Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Legal regulation of social relations related to the
production and use of artificial intelligence
Sardor BOZAROV
Tashkent State University of Law
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2023
Received in revised form
15 September 2023
Accepted 25 October 2023
Available online
15 December 2023
In this article, the author analyzed the issues of legal
regulation of artificial intelligence, the implementation of
artificial intelligence in various industries and areas. In addition,
the author has studied the legal acts on the legal regulation of
artificial intelligence in existing legal systems. At the same time,
the opinions and views expressed by several scientists and
practitioners on the issues of legal regulation of artificial
intelligence technologies are analyzed. In conclusion, reasonable
opinions were expressed on the adoption of specialized
regulatory legal acts on artificial intelligence technologies,
ensuring certification of artificial intelligence technologies and
products, and paying special attention to the principle of caution
when developing artificial intelligence systems.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss9/S-pp253-266
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
“Digital Uzbekistan–2030”
Strategy,
“Electronic government”,
legal regulation of artificial
intelligence,
artificial intelligence
technologies,
principles of using artificial
intelligence technologies,
innovative projects, machine
learning of artificial
intelligence,
high-tech infrastructure,
control and prevention of
artificial intelligence risks,
new generation robots,
certification artificial
intelligence technologies
and products,
the precautionary principle.
1
Doctor of Law, Acting Professor, Department of Cyber Law, Tashkent State University of Law.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
254
Sun’iy intellektni ishlab chiqarish va uni qo‘llash bilan
bog‘liq ijtimoiy munosabatlarni huquqiy tartibga solish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
“Raqamli O‘zbekiston–2030”
strategiyasi,
“Elektron hukumat”,
Sun’iy intellektni huquqiy
tartibga solish,
sun’iy intellekt
texnologiyalari,
sun’iy intellekt
texnologiyalaridan
foydalanish tamoyillari,
innovatsion loyihalar,
sun’iy intellektning
mashinali o‘rganishi,
yuqori texnologiyali
infratuzilma,
sun’iy intellekt xavflarni
nazorat qilish va oldini olish,
yangi avlod robotlari,
sun’iy intellekt
texnologiyalari va
mahsulotlarini sertifikatlash,
Ehtiyotkorlik tamoyili.
Ushbu maqolada muallif tomonidan sun’iy intellektning
huquqiy tartibga solinishi, sun’iy intellektni turli tarmoq va
sohalarga joriy etish masalalari tahlil etilgan. Bundan tashqari,
аmaldagi huquqiy tuzilmalarni ko‘rib chiqish orqali SIni tartibga
solish bo‘yicha normativ
-
huquqiy hujjatlar o‘rganilgan. Shu bilan
birga, qator olim va amaliyotchilarning sun’iy intellekt
texnologiyalari faoliyatini huquqiy tartibga solish bo‘yicha ilgari
surgan fikr va qarashlari tahlil etilgan. Xulosa qismida, sun’iy
intellekt texnologiyalari bo‘yicha ixtisoslashtirilgan normativ
-
huquqiy hujjatlarni qabul qilish, sun’iy intellekt texnologiyalari
va mahsul
otlarini sertifikatlashni ta’minlash hamda sun’iy
intellekt tizimlarini ishlab chiqishda ehtiyotkorlik tamoyiliga
alohida e’tibor qaratilishi to‘g‘risida asoslantirilgan fikrlar ilgari
surilgan.
Правовое регулирование общественных отношений,
связанных
с
производством
и
применением
искусственного интеллекта
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Стратегия «Цифровой
Узбекистан–2030»,
«Электронное
правительство»,
правовое регулирование
искусственного
интеллекта,
технологии
искусственного
интеллекта,
принципы использования
технологий
искусственного
интеллекта,
инновационные проекты,
машинное обучение
искусственного
интеллекта,
высокотехнологичная
инфраструктура,
В данной статье автор проводит анализ правового
регулирования искусственного интеллекта и его внедрения
в различные отрасли и сферы. Исследованы нормативно
-
правовые акты, регулирующие применение искусственного
интеллекта в существующих правовых системах. Автор
также изучает мнения и точки зрения ученых и практиков
относительно правового регулирования технологий
искусственного интеллекта. В заключении статьи автор
высказывает обоснованные предложения о необходимости
принятия специализированных нормативных правовых
актов, касающихся технологий искусственного интеллекта.
Особое внимание уделяется принципу осторожности в
разработке
систем
искусственного
интеллекта
и
необходимости сертификации технологий и продукции в
этой области.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
255
контроль и
предотвращение рисков
искусственного
интеллекта, роботы
нового поколения,
сертификация технологий
и продуктов
искусственного
интеллекта,
принцип
предосторожности.
So‘nggi yillarda axborotlashtirish va ilg‘or texnologiyalarni turli sohalarda tatbiq
etish chora-
tadbirlari natijasida O‘zbekistonda axborot kommunikatsiya texnologiyalari
(keyingi o‘rinlarda –
AKT deb yuritiladi) va sun’iy intellekt sohasida o‘ziga xos sa
lohiyat
asoslari yaratildi. Bu borada Innovatsion rivojlanish vazirligi va vazirlik tizimidagi
tashkilotlar, AKT bo‘yicha ilmiy tadqiqot markazlari, oliy ta’lim muassasalari va ularning
iqtidorli bitiruvchilari hamda texnoparklar, xususiy sektordagi bir qator tashkilotlar
faoliyatini alohida e’tirof etish mumkin. Shuningdek, sun’iy intellekt va zamonaviy axborot
texnologiyalari yo‘nalishida Farg‘ona shahridagi maktablarda “Aqlli maktab” dasturi,
Andijon viloyatida “Monterra” ekin maydonlarining holatini bah
olovchi onlayn platforma
joriy etilgan bo‘lsa, Toshkent viloyatining Nurafshon shahrida “Aqlli shahar”, Toshkent
shahrida esa “Xavfsiz shahar” va “Raqamli Toshkent” loyihalarini amalga oshirish
rejalashtirilgan [1].
