Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Formation of financial literacy in primary class pupils
Ziyomuhammad
NE’MATOV
1
Tashkent State Pedagogical University named after Nizami
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2023
Received in revised form
15 September 2023
Accepted 25 October 2023
Available online
15 December 2023
If we talk about children, financial literacy for them is
understanding simple financial processes and forming the right
attitude to money in the future. The purpose of the article is to
develop and test a financial literacy lesson for young students.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss9/S-pp62-65
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
financial literacy,
elementary school students,
lesson plan for school
students.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida moliyaviy savodxonlikni
shakllantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
moliyaviy savodxonlik,
kichik maktab o‘quvchilari,
maktab o‘quvchilari uchun
dars ishlanma namunasi.
Mazkur maqolada bolalarni moliyaviy savodxonlikka sodda
moliyaviy jarayonlarni tushuntirish orqali o‘rgatish va kelajakda
pulga to‘g‘ri munosabatni shakllantirish, shuningdek, kichik
yoshdagi o‘quvchilar uchun moliyaviy savodxonlik darsini ishlab
chiqish
va sinab ko‘rish haqida fikrlar bayon etilga
Формирование финансовой грамотности у учащихся
начальных классов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
финансовая грамотность,
учащиеся начальных
классов,
В статье акцентируется внимание на значимости
финансовой грамотности для детей, которая заключается в
осмыслении
базовых
финансовых
процессов
и
формировании конструктивного взгляда на денежные
1
Lecturer, Tashkent State Pedagogical University named after Nizami.
E-mail:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
63
план урока для
школьников.
вопросы. Основной задачей исследования является
разработка и последующая апробация учебного урока по
финансовой грамотности, предназначенного для младших
школьников.
Moliyaviy savodxonlik bugungi kunda dunyoda eng dolzarb muammolardan biri
hisoblanadi. Zamonaviy bozor iqtisodiyoti va umuman moliya tizimini rivojlantirish
shartlarini hisobga olgan holda, o‘quvchilarning moliyaviy savodxonligini rivojlantirish,
bo‘lajak iste’molchilarning moliyaviy bilimlarini oshirish va ularning moliyaviy xizmatlar
bo‘yicha qaror qabul qilish qobiliyatini, shu jumladan moliyaviy xizmatlarni rivojlantirish
orqali jamiyatning moliyaviy savodxonlik darajasini rivojlantirish maqsadga muvofiqdir.
O‘quvchilarda iqtisodiy tafakkurni shakllantirish maktablarning eng muhim
vazifalaridan biridir. Moliyaviy savodxonlik -
bu bozordagi vaziyatni to‘g‘ri baholash va
oqilona qarorlar qabul qilish imkonini beradigan moliya sohasidagi bilim va
ko‘nikmalarning
yetarli darajasidir [1]. Asosiy moliyaviy tushunchalarni bilish va ulardan
amalda foydalanish qobiliyati odamga o‘z pullarini to‘g‘ri boshqarish, moliyaviy
savodxonlik asoslarini o‘zlashtirish esa bizga real maqsadlar qo‘yish va ularga erishish sari
ishonch bilan borish imkonini beradi.
Agar biz bolalar haqida gapiradigan bo‘lsak, unda ular uchun moliyaviy savodxonlik
iqtisodiy jarayonlarni tushunish va kelajakda pulga to‘g‘ri munosabatni shakllantirishdir.
Buni bolalarga erta yoshdan o‘rgatish kerak, chunki kelajakda ular moliya bozorini
ng
ishtirokchisi, soliq to‘lovchi, qarz oluvchi va jamg‘armachilarga aylanadi.
Yaxshi ma’lumotga ega va savodli bo‘lajak iste’molchilar tovar va xizmatlar sifatiga
yuqori talablarni qo‘yadi va bu nafaqat ularning sifatini oshiradi, balki yetkazib
beruvchilar o‘rtasida sog‘lom raqobatni ham ta’minlaydi [2]. Shu bilan birga, yosh avlod
tarbiyasiga moliyaviy savodxonlikni keng joriy etish haqida gapirishga hali erta, bola
pulning shaxsiy, oila va jamoat hayotidagi o‘rni haqida qanchalik tez bilib olsa, keyinchalik
ongli hayotda ko‘plab xatolardan qochishga yordam beradigan foydali moliya
viy odatlar
shakllanadi [3].
