Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Factors in the development of motivation for success
among military athletes
Bokhodir JALALOV
1
University of Public Security of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2023
Received in revised form
15 September 2023
Accepted 25 October 2023
Available online
15 December 2023
The article examines factors in the development of motivation
for success among military athletes. Particular attention is paid
to identifying internal and external factors in the development of
motivation to achieve success and the peculiarities of their
interaction in the athlete’s personality. In addition, a detailed
assessment of the role of these factors in the professional activity
of a serviceman was carried out.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss9/S-pp40-46
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
military serviceman,
athlete,
motivation to achieve
success,
motivation to avoid failure,
motive,
motivation,
social environment,
stress,
position,
social psychological
environment.
Harbiy xizmatchi sportchilarda muvaffaqiyatga erishish
motivatsiyasini rivojlantirish omillari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
harbiy xizmatchi,
sportchi,
muvaffaqiyatga erishish
motivatsiyasi,
muvaffaqiyatsizlikdan
qochish motivatsiyasi,
motiv,
motivatsiya,
ijtimoiy muhit,
Maqolada harbiy xizmatchi sportchilarda muvaffaqiyatga
erishish motivatsiyasini rivojlantirishning omillari xususida
ma’lumotlar berilgan. Ayniqsa, sportchi shaxsida muvaffaqiyatga
erishish motivatsiyasining rivojlanishida ichki va tashqi omillar
va ularni
ng o‘zaro ta’sir xususiyatlari ochib berilgan.
Shuningdek, harbiy xizmatchi faoliyatida mazkur omillarning
roli atroflicha baholab berilgan.
1
Researcher, University of Public Security of the Republic of Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
41
stress,
mavqei,
ijtimoiy psixologik muhit.
Факторы развития мотивации на успех у военных
спортсменов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
военнослужащий,
спортсмен,
мотивация на успех,
мотивация избегания
неудачи,
мотив, мотивация,
социальная среда,
стресс,
позиция,
социально
-
психологическая среда.
В статье рассмотрены факторы развития мотивации на
успех у военных спортсменов. Особое внимание уделено
выявлению внутренних и внешних факторов развития
мотивации достижения успеха и особенностям их
взаимодействия в личности спортсмена. Кроме того,
проведена детальная оценка роли указанных факторов в
профессиональной деятельности военнослужащего
.
Ma’lumki, harbiy xizmatchi sportchilarda muvaffaqiyatga erishish uchun
motivatsiyani rivojlantirishning omillarini ko‘rib chiqishni boshlashdan oldin, uning turli
yosh bosqichlarida shakllanishiga e’tibor berish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Shu
nuqtai nazardan, shaxs rivojlanishining ilk bolalik davrida muvaffaqiyatga erishish
motivatsiyasining namoyon bo‘lishini o‘rganish keyingi davr uchun ham muhim sanaladi.
Shaxsiy sportchining motivatsion tuzilmasini tavsiflash nafaqat uning mavjud
qadriyatlar tizimining murakkabligi, balki uning o‘tmishdagi tajribasi muvaffaqiyatga,
sportga, ish va hokimiyatga bo‘lgan munosabatni shakllantirishga ta’sir qilish imkoniyati
bi
lan ham murakkablashadi. Bolaning voyaga yetishi bilan unga turli motivlar ta’sir qilish
darajasi ham o‘zgaradi. Nisbatan muvaffaqiyatga erishgan sportchilar va elita sportchilar
ma’lum bir saralash jarayoni mahsulidir.
Bolaning sa’y
-
harakatlarini rag‘batlantirish (harakatlari, zarur jihozlarning
mavjudligi va mashg‘ulotlar o‘tkazish imkoniyati) uning jismoniy xususiyatlariga va
konstitutsiyasiga, moddiy zaxiralariga va boshqalarga bog‘liq. Bundan tashqari, bolaning
jismo
niy faoliyatiga ta’sir ko‘rsatadigan motivlar ko‘pincha katta sportchilarning ishlash
motivlarini belgilaydigan motivlardan farq qiladi [1].
