Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Issues of disciplinary responsibility of lawyers in the
legislation of the Republic of Uzbekistan and foreign
countries
Saddam KODIRALIYEV
1
Tashkent State University of Law
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received July 2023
Received in revised form
15 August 2023
Accepted 25 August 2023
Available online
15 September 2023
This article analyzes the concept of disciplinary punishment,
the legal basis of disciplinary action against lawyers in the
Republic of Uzbekistan, the types of disciplinary punishment,
and the problems that exist in the issue of disciplinary action
against lawyers. The article analyzes the relevant legislation of
several foreign countries, including the Republic of Moldova,
Ukraine, and the Republic of Lithuania on the disciplinary action
of lawyers. Also, based on the analysis of the legislation of
foreign countries, suggestions and recommendations were
made to our national legislation.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss7/S-pp117-126
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
disciplinary action,
legal status,
qualification commission,
disciplinary action,
rules of professional ethics,
license suspension,
license termination.
Ўзбекистон Республикаси ва хорижий давлатлар
қонунчилигида адвокатларнинг интизомий жавобгарлиги
масалалари
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
интизомий жазо,
адвокатлик мақоми,
малака комиссияси,
интизомий иш,
касб
-
этика қоидалари,
лицензияни амал
қилишини тўхтатиб
туриш,
лицензияни амал
қилишини
тугатиш
.
Ушбу мақолада интизомий жазо тушунчаси, Ўзбекистон
Республикасида адвокатларни интизомий жавобгарликка
тортишнинг ҳуқуқий асослари, интизомий жазо турлари,
адвокатларни интизомий жавобгарликка тортиш масаласида
мавжуд бўлган муаммолар таҳлил қилинади. Мақолада бир
нечта хорижий давлатлар, жумладан Молдова Республикаси,
Украина,
Литва
Республикаларининг
адвокатларни
интизомий жавобгарликка тортиш бўйича тегишли
қонунчилик ҳужжатлари таҳлил этилади. Шунингдек,
хорижий давлатлар қонунчилиги таҳлили асосида миллий
қонунчилигимизга таклиф ва тавсиялар берилган.
1
Lecturer, Department of Judicial, Law Enforcement Agencies and Advocacy, Tashkent State University of Law.
E-mail: saddamkadiroff@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
07 (2023) / ISSN 2181-1415
118
Вопросы дисциплинарной ответственности адвокатов
в
законодательстве
Республики
Узбекистан
и
зарубежных стран
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
дисциплинарное
взыскание,
правовой статус,
квалификационная
комиссия,
дисциплинарное
взыскание,
правила
профессиональной этики,
приостановление
действия лицензии,
прекращение действия
лицензии
.
В
данной
статье
анализируются
понятие
дисциплинарного
взыскания,
правовая
основа
дисциплинарного воздействия на адвокатов в Республике
Узбекистан, виды дисциплинарного взыскания, а также
проблемы, существующие в вопросе дисциплинарного
взыскания на адвокатов. В статье анализируется
соответствующее законодательство ряда зарубежных
стран, в том числе Республики Молдова, Украины, и
Республики Литвы, о дисциплинарном взыскании
адвокатов. Также на основе анализа законодательства
зарубежных стран были внесены предложения и
рекомендации в наше национальное законодательство.
Адвокатура институтини ислоҳ қилиш, мамлакатимизда ушбу институтни
инсон хукуклари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари химоя килинишини
таъминлашнинг самарали институтларидан бирига айлантириш амалга
оширилаётган суд
-
ҳуқуқ ислоҳотларининг асосий йўналишларидан бирига
айланди. Хусусан, адвокатура институтининг ва адвокатларнинг мустақиллигини
таъминлашга, суд ишини юритишнинг барча боскичларида тарафларнинг
тортишув принципи асосида ишларни ташкил этишга каратилган чора
-
тадбирлар
кўрилди, адвокатларнинг ўз профессионал фаолиятини амалга ошириши учун
зарур конунчилик базаси яратилди.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги
“2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг Тараққиёт стратегияси
тўғрисида”ги ПФ–
60-
сон Фармони орқали Адвокатура институтининг инсон
ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишдаги
салоҳиятини
тубдан
ошириш,
шунингдек,
аҳоли
ва
тадбиркорлик
субъектларининг малакали ҳуқуқий хизматларга бўлган талабини тўлиқ
қондириш
мақсад қилинган.
