-
barangdir. O‘yinlarda qadimgi
insonlarning
turli e’tiqodiy qarashlari, mifologik tasavvur
-tushunchalari, marosim va urf-
odatlariga oid ma’lumotlardan tortib, yugurish, sakrash, merganlik ko‘rsatish, kurashishga
aloqador insonning jismoniy kuch-
qudratini oshirishga xizmat ko‘rsatuvchi har xil sinov
musobaqalari, ma’naviy kamolot sari yetaklaydigan aqlni charxlash sinovlari, real turmush
kartinasi, kishilarning o‘zaro munosabatlari, ishlab chiqarish holatlari
–
umuman, hayot
voqeligi o‘ziga xos badiiy ko‘rinishlarda aks ettiriladi. Shu boisdan o‘yin
motivlarining
aksariyati ta’limiy
-
didaktik xarakter kasb etadi. Ayniqsa, maishiy o‘yinlarning syujet
motivlari ijtimoiy
–
maishiy mohiyati bilan alohidalik kasb etadi.
O‘zbek bolalar musiqiy o‘yinlari juda serqirra. Ular pedagogik, psixologik,
etnologik, tar
ixiy, fiziologik va folkloriy hodisa sifatida o‘ziga xos jihatlarga ega.
O‘yinlarda bolalarning turmush tarzi, ruhiyati, dunyoqarashi, qiziqishlari aks etadi.
O‘yinlar mavzusiga, bolalar yoshiga, jinsiga, ruhiyatiga, qachon va qayerda o‘ynalishiga,
o‘yinchilar tarkibiga, qanday tashkil etilishiga, tarkibida so‘zning, harakat yoki
predmetning ishtirokiga, syujet tiplariga, zamon voqeligiga munosabatiga ko‘ra rang
-
baranglilik kasb etadi. Shuning uchun o‘yinlar xilma
-
xil ichki turlarga ajratib o‘rganiladi.
O‘zbek bolalar musiqiy o‘yinlarini tasniflash bo‘yicha o‘zbek folklorshunosligida
ma’lum tajribalar bor. Jumladan, G‘.
Jahongirov, O. Safarov va S. Galievlarning bu boradagi
urinishlari diqqatga sazovordir.
Biz birinchi marta bolalar xalq musiqa o‘yinlarining
mazmuniga, tarbiyaviy
yo‘nalishiga, tarkibida badiiy so‘z va harakatning o‘zaro omuxtalikdagi ishtirokiga,
obrazlar tarkibiga, syujet tipiga ko‘ra ham bir
-birlaridan farqlanib turishini aniqlab
berdik. Ayniqsa,
o‘yinlarni folkloriy
-adabiy hodisa sifatida tadqiq qilganda, bu farqlar
ko‘zga yanada yorqinroq tashlanib turishini ilmiy jihatdan ishonchli asosladik.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2023) / ISSN 2181-1415
342
Demak, o‘yinlarni tasnif qilganda ularga xos ana shunday farqli belgilarni, albatta,
to‘liq inobatga va e’tiborga olmoq lozim. Aks holda tasnifda mu
kammallik va yaxlitlik
yetishmay qoladi.
O‘yinlarda hayot voqeligi turli ko‘rinishlarda, turli real va majoziy, hatto ba’zan
mifologik obrazlar vositasida talqin qilinadi. O‘yinlarning tuzilishi har xildir. Ular orasida
syujetli va syujetsizlari bor. Syuje
tli o‘yinlar esa bir
-ikki yo undan ortiq epizodlardan
iborat bo‘ladi. O‘yinlardagi motivlar o‘yin turiga qarab o‘zgarib turadi. Syujetli o‘yinlar
yana ma’lum syujet tiplariga egaligi bilan o‘zaro farqlanib turadi.
Biz o‘yinlarni og‘zaki badiiy ijod namuna
si-adabiy hodisa sifatida qarab, ularni
obrazlar talqini, g‘oyaviy mazmuni va kompozitsiyasi, maqsadi va estetik vazifalari
jihatidan shartli ravishda uch turga ajratdik:
a) qahramonlik ruhidagi o‘yinlar;
b) hayvonlar haqidagi o‘yinlar;
v) maishiy
o‘yinlar.