Harbiy sportchilarda muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasini rivojlantirishning
yana bir omili
–
oilaning tuzilishi hisoblanadi. Unga ko‘ra, oila kichik guruh sifatida,
shuningdek, kuchli muvaffaqiyat motivatsiyasining rivojlanishiga yordam beradigan yoki
to‘xtatuvchi omil bo‘lishi mumkin. Bolalarning tug‘ilish tartibi, oilaning kattaligi va uyning
yaxlitligi muhim omillar ekanligi aniqlandi. Buzilgan oilalar va ota-
onalar o‘rtasidagi zaif
aloqalar yuqori muvaffaqiyat motivatsiyasining shakllanishiga to‘sqi
nlik qiladi. Psixolog
yoki murabbiy muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasini rivojlantirishda sportchining
oilasida sodir bo‘layotgan voqealar haqida yaxshi ma’lumotga ega bo‘lishi kerak [2].
Ijtimoiy muhitning ta’siri.
Ijtimoiy sinf, ta’lim darajasi, hatto din kundalik
hayotning muvaffaqiyatga yo‘naltirilgan “iqlimi”ni belgilaydi. Bu, ayniqsa, bolalarda
yaqqol seziladi. Atrofdagilar, ayniqsa, o‘zini avtoritet, lider deb bilganlar sportning
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
42
qaysidir turi bilan shug‘ullansa, bola ham ular bilan hamqadam bo‘lishga intiladi. Bu esa
o‘z navbatida muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasining shakllanishiga ta’sir qiladi.
Harbiy xizmatchi sportchi shaxsida muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasini
yaratishning asosiy omillari:
- stress bilan kurashish va uni yengish istagi;
-mavqei;
- mukammallikka intilish;
- mukofot va jazolarning qulay nisbati;
-
maqsadlarni to‘g‘ri belgilash;
-
sportdagi muvaffaqiyatlarga e’tibor berish;
-
ijobiy ma’noda shuhratparastlik;
- qulay ijtimoiy-psixologik iqlim;
-
mashg‘ulotlarning hissiyligi;
-murabbiyning shaxsiy xususiyatlari;
-
murabbiy va sportchi o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar;
-
jamoada an’analarni rivojlantirish;
-
sportning o‘zi uchun foydaliligini bilishi;
- hamkorlikda qaror qabul qilish.
Keyinchalik, biz ushbu omillarning har birini batafsil ko‘rib chiqamiz va sport
psixologi va murabbiyi uchun juda foydali bo‘lgan ba’zi amaliy tavsiyalarni beramiz.
Stress bilan kurashish va uni yengish.
To‘siqlarni yengib o‘tish uchun kurashish,
stressga duchor bo‘lish, vaziyatni o‘zgartirish va muvaffaqiyatga erishish sport
faoliyatining kuchli motivlaridan biri bo‘lib ko‘rinadi.
Ko‘pgina sportchilar sport bilan shug‘ullanishdan va raqibni mag‘lub etishdan yoki
yo‘llariga kelgan to‘siqlarni yengib o‘tishdan katta mamnuniyat oladilar. Psixolog
boshlang‘ich sportchilarga o‘zlarini va raqiblarini mag‘lub etish jozibadorligi haqida
to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri aytib berishi mumkin. Sportchiga dastlab stressni yengishning ijobiy
ahamiyati ko‘rsatiladi va sport bilan faol shug‘ullanishga undaydi. Keyin nisbatan
muvaffaqiyatga erishish imkoniyati berilganda, u shunchaki o‘z imkoniyatlarini ochib
berishi kerak. Shuni hisobga olish kerakki, sportchi duch keladigan jismoniy va hissiy
stress tananing jismoniy va psixologik imkoniyatlaridan oshmasligi kerak [9].
Mavqei.
Aksariyat sportchilarga sportdagi muvaffaqiyat jamiyatdagi obro‘sini
oshiradi, deb aytish shart emas. Ammo psixolog va murabbiy sportchi o‘z maqomiga
qanday joy berishini kuzatishi kerak. Chunki muvaffaqiyatsizliklardan qochish motivi vaqt
o‘tishi bilan r
ivojlanishi mumkin [7].
Mukammallikka intilish.
Sport bilan shug‘ullanish yoshlarning jismoniy
imkoniyatlaridan foydalanib, ma’lum cho‘qqilarni zabt etishda o‘z mukammalligini
namoyon etishning bir necha usullaridan biridir. Maslou va boshqa tadqiqotchilar o‘z
-
o‘zini namoyon qilishning muhimligini ta’kidladilar. Shunga muvofiq, Goldshteyn “xulq
-
atvor ustuvorligi” nazariyasini ilgari surdi. Unga ko‘ra, har qanday faoliyatda
muvaffaqiyatga erishish va o‘z imkoniyatlaridan xabardor bo‘lish uchun insonning
intellektual va jismoniy qob
iliyatlaridan maksimal darajada foydalanish o‘z
-
o‘zidan kuchli
motivdir [3].