Амалдаги қонунчилигимизга кўра, адвокатлик фаолиятин амалга
оширишнинг муайян талаблари мавжуд. Адвокат ҳуқуқ ҳимоячиси сифатида,
аввало шахсан белгиланган қонун талабларини бажариши лозим. Бунга қарши
ҳаракат
ёки ҳаракатсизлик муайян интизомий жавобгарликка сабаб бўлиши
мумкин. Қонунчилигимизга асосан адвокатнинг интизомий жавобгарлиги
Ўзбекистон Республикасининг “Адвокатура тўғрисида”ги Қонуни ҳамда
Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирининг 2009 йил 14 мартдаги 69
-
мҳ
-
сон
буйруғи билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Адвокатлар палатаси
ҳудудий
бошқармалари ҳузуридаги малака комиссиялари тўғрисидаги низомда
белгиланган қоидалар асосида амалга оширилмоқда.
Ўзбекистон
Республикасининг
“Адвокатура
тўғрисида”ги
Қонуни
14-
моддасига кўра, адвокат томонидан адвокатура тўғрисидаги қонунчилик
талаблари, Адвокатнинг касб этикаси қоидалари, адвокатлик сири ва адвокат
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
07 (2023) / ISSN 2181-1415
119
қасамёди
бузилганлиги унга нисбатан интизомий чоралар қўлланилишига сабаб
бўлади. Интизомий иш юритишни кўриб чиқиш натижалари бўйича адвокатга
нисбатан огоҳлантириш, лицензиянинг амал қилишини олти ойгача муддатга
тўхтатиб туриш ёки лицензиянинг амал қилишини тугатиш интизомий жазо
чоралари қўлланилиши мумкин
Қонун
адвокат интизомий жавобгарлигининг асосий қоидаларини белгилаб
берса, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирининг 2009 йил 14 мартдаги
69
–мҳ
-
сон буйруғи билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Адвокатлар
палатаси ҳудудий бошқармалари ҳузуридаги малака комиссиялари тўғрисидаги
низом адвокатни интизомий жавобгарликка тортишнинг процессуал тартибини
белгилайди.
Маълумки, зарур билимлар ва касбий малакаларга эга бўлган шахсларга
лицензиялар бериш тўғрисидаги масалани ҳал этиш, адвокат қасамёдини қабул
қилиш
мақсадида, шунингдек адвокатларга нисбатан интизомий иш юритишни
олиб бориш учун Адвокатлар палатасининг ҳудудий бошқармалари ҳузурида
малака комиссиялари фаолият юритмоқда. Фикримизча, адвокатларга нисбатан
интизомий иш юритиш масаласи бўйича Адвокатлар палатасининг ҳудудий
бошқармалари ҳузурида алоҳида комиссия тузиш вақти етиб келган. Ушбу
тартибнинг жорий этилиши адвокатнинг интизомий жавобгарлиги масаласини
аниқ ва пухта, ҳар томонлама ўрганиш имкониятини беради.
Мамлакатимизда адвокатура институтини, хусусан, адвокатнинг интизомий
жавобгарлигига оид қонунчиликни такомиллаштириш илғор хорижий
давлатларнинг тажрибасисиз тасаввур этиб бўлмайди.
Молдова Республикасида адвокатнинг интизомий жавобгарлик масалалари
2002 йил 19 июль куни қабул қилинган “Адвокатура тўғрисида”ги Қонуни билан
тартибга солинади. Қонуннинг 9
-
боби “Адвокатларнинг интизомий жавобгарлиги”
деб номланиб, 56–
59-
моддаларда ушбу масалага тўхталиб ўтилган.
Хусусан,
Қонуннинг
56
-
моддасига
кўра,
адвокатни
интизомий
жавобгарликка тортиш учун ушбу қонуннинг, адвокатлик фаолиятини тартибга
солувчи бошқа норматив ҳужжатларнинг қоидаларини бузиш, шунингдек,
Адвокатлик одоб
-
ахлоқ кодекси нормаларини қўпол равишда бузиш асос бўлиб
хизмат қилиши белгилаб қўйилган. Шунингдек, адвокатларнинг хатти
-
ҳаракатлари
юзасидан берилган мурожаатлар, шунингдек адвокат томонидан
касбий мажбуриятларини бажариш чоғида содир этилган интизомий
ҳуқуқбузарликлар
тўғрисидаги маълумотлар Одоб
-
ахлоқ ва интизом комиссияси
томонидан кўриб чиқилади. Етарли асослар мавжуд бўлса, тегишли текширувлар
тайинлайди. Текширув комиссия аъзолари томонидан амалга оширилади ёки
адвокатлар коллегиясига топширилади.