Ma’lumki, zamonaviy sun’iy intellekt turli amallarni bajarishga mo‘ljallangan
algoritm va dasturiy tizimlardan iborat bo‘lib, inson ongi bajarishi mumkin bo‘lgan bir
qancha vazifalarni axborot bazasiga kiritilgan ma’lumotlar asosida amalga oshiradi.
Shunin
gdek, sun’iy intellekt murakkab tahlillar va katta ma’lumotlar bilan ishlovchi
dasturlarni o‘z ichiga olib, mantiqli izchil mulohaza qilish hamda tavsiya berish
qobiliyatiga ega “aqlli” texnologiya hisoblanadi. Mutaxassislar tomonidan sun’iy
intellektga to
‘rtinchi sanoat inqilobining asosi sifatida qaralmoqda.
Mutaxassislar fikricha, aholini ijtimoiy himoya qilishning asosini ijtimoiy yordam,
ijtimoiy sug‘urta va bandlik bilan bog‘liq dasturlar tashkil qiladi.
Olimlarning fikriga
ko‘ra, sun’iy intellekt vositalaridan faol foydalanish bugungi
kunda huquqiy sohada ko‘plab noaniqliklar, qiyinchiliklar va muammolarning paydo
bo‘lishiga olib kelishi mumkin [
2].
Jumladan, bu haqda
Ponkin I.V., Bughin J., Hazan E., Ramaswamy S., Chui M., Allas T.,
Dahlström
P., Henke N., Trench M., Del Castillo A.P., Bostrom N., Weng Y.H., Chen C.H.,
Sun C.T., Pagallo U., Petit N., Leenes R., Lucivero F., Calo R., Rossi F., Nevejans N., Huang T.,
Franco L., Cath S., Wachter S., Mittelstadt B., Taddeo M., Floridi L., Guihot M., Matthew A.F.,
Suzor N., Balkin J.B., Allain J.S., Thierer A.D., Castillo A., Russel R.
kabi olimlarning fikr va
mulohazalarini keltirib o‘tish mumkin.
Xususan, I.V.
Ponkin aytganidek, sun’iy intellekt ulkan potensial manfaatlar manbai
bo‘lib xizmat qiladi hamda davlat sektori va xususiy sektor uchun ulkan potensial
imkoniyatlarni belgilaydi [3]. Bu imtiyoz va imkoniyatlardan foydalanmaslik esa
aqlsizlikdir. Sun’iy intellekt vositalarini ishlab chiqish va ulardan foydalanish sohasida
samarali huquqiy tartibga solish bunday sun’iy intellekt tizimlari, birinchidan, insonlar
bilan uyg‘un holda, o‘z
maqsadi doirasida harakat qilishini, ikkinchidan, inson ehtiyojlari
va qadriyatlariga mos kelishini ta’minlash uchun zarurdir
[4].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
256
J. Bughin, E. Hazan, S. Ramaswamy va boshqalarning fikricha, mazkur sohadagi
qonunchilikni takomillashtirishda shuni hisobga olish kerakki, bir tomondan, sun’iy
intellekt jamiyatni tubdan qayta qurish uchun salmoqli salohiyatga ega bo‘lsa, ikkinchi
tomondan, tegishli texnologiyalarning aynan qanday rivojlanishi borasida hali ham jiddiy
noaniqlik mavjud [5].
Yechilmagan huquqiy va axloqiy muammolar sun’iy intellektning potensial ijobiy
tomonlaridan foydalanishga jiddiy to‘siq bo‘lishi mumkin
[6].
O‘zbekistonda muvaffaqiyatli sinovdan o‘tgan SI tizimlarini mamlakat ijtimoiy
hayotining ayrim sohalarida qo‘llashga to‘xtalib o‘tamiz. Avvalo, O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining “Raqamli iqtisodiyot va elektron hukumatni keng joriy etish chora
-
tadbir
lari to‘g‘risida”gi hamda “Aholiga davlat ijtimoiy xizmatlari va yordam taqdim etish
tartib-
taomillarini avtomatlashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risida”gi
qarorlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar mamlakatimizda raqamlashtirishni
jadallashtirish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalarga zamonaviy texnologiyalarni joriy qilishga
qaratilgan.
Sun’iy intellektga asoslangan loyihalarni O‘zbekiston sharoitida mavjud dasturlar
va davlat idoralaridagi ma’lumotlar bazasini integratsiyalashtirish hamda
kengaytirish
orqali bir qator istiqbolli loyihalarni ko‘rib chiqish mumkin.
Masalan, mavjud ijtimoiy himoya dasturlarida (“Ijtimoiy reyestr” –
“Temir daftar”,
“Ayollar daftari” va “Yoshlar daftari”) bir martalik yoki muddatli moddiy yordam olish
bo‘yicha “onlayn ariza” berish tizimini yaratish. Bunda ariza beruvchi o‘ziga tegishli
ma’lumotlarni tizimga kiritib, mezonlarga moslikni tezkorlik bilan aniqlashi mumkin.
Birinchi bosqichda tegishli xodim-
mutaxassis tomonidan mezonlar baholanishi yo‘lga
qo‘yilsa, tizim rivojlanishi bilan bu jarayon keyingi bosqichda avtomatik tarzda amalga
oshirilib, inson omiliga o‘rin qolmaydi. Shunga o‘xshash “onlayn ariza” berish tajribasi
imtiyozli ipoteka kreditlari va to‘lovlari bo‘yicha amalga oshirilayotgan davlat
subsidiyalarini ajratishda qo‘llanmoqda.