Mukofot va jazolarning optimal nisbati.
Mukofot va jazo insonni faoliyatga
undashning eng keng tarqalgan usullari bo‘lib, ayniqsa sportda ko‘pincha maksimal
imkoniyatlarning namoyon bo‘lishini talab qiladi. Sportchilarni rag‘batlantirish uchun
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
43
murabbiylar ko‘pincha moddiy rag‘batlantirish va mukofotlardan foydalanadilar
(yulduzlar, sertifikatlar, diplomlar, medallar, sayohatlar...) [3, 54-bet]. Murabbiy
tomonidan o‘rnatilgan mukofotlash tizimi samarali bo‘lishi mumkin, chunki sportchilar
har qanday mukofotning moddiy qiymati tufayli emas, balki murabbiyning bunday tizimni
ishlab chiqish va qo‘llab
-quvvatlash uchun sarflagan vaqti va kuchini qadrlaydilar. Boshqa
hollarda, yulduzlar, konfetlar va taqdirlangan pullar o‘z
-
o‘zidan hech narsani anglatm
aydi,
lekin ular sportchining ajoyib ish qilganini va murabbiy uning yutuqlarini qadrlashini
tasdiqlaydi.
Rag‘batlantirish tizimini ishlab chiqishda uni sportchilarga to‘g‘ri tushuntirish va
sportchilarning darajasi va yoshiga mos kelmaydiganlarni hisobga olmaganda, ularning
qiymatiga mos keladigan mukofotlarni qo‘llash muhimdir. Rag‘batlantirishlar adolatli
taqsimlanishi va mukofotlar va sovrinlar sportchilarning yutuqlari darajasiga mos kelishi
uchun ushbu tizimdan juda ehtiyotkorlik bilan foydalanish kerak [1].
Maqsadlarni to‘g‘ri belgilash.
Muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasi maqsadlarni
doimiy ravishda qayta ko‘rib chiqish bilan tavsiflanadi. Faoliyatlar ketma
-ketligiga nazar
tashlaydigan bo‘lsak, vaqt o‘tishi bilan maqsadlarni doimiy ravishda ko‘rib chiqish
muhimligi ayon bo‘ladi, chunki
harakatlar zanjiri soatlar, kunlar, haftalar, oylar va hatto
yillar davomida uzilishi mumkin [10].
Sportchi sport yo‘lining qaysi bosqichida bo‘lishidan qat’i nazar, har doim uning
oldiga eng yuqori darajadagi maqsadlardan uzoq muddatli maqsadlarni qo‘yish kerak.
Sportchi qanday muvaffaqiyatga erishmasin, unga erishilgan natija uning haqiqiy
imkoniyatlaridan yiroq ekanligini doimo singdirib borishi kerak. Mashg‘ulotlar jarayonida
bir qator oraliq maqsadlar orqali uzoqdan yuqori maqsadni ko‘zlash sportni
takomillash
tirishning har qanday bosqichida sifatli ishlashga doimiy e’tiborni belgilaydi.
Ushbu maqsadlarga bosqichma-bosqich erishish sportchining barqaror, xotirjam va
ishonchli holatini ta’minlaydi. Uzoqdagi, yuqori darajadagi maqsad sportchiga qisqa
muddatli va
uzoq muddatli motivatsiya o‘rtasidagi farqni tushunishga yordam beradi va
yirik sport yutug‘ining katta baxti uchun kichik quvonchlarni xotirjamlik bilan e’tiborsiz
qoldiradi [9].
Shunday qilib, har bir harbiy xizmatchi sportchi bilan doimiy ravishda turli xil
maqsadlarni qo‘yish ustida ishlash ya’ni darhol va uzoq muddatli, tobora qiyinlashib
borayotgan, ammo real tarzda erishish mumkin, uning imkoniyatlariga mos keladi.
Sportchini
hamma joyda va hamma narsada qo‘llab
-quvvatlashga harakat qilish shart
emas, uni qiyinchiliklarni yengish ishtiyoqidan mahrum qilmaslik kerak [10].
Sport faoliyatidagi muvaffaqiyatga bo‘lgan maqsad.
