Организация повышения квалификации учителей информатики на основе вертикальной кластерной системы «школа – вуз – повышение квалификации – производство»

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Organization of professional development of informatics

teachers on the basis of the vertical cluster system

“

school

–

higher educational institution

–

professional development

–

production

”

Akmal NISHONOV

1

National Center for training pedagogues for new methods of the Fergana Region

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received May 2023

Received in revised form

15 June 2023

Accepted 25 June 2023

Available online

15 July 2023

This article is devoted to the issues of advanced training of

computer science teachers in the context of cluster interaction.

This article describes the thoughts and views of the author on the

organization of advanced training for computer science teachers

based on the vertical cluster system “School –

Higher educational

institution

–

Professional development

–

Production”.

2181-

1415/©

2023 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss5/S-pp333-339

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

computer science teachers,

production,

training, cluster,

cluster interaction,

cluster education,

school,

professional development,

retraining,

educational cluster,

vertical cluster system.

“Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish”

vertikal klaster tizimi asosida informatika o‘qituvchilari

malakasini oshirishni tashkil etish

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

informatika o‘qituvchilari,

ishlab chiqarish,

kadrlar tayyorlash,

klaster,

klasterli o‘zaro ta’sir,
klasterli ta’lim,

Ushbu maqola klasterli o‘zaro ta’sir sharoit

ida informatika

o‘qituvchilari malakasini oshirish masalalariga bag‘ishlangan
bo‘lib, unda muallifning “Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish” vertikal klaster tizimi asosida informatika

o‘qituvchilari malakasini oshirishni tashkil etish bo‘yic

ha fikr va

mulohazalari bayon qilingan.

1

Teacher of the National Center for training pedagogues for new methods of the Fergana region.

E-mail: akmal7x@mail.ru

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2023) / ISSN 2181-1415

334

maktab,

malaka oshirish,

qayta tayyorlash,

ta’lim klasteri,

vertikal klaster tizimi.

Организация повышения квалификации учителей

информатики на основе вертикальной кластерной
системы «школа –

вуз –

повышение квалификации –

производство»

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

учителя информатики,

производство,

подготовка кадров,

кластер,

кластерное

взаимодействие,

кластерное образование,

школа,

повышение

квалификации,

переподготовка,

образовательный кластер,

вертикальная кластерная

система.

Данная статья посвящена вопросам повышения

квалификации учителей информатики в условиях

кластерного взаимодействия. В этой статье описаны мысли

и

взгляды

автора

по

организации

повышения

квалификации

учителей

информатики

на

основе

вертикальной кластерной системы «Школа –

ВУЗ –

Повышение квалификации –

Производство».

Hozirgi vaqtda ishlab chiqarish va ijtimoiy sohaning tashkiliy shakllarining

moslashuvchanligi va notekisligi bilan ajralib turadigan va qisqa vaqt ichida

texnologiyada ko‘plab, oldindan aytib bo‘lmaydigan o‘zgarishlarni boshdan

kechirayotgan axborot sivilizatsiyasi va zamonaviy innovatsion iqtisod talablarni

kuchaytirmoqda. Mutaxassisga qo‘yiladigan yangi talablar hayot davomida ta’lim olish

zarurligiga qaratilgan ta’limning yangi modelining paydo bo‘lishig

a olib keladi.

Uzluksiz ta’lim –

bu umumiy qabul qilingan ta’rifga ega bo‘lmagan atama.

Ko‘pincha, umrbod ta’lim o‘z elementlari bo‘yicha bosqichma

-

bosqich va yaxlit bo‘lib,

shaxsning ijodiy salohiyatining izchil rivojlanishini va uning har tomonlama rivojlanishi

va ma’naviy dunyosini boyitishini ta’minlaydigan umrbod jarayon sifatida tushuniladi.

S.I.

Zmeyev, aksincha, umrbod ta’lim jarayoni “

inson yoshligidan boshlanadi va deyarli

so‘nggi kunlargacha tugamaydi”

deb hisoblaydi va umrbod ta’limni tashkiliy ta’lim deb

hisoblaydi,

“insonning umrbod ta’lim olishini ta’minlovchi omillar va shart

-sharoitlar

tizimi” ikkita tashkiliy tizimni ajratib ko‘rsatdi: boshlang‘ich yoki asosiy ta’lim tizimi va

asosiy ta’limdan keyingi ta’lim tizimi.

Mualliflar O. Osipenko, A.E.