Hozirgi kunda “Temir daftar” ma’lumotlari elektron bazaga tegishli hokimliklar
tomonidan kiritilmoqda. Bu jarayonga sun’iy intellekt texnologiyasining joriy qilinishi,
ijtimoiy himoyaga muhtoj talabgorlarni turli mezonlar va talablar kesimida baholab, inson
omilini keskin kamaytiradi hamda davriy ravishda muhtoj oila yoki fuqaroning ijtimoiy
holati haqidagi ma’lumotlar avtonom yangilab boriladi. Ehtiyojmand oilalarning “Temir
daftar”ga kiritilishi va chiqarilishini sun’iy intellekt nazoratga olishi bilan, d
asturning
samaradorligi va shaffofligi ta’minlanadi.
O‘zbekistonda hozirda mavjud ma’lumotlar manbalaridan sun’iy intellekt
ma’lumotlar bazasini shakllantirish va ulardan samarali foydalanish mumkin. Jumladan:
•
Identifikatsiyalash yagona tizimi
–
(id.gov.uz);
•
O‘zbekiston Respublikasi ochiq ma’lumotlar portali –
(data.gov.uz);
•
Elektron hukumat tizimi ma’lumotlar bazasi –
(my.gov.uz);
•
Davlat xizmatlari agentligi ma’lumotlar bazasi –
(davxizmat.uz);
•
Turli vazirlik va idoralarning ma’lumotlar bazasi.
Xususan, SI dan foydalanishga asoslangan identifikatsiya tizimi (id.gov.uz) jismoniy
va yuridik shaxslarni identifikatsiyalashning rasmiy ma’lumotlar manbai va shu orqali
olingan ma’lumotlar davlat organlari, banklar, moliya bo‘yicha xizmatlardan
foydalanuvchi shaxslarni masofaviy identifikatsiya (autentifikatsiya) qilishning asosi
hisoblanadi. Bu haqdagi taklif va qarashlarimiz O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
257
Mahkamasining 2020-yil 30-oktabrdagi
“Aholiga taqdim etilayotgan elektron davlat
xizmatlarini ko‘rsatishda shaxsni tasdiqlash tizimini yanada rivojlantirish chora
-tadbirlari
to‘g‘risida”gi 679
-son qarorining 3-bandida
o‘z aksini topishga ulgurdi.
Shuningdek, jahon tajribasida ijtimoiy sohaga yo‘naltirilgan dasturlarda sun’iy
intellekt ma’lumotlar bazasini shakllantirishda milliy ID tizimlari ma’lumotlari, aholini
ro‘yxatga olish va soliq to‘lovchilar bazasi, tibbiyot, bank, sug‘urta kompaniyalari, do‘kon
va bozorlar xaridorlari, mobil aloqa operatorlari ma’lumotlari hamda aholining kommunal
to‘lovlar va qarzdorlik, kredit tarixi, ijtimoiy tarmoqlardagi faolligi kabi manbalardan
qonun doirasida foydalaniladi.
Qayd etish joizki, sun’iy intellektni ijtimoiy va boshqa sohalarga joriy qilishda
shaxsga doir ma’lumotlar daxlsizligi, ularni saqlash va boshqarish muhim ahamiyatga ega.
Chunki sun’iy intellektdan foydalanishning axloqiy jihatlari, ayniqsa, AQSh, Buyuk
Br
itaniya, Yevropa Ittifoqiga a’zo davlatlar va yetakchi xalqaro tashkilotlar diqqat
markazida bo‘lib, inson huquqlari va shaxsiy ma’lumotlar masalasi hamda sun’iy
intellektdan buzg‘unchi maqsadlarda foydalanish xavfini bartaraf etish dolzarb
hisoblanadi. Ay
rim davlatlarda, sun’iy intellekt va AKTdan fuqarolar shaxsiy huquq va
erkinliklarini cheklash hamda siyosiy maqsadlarida foydalanilmoqda degan ayblovlar
yangramoqda. Shuning uchun sun’iy intellektdan foydalanishning huquqiy asoslarini
yaratishda bu masala
larga ham alohida e’tibor qaratilishi maqsadga muvofiq.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Aholiga davlat ijtimoiy xizmatlari va
yordam taqdim etish tartib-
taomillarini avtomatlashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risida”gi qarorida ko‘zda tutilgan “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot
t
izimida ham zamonaviy texnologiyalar qatori sun’iy intellekt imkoniyatlaridan samarali
foydalanish lozim. Ma’lumki, endilikda ijtimoiy nafaqalarni tayinlash to‘g‘risidagi
arizalarni ko‘rib chiqish va ularni tayinlash tartib
-
taomillari “yagona reyestr” vosi
tasida
amalga oshiriladi. “Elektron hukumat” tizimining tarkibiy qismi sifatida “Ijtimoiy himoya
yagona reyestri” idoralararo integratsion platforma vazifasini bajarib, tegishli idoralar
tomonidan ta’minlangan ma’lumotlar bazasini sun’iy intellekt texnolog
iyasi orqali yuritish
mumkin.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2020-yildagi asosiy natijalar va joriy yilga
mo‘ljallangan ustuvor vazifalar yuzasidan Oliy Majlisga yo‘llagan Murojaatnomasida
2021-
yildan boshlab
“Ijtimoiy reyestr” ishga tushirilishi, ehtiyojmand oilalarga 30 dan ziyod
ijtimoiy xizmatlarni elektron ko‘rsatish imkoni yaratilishi va yangi tizim “Temir daftar”lar
bilan o‘zaro integratsiya qilinishi ko‘rsatib o‘tilgan.