Одоб ва интизом комиссияси интизомий иш қўзғатилган адвокатдан холис
қарор
қабул қилиш учун зарур бўлган ёзма тушунтиришлар, ҳужжатлар ва бошқа
материалларни
сўраши
шарт.
Адвокатнинг
хатти
-
ҳаракатларида
ҳуқуқбузарликлар
мавжудлигини тасдиқлаган ҳолда, Одоб
-
интизом бўйича
комиссиянинг раиси ушбу адвокатга оид материалларни комиссия кўриб чиқиши
учун тақдим этади. Этика ва интизом комиссияси томонидан интизомий
ҳуқуқбузарликларга
оид материалларни кўриб чиқиш интизомий иш юритиш
ҳисобланади.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
07 (2023) / ISSN 2181-1415
120
Этика ва интизом комиссияси қуйидаги қарорлардан бирини қабул қилади:
а)
интизомий жазо қўллаш тўғрисида;
б)
қўшимча
текшириш;
в)
адвокатнинг ҳаракатларида ҳуқуқбузарликлар
йўқлиги тўғрисида;
д)
ушбу Қонунда назарда тутилган ҳолларда иш юритишни тугатиш
тўғрисида.
Этика ва интизом бўйича комиссиянинг қарори жамоатчиликка эълон
қилинади
.
Ўзига нисбатан интизомий иш қўзғатилган адвокат уни интизомий
жавобгарликка тортиш тўғрисида масалани кўриб чиқишда ҳозир бўлишга ва
тушунтиришлар беришга ҳақли.
Молдова Республикасининг “Адвокатура тўғрисида”ги Қонуни 57
-
моддаси
“Интизомий жазолар” деб номланади. Қонунчиликка кўра, Молдова адвокатлари
қуйидаги
интизомий жавобгарлик турлари билан жазоланиши мумкин:
а)
огоҳлантириш
б)
ҳайфсан
;
в)
Адвокатлар иттифоқи бюджетига 1000 дан 3000 лей (Молдова пул
бирлиги)гача жарима. Жаримани тўлаш жарима шаклида интизомий жазо қўллаш
тўғрисида қарор қабул қилинган кундан бошлаб 30 кун ичида амалга оширилади;
д)
адвокатлик фаолиятини тўхтатиб туриш
э)
адвокатлик фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқини берувчи лицензияни
бекор қилиш.
Шунингдек, қонун билан адвокат стажёрига нисбатан қўлланиладиган
интизомий жазо турлари ҳам санаб ўтилган. Улар қуйидагилардан иборат:
а) огоҳлантириш
б) ҳайфсан;
в) 500 дан 1000 лейгача жарима;
д) стажировкани олти ойгача бўлган муддатга тўхтатиб туриш;
э) стажировкадан четлаштириш.
Интизомий жазо тайинлашда ҳуқуқбузарликнинг оғирлиги, уни содир этиш
ҳолатлари, адвокат ёки адвокат стажёрининг фаолияти ва хулқ
-
атвори ҳисобга
олинади.
Жарима Адвокатлар иттифоқи бюджетига тўланади ва жарима шаклида
интизомий жазо қўллаш тўғрисидаги қарор қабул қилинган кундан бошлаб 30 кун
ичида амалга оширилади. Ахлоқ ва интизом комиссиясининг интизомий жазо
қўллаш
тўғрисидаги қарори устидан маъмурий судга шикоят қилиниши мумкин.
Қонуннинг
58-
моддаси “Даъво муддати” деб номлаган. Яъни, бунда
адвокатни интизомий жавобгарликка тортиш муддати тартибга солинган. Унга
кўра, адвокат томонидан ҳуқуқбузарлик содир этилган вақтдан бошлаб бир йил
ўтган бўлса, интизомий иш қўзғатилиши мумкин эмас. Бунда адвокатнинг
таътилда бўлган вақти ва/ёки вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик муддати инобатга
олинмайди.