O‘yinlarning bu turlari bir
-
birlaridan o‘zaro g‘oyaviy mazmuniga, ijtimoiy voqelikni
tasvirlash tamoyiliga, o‘ynalish holatiga, ijro tabiatiga obrazlar talqiniga ko‘ra farq qilib
turadi. Biroq ular turli fasllarda bolalar orasida baravar o‘ynab k
elingan. Ularning biriga
xos xususiyat ikkinchisida ham zohir. Shuning uchun ular o‘rtasida muayyan yaqinliklar
mavjud, barchasi bolalar o‘yini nomi ostida yaxlit tizim shaklida birikkan.
a)
Qahramonlik ruhidagi o‘yinlar
.
Bolalar o‘yinlari silsilasida qah
ramonlik
ruhidagi o‘yinlar alohida turkumni hosil qiladi va o‘ziga xos ayricha o‘ringa ega. Bunday
o‘yinlarda qahramonlik yuksak darajada madh etiladi. Ularda qahramon (o‘yin
ishtirokchisi)ning jismoniy kuch-qudrati, pahlavonligi, polvonligi, merganligi,
tadbirkorligi, epchilligi, chaqqonligi, botirligi yoxud aql-
idroki, zehni sinovdan o‘tkaziladi.
Xullas, qahramonlikning har bir harakati sinov motivi bilan bog‘lanishi va shu asosda
qahramonga baho berilishi bu xil o‘yinlarning asosiy xususiyatidir. Qahramo
n turli
qiyinchiliklarga, murakkabliklarga, noqulay vaziyatlarga, sinovlarga duch kelishi bilan bu
tipdagi o‘yinlarning voqealari rivojlanib boradi. Shuning uchun sinov motivi bu xildagi
o‘yinlarda eng faol motiv hisoblanadi.
Qahramonlik ruhidagi o‘yinlar o‘ziga xos syujet kompozitsiyasiga ega. Ular
syujetida shart qo‘yilishi va uning
y
echilishi motivi muhim o‘rin tutadi. O‘yin yechimida,
albatta, g‘olib (qahramon) aniqlanib, uning muvaffaqiyati rag‘batlantiriladi. Qahramon
kuch-qudratini, aqlini sinovdan o
‘tkazish, qahramonni ideallashtirish xalq epik asarlariga
xos an’anaviy poetik motiv bo‘lib, keyinchalik u xalq o‘yinlari syujetiga ham singgan.
Kelajakda qahramon, pahlavon, xalq homiysi va himoyachisi bo‘lib yetishadigan yoshni
aniqlash, yoshlarning hayo
tiy qiyinchiliklarga bardoshini sinovdan o‘tkazish va
tarbiyalash ehtiyoji, shuningdek, har bir bolaning jismoniy sog‘lom, ma’naviy jihatdan
yetuk bo‘lib voyaga yetishini istab, qahramonlikni ulug‘lovchi bolalarning xalqona
o‘yinlari yaratilgan. Bu tipdagi
o‘yinlar ikki bosqichda rivojlanib borgan:
Birinchi
bosqichda
bolaning
jismoniy kuch-qudratini sinash
vositasi sifatida xizmat qiluvchi
o‘yinlar turkumi vujudga kelgan.
Ikkinchi bosqichda
bolaning
aql kuchini sinash
vositasi bo‘lgan ma’naviy (so‘z) o‘yinl
ari shakllangan.
Umuman olganda, qahramonlik ruhidagi bolalar o‘yinlarida insoniy qudrat
-
odamzotning jismoniy va aqliy kuchi ulug‘lanadi. Bunday o‘yinlar orqali bolalar jismoniy
va aqliy kuch-imkoniyatlarini birlashtira olsagina insoniyatga xos shon-sharafga, baxt-
saodatga erishishlari mumkinligini his etadilar. Shuning uchun bu xildagi o‘yinlar
bolalarning o‘z
-
o‘ziga ishonchini mustahkamlashdan iborat didaktik g‘oyani tashiydi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2023) / ISSN 2181-1415
343
Botirlik, jasorat ko‘rsatish, g‘alabaga erishish uchun har qanday dushmanni
mag
‘lub qilmoq zarurligi, bu yo‘lda qahramonlik ko‘rsatish g‘oyasi qahramonlik ruhidagi
o‘yinlarning asosiy mazmunini tashkil etadi va yetakchilik qiladi.
Qahramonlik ruhidagi o‘yinlarning syujet qurilmasi nihoyatda bir
-
biriga o‘xshash
bo‘lib, odatda, qahramon o‘z maqsadiga erishish yo‘lida turli qiyinchiliklarga, sinovlarga
duch keladi. Biroq u barcha qiyinchiliklarni yengib, o‘z maqsadiga erishadi. Yo‘lida unga
to‘sqinlik qilmoqchi bo‘lgan raqiblarini o‘z kuch
-
qudratini ishga solib, mag‘lub etadi.