O‘zbekistonda yangi texnologiyalar, jumladan, sun’iy intellektning ijtimoiy himoya
dasturlari va boshqa sohalarga keng joriy qilinishi davlat va xususiy sektorda zamonaviy
axborot texnologiyalaridan foydalanishni rag‘batlantirib, mamlakatda raqamli
iqtisodiyotni rivojlantirish hamda har bir sohaga innovatsiyalarni kiritish imkoniyatlarini
oshiradi. Shu bilan birga, zamonaviy ilm-fan yutuqlaridan samarali foydalanilishiga olib
keladi.
Shuningdek, yaqin yillarda, haydovchisiz transport vositalarining umumiy
foydalanishdagi yo‘llariga kirishini hisobga olgan holda yo‘l harakati qoidalarini ishlab
chiqish boshlanishi ehtimoli katta.
Bundan tashqari, nazarimizda, yaqin yillarda sun’iy intellekt texnologiyalari
quyidagi ustuvor tarmoqlar va sohalarda joriy etilishi kutilmoqda:
–
avtomobil harakatini va transportdagi tirbandliklarni monitoring qilishda;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
258
–
inson o‘pkasining kompyuter tomografiyasi tahlili asosida pnevmoniyani aniqlash
hamda mammografiya tahlili asosida ko‘krak bezi saratoniga ilk bosqichda tashxis qo‘yish;
–
elektron davlat va moliya xizmatlarini ko‘rsatishda foydalanuvchilarni masofadan
turib biometrik identifikatsiyalash (Face-ID) amaliyotida.
Bu fikrlarimiz O‘zbekistonda sun’iy intellektni tartibga solish asoslari O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi
“Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal
joriy etish uchun shart-sharoit yaratish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi
PQ-4996-son
qarorida o‘z isbotini topdi. Mazkur qaror “Raqamli O‘zbekiston–2030” strategiyasiga
muvofiq hamda mamlakatimizda sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish va
ulardan keng foydalanish uchun qulay shart-
sharoitlar yaratish, raqamli ma’lumot
lar
yuqori sifatini ta’minlash, malakali kadrlar tayyorlash maqsadida qabul qilingan.
Qarorda sun’iy intellekt texnologiyalarini ishlab chiqish va ulardan foydalanishning
asosiy tamoyillari, sun’iy intellektni rivojlantirish bo‘yicha asosiy vazifalar va ushbu
vazifalarni amalga oshirish bo‘yicha davlat organlarining zarur harakatlari belgil
ab berildi.
Strategiya sun’iy intellekt texnologiyalarini ishlab chiqish va ulardan foydalanish bilan
bog‘liq holda yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishning yaxlit tizimini
shakllantirish va faoliyat ko‘rsatishini ta’minlashga qodir bo‘
lgan normativ-huquqiy
bazani bosqichma-bosqich yaratishni nazarda tutadi.
2021
–
2022-
yillarda sun’iy intellekt texnologiyalarini o‘rganish va joriy etish chora
-
tadbirlari dasturining 1-bandiga muvofiq, 2021-
yil noyabr oyida Sun’iy intellektni
rivojlantirish strategiyasi tayyorlanib, unda quyidagilar ko‘zda tutildi:
–
sun’iy intellekt sohasida ilmiy tadqiqotlar va innovatsion loyihalarni qo‘llab
-
quvvatlash bo‘yicha manzilli davlat dasturi, strategiyani bir yilga amalga oshirish bo‘yicha
“yo‘l xaritasi”, ushbu sohani yillar bo‘yicha rivojlantirishning maqsadli ko‘rsatkic
hlarini;
–
mashinali o‘rganish va sun’iy intellekt algoritmlarini ishlab chiqish uchun zarur
bo‘lgan raqamli ma’lumotlarning mavjudligi va sifatini oshirish;
–
sun’iy intellektni mashinali o‘rganish uchun davlat tilida katta hajmdagi raqamli
ma’lumotlarni shakllantirish, shuningdek, davlat tilida nutq tahlili va sintezidan
foydalanadigan dasturiy mahsulotlarni ishlab chiqish;
–
sun’iy intellekt sohasidagi muammolarni hal qilish uchun zamonaviy yuqori
texnologiyali infratuzilma va apparat tizimlarini yaratish;
–
sun’iy intellekt sohasida malakali mutaxassislar tayyorlashni tashkil etish, shu
jumladan, ixtisoslashtirilgan oliy ta’lim muassasalarida xorijlik o‘qituvchilarni jalb etilgan
holda alohida yo‘nalishlarni ochish,
shuningdek, iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlari,
ijtimoiy soha uchun kadrlarni maqsadli tayyorlash va davlat boshqaruvi tizimi;
–
sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish va qo‘llashni tartibga solishning yaxlit
tizimini, umumiy ko‘rsatmalar va normalarni, shuningdek, raqamli ma’lumotlarni qayta
ishlashning yagona standartlari va qoidalarini ishlab chiqish;
–
sun’iy intellekt sohasidagi xavflarni nazorat qilish va oldini olish tizimini
takomillashtirish, shu jumladan, sun’iy intellekt texnologiyalari asosida ishlab chiqilgan
dasturlarning xavfsiz ishlashini va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavflarning oldini ol
ish,
shuningdek, foydalanilayotgan ma’lumotlarning maxfiyligini ta’minlash.
O‘zbekiston Respublikasida SI taraqqiy etishida maxsus iqtisodiy zonalar (alohida
rejimli zonalar) o‘ziga xos ahamiyat kasb etadi. Jumladan, alohida rejim ostida sun’iy
intellekt texnologiyalari asosida eksperimental ishlarni olib borish, dasturiy ta’minot
ni
ishlab chiqish bilan bog‘liq faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar va ilmiy
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
259
tashkilotlar uchun zarur tashkiliy-huquqiy shart-sharoitlar yaratish, mahsulotlar va
xizmatlar ko‘rsatish, dasturiy mahsulotlarni sinovdan o‘tkazish va amaliyotga joriy etish
jarayonida yuzaga keladigan huquqiy munosabatlarda bojxona va soliq to‘lovlarida
imtiyozlar berish tushuniladi.