Интизомий жазо ҳуқуқбузарлик аниқланган кундан бошлаб икки ойдан
кечиктирмай, адвокатнинг вақтинча меҳнатга қобилиятсизлиги ва таътилда
бўлган даври ҳисобга олинмаган ҳолда қўлланилади. Шуни ҳам инобатга олиш
лозимки, Молдовада адвокат томонидан интизомий ҳуқуқбузарлик содир этилиб,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
07 (2023) / ISSN 2181-1415
121
бунга тегишли жавобгарлик тайинланганидан сўнг ҳам унинг ҳуқуқий оқибатлари
якунланмайди. Агар, адвокат интизомий жазо қўлланилганидан кейин бир йил
ичида шартнома мажбуриятларини бажармаслик ёки Адвокатнинг ахлоқ кодекси
нормаларини бузишдан иборат интизомий ҳуқуқбузарликни содир этса унинг
лицензияси тугатилади.
Молдова Республикасининг “Адвокатура тўғрисида”ги Қонуни 59
-
моддаси
“Интизомий жазони олиб ташлаш” деб номланиб, унда агар интизомий жазога
тортилган адвокат жазо қўлланилган кундан эътиборан бир йил мобайнида янги
ҳуқуқбузарлик
содир қилмаган бўлса, у интизомий жазога тортилмаган деб
ҳисобланиши, Одоб ва интизом комиссияси ўз ташаббуси билан, адвокатнинг
илтимосига биноан, шунингдек, адвокатлар ҳайъати ёки адвокатлар
бирлашмасининг талабига кўра, интизомий жазони йил ўтгунга қадар олиб
ташлашга ҳақли эканлиги белгиланган.
Шунингдек, ушбу қонун адвокатлик фаолияти интизомий жазо сифатида
тўхтатиб қўйилган вақтда, фаолиятни амалга ошириш жиддий интизомий
ҳуқуқбузарлик
ҳисобланиши белгилаб қўйилган.
Фикримизча, адвокатнинг интизомий жавобгарлиги масаласида Молдова
Республикаси қонунчилигида батафсил тўхталиб ўтилган. Асосий қонуннинг ўзида
интизомий жавобгарликнинг кўплаб масалаларига аниқлик киритилган. Хусусан,
адвокат стажёрига нисбатан қўлланиладиган интизомий жавобгарлик
масаласининг ҳам алоҳида тартибга солингани эътиборли ҳолат. Шунингдек,
адвокат томонидан тўланадиган жарима ҳам Молдова адвокатларнинг ўзини
-
ўзи
бошқариш органи ҳисобига келиб тушади.
Украина Республикасининг “Адвокатура ва адвокатлик фаолияти
тўғрисида”ги Қонуни 6
-
боби “Адвокатларнинг интизомий жавобгарлиги” деб
номланган бўлиб қонуннинг 33–42 моддалари ушбу масалани тартибга солишга
қаратилган
.
Қонуннинг
33-
моддаси “Адвокат интизомий жавобгарлигининг умумий
шартлари” деб номланиб, адвокатнинг ушбу қонунда назарда тутилган асослар
бўйича интизомий жавобгарликка тортилиши белгиланган. Моддада интизомий
иш юритишга қуйидагича таъриф берилган: “Интизомий иш юритиш
–
адвокатнинг ҳаракатларида интизомий ҳуқуқбузарлик белгилари мавжудлиги
тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олган ёзма шикоятни кўриб чиқиш
тартиби”.
Адвокатга нисбатан интизомий иш юритиш Украина адвокатларининг ягона
реестрида кўрсатилган адвокатнинг иш жойи манзили бўйича малака ва
интизомий комиссияси томонидан амалга оширилади.
Қонуннинг
34-
моддаси
“Адвокатни интизомий жавобгарликка тортиш
учун асослар”
деб номланиб, адвокат томонидан интизомий ҳуқуқбузарлик содир
этилганлиги уни интизомий жавобгарликка тортиш учун асос бўлиши
белгиланган. Ушбу моддага биноан адвокатнинг интизомий ҳуқуқбузарлиги
қуйидагилардан
иборатлиги белгиланган:
–
Украина адвокатининг қасамёдини бузиш;
–
адвокатлик этикаси қоидаларини бузиш;
–
адвокат
-
мижоз сирларини ошкор қилиш ёки унинг ошкор этилишига олиб
келган ҳаракатларни амалга ошириш;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
07 (2023) / ISSN 2181-1415
122
–
ўз касбий мажбуриятларини бажармаслик ёки лозим даражада бажармаслик;
–
адвокатнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг қарорларини бажармаслик;
–
адвокатнинг қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа мажбуриятларини
бузиш.