Sportchining motivlarini
rivojlantirish, albatta, sport yutuqlariga e’tibor berish bilan bog‘liq. Ko‘zlangan natijaga
erishish haqiqati sportchi uchun vazifaning haqiqatligini tasdiqlash va shu bilan birga uni
keyingi natijalarga yo‘naltirish manbai bo‘lib, sub’yektiv so‘rov darajasini belgilaydigan
“talablar darajasi” bo‘lib xizmat qiladi. Bu sport faoliyatida rag‘batlantiruvchi omil sifatida
erishilgan yutuqlarning ahamiyatini belgilab beradi. Muayyan nat
ijalarga e’tibor qaratib,
psixolog sportchining vazifalarini aniqlaydi va shu bilan uning sport motivlarini
shakllantirishga bevosita ta’sir qiladi. Sportchini tayyorlashda sport natijalariga e’tiborni
amalga oshirish bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan motivla
rni shakllantirish bilan bir qatorda,
mashg‘ulotlar uchun yetarli darajada kuchli motivatsiyani, shu jumladan ortib borayotgan
hajm va jadallik yuklarini ta’minlash ham muhimdir. Natijalarga e’tibor, hatto sportchining
eng yuqori darajadagi intilishlarida
ham, avtomatik ravishda mashg‘ulot ishiga
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
44
o‘tkazilmaydi. Psixologning eng muhim vazifalaridan biri sportchiga yutuq miqdori va
mashg‘ulotlarga “hissa” o‘lchovi o‘rtasidagi bog‘liqlikning mohiyatini ochib berish, uni
unga ravshan qilish va sport mehnatsevarligida namoyon bo‘ladigan intilishlarni
rivojlantirishdir [4].
Shuhratparastlik va uning ijobiy belgilari.
Ba’zida sportchi ma’lum (odatda
yuqori darajadagi) sport yutuqlariga erishgan holda, mashg‘ulotlarda tashqi faol va
vijdonli bo‘lib, bu natijalarning yetarliligi haqida o‘ylay boshlaydi. Bunday fikrlar
muvaffaqiyatsizlikka uchramaslik uchun motivning shakllanishiga olib kelishi mumkin.
Sportchida bu motiv paydo bo‘lishi bilan natijalarning oshishi dargumon bo‘ladi, chunki
natijalarni yaxshilash niyati yo‘qoladi. Muvaffaqiyatga erishish motivini shakllantirish va
qo‘llab
-
quvvatlash shaxsning ma’lum xususiyatlariga va birinchi navbatda, ijobiy ma’noda
shuhratparastlikka asoslangan holda amalga oshiriladi. Sportdagi shuhratparastlik va
unga ishonish o‘quv jarayonining motivatsion tuzilishini mustahkamlaydi.
Shuhratparastlikning ijobiy tomonlarini rivojlantirish sportchining muvaffaqiyatlarini
reklama qilish orqali yordam beradi: uning fotosurati bilan stendlar, yozuvlar jadvallari,
gazetalar, jurnallardagi maqolalar, radio va televideniye eshittirishlari [6].
Qulay ijtimoiy-psixologik iqlim.
Bularga, birinchi navbatda, yaqin sport
markazining mavjudligi, uning ichidagi munosabatlar, sportchini o‘rab turgan umumiy
psixologik iqlim (oiladagi iqlim, do‘stona kompaniya...). Sportchilar, murabbiy va sportchi,
sportchi va yordamchi xodimlar o‘rtasidagi ishbilarmonlik, do‘stona, qulay munosabatlar
mashg‘ulot jarayonining samaradorligi uchun eng muhim psixologik shartdir [9].
Monotoniya va zerikish mahsuldorlikning abadiy dushmanidir. Monoton
takrorlashlar va bir xil vazifalar o‘z
-
o‘zini nazorat qilish va xotirjamlikni zerikarli qiladi va
aqliy zo‘riqish holatlarida ular asabiylashadi va mashg‘ulotlardan bosh tortishga olib
kel
adi. Har qanday yo‘l bilan vazifaga qiziqish uyg‘otish, uni maxsus uslubiy maqsadsiz
ham, faqat monotonlikka qarshi kurashish uchun diversifikatsiya qilish kerak.
Mashg‘ulotlarning emotsionalligini oshirishda musiqiy hamrohlik katta ahamiyatga ega
[8].
Murabbiyning shaxsiy xususiyatlari.