Qayd etish joizki, ushbu vazifalar davlatimiz rahbarining 2021-yil 26-avgustdagi
“Sun’iy intellektdan foydalanishning alohida rejimini joriy etish chora
-tadbirlari
to‘g‘risida”gi PQ–
5234-sonli
qarorida belgilangan bo’lib, sun’iy intellektga oid masalalarni
tartibga solishga qaratilgan eng zamonaviy kompleks normativ hujjatlardan biri bo‘ldi
[7].
Ushbu qarorda birinchi marta eksperimental va innovatsion tadqiqotlar doirasida sun’iy
intellekt texnologiyalaridan foydalanishning Maxsus rejimi joriy etilishi ko‘
zda tutilgan.
Maxsus rejim Dasturiy mahsulotlar va axborot texnologiyalari texnologik parkining
(IT-
Park) alohida elementi bo‘lib, uning ishtirokchilari IT
-
Park rezidentlari bo‘lib,
o‘z faoliyatini ekstraterritoriallik tamoyili asosida amalga oshiradi.
Bu “tartibga soluvchi qum qutilari”ni joriy etishga imkon beradi, ular doirasida hali
qonun bilan tartibga solinmagan texnologiyalarni ishlab chiqish mumkin. Maxsus rejim
besh yil muddatga amal qiladi va uni uzaytirish “Raqamli O‘zbekiston–2030” strategiya
sini
amalga oshirish bo‘yicha muvofiqlashtiruvchi komissiya qarori bilan amalga oshiriladi.
SIni huquqiy tartibga solish muammolari tahlili.
Sun’iy intellektdan foydalanishda
yuzaga kelishi mumkin
bo‘lgan huquqiy muammolarning ikkita asosiy guruhini ajratib
ko‘rsatish maqsadga muvofiqdir:
–
umuman sun’iy intellekt vositalarining ishlashi va ulardan foydalanishni to‘g‘ri
huquqiy tartibga solishni ta’minlash bilan bog‘liq muammolar, ularni hal qilish, asosan
jamiyat va shaxsga ommaviy zarar yetkazilishining oldini olishga qaratilgan bo‘ladi;
–
faoliyatning muayyan (ijtimoiy foydali) sohalarida yoki muayyan jamoat
manfaatlariga erishish uchun sun’iy intellekt mahsulotlaridan foydalanishni to‘g‘ri tartibga
solish bilan bog‘liq muammolar.
Agar birinchi ko‘rsatilgan guruh muammolarini hal qilish uchun bunday tizimlardan
foydalanishning universal tamoyillarini (texnik jihatdan tartibga solish hujjatlari) ishlab
chiqish va tasdiqlash lozim bo‘lsa, ikkinchi holatda barcha jihatlarni to‘g‘ri o‘r
ganish va
ishlab chiqish zarur. Uning foydali oqibatlarini maksimal darajada oshirish, salbiy
oqibatlarini minimallashtirish, shuningdek, tegishli sohaga taalluqli tamoyillarga rioya
etilishini ta’minlash maqsadida sun’iy intellektdan foydalanishning har b
ir aniq sohasiga
nisbatan batafsil huquqiy tartibga solish muhimdir. Masalan, davlat boshqaruvida sun’iy
intellektdan foydalanishda davlat boshqaruvining eng muhim tamoyillariga rioya qilish
talab etiladi [8].
Davlat boshqaruvini amalga oshirish yoki yuridik xizmatlar ko‘rsatish kabi sohalarda
sun’iy intellekt mahsulotlaridan foydalanishning mumkin bo‘lgan muammolaridan biri
bunday tizimlar faoliyatida, ayniqsa, bunday tizimlar bo‘yicha qarorlar qabul qilish jar
ayonida
yetarli darajada shaffoflikning yo‘qligi bo‘lishi mumkin. Shunday qilib, sun’iy intellekt
mahsulotlarining algoritmlari tobora ko‘proq ishlab chiqilgani sayin, inson uchun ularning
ichki faoliyatini tushunish tobora qiyinlashib bormoqda, buni hatto bunday tizimlarni ishlab
chiqaruvchilar ham tushuntirib bera olmaydi.
Bundan tashqari, bunday tizimlar o‘z
-
o‘zidan tashkil etilganligi sababli ular aslida
tashqi yetakchilikka ega emas, hech bo‘lmaganda, agar biz sof rasmiy tashqi yetakchilik
haqida gapiradigan bo‘lsak, sun’iy intellektni qo‘llashda shaxsiy ma’lumotlarning
m
axfiyligini ta’minlash masalalari, xususan, ko‘rib chiqilayotgan texnologiyalardan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
260
foydalangan holda tibbiy yordam ko‘rsatish kabi muayyan sohalarga kelganda ham
tashvish uyg‘otadi
[9]. Rivojlanayotgan yoki kutilayotgan muammolarni hal qilish
muvozanatli yondashuvni talab qiladi, chunki haddan tashqari maxfiylik ham salbiy
oqibatlarga olib kelishi mumkin [10].
Super sun’iy intellekt sun’iy intellektning mutlaq ustunligi haqidagi g‘oyaga
asoslanib, Nik Bostrom shiddat bilan rivojlanayotgan super sun’iy intellektning (o‘ta kuchli
tizim) harakatlari xavfiga jiddiy e’tibor berish zarurligini ta’kidlaydi. Agar,
“hayotimizga
kirib kelayotgan super aqlli mashinalarning zararli jihatlari va xavflari”dan omon qolishni
istasak, bu xavflarning oldini olish choralarini o‘ylash kerak, degan fikrni ilgari suradi
[11].