Қонуннинг
ушбу моддасида суд томонидан масалани ҳал этишга қаратилган
якуний ҳужжатнинг адвокатнинг ҳимояси остидаги шахс фойдасига қабул
қилинмаслиги
адвокатнинг интизомий жавобгарликка тортишга асос бўлмаслиги
белгилаб қўйилган.
Қонуннинг
35-
моддаси
“Интизомий жазо турлари ва уни тайинлаш
муддатлари”
масаласини тартибга солади.
Интизомий ҳуқуқбузарлик содир этганлик учун адвокатга қуйидаги
интизомий жазолардан бири қўлланилиши мумкин.
–
огоҳлантириш;
–
адвокатлик фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқини бир ойдан бир йилгача
муддатга тўхтатиб туриш;
–
Украина адвокатлари учун –
кейинчалик Украина адвокатларининг ягона
реестридан чиқариб ташлаш билан адвокатлик фаолияти билан шуғулланиш
ҳуқуқидан
маҳрум қилиш, хорижий давлатларнинг адвокатлари учун эса –
Украина
адвокатларининг ягона реестридан чиқариб ташлаш.
Адвокат интизомий ҳуқуқбузарлик содир этилган кундан бошлаб
бир йил
ўтганидан сўнг, мазкур ҳуқуқбузарлик учун жавобгарликка тортилиши мумкин
эмас.
Мазкур Қонуннинг 36
-
моддаси
“Адвокатга нисбатан интизомий иш
қўзғатиш асослари”
деб номланган бўлиб, унга кўра, адвокатнинг хатти
-
ҳаракатларидан норози бўлган ҳар қандай шахс интизомий комиссияга мурожаат
қилиши
мумкин.
Адвокатуранинг малака ва интизомий комиссиясига мурожаат қилиш, шу
жумладан адвокатнинг интизомий жавобгарлиги тўғрисидаги масалани қўзғатиш
ҳуқуқини
етарли асосларсиз суиистеъмол қилишга ва бу ҳуқуқдан адвокатга босим
ўтказиш воситаси сифатида фойдаланишга йўл қўйилмайди.
–
адвокатнинг
интизомий
ҳуқуқбузарлик
белгилари
мавжудлиги
тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олмаган ҳамда аноним мурожаатлар (ариза)
бўйича адвокатга нисбатан интизомий иш қўзғатилиши мумкин эмас.
Шуни ҳам алоҳида таъкидлаш лозимки, мазкур қонунда интизомий иш
юритиш муайян босқичларга бўлинган. Хусусан:
1)
адвокатнинг интизомий ҳуқуқбузарлиги тўғрисидаги маълумотларнинг
текширувини ўтказиш;
2)
интизомий ишнинг қўзғатилиши;
3)
интизомий ишни кўриб чиқиш;
4)
интизомий иш бўйича қарор қабул қилиш.
Кейинги моддаларда ушбу босқичларга алоҳида тўхталиб ўтилган бўлиб,
Қонуннинг
38-
моддасида адвокатнинг хулқ
-
атвори тўғрисидаги, унинг интизомий
жавобгарликка тортилишига сабаб бўлиши мумкин бўлган ариза (шикоят)
адвокатлик коллегиясининг малака ва интизомий комиссияси томонидан
рўйхатга олинади ва келиб тушган кундан эътиборан уч кундан кечиктирмай
интизомий палатага юборилади. Малака
-
интизом комиссиясининг интизомий
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
07 (2023) / ISSN 2181-1415
123
палатаси аъзоси палата раисининг топшириғига биноан аризада (шикоятда) баён
этилган маълумотларни текширади ва кўриб чиқилган масалаларнинг моҳияти
юзасидан ёзма тушунтириш олиш учун адвокатга мурожаат қилади.
Қонуннинг
39-
моддасида
адвокатга нисбатан интизомий иш қўзғатиш
билан боғлиқ қуйидаги учта қоида мавжуд:
1.
Адвокатнинг
интизомий
ҳуқуқбузарлиги
тўғрисидаги
аризани
(шикоятни) кўриб чиқиш натижаларига кўра адвокатлар интизом комиссияси
аъзоларининг кўпчилик овози билан адвокатга нисбатан интизомий иш қўзғатиш
ёки қўзғатишни рад этиш тўғрисида қабул қилинади.
2.
Интизомий иш қўзғатиш тўғрисидаги қарор уни кўриб чиқиш куни ва
вақтини белгилаган ҳолда ёки интизомий иш қўзғатишни рад этиш тўғрисидаги
қарор
адвокатга ва интизомий жавобгарлик тўғрисидаги масалани қўзғатган
шахсга имзо қўйилган ҳолда юборилади ёки топширилади.
3.
Интизомий иш қўзғатиш ёки интизомий иш қўзғатишни рад этиш
тўғрисидаги қарор устидан у қабул қилинган кундан эътиборан ўттиз кун ичида
Адвокатларнинг олий малака ва интизомий комиссиясига ёки судга шикоят
қилиниши
мумкин.
Украина Республикасининг “Адвокатура ва адвокатлик фаолияти
тўғрисида”ги Қонуни 40
-
моддасида интизомий ишни кўриб чиқиш масалалари
тартибга солинган. Хусусан, адвокатга нисбатан интизомий иш ҳуқуқбузарлик
содир этилган кундан эътиборан ўттиз кунлик муддат ичида адвокатнинг малака
ва интизомий комиссиясининг интизомий палатаси томонидан кўриб чиқилади.
Интизомий ишни кўриб чиқиш тарафларнинг тортишувчанлиги принципи
асосида амалга оширилади. Бунда, мавжуд ариза (шикоят) бўйича ўрганиш
ўтказган интизомий комиссия аъзосининг ҳисоботи, адвокат, унга нисбатан иш
қўзғатган
шахс ва бошқа манфаатдор шахсларнинг ҳолат бўйича тушунтиришлари
эшитилади.
Ўзига нисбатан интизомий иш қўзғатилган адвокат, адвокатнинг интизомий
жавобгарлиги тўғрисидаги масалани қўзғатган шахс тушунтиришлар беришга,
процесс иштирокчиларига саволлар беришга, эътироз билдиришга, ўз важларини
тасдиқловчи далилларни тақдим этишга ҳақли.
Адвокат ва/ёки адвокатга нисбатан интизомий жавобгарлик тўғрисидаги
масалани қўзғатган шахснинг мажлис ўтказиладиган жой ва вақт ҳақида хабардор
қилинишига
қарамасдан мажлисда иштирок этмаганлиги, ушбу масалани кўриб
чиқишга тўсқинлик қилмайди.
Адвокатга нисбатан интизомий ишни кўриб чиқиш ошкоралик принципи
асосида амалга оширилади. Адвокатлик сирининг ошкор бўлишига олиб келиши
мумкин бўлган ҳолатлар бундан мустасно.
Қонуннинг
41-
моддаси
“Интизомий иш бўйича қарор қабул қилиш”
номланган бўлиб, адвокатга нисбатан кўриб чиқилган интизомий иш натижалари
бўйича интизомий жазо қўллаш ёки интизомий ишни тугатиш тўғрисида қарор
қабул
қилинади. Адвокатга нисбатан интизомий жазо қўллаш комиссия
аъзоларининг кўпчилик овози билан қабул қилинади. Бунда, адвокатга нисбатан
адвокатлик фаолиятини тугатишга сабаб бўладиган жазо қўллаш мустасно. Бу
турдаги жахо комиссия аъзоларининг учдан икки қисмининг овози билан қабул
қилинади
.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
07 (2023) / ISSN 2181-1415
124
Интизомий иш бўйича қарор асосли бўлиши керак. Интизомий жазо турини
танлашда ҳуқуқбузарлик
ҳолатлари, унинг оқибатлари, адвокатнинг шахси ва
бошқа ҳолатлар ҳисобга олинади.
Интизомий иш бўйича қарор комисси аъзолари томонидан адвокат ва иш
қўзғатган
шахс иштирокисиз қабул қилинади.