Zamonaviy maktab hayotning barcha jabhalarida, ayniqsa moliyaviy ta’lim
masalalarida haqiqiy hayotga, ulg‘ayish va shaxs bo‘lib yetishish yo‘lidagi qiyinchiliklarga
tayyorlashi kerak. Shuning uchun moliyaviy savodxonlikni shakllantirish bo‘yicha darslar
bugungi kunda juda zarur.
Moliyaviy savodxonlik uzoq vaqt davomida “oddiydan murakkabga” tamoyili
asosida, odob-axloq qoidalari bilan birga qayta takrorlash va mustahkamlash jarayonida,
bilim va ko‘nikmalarni amalda qo‘llashga qaratilgan holda tarbiyalanadi.
Shu munosabat bilan moliyaviy ta’limni mavjud o‘quv dasturlariga zarur
integratsiyalashuvining bir nechta sabablari mavjud:
Birinchidan, bu bizga eng ko‘p sonli o‘quvchilarni qamrab olish imkonini beradi.
Ikkinchidan, moliyaviy qarorlarni ertaroq qabul qila boshlagan o‘quvchilar
(cho‘ntak puli, mobil telefon, internet va boshqalar) salmog‘i tez sur’atlar bilan o‘sib
bormoqda [4, 5].
Shuning uchun biz kichik yoshdagi o‘quvchilarning o‘quv dasturlariga (o‘quv
rejalariga) qo‘shimcha ta’lim darslarida moliyaviy savodxonlikni shakllantirish kursini
kiritish zarurligiga ishonamiz.
Yosh o‘quvchilarning moliyaviy savodxonligini oshirish masalalarini zamonaviy
multimedia o‘quv qo‘llanmalaridan foydalangan holda o‘rganish zarurdir, ammo
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
64
tasdiqlangan o‘quv dasturiga moliyaviy savodxonlikni ommaviy ravishda kiritishni talab
qilish hali erta bo‘lishi mumkin.
“Moliyaviy savodxonlik” darsi uchun dars ishlanma.
Mavzu: “Pul haqida”.
Maqsad: kichik yoshdagi maktab o‘quvchilarining moliyaviy
savodxonligini va pul
bilan muomala qilish madaniyatini shakllantirish.
Vazifalar:
1. Pul haqidagi bilimlarni umumlashtirish;
2. Tushunchalarni o‘rganish: tangalar, banknotalar, pul birliklari;
3. Pul bilan to‘g‘ri muloqot qilish qobiliyatini
rivojlantirish.
Darsning texnik vositalari:Televizor, o‘qituvchi komputeri.
Darsning borishi.
Kirish suhbati:
-
O‘quvchilar, darsni boshlash uchun siz bilan birga mavzusini aniqlaylik. Buning
uchun, topishmoqlarni topamiz:
a) Kichik, dumaloq, cho‘ntakdan cho‘ntakka sakrab yuradi.
(tanga)
b) Qog‘ozdan tayyorlanadi, savdo qilishimizga ko‘maklashadi.
(pul)
- Bugun biz pul haqida gaplashamiz va ular haqida nimalarni bilamiz va yana nimani
bilishimiz kerakligini bilib olamiz. Siz bolalikdan pul bilan tanishsiz. Bu do‘konda ko‘p
narsalarni sotib olish uchun ishlatilishi mumkin bo‘lgan qog‘oz yoki tangalardir.
-
Pul evaziga siz do‘kondan zamonaviy kiyim yoki non sotib olishingiz mumkin.
-
Ularga qanday munosabatda bo‘lish kerak? Pulda qanday sirli kuch yashiringan?