Yaponiya
Robototexnika siyosati qo‘mitasi
yangi avlod robotlarini yaratish bilan bog‘liq
muammolarni hal qilish uchun tashkil etilgan. Ushbu qo‘mita tarkibiga robototexnika
sohasidagi mutaxassislar kiradi. Mazkur qo‘mita faoliyati va uning hisobotlarini ishlab
chiqishda 3 ta asosiy muammoli masal
a bayon etilgan bo‘lib, ularni birgalikda hal etish davlat
hokimiyati va boshqaruvi organlari va xususiy tashkilotlar bilan bog‘liq:
–
yangi avlod robotlari uchun bozor sharoitlarini ishlab chiqish (Yaponiya
robototexnika assotsiatsiyasi tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotga ko‘ra, yangi avlod
robotlari bozori 2010-yildagi 3 trillion iyenadan 2025-
yilda 8 trillion iyenagacha o‘sishi
mumkin. Texnik tadqiqotlar ilmiy-
tadqiqot muassasalari va o‘quv laboratoriyalarni o‘z
ichiga olgan qo‘mita kelajakdagi tadqiqotlar yo‘nalishi bozor mexanizmlari bilan aniq
belgilanishi kerak deb hisoblaydi);
–
qonunchilikning ushbu sohasi tobora rivojlangani sayin robotlar harakatlari
uchun yuridik javobgarlikni aniqlashda yangi avlod robotlari xavfsiz bo‘lishini ta’minlash
uchun ikki jihatga urg‘u berish talab etiladi: robotlarni ishlab chiqarish nuqtai nazarid
an
(robotlarni loyihalash va ishlab chiqarishda yagona xavfsizlik standartlarini
shakllantirish) va robotlarning insonlar bilan aloqasi nuqtai nazaridan (robotlarning
harakatlari natijasida insonlarga shikast yetkazganlik uchun javobgarlik masalalari, ishlab
chiqaruvchilarning javobgarligi, shuningdek, sug‘urtalash mexanizmlari).
–
davlat organlari tomonidan belgilangan talab va ehtiyojlardan kelib chiqqan holda
robototexnika sohasida texnologiyalarni ishlab chiqishni ta’minlash
[12].
O‘rganilayotgan va tahlil etilayotgan sohadagi qonunchilik endigina rivojlana
boshladi, shuning uchun ushbu bo‘limda nafaqat ushbu sohadagi huquqiy tartibga
solishning mavjud yondashuvlari, balki kelajakda tadqiqotchilar tomonidan taklif qilingan
yondashuv
lar ham ko‘rib chiqiladi.
SIni huquqiy tartibga solish imkoniyati mavjudmi?
Hozirgi vaqtda sun’iy intellekt
texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab chiqish va qo‘llashni huquqiy tartibga solish
qanday amalga oshirilishi kerakligi masalasini hal qilish uchun ko‘plab uslubiy va
konseptual yondashuvlar ishlab chiqilgan. Masalan, tadqiqotchi Ugo Pagallo
ta’kidlaganidek, sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlariga nisbatan qonunni
qo‘llashni ko‘rib chiqib, ularni tushunish, talqin qilish va hisobga olishda asosan 3 ta asosiy
yondashuvga amal qiladilar:
–
sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab chiqish va qo‘llash mavjud
huquqiy tushunchalar va tamoyillarga qanchalik aniq ta’sir qilishini va ularning
o‘zgarishini aniqlash;
–
sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab chiqish va qo‘llash qanday
yangi huquqiy tushunchalar va tamoyillarni yaratishini aniqlash;
–
sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlaridan foydalanishda yuzaga
keladigan huquqiy muammolarni mavjud huquqiy yondashuvlar va tushunchalar
doirasida ularni o‘zgartirmasdan SIdan foydalanish talablariga moslashtirish
[13].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
261
Shuningdek, Nikolas Petit sun’iy intellekt va robotlardan foydalanishni tartibga
solishning quyidagi asosiy yondashuvlarini belgilaydi:
–
rasmiy yondashuv, unga ko‘ra tegishli huquq tizimi va uning institutlarining
xususiyatlaridan kelib chiqib, sun’iy intellektdan foydalanishga ta’sir qilishi mumkin
bo‘lgan barcha institutlarning o‘zgarishini ta’minlash kerak, masalan, javobgarlik,
maxfiyli
k, kiberxavfsizlik, sun’iy intellektning barcha turlariga taalluqli universal
qoidalarni o‘rnatish;
–
sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini texnologik qo‘llashning har bir
toifasiga nisbatan individual masalalarni hal qilishni o‘z ichiga olgan texnologik yondashuv
–
haydovchisiz transport vositalari, ijtimoiy robotlar va boshqalar [14].
Nikolas Petit nuqtai nazaridan, sun’iy intellekt mahsulotlarini huquqiy tartibga
solishga texnologik yondashuv ko‘proq tegishli texnologiyalarni ishlab chiqishga yordam
beradi [15], bu ushbu yondashuvning muhim afzalligi hisoblanadi. Texnologik yondashuv,
agar u sun’iy intellekt mahsulotlarini qo‘llashning individual o‘ziga xos sohalari va uning
funksional imkoniyatlarini hisobga olgan holda kengaytirilishi mumkin.
Ronald Layns va Federika Lusivero sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini
ishlab chiqish va qo‘llashni huquqiy tartibga solishga qaratilgan yondashuvlarning
quyidagi darajalariga rioya qilishni taklif qilmoqdalar:
–
sun’iy intellekt mahsulotlarini ishlab chiqarishni ushbu sohada maxsus qonun
hujjatlarini qabul qilish orqali tartibga solish;
–
qonun hujjatlari orqali sun’iy intellekt mahsulotidan foydalanuvchilarning xatti
-
harakatlarini tartibga solish;
–
sun’iy intellekt mahsulotining arxitekturasi va logistikasi uchun ma’lum
standartlarni (texnik jihatdan tartibga solish va standartlashtirish normalari bo‘yicha)
belgilash orqali sun’iy intellekt mahsulotining xatti
-harakatlarini tartibga solish [16].