Polichka fikrlariga asoslanib, biz uzluksiz ta’limni

rivojlantirishning asosiy omillari sifatida oliy ta’lim muassasasi (OTM)da asosiy va

qo‘shimcha ta’limning integratsiyalashuvi deb hisoblaymiz. Shu bilan birga, asosiy va

qo‘shimcha ta’lim integratsiyasi sharoitida OTM umrbod ta’limni rivojlantirishning asosiy

elementiga aylanishi mumkin. Ushbu modelni amalga oshirish doirasida OTM tuzilmasi

oldingi tayyorgarlik komponentini, shuningdek, talabalar va o‘qituvchilarning OTMdan

keyingi va qo‘shimcha ta’lim komponentlari orqali ixtisoslashtirilgan maktab ta’limi

yo‘nalishida kengaytirilishi kerak.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2023) / ISSN 2181-1415

335

Biz quyida “Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish” vertikal klaster

tizimiga asoslangan klasterli ta’limning innovatsion tizimiga konseptual yondash

uvlarni

ko‘rib chiqamiz.

Vertikal klasterli tizim “Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish”

shartnoma asosida o‘zaro hamkorlik qiladigan va umumiy klaster manfaatlariga ega
bo‘lgan ta’lim muassasasi, OTM, malaka oshirish, ishlab chiqarish tomonid

an ifodalanadi

(1-rasm).

1-

rasm. “Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish” vertikal klasterli

tizimining sub’yektlari

MO

–

pedagoglarning malakasini oshirish

OTM

–

oliy ta’lim muassasasi

OTMT

–

maktab o‘quvchilarini OTMga tayyorlash

OTMQTT

–

OTMning qo‘shimcha ta’lim tizimi

“Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish” vertikal klasterli tizimi

sub’yektlari quyidagilardir:

–

OTM professor-

o‘qitu

vchilari;

–

qo‘shimcha ta’lim tizimining pedagogik tarkibi;

–

fan o‘qituvchilari;

–

yosh mutaxassislar, oliy o‘quv yurtlari bitiruvchilari;

–

talabalar;

–

ixtisoslashtirilgan maktab o‘quvchilari.

Uzluksiz kasbiy ta’lim xizmatlari iste’molchilarini har tomonlama qo‘llab

-

quvvatlash va keng ko‘lamli qo‘shimcha ta’lim dasturlarini taqdim etish orqali klasterli
ta’limning barcha sub’yektlarining ta’lim ehtiyojlarini qondirish uchun shart

-sharoitlar

yaratishda “Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish” tizimida ta’limning

barcha darajalarida qo‘shimcha ta’lim mazmuni va texnologiyalarini takomillashtirish,

tadqiqot, loyiha faoliyatini tashkil etishning vertikal formatini ishlab chiqishdir.

Ta’limdagi loyihaviy strategiya ta’lim tizimlarini, o‘quv dasturlarini, ta’limning

uslubiy tizimlarini, shuningdek, o‘quvchilarni uzoq muddatli va uzluksiz rejalashtirish,
tadqiqot va ishlanmalar asosida o‘qitish va o‘qitishning o‘quv jarayoni va usullarini
tashkil etishni o‘z

ichiga oladi.

“Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish” korporativ vertikal tizimi

loyihaviylik tamoyillariga asoslanadi. N.I.Pak tomonidan ishlab chiqilgan loyihaviy ta’lim

tizimlarining asosiy tamoyillari keltirilgan:

OTMda kafedralar,

laboratoriyalar

МО

ОТМТ

ОТМТ

Ixtisoslashgan

maktab

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2023) / ISSN 2181-1415

336

–

ochiq arxitektura

–

loyihaviy tizimning asosiy mohiyati; har qanday tizim, agar u

butun tuzilmasini “kapital ta’mirsiz” rekonstruksiya qilishni ta’minlasa, yanada universal
bo‘ladi va uning “hayoti” sezilarli darajada uzaytiriladi;

–

rekursiv tizim loyihasi

–

tizim loyihasi uning yangi va alohida komponentlarini

loyihalashni o‘z ichiga oladi (loyihaning o‘zi loyihalarni loyihalashni o‘z ichiga oladi);

–

axborotning ochiqligi

–

barcha normativ, uslubiy, ilmiy va o‘quv ma’lumotlari o‘quv

jarayonining barcha sub’yektlari uchun ochiq

dir, barcha materiallar hamma uchun mavjud;

–

xarajatlarni minimallashtirish

–

tizimdagi har qanday xarajat optimal bo‘lishi kerak;