Qahramonli
k ruhidagi o‘yinlarning asosini xalqchil g‘oyalar, umuminsoniy
qarashlar tashkil etadi. Bu xil o‘yinlar vositasida bolalar ongiga vatanparvarlik, do‘stlik,
rostgo‘ylik, halollik, shijoatkorlik tuyg‘ulari singib boradi.
Qahramonlik ruhidagi o‘yinlarda onaboshi (o‘yin boshqaruvchisi)ning alohida o‘rni
va roli bor. Bu tipga mansub o‘yinlarda onaboshi ko‘pincha qonuniy hukmdor, o‘zi bosh
bo‘lgan jamoa uchun qayg‘uruvchi, uni turli dushmanlar bosqinidan, zulmidan himoya
qiluvchi uddaburon boshqaruvchi, dono yo‘l
boshchi sifatida gavdalanadi.
Qahramonlik ruhidagi o‘yinlarda epik asarlarga, ayniqsa, ertakka xos
qahramonning o‘zga mamlakatga safarga chiqishi motivi keng miqyos kasb etgan. Ertak
va dostonlarda bu motiv qahramonning o‘z sevgilisini axtarib yoki uni ol
ib kelish uchun
o‘zga yurtga safarga chiqishi shaklida uchrasa, bolalar o‘yinlarida u onaboshining
mifologik personaj
–
kampir tomonidan o‘g‘irlab ketilgan bolalarini qutqarib olib kelishi
sifatida talqin etiladi. Buning uchun onaboshi o‘zga mamlakat hukmd
ori, mifologik obraz
–
kampir talabi bilan (ertaklarda bu obraz yalmog‘iz kampir yoki dev, dostonlarda esa
maston kampir timsollarida ifoda etiladi) u belgilangan shartlarni bajarishi va o‘z
bolalarini olib, yana o‘z joyiga qaytishi lozim. Shu tariqa qahramonlik ruhidagi o‘yinlarda
jamoa birligi, mustaqilligi, erki, g‘alabasi uchun onaboshi, ya’ni hukmdorning kurashishi,
fidoiylik ko‘rsatishi, demakki, uning odilligi ifoda etiladi. Ayniqsa, maqsadga erishish
uchun chidamli, sabrli, mard, jasur, epchil, dono
, ziyrak bo‘lish kerakligi g‘oyasi shu
zaylda bo‘rttiriladi.
Qahramonlik ruhidagi o‘yinlarda o‘yin ishtirokchisining biror
-bir narsaga erishishi
yoki uni qo‘lga kiritish uchun urinishi motivi ko‘zga alohida tashlanib turadi. Ma’lumki,
bunday motiv ertak va
dostonlar syujetida ham uchraydi. Biroq o‘yinlarda qahramon o‘zi
intilayotgan narsaga, g‘alabaga ertak va dostonlardagi kabi birorta homiy kuch
ko‘magida, sehr
-
jodu, tilsim vositasida emas, balki faqat o‘z jismoniy va aqliy kuch
-
qudrati natijasida erishis
hi amalda ko‘rsatib beriladi.
O‘yin ishtirokchisining qudratini sinab ko‘rish qahramonlik ruhidagi o‘yinlarning
asosiy belgisidir. Bunda sinash, albatta, musobaqa shaklida bo‘ladi. Bolalarning uzoqqa
yugurish, uzoqqa sakrash, merganlikdagi mahorati, bilagi
dagi kuchi sinovdan o‘tkazilib,
g‘olib
-
haqiqiy qahramon aniqlanadi. “Oq terakmi ko`k terak”, “Uchchala qiz”, “Kim
chaqqon”, “Eng chaqqon”, “To‘p otish”, “Mergan”, “Kim tezroq?”, “Arqon tortish”, “O‘q va
yoy otish”, “Tayoq bilan mo‘ljalga urish” kabi qator o‘yinlar shular sirasiga kiradi.
b)
Hayvonlar haqidagi o‘yinlar
ham bolalar o‘yin folklorining mustaqil mavzuiy
bir turidir. Ular, asosan, majoziy ma’no kasb etadi. Chunki bu xil o‘yinlarda, odatda, kuchli
va kuchsiz jonivorlarning, jumladan, mushuk bilan sichqon, bo‘ri bilan quyon yoki g‘oz,
tulki bilan o‘rdak, xo‘roz bilan tovuq va hokazolar o‘rtasidagi konfliktli munosabat orqali
ma’lum ijtimoiy
-
siyosiy ma’no ilgari suriladi.