Francheska Rossining so‘zlariga ko‘ra, sun’iy intellekt texnologiyalari juda tez
o‘zgarib turadi va shu qadar ko‘p ilovalarga egaki, har qanday davlat organi yoki boshqa
tartibga soluvchi organ o‘z normativ
-huquqiy faoliyatida bunday texnologiyalarning
riv
ojlanishi bilan hamqadam bo‘lishi juda qiyin bo‘lishi mumkin. Bunday texnologiyalarni
ishlab chiqishni mazmunli va o‘z vaqtida boshqarish
[17], shuning uchun, ehtimol, eng
to‘g‘ri yo‘l, bunday texnologiyalarni ishlab chiqish va qo‘llashning faqat ba’zi uni
versal
tamoyillari asosini yaratishdir.
Biz ushbu qarashlarni qo‘llab
-
quvvatlagan holda aytishimiz mumkinki, sun’iy
intellektni huquqiy tartibga solishga faqat formal yondashuv, uning o‘ziga xos
xususiyatlarini hisobga olmagan holda, mavjud qonun hujjatlariga moslashtirishga asossiz
ravishda urinish, qonunchilikda yangi huquqiy institutlar va sohalarning rivojlanishiga
putur yetkazadi.
Bundan tashqari, amaldagi qonunchilikdagi o‘zgarishlar har qanday holatda ham
notekis bo‘ladi. Shunday qilib, agar sun’iy intellekt mahsulotlarini adabiy yoki badiiy
asarlar muallifi sifatida tan olish imkoniyatini yaratish zarur bo‘lsa,
buning uchun,
umuman olganda, Natali Neveyansning fikriga ko‘ra, mualliflik huquqi to‘g‘risidagi
qonunni to‘liq va konseptual ravishda o‘zgartirmaslik kerak bo‘lishi mumkin, lekin uni
faqat sun’iy intellekt mahsulotlarining imkoniyatlarini hisobga olgan ho
lda
takomillashtirish, biroq biz sun’iy intellekt mahsulotlariga ular keltirgan zarar uchun
javobgarlikni o‘z zimmasiga olish qobiliyatini kuchaytirish haqida gapiradigan bo‘lsak, bu
tegishli qonunchilikni, shu jumladan, uning asosiy tushunchalarini to‘liq
qayta ko‘rib
chiqishni talab qiladi [18].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
262
Amaldagi huquqiy tuzilmalarni ko‘rib chiqish orqali SIni tartibga solish haqidagi
qarashlar tahlili.
Yuridik shaxs tushunchasini qayta ko‘rib chiqish zarur bo‘ladi, bu o‘z
-
o‘zidan juda ziddiyatli, juda qiyin masala. Davlat muayyan o‘zgarishlarga tez javob
beradigan texnologiyalarning rivojlanishi monitoringini o‘z ichiga olgan yondashuvni
amalga oshirishi
mumkin. Biroq bu paydo bo‘lgan xavflarga tezkor javob berish uchun
maxsus vositalarni yaratishni talab qiladi [19].
Biroq bu yerda potensial xavflarni haddan tashqari tartibga solish samarasiz bo‘lishi
mumkinligini hisobga olish kerak, chunki bu ushbu sohani yanada rivojlantirishga imkon
bermaydi, sun’iy intellektning ijobiy salohiyatidan to‘liq foydalanishni chegaralay
di [20].
Sun’iy intellekt mahsulotlaridan to‘g‘ri foydalanishni ta’minlash, ular yordamida
maksimal darajada aniqlikni talab qiladigan muhim vazifalarni hal qilish uchun vakolatli
davlat organlari tomonidan sun’iy intellekt mahsulotlarini sertifikatlashning samaral
i
tizimini yaratish zarur [21].
Luis Frankoning so‘zlariga ko‘ra, ushbu sohadagi tartibga soluvchilar ushbu turdagi
texnologiyalardan keng foydalanish natijasida yuzaga keladigan xavflarni hisobga olgan
holda sun’iy intellektning barqaror va xolis, ammo ehtiyotkor rivojlanishiga hissa
qo
‘shishlari kerak
[22].
Sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab chiqish va qo‘llash
sohasidagi davlat siyosati ushbu texnologiyalar umumxalq manfaatini ta’minlash uchun
foydalanishga qaratilgan bo‘lishini nazorat qilishi kerak, buning uchun, birinchi navbatda,
a
ynan nima tartibga solinishi kerak ekanligini tushunish lozim. Sun’iy intellektdan
foydalanish yangicha, zamonaviy “axborot jamiyatini” tashkil etadi. Shunday ekan, bunday
tushunishga mustaqil, xalqaro ko‘p tomonlama va faol tadqiqotlar va maslahatlashuvla
r
orqali erishish mumkin [23].
Sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab chiqish va qo‘llash
sohasidagi qonun hujjatlarini ishlab chiqish, bir tomondan, huquq tizimining allaqachon
mavjud tamoyillari va xususiyatlarini hisobga olgan holda, boshqa tomondan esa, har xil
tu
rdagi sun’iy intellekt mahsulotlarining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda,
muvozanatli tarzda amalga oshirilishi lozim. Qonun ijodkorining zimmasida, bir
tomondan, jamiyat manfaatlari o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash muammosini hal qilish
ma
s’uliyati yotadi, bu esa turli xil muammolarni ijobiy hal etishga qodir bo‘lgan yangi
texnologiyalarning maksimal imkoniyatlaridan foydalanishdan iborat.