–

soddalik va oshkoralik

–

tizimni rivojlantirishning eng murakkab loyihasi

shunday bo‘lishi kerakki, uni har kim

tushuna oladi va yetarlicha tajribali ishchi nafaqat

baholay oladi, balki shunga o‘xshash narsalarni ham yarata oladi; ko‘pincha

innovatsiyalar, foydali uslubiy topilmalar, dasturiy va texnik vositalar va boshqalar

yo‘qoladi va mutaxassis ta’lim sohasini t

ark etganda qayta tiklanmaydi;

–

tizimni ishlab chiqishda ishtirok etish uchun bepul, ammo mas’uliyatli kirish

(shaxsiy javobgarlik)

–

har bir kishi tizim ishlab chiquvchilar jamoasi a’zosi bo‘lishi

mumkin, lekin jamiyatning qoidalarini qabul qiladi;

–

uzluksizlik va evolyutsiya

–

tizim loyihaning tugashini kutmaydi, u ishlaydi,

doimiy ravishda rivojlanadi; tizim inqilobiy qayta qurish (islohotlar) va o‘zgarishlarni o‘z

ichiga olmaydi.

Tadqiqotimizda “Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish” verti

kal

klasterli tizimi modeli doirasida amalga oshirilayotgan ta’lim jarayonida
o‘qituvchilarning malakasini oshirishni ko‘rib chiqamiz (2

-rasm).

2-

rasm. “Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish”

klasterli tizimining modeli

Model asosiy va qo‘shimcha ta’limni integratsiyalash uchun tabiiy sharoitlarni

nazarda tutadi: tinglovchilar muammoli laboratoriyalarda bitiruv ishlari loyihalari
elementlarini amalga oshirish orqali uzluksiz ilmiy va tadqiqot ishlariga jalb qilinadi.

Abituriyent

ОТМ

Bitiruvchi

Maktab

Ix

ti

soslashg

an

mak

ta

b

o‘

quv

ch

ilari

Ix

ti

soslashg

an

mak

ta

b

o‘

qit

uv

ch

ilari

Noformal

Laboratoriyalar, seminarlar,

konferensiyalar

Formal

Qo‘shimcha ta’lim dasturlari

Informal

Axborot-

ta’lim muhiti

Bak
ala
vr

М

utaxas

sis

М

ag

istr

Profe
ss

ion

al

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2023) / ISSN 2181-1415

337

Laboratoriyalar faoliyatiga tinglovchilardan tashqari oliy o‘quv yurtlari professor

-

o‘qituvchilari, ixtisoslashtirilgan maktab o‘qituvchilari ham kiritilgan. Ikkinchisi h

aqiqiy

ilmiy jarayonda ham ta’lim xizmatlarining buyurtmachisi (malaka oshirish dasturlari
bo‘yicha o‘qitish, ham tinglovchilar uchun murabbiylar va loyihalar ijrochilari jalb qilinadi

.

Yuqoridagi tamoyillardan kelib chiqqan holda, “Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish” vertikal klasterli tizimi modeli doirasida amalga oshirilayotgan kadrlar
tayyorlash tizimi quyidagi vazifalarni hal qilishga mo‘ljallangan:

–

korporativ ta’lim sub’yektlarining (katta maktab yoshidagi shaxslar, talabalar va

katt

alar mutaxassislari) kasbiy, kasbiy va shaxsiy shakllanishi va o‘sishi jarayonini tizimli

tashkil etish, kasbiy bilim, ko‘nikma va shaxsiy fazilatlarni doimiy ravishda rivojlantirish

va takomillashtirish jarayoni;

–

ilmiy, ta’lim va o‘quv

-uslubiy integratsiya

faoliyati, kasb-

hunar ta’limi, ilmiy

-

tadqiqot va amaliy faoliyat o‘rtasidagi

munosabatlarni amalga oshirish;

–

kasbiy ta’limning har qanday bosqichida shaxs rivojlanishining individual ta’lim

trayektoriyasini shakllantirish imkon

iyatini ta’minlash va uni formal, noformal va

informal ta’lim tizimlarida kasbiy tayyorgarligini takomillashtirish;

–

o‘qituvchining kasbiy malakasini o‘z

-

o‘zini oshirishning uzluksizligini va ta’lim

jarayonining fazoviy va vaqtincha taqsimlanishi tufayli

uning uslubiy ta’minotini ta’minlash;

–

ta’lim xizmatlari sifatini baholashga ta’lim beruvchilar va iste’molchilarning

yondashuvlari birligi hisobiga klasterli ta’lim samaradorligini ta’minlash;

Klasterli ta’lim quyidagilarni ta’minlaydi:

–

barcha ta’lim sub’yektlarining ta’limga bo‘lgan talabini aniqlash;

–

korporativ ta’lim uchun qo‘shimcha ta’lim dasturlari va individual modullarini

ishlab chiqish va tasdiqlash: tanlov kurslari, maxsus kurslar;