- Nima uchun pul kerak?
Umumlashtiruvchi tushuncha: pul tovarlar, xizmatlar, mehnat qiymatini ifodalaydi.
Ularning soniga ko‘ra, siz odamning boy yoki kambag‘al ekanligini aniqlashingiz mumkin.
Pul tufayli odamlar or-nomus, vijdon, aql-idrok va hatto hayotdan ayrilishi mumkin. Har
kuni biz pul bilan shug‘ullanamiz. Pul oila farovonligini, kompaniyaning to‘lov qobiliyatini,
davlat farovonligini belgilaydi.
-
Birinchi pul qanday bo‘lganini bilasizmi? Barter nima? Tangalar haqida nimalarni
bilasiz? Tangalarda nima tasvirlangan? Ular nimadan yasalgan?
- Chet el pullari nima deb ataladi?
-
Odamlar doimo qog‘oz va metall pullardan foydalanganmi? Qadimgi kunlarda pul
o‘rnini nima egallagan?
-
Biz bu savollarga javob topish uchun “Mitti millioner”ga murojaat qilamiz
(Elektron ta’lim resursi).
Endi biz bilib olgan ma’lumotlarimizni mustahkamlash uchun qiziqarli test
topshirig‘ini ishlaymiz (ko‘rilgan va tinglangan nazariy qism bolalar televizorda bajarish
uchun chiqadigan amaliy topshiriqlar bilan mustahkamlanadi).
Yakuniy qism:
-
Xo‘sh, bugungi suhbat sizga foydali bo‘ldimi? Kelajakda nima qilsangiz ham, eng
qimmat narsalarning narxi yo‘qligini unutmang! Zamonaviy kiyimlarga pul tejang, lekin
yaxshi kitob yoki sizga yoqadigan yaxshi musiqaga tejamang. Yodingizda bo‘lsin, pulga
yaxshi kayfiyat yoki yaqinlaringizning hurmatini, mehrini sotib ololmaysiz. (Yangi
materialni yanada samarali o‘zlashtirish uchun quyidagi format tanlandi: nazariy qism
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
65
kichik yoshdagi o‘quvchilarga video namoyish ko‘rinishida keltirildi va amaliy topshiriqlar
interfaol doskada animatsion taqdimot slaydlari yordamida bajarildi)
Quyidagi toifadagi vazifalar tanlangan yosh toifasidagi talabalar uchun eng qiziqarli
deb topildi:
• Boshqotirmalar;
• “Ha
-
yo‘q” o‘yini;
• Maqolni yig‘ish;
• “Moliyaviy savodxonlik” krossvordi.
Ushbu topshiriqlar o‘quvchilar orasida eng qiziqarli deb topilganlaridir. Vazifalar
qiyin emas, ammo samarali va tushunchalarni yodda saqlashga yordam beradi. Nazariy va
amaliy qismlarni o‘z ichiga olgan dars 15
-
20 daqiqaga mo‘ljallangan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1. Sh.Y.Yusupova, M.Nurmatova, Kichik yoshdagi maktab o‘quvchilarining
moliyaviy savodxonligini aniqlash. Innovative Developments in Sciences, Education and
Humanities. 2021. 9-12p
2. Иванов А.Н. Банковские услуги: зарубежный и российский опыт. –
М.:
Финансы и статистика, 2008. –
176 с.
3. “Kichik millioner” [Elektron ta’lim resursi]
- B.S.Abdullayeva, Sh.Y.Yusupova,
DGU20022 5655. 2022 y.
4. Sh.Y.Yusupova, XXI asr ko‘nikmalari: Moliyaviy savodxonlik. TDPU ilmiy
axborotlari.Toshkent, 2023-yil. 33-b.
5. Годфри Джолайн. Как научить ребенка обращаться с деньгами. –
М.:
Издательство «Добрая книга», 2009. –
224 с.
6. Симонова Д.А, Дьячкова А.В. Формирование финансовой грамотности у
младших школьников. Экономическая лаборатория
-2022, 1544-c.