Hayvonlar haqidagi o‘yinlarning syujetiga, hech shubhasiz, hayvonlar to‘g‘risidagi
ertaklar syujeti ta’sir ko‘rsatgan. Bu esa hayvonlar haqidagi o‘yinlarning obrazlar
tarkibidan, syujetidan, nomlanishidagi o‘xshashligidan yorqin sezilib turadi. Bu jihatdan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2023) / ISSN 2181-1415
344
“O‘rdak
-
tulki”,“Xo‘roz
-
tovuq”, “Bo‘ri keldi”, “Epchil quyon”, “G‘ozlarim”, “Chumchuqlar va
mushuk” kabi hayvonlar haqidagi o‘yinlar xarakter
lidir. Ularda hayvon personajlargina
ishtirok etadi. Syujetida inson personaji uchramaydi. Bolalar hayvon personajini talqin
qilar ekanlar, uning ovoziga, harakatlariga taqlid qilib, o‘sha jonivorning real obrazini
tasvirlab ko‘rsatishga harakat qiladilar.
Bunday o‘yinlar vositasida bolalarning
ochko‘zlikka, tekinxo‘rlikka, yovuzlikka, zulmga nafrat, adolat, erkinlik, aqllilik,
tadbirkorlik uchun intilish tuyg‘usini tarbiyalash ko‘zda tutilgan.
Hayvonlar haqidagi o‘yinlarda ibtidoiy insonning totemistik tushunchasiga ko‘ra
hayvon va qushlar odamlar kabi ruhiy kechinmalarni boshdan kechiradi degan tasavvuri
saqlanib qolgan. Shuning uchun bolalar ma’lum bir hayvon personaj obrazida o‘ynasalar,
uning nomidan gapirishga, harakat qilishga, u kabi xatti-
harakatda bo‘lishga intiladilar.
Hayvonlar haqidagi o‘yinlarning hammasi ham majoziy ma’no kasb etavermaydi.
Ularning ayrimlarida haqiqiy hayot kartinasi; dehqon, cho‘pon, parrandaboqarning
turmush tarzi va mehnat sharoitiga aloqador u yoki bu voqea if
odalab ko‘rsatiladi.
Masalan: “Poliz”ga kirgan, shuningdek, “Quyonlar”, “Chumchuqlar” kabi o‘yinlarda ekin
-
tikinga jonivorlarning zarar etkazib, dehqonga tashvish tug‘dirishiga daxldor real hayot
manzarasi tasvirlab ko‘rsatilgan.
Hayvonlar haqidagi o‘zbek bolalar o‘yinlarida bo‘ri, ayyor tulki, echki, quyon, ayiq
polvon, xo‘roz, tovuq, laylak, ilon kabi jonivorlarning obrazlari ko‘p uchraydi. Bulardan
bo‘ri, tulki, ayiq polvon rolini o‘ynovchi o‘yinchi yakka bo‘lib, ko‘pincha galda turib,
qochgan bolalarni quvib ushlab oluvchi vazifasini bajaradi. Echki, quyon, tovuq rolini
bajaruvchi o‘yinchilar esa ko‘pchilik bo‘lib, tutqich bermay qochish vazifasida
o‘ynaydilar. Ma’lumki, bu personajlar ertaklarning asosiy personajlari hisoblanadi.
Umuman, ular turkiy xal
qlar folklorining ertak va o‘yin janrlarida ko‘p uchraydi.
Hayvonlar haqidagi o‘yinlarning o‘ynalish jarayoni juda hayajonli, shavqli bo‘ladi.
Chunki bu xildagi o‘yinlarni o‘ynaganda bolalar o‘zi bajarayotgan hayvon obrazini jonli
yaratish uchun o‘sha hayv
onning ovoziga taqlid etishadi, uning xatti-harakatlariga mos
qiliqlar qilishadi. O‘yin kompozitsiyasidagi she’riy parchalarni ohang bilan ijro etishga
urinishadi. Bu esa bolalarning zavqini yanada oshirishga turtki bo‘ladi.
Xullas, hayvonlar haqidagi o‘yinlar tarkibida hayvon personaj ishtirok etishi, o‘ziga xos
o‘ynalish tarzi, o‘ynalish joyi, g‘oyaviy mazmuni, syujet kompozitsiyasiga ko‘ra alohidalik kasb
etadi va bolalar o‘yinlari orasida muayyan mustaqil turkumni tashkil qiladi.
v)
Maishiy o‘yinlar ham
bolalar musiqaiy
o‘yin folklorining alohida mavzuiy
turini tashkil etadi.
Umuman, o‘zbek bolalar musiqiy
o‘yinlarining har bir turi real voqelikka nisbatan
munosabatni o‘ziga xos tarzda ko‘rsatadi. Ularda bolalar tafakkuriga mos holda hayotni
aks ettiris
h o‘ziga xos poetik motiv sifatida shakllangan. Shuning uchun o‘zbek bolalar
o‘yinlarining ifodaviy uslubini, obrazlar tarkibini, mazmuniy turlarini, syujeti va
kompozitsiyasini yaxlit holda o‘rganish orqali bolalar folklorining tarixiy taraqqiyotini va
un
ing o‘zbek folklori tarkibida epik va poetik an’analarni saqlab qolishdagi rolini
belgilashda muhim ahamiyat kasb etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
K.Imomov, T.Mirzayev., B.Sarimsoqov, O.Safarov. Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi.
Darslik.
–
T.: “Oʻqituvchi”, 1990. –
B.304.
2.
O.Safarov, D.Oʻrayeva, Oʻzbek xalq ogʻzaki badiiy ijodi. Oʻquv qoʻllanma. 2 jildlik.
–
Buxoro, BuxDU nashriyoti, 2006.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2023) / ISSN 2181-1415
345
3.
N.Hotamov, B.Sarimsoqov, Adabiyotshunoslik terminlarining ruscha-
oʻzbekcha
izohli lugʻati.
–
T.: “Oʻqituvchi”, 1979. –
B. 234.
4.
N.Sаfаrоvа. O‘zbek bоlаlаr o‘yin fоlklоrining tаbiаti vа bаdiiyati.
–
T.: Fаn, 2007.
5.
T.I..Rajabov Maktabda musiqa taʼlimida folklor qoʻshiqlarining oʻrni //Toshkent
davlat pedagogika universiteti. Ilmiy-nazariy va metodik jurnal. Toshkent.
–
2016.
–
S.
122-126.
6.
Ибодович Р.Т. ВОСПИТАТЕЛЬНОЕ ЗНАЧЕНИЕ ДЕТСКИХ НАРОДНЫХ ПЕСЕН
НА ЗАНЯТИЯХ МУЗЫКАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЫ //Европейский научный журнал.
–
2021.
–
Т.
2.
–
№.
6.
–
С.
139-141.
7.
Rajabov T. I. THE ROLE OF BUKHARA FOLKLORE SONGS IN YOUTH EDUCATION
IN THE SYSTEM OF CONTINUOUS EDUCATION //Web of Scientist: International
Scientific Research Journal.
–
2022.
–
Т
. 3.
–
№.
1.
–
С. 884
-889.
8.
Rajabov T. I. Distinctive Features of Folk Songs That Serve in The Spiritual and
Moral Formation of Pupils International Journal of Culture and Modernity
https://ijcm.academicjournal.io ISSN 2697-2131,Volume 29/ Jun-2023
9.
Rajabov T. I. The Role of Folk Songs in Children's Education MIDDLE EUROPEAN
SCIENTIFIC BULLETIN ISSN 2694-9970 https://cejsr.academicjournal.io Middle
European Scientific Bulletin, Volume 37 | June-2023
10.
Rajabov T. I. ВОЗМОЖНОСТИ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ПРОЦЕССА
ОБУЧЕНИЯ УЗБЕКИСКОМУ МУЗЫКАЛЬНОМУ ФОЛЬКЛОРУ Образование и
инновационные
исследования
(2023
год
№7)
ISSN
2181
-1717(E)
http://interscience.uz
международный научно
–
методический журнал
11.
Rajabov T. I. Effectiveness of the process of teaching Bukhara children folk
songs
in
music
class
Скопос
https://www.eurchembull.com/issue-
content/effectiveness-of-the-process-of-teaching-bukhara-children-folk-songs-in-music-
class-7277 ECB European Chemical Bulletin.ISSN 2063-5346 Eur. Chem. Bull. 2023, 12
(Special Issue 4), 16389-16397
12.
T.I.Rajabov, Umumiy o
‘rta ta’lim maktablari musiqa darsida buxoro bolalar
folklor qo‘shiqlarini o‘rgatishning ahamiyati Илимий
-
методикалық журнал Муаллим
ҳем
узликсиз билимлендириў 2023 2/2
-
сан март
-
апрель Нөкис 259
-267-
бет