Адвокатнинг интизомий ҳуқуқбузарлиги тўғрисидаги маълумотларни
текширишни амалга оширган адвокат малака ва интизомий комиссиясининг
интизомий коллегия аъзоси овоз беришда иштирок этмайди.
Қарор
адвокатура малака ва интизом комиссиясининг интизом
палатасининг мажлисида эълон қилинади. Қарорнинг нусхаси қарор қабул
қилинган
кундан эътиборан уч иш куни ичида адвокатга ва адвокатнинг
интизомий жавобгарлиги тўғрисидаги масалани қўзғатган шахсга юборилади ёки
топширилади.
Қонуннинг
42-
моддаси
“Интизомий иш бўйича қарор устидан шикоят
қилиш”
деб номланган бўлиб, унга кўра, адвокат ёки адвокатнинг интизомий
жавобгарлиги тўғрисидаги масалани қўзғатган шахс интизомий иш бўйича қарор
қабул
қилинган кундан эътиборан ўттиз кун ичида адвокатнинг олий малака ва
интизомий комиссиясига ёки судга шикоят қилишга ҳақли. Қарор устидан шикоят
қилиш
унинг амал қилишини тўхтатмайди.
Адвокатура олий малака ва интизомий комиссияси ариза (шикоят) олинган
кундан бошлаб ўн кун муддатда адвокатлар коллегиясининг тегишли малака ва
интизом комиссиясидан интизомий иш материалларини сўраб олади ва
шикоятнинг кўриб чиқилишини таъминлайди.
Литва Республикасиад адвокатнинг интизомий жавобгарлиги Литва
Республикасининг 2004 йил 18 мартдани “Адвокатура тўғрисида”ги Қонуни билан
тартибга солинади.
Қонуннинг
52-
моддаси
“Адвокатга нисбатан интизомий иш қўзғатиш ва
кўриб чиқиш”
деб номланади.
Ушбу моддага кўра, адвокатга нисбатан ушбу Қонун ва Литва
адвокатларининг одоб
-
ахлоқ кодекси талабларини бузганлиги, шунингдек
адвокатура соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун интизомий иш қўзғатилиши
мумкин. Интизомий иш қўзғатиш тўғрисидаги қарор Литва адвокатлар уюшмаси
ёки адлия вазири томонидан қабул қилинади. Адвокатларнинг интизомий ишлари
Адвокатлар фахрий суди томонидан кўриб чиқилади. Литва адвокатлар уюшмаси
интизомий иш қўзғатиш тўғрисидаги масала бўйича қарор қабул қилганда ва
ишни кўриб чиқишда интизомий иш қўзғатиш учун ариза берган шахс иштирок
этиш ҳуқуқига эга.
Адвокатларнинг интизомий ишларини кўриб чиқиш тартиби Литва
адвокатлар ассоциацияси томонидан белгиланади. Адвокатларга нисбатан
интизомий ишларни кўриб чиқиш якунлари Адлия вазирлигининг
“Валстибес
žиниос”
нашрида эълон қилинади.
Адлия вазири, агар ушбу Қонунга ёки бошқа норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатларга
зид бўлса, адвокатларнинг интизомий ишларини кўриб чиқиш тартибини эълон
қилишни
рад этиши мумкин. Адлия вазирининг мазкур тартибни эълон қилиш рад
этилганлиги устидан “Маъмурий ишлар бўйича иш юритиш тўғрисида”ги қонунда
белгиланган тартибда судга шикоят қилиниши мумкин.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
07 (2023) / ISSN 2181-1415
125
Қонуннинг
52-
моддасига
кўра, адвокатга нисбатан қуйидаги интизомий
жазо турларидан бири қўлланилиши мумкин:
–
огоҳлантириш;
–
ҳайфсан
;
–
оммавий равишда эълон қилган ҳолда ҳайфсан бериш.
Литва Адвокатлар уюшмасининг адвокат мақомини бериш тўғрисидаги
қарорини
бекор қилиш.
Адвокатларнинг Фахрий суди Литва адвокатлар ассоциацияси томонидан
белгиланган тартибда адвокатларнинг интизомий ишларини кўради. Адвокатлар
Фахрий суди беш аъзодан иборат.
Адвокатлар Фахрий судининг қарорлари устидан қарорнинг нусхаси
адвокатга топширилган кундан бошлаб ўттиз кун ичида Вильнюс (Литва
пойтахти) округ судига шикоят қилиниши мумкин.
Юқорида таҳлил этилганидек Украина ҳамда Литва Республикаларининг
адвокатура фаолиятига оид асосийқ қонунида адвокатнинг интизомий
жавобгарлик масаласига батафсил тўхталиб ўтилган. Ушбу давлатлар
қонунчилигида
белгиланган бир нечта қоидалар мавжудки, уларни миллий
қонунчилигимизга татбиқ этиш адвокатнинг интизомий жавобгарлиги билан
боғлиқ нормаларнинг такомиллашишига хизмат қилади. Хусусан, адвокат
стажёрига нисбатан қўлланиладиган интизомий жавобгарлик масаласининг ҳам
алоҳида тартибга, адвокат томонидан тўланадиган жарима адвокатларнинг ўзини
-
ўзи бошқариш органи ҳисобига келиб тушиши (Молдова Республикаси), қонунда
интизомий иш юритиш аниқ босқичларга бўлингани (Украина Республикаси)
ҳамда
адвокатларга нисбатан интизомий ишларни кўриб чиқиш якунлари расмий
нашрларда эълон қилиниши (Литва Республикаси).
2023 йил 9 августда қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг
““Адвокатура тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси қонунининг 31
-
моддасига
ўзгартириш киритиш ҳақида”ги Қонунига асосан адвокатлик фаолияти билан
шугулланиш ҳуқуқига доир лицензияни олиш учун имтихон топширишга талабгор
шахснинг юридик мутахассислик бўйича камида икки йиллик иш стажига эга
бўлиши тўғрисидаги талаб бекор килинишини назарда тутувчи ўзгартириш
киритилди. Албатта, соҳага ёш кадрларнинг кириб келиши, адвокатлик хизматини
кўрсатувчи шахслар сонининг ошиши, ёш адвокатларнинг кўпайиши ижобий
ҳолат. Шуни ҳам инобатга олиш лозимки, адвокатлар сонининг ошиши, ёш, етарли
тажрибага эга бўлмаган адвокатлар томонидан қонун ҳужжатлари талабларини
бузиш натижасида интизомий жавобгарликка тортиш ҳолатлари кўпайиши
мумкин. Бу эса, мазкур масаладаги қонун нормаларини ўз вақтида аниқ ва қатъий
белгилаб қўйишни, такомиллаштиришни талаб этади.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Турдалиев Д. ИНСТИТУЦИОНАЛЬНАЯ НЕЗАВИСИМОСТЬ АДВОКАТУРЫ В
УЗБЕКИСТАНЕ: ПРОБЛЕМЫ И ПУТИ ИХ РЕШЕНИЯ //Review of law sciences. –
2020.
–
Т. 3. –
№. Спецвыпуск.
2.
Davlyatov V. Legal nature and features of the legal status of advocacy structures
//Review of law sciences.
–
2020.
–
Т
. 4.
–
№.
1.
–
С. 10.
3.
Matmurotov A. AN ANALYSIS OF SOME OF THE REQUIREMENTS FOR
OBTAINING THE STATUS OF AN ADVOCATE IN FOREIGN COUNTRIES.
–
2021.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
07 (2023) / ISSN 2181-1415
126
4.
Matmurotov A. Analysis Of The Requirement Having Work Experience In The
Legal Profession For A Person Applying For The Status Of An Advocate In Order To
Obtain A License For The Right To Practice Law //The American Journal of Political
Science Law and Criminology.
–
2021.
–
Т
. 3.
–
№.
12.
–
С. 50
-55.
5.
Хакимова К. Особенности оплаты вознаграждения и компенсации расходов
адвоката в соглашении об оказании юридической помощи в Республике Узбекистан и
зарубежных странах //Общество и инновации. –
2021.
–
Т. 2. –
№. 4/S. –
С. 19
-26.
6.
Analysis of the results of sociological research on advocacy and activity of
advocate (information-analytical information) // V.X.Davlyatov.
–
T : LESSON PRESS
Publishing House, 2020. p 120
7.
http://www.law-moldova.com/laws/rus/advocature-ru.txt
8.
http://consultant.parus.ua/?doc=003SQ1FFA8
9.
https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.240453?jfwid=gvy9zj6bq