–

kredit birliklarining jamg‘arish tizimiga asoslangan modul

lardan tuzilgan

qo‘shimcha korporativ o‘qitish bo‘yicha fanlarni guruh va yakka tartibda o‘qitish;

–

klasterli ta’lim uchun ta’lim muhitini yaratish va keyinchalik rivojlantirish;

–

tarmoq texnologiyalari va aralash ta’lim texnologiyalari asosida tashkil e

tilgan

OTMning o‘quv va ilmiy laboratoriyalarining ilmiy

-tadqiqot, loyiha faoliyatiga jalb etish

asosida o‘qituvchilarning malakasini oshirish;

–

ixtisoslashtirilgan maktab o‘quvchilariga individual ta’lim trayektoriyasini

amalga oshirish uchun keng ko‘lam

li elektiv kurslarni (shu jumladan tarmoq

texnologiyalariga asoslangan) taqdim etish;

–

qo‘shimcha ta’lim dasturlarida e’lon qilingan hisobot shakliga muvofiq klasterli

ta’lim sub’yektlarining yakuniy attestatsiyasini tashkil etish.

Bu ta’lim muassasasiga quyidagilar bilan ta’minlaydi:

–

raqobatbardoshlikni oshirish;

–

ta’lim muassasasining ijobiy imidjini shakllantirish;

–

ta’limning uchinchi bosqichida profillashtirish muammolarini hal qilish;

–

yangi axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish;

–

ta’lim muassasasini axborotlashtirish muammolarini hal qilish;

–

professor-

o‘qituvchilarning malaka ko‘rsatkichining o‘sishi;

Bu ta’lim muassasasi xodimlari va mutaxassislariga:

–

kasbiy tayyorgarlik darajasini oshirish;

–

karyera o‘sishi uchun imkoniyat;

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2023) / ISSN 2181-1415

338

–

klasterli ta’lim jarayonida o‘qituvchining ta’lim ehtiyojlarini amalga oshirishda

muhim maqsadga erishish vositasi sifatida axborot texnologiyalaridan foydalanish orqali
kasbiy faoliyat samaradorligini oshirish;

–

mas’uliyatni taqsimlash ta’lim sub’yektlarining o‘zaro hamkorligini oshirish;

–

o‘qituvchining kundalik kasbiy faoliyatida kasbiy muammolar va yuzaga

keladigan muammolarni hal qilishda uslubiy yordam berish;

–

maktab o‘quvchilarining ilmiy

-tadqiqot va loyiha faoliyatini tashkil etishda

ko‘maklashish;

–

o‘qituvchining ijodkorligini rivojlantirish.

Bu ixtisoslashtirilgan maktab o‘quvchilarini quyidagilar bilan ta’minlaydi:

–

informatikadan ta’lim sifatini oshirish;

–

muammoli laboratoriyalarning ilmiy-tadqiqot loyihalari faoliyatiga jalb qilish;

–

ta’lim ehtiyojlari va talablaridan kelib chiqqan holda, tanlov kurslari dasturlari,

qo‘shimcha ta’lim dasturlari bo‘yicha o‘qitish;

–

qo‘shimcha ta’lim dasturlari va tanlov kurslari dasturi bo‘yicha o‘qitishni

sertifikatlash.

Bu talabalarga quyidagilar bilan ta’minlaydi:

–

kasbiy yo‘naltirilgan kadrlar tayyorlashni amalga oshirish: o‘qituvchilar bilan

birgalikda maktabning o‘quv jarayonida AKT vositalari va texnologiyalarini ishlab chiqish

va sinovdan

o‘tkazishda ishtirok etish; bitiruv loyihalari elementlarini amalga oshirish

orqali loyihalarni amalga oshirishda ishtirok etish;

–

iqtidorli bolalar bilan ishlashga tayyorgarlik: olimpiadalar, tanlovlar,

konferensiyalar uchun birgalikda tayyorgarlik;

–

in

novatsion ta’lim muassasalarida ishlashga tayyorlash.

Shu bilan birga, o‘qitishning uzluksizligi quyidagilar bilan ta’minlanadi:

–

ta’lim sub’yektlari uchun formal, noformal va informal ta’lim tizimlarida

individual ta’lim trayektoriyasini qurish imkoniyatini ta’minlash (2

-rasm);

–

korporativ ta’lim jarayoniga informatika va AKT usullarini integratsiyalash;

–

OTM o‘quv va ilmiy laboratoriyalari doirasida amalga oshirilayotgan o‘qituvchining

malakasini oshirish jarayonini uning ilmiy va uslubiy faoliyatiga integratsiyalash;

–

o‘quv va ilmiy laboratoriyalar doirasidagi uzluksiz ilmiy va loyiha faoliyatiga

maktab o‘quvchilari, talabalar va umumta’lim maktablari o‘qituvchilarini jalb qilish.