Mashg‘ulotlar jarayonida faollik va
vijdonlilik, sportga uzoq muddatli qiziqishni saqlab qolish uchun kuchli motiv, shubhasiz,
murabbiyning shaxsiy xususiyatidir. Uning eng muhim xususiyatlari: barcha holatlarda,
har qanday mashg‘ulot va raqobat sharoitid
a optimizm; har doim hamma narsadan
qoniqmaydigan asabiy murabbiy uni uzoq vaqt qattiq ishlashga unday olmaydi; ishtiyoq,
ishga sodiqlik, o‘z ishiga muhabbat; sportchilar bilan muloqot qilishda moslashuvchan va
ko‘p qirrali bo‘lish qobiliyati
-
murabbiy, katta o‘rtoq, yumshoq va qattiqqo‘l (vaziyatga
ko‘ra); o‘quvchiga, uning uzoq va mashaqqatli mehnat qilish qobiliyatiga, sportda katta
muvaffaqiyatlarga erisha olishiga samimiy va chuqur ishonch; sportchining o‘ziga bu
ishonchni singdirish qobiliyati; barcha harbiy xizmatchi sportchilarga teng darajada
talabchan va hurmatli munosabat, ularning har qanday o‘z yoqtirishlarini (yoki
antipatiyalarini) yashirish qobiliyati.
Murabbiy va sportchi o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar.
Sportchining
muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasini rivojlantirish omillaridan biri bu murabbiy va
sportchi o‘rtasidagi munosabatlardir. Ular o‘rtasidagi munosabatlar qanchalik ishonchli
bo‘lsa, ular bir
-birini qanchalik hurmat qilsa va tushunsa, birgalikdagi faoliyati shunchalik
samarali bo‘ladi. Sport maksimalizm bilan ajralib turadi va u ertami
-kechmi faoliyat bilan
to‘yinganlikka olib keladi. Sport bilan shug‘ullanish jarayoni asta
-sekin quvonch berishni
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
45
to‘xtatadi va agar murabbiy va sportchi yaxshi munosabatda bo‘lsa, unda murabbiy bu
daqiqani ushlab, bu jarayonni tuzatishga ta’sir qilishi mumkin.
Jamoada an’analarni rivojlantirish.
Tarixiy sanalarga bag‘ishlangan sport
bayramlarini tashkil etish, jamoaviy muvaffaqiyatlar, qiziqarli marosimlarni izlash va yana
ko‘p narsalar
- bularning barchasi imkon qadar uzoq vaqt davomida sportda qolish va
rivojlanish istagini saqlab qolish uchun yaxshi motivlardir.
Sportchi o‘zining foydaliligini anglashi.
Motivatsiya, birinchi navbatda,
shaxsning eng yuqori natijaga erishish ma’nosini tushunishidir. Sportchi yuksak
natijalarga erishganidan jamiyat, o‘zi va yaqinlari qanday naf ko‘rishini anglashi kerak.
Ammo, afsuski, sport g‘alabalarining ma’nosi ko‘pinch
a olingan sovrinlarga qisqartiriladi.
Shuni ta’kidlash kerakki, eng yuqori natijaga erishish uchun adekvat motivatsiya
sportchining o‘z natijalari va yutuqlarining foydaliligini anglashi orqali shakllantirilishi
mumkin [9].
Hamkorlikda qaror qabul qilish.
Sportchining bo‘lajak mashg‘ulotlar, dam olish,
sog‘lomlashtirish va boshqa tadbirlar masalalarini muhokama qilishda ishtirok etishi,
sportchining faolligini, uning mas’uliyatini, ongliligini oshiradi, sport mashg‘ulotlari
muammosini chuqurroq tushunadi.
Keyin murabbiy ma’lum bir mashg‘ulot yuklamalarini
bajarishni buyurmaydi, lekin qarorni sportchining o‘zi qabul qilganligini va endi ularni
amalga oshirish kerakligini eslatadi [3].
Shunday qilib, muvaffaqiyatga erishish uchun motivatsiyani rivojlantirishdagi
barcha omillar juda xilma-xildir. Va agar ularning barchasi sport psixologi yoki murabbiyi
tomonidan yagona tizimning ajralmas tarkibiy qismlari sifatida hisobga olinsa, sportch
i o‘z
sport faoliyatida muvaffaqiyatga erishish uchun yuqori motivatsiyaga ega bo‘ladi.
Muvaffaqiyatga erishish va muvaffaqiyatsizlikka yo‘l qo‘ymaslik motivlari inson
motivatsiyasining muhim va nisbatan mustaqil turlari bo‘lib, ular asosan shaxs va inson
xatti-
harakatlarining yo‘nalishini belgilaydi. Sport faoliyati uchun motivatsiya
diagnos
tikasi sport psixologining amaliy ishining dolzarb yo‘nalishi hisoblanadi. Ushbu
ma’lumotlarga asoslanib, muvaffaqiyat motivatsiyasi darajasini oshirish uchun muayyan
tuzatish ishlarini olib borish va murabbiy, o‘qituvchi va sportchiga tavsiyalar berish
mumkin.
Motivatsiyani o‘rganish insonni harakat yoki harakatsizlikka undaydigan
jarayonlarga taalluqlidir. Motivatsiyalarga turli nuqtai nazardan qarash mumkin. Motivlar
nisbatan yaqinda bo‘lgan tajriba ta’sirida, bir necha oy yoki hatto ko‘p yillar oldin sodir
bo
‘lgan voqealar ta’sirida shakllanishi mumkin. Ba’zi motivatsiyalar fiziologik va
biokimyoviy jarayonlarni aks ettirishi mumkin, boshqalari esa psixologik yoki sotsiologik
xarakterga ega.
Motivatsiya turli usullar bilan baholanishi mumkin, jumladan, to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri
so‘roq, proyektiv testlar va avtobiografik ma’lumotlarni tahlil qilish. Bundan tashqari,
maxsus ishlab chiqilgan anketalar yordamida samarali o‘qitishga yordam beradigan
omill
arning ta’siri ham tekshirilishi mumkin.
Murabbiylar sportchilarni o‘z
-
o‘zini hurmat qilishlari, sog‘lom fikrlashlari va o‘z
-
o‘zini yaxshilashga bo‘lgan ehtiyojidan kelib chiqqan holda rag‘batlantirishlari eng
yaxshisidir [5].
Shunday qilib, muvaffaqiyat motivatsiyasi, bu, birinchi navbatda, muvaffaqiyatga
intilish, o‘z faoliyatida yuqori natijalarga erishishdir. Va agar inson o‘z faoliyatida
muvaffaqiyatga, yuqori natijalarga erishishga intilsa, unda u erishish uchun juda kuchli
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
46
motivatsiyaga ega. Ba’zi odamlar muvaffaqiyatga erishish uchun juda ko‘p ahamiyat
bersalar, boshqalari uchun bu unchalik muhim emas. Bunga qarab, inson o‘z faoliyatining
turini va intensivligini belgilaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.Брайент, Дж. Кретти. Психология в современном спорте: учебник для
специальностей с физкультурным уклоном / Дж. Кретти Брейент. –
М.: Физкультура
и спорт, 1978. –
237 с.
2.Гогунов, Е. Н. Психология физического воспитания и спорта: учебное
пособие для студентов высш. пед. учеб заведений / Е. Н. Гогунов, Б. П. Мартьянов. –
М.: Академия, 2002. –
228 с
3.Ильин, Е. П. Психология физического воспитания: учебное пособие для
студентов педагогических институтов / Е. П Ильин. –
М.: Просвещение, 1987. –
287
с.
4.Коломейцев, Ю. А. Социальная психология спорта: учеб.
-
метод. пособие / Ю.
А. Коломейцев. –
Мн.: БГПУ, 2004. –
292 с.
5.Мельников, М. В. Психология: учебник для институтов физической
культуры / М. В. Мельников. –
М.: Физкультура и спорт, 1987. –
336 с.
6.Пилоян, Р. А. Мотивация спортивной деятельности / Р. А. Пилоян. –
М.:
ФиС,1984. –
108 с.
7.Пуни, А. Ц. Очерки психологии спорта: учебно
-
методическое пособие для
вузов /А. Ц. Пуни. –
М.: Физкультура и спорт, 1959. –
308 с.
8.Рудик, П. А. Психология: учебник для институтов физической культуры / П.
А. Рудик. –
М.: Физкультура и спорт, 1964. –
464 с.
9.Сингер, Р. Н. Мифы и реальность в психологии спорта: учебник для
институтов физической культуры / Р. Н. Сингер, А. В. Родионова –
М: Физкультура и
спорт, 1980. –152 с.
10.Уэйнберг, Р. С. Основы психологии спорта и физической культуры: учебник
для вузов / Р. С. Уэйнберг, Д. Гоулд. –
Киев: Олимпийская литература, 2001. –
335 с.