Qonun chiqaruvchi uchun sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab
chiqish va ulardan foydalanishni tartibga solishning samarali tizimini yaratishdagi
qiyinchilik, shuningdek, bunday texnologiyalar haqida barcha zarur ma’lumotlarning
yetishm
asligi bilan bog‘liq
[24].
Raqamli texnologiyalar (xususan, sun’iy intellekt texnologiyalari) nihoyatda jadal
rivojlanmoqda va bunday innovatsiyalarning rivojlanish oqimlari unga qanchalik tez erishish
mumkinligida emas, balki yakuniy maqsad nima ekanligiga qarab boshqarilishi kerak [25].
Jek Balkin yangi texnologiyalardan foydalanishni huquqiy tartibga solishni
rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlarini tegishli ravishda tavsiflab, yangi
texnologiyaning ijtimoiy va huquqiy dunyo bilan o‘zaro ta’siri allaqachon mavjud bo‘lgan
jamiyatga y
angi texnologiyani joriy etish ekanligini ta’kidlaydi.
Biz Jek Balkinning fikriga qo‘shilgan holda aytishimiz mumkinki, albatta, muhim
innovatsion texnologiya, har qanday holatda ham avvaldan mavjud bo‘lgan huquqiy tartibga
solish tizimiga ta’sir qiladi va turli subyektlar bunday yangi texnologiyaga qarshi chi
qishi
tabiiy holdir.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
263
Sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab chiqish va ulardan
foydalanishni huquqiy tartibga solish sohasidagi qonunchilikni rivojlantirishning mumkin
bo‘lgan yo‘nalishlaridan biri yangi rivojlanayotgan texnologiyalarga to‘liq ishonch sababl
i
cheklovchi normalarni joriy etish yo‘lida ishlab chiqishdir
[26].
Biroq barcha tadqiqotchilar bu pozitsiyaga amal qilmaydi. Masalan, Jessika Alleyn
qonun bunday innovatsion texnologiyalarning o‘sishini rag‘batlantirishi kerakligini
ta’kidlaydi
[27].
O‘ziga xoslik huquqiy tartibga solishning aniq maqsadlariga erishishni
ta’minlashda o‘zini namoyon qilishi mumkin, bu juda xilma
-
xil bo‘lishi mumkin.
Shunga qaramay, hozirgi vaqtda sun’iy intellekt mahsulotlaridan foydalanishning
haqiqiy xavflari noma’lum va oldindan aytib bo‘lmaydigan bo‘lib qolishi mumkin, ammo
shu bilan birga, sun’iy intellektdan foydalanishning hozirgi vaqtda qo‘llanayotgan ko‘plab
usullari bir qator xavflarni [28]
, shu jumladan, ko‘rsatilgan xavflarni ham o‘z ichiga olishi
mumkin.
Yevropa Iqtisodiy va ijtimoiy qo‘mitasi, shuningdek, sun’iy intellekt davlatlar
chegaralari bilan cheklanmaganligini, shuning uchun bu sohadagi mintaqaviy normalar
yetarli
bo‘lmasligini ta’kidlaydi, bu esa global xalqaro miqyosda tegishli hujjatlarni qabul
qilishni talab etadi [29]
. Sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab chiqish va
qo‘llash bilan bog‘liq asosli tashvishlar munosabati bilan ushbu sohadagi qonunchilikni
rivojlantirishni ta’minlashga qaratilgan turli yondashuvlar shakllanmoqda, xususan,
ularning ayri
mlariga ko‘ra, texnologiyalarning tezkor rivojlanishi sababli tez
-tez tegishli
normativ-
huquqiy hujjatlarni chiqarish, yuzaga kelishi mumkin bo‘lg
an muammolarni
oldindan ko‘rishni anglatadi
[30]
.
Xulosa o‘rnida quyidagilarni ta’kidlash lozim:
Birinchidan
,
sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab chiqish va
qo‘llash sohasidagi qonunchilikni ishlab chiqishda quyidagi yo‘nalishlarga urg‘u berish
taklif etiladi:
–
sun’iy intellekt sohasida kompleks ixtisoslashtirilgan normativ
-huquqiy
hujjatlarni qabul qilish;
–
sun’iy intellekt sohasida profilli davlat hokimiyati organi tashkil etilishini
ta’minlash;
–
sun’iy intellekt mahsulotlari xavfsizligini ta’minlaydigan sun’iy intellekt
texnologiyalari va mahsulotlarini sertifikatlashni ta’minlash.
Ikkinchidan
,
sun’iy intellekt texnologiyalari va mahsulotlarini ishlab chiqish va
qo‘llash sohasini huquqiy tartibga solishda eng asosiy tamoyillaridan biri –
ehtiyotkorlik
tamoyilidir. Ehtiyotkorlik tamoyili, qoida tariqasida, yangi ixtirolar, ularni ishlab
chiqaruvchilar fuqarolarga, guruhlarga, ayrim subyektlarga, madaniy makonga va
ekologiyaga zarar yetkazmasligini isbotlamaguncha cheklanishi va taqiqlanishi kerak,
degan taxminga asoslanadi.
Uchinchidan,
sun’iy intellektni huquqiy tartibga solishda markazlashtirilgan tizimni
qo‘llash qator afzallik va kamchiliklarga ega. Shuningdek, proaktiv tartibga solish va
xavfsizlik sun’iy intellekt mahsuloti harakatlari uchun yuridik javobgarlikni belgilash bilan
bo
g‘liq xavflarni boshqarishdagi noaniqlik darajasini sezilarli darajada kamaytiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
https://strategy.uz/index.php?news=1198.
2.
Понкин И.В. К вопросу об определении понятия «юридическое пространство»
в контексте публичного управления // Власть. –
2014.
–
№ 1. –
С. 105–
108.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
264
3.
Bughin J., Hazan E., Ramaswamy S., Chui M., Allas T., Dahlström P., Henke N.,
Trench M. Artificial