Klasterli ta’limni amalga oshirish uchun formal ta’lim darajasida bo‘lgan quyidagi

axborot-

ta’lim muhiti yaratiladi:

–

modulli asosda qurilgan, jumladan, informatika o‘qituvchilarini kadrlar

tayyorlash bo‘yicha qo‘shimcha kasbiy ta’lim dasturlari to‘plami;

–

talabalar tanloviga ko‘ra maxsus kurslar to‘p

lami;

–

maktab o‘quvchilari, talabalar, o‘qituvchilar tomonidan ishlab chiqilgan tanlov

kurslari bo‘yicha dasturlar to‘plami;

–

barcha qo‘shimcha ta’lim dasturlarini ta’minlovchi o‘quv

-metodik adabiyotlar,

tarmoq o‘quv resurslari.

Noformal ta’lim darajasid

a:

–

OTM o‘quv va ilmiy laboratoriyalarining ish jadvallari;

–

yillik ilmiy-amaliy seminar ish rejasi;

–

har yili o‘tkaziladigan ilmiy

-

amaliy konferensiyalar haqida ma’lumot.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

05 (2023) / ISSN 2181-1415

339

Shunday qilib, “Maktab –

OTM

–

malaka oshirish

–

ishlab chiqarish” vertikal klast

er

tizimi qo‘shimcha ta’lim xizmatlarining barcha iste’molchilarining talablarini qondirish
va jarayon sifatida klasterli o‘qitish doirasida informatika o‘qituvchilarni tayyorlashni

tashkil etish uchun shart-

sharoitlarni ta’minlaydi. Mutaxassisning shaxsiy

ehtiyojlari va

imkoniyatlarini hisobga olgan holda kasbiy faoliyatning haqiqiy vazifalarini hal qilishga

qaratilgan uzluksiz malaka oshirish va o‘z

-

o‘zini takomillashtirishga yordam beradi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO

‘

YXATI:

1.

Sh.M.Mirziyoyev, Yangi O‘zbekiston strategiyasi. –

T.: “O‘zbekiston”,

2021.

–

464 b.

2.

Sh.M.Mirziyoyev, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va O‘zbekiston xalqiga

Murojaatnoma.

“Xalq so‘zi” gazetasi, 2022

-yil 21-dekabr, 272-son.

3.

O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. –

Toshkent, 2020-yil

23-

sentabr, O‘RQ–

637-son.

4.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–

2026-

yillarga mo‘ljallangan

Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. –

Toshkent, 2022-yil

28-yanvar, PF

–

60-son.

5.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–

2026-

yillarda xalq ta’limini

rivojlantirish bo‘yicha milliy dasturni tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmoni.

–

Toshkent,

2022-yil 11-may, PF

–

134-son.

6.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Xalq ta’limi sohasidagi ilmiy

-tadqiqot

faoliyatini qo‘llab quvvatlash hamda uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini joriy qilish

chora-

tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori. –

Toshkent, 2021-yil 25-yanvar, PQ

–

4963-son.

7.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Axboro

t texnologiyalari sohasida

ta’lim tizimini yanada takomillashtirish, ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish va ularni

IT-industriya bilan integratsiya qilish chora-

tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. –

Toshkent,

2020-yil 6-oktabr, PQ

–

4851-son.

8.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Xalq ta’limi xodimlarini

uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash
haqida”gi Qarori. –

Toshkent, 2022-yil 17-yanvar, 25-son.

9.

G.K.Abdurahmonova, Inson resurslarini boshqarish. Darslik.

–

Toshkent, 2020.

10.

Q.X.Abduraxmonov, Sh.R.Xolmo‘minov, A.B.Xayitov, A.M.Akbarov,

Personalni

boshqarish (darslik).

–

T.: TDIU, 2013.

–

292 b.

11.

Sh.N.Zaynutdinov, Personalni boshqarish:

Oliy o‘quv yurtlari

talabalari uchun

o‘quv qo‘l. /Sh. N. Zaynu

tdinov, R. I. Nurimbetov.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy

va o‘rta

maxsus ta’lim

vazirligi.

–

T.: Yangiyul poligraph service, 2007.

–

320 b.

12.

Кларин М.В. Инновационные модели обучения: Исследование мирового

опыта. Монография. –

М.: Луч, 2016. 640 с.

–

http://lych.ru/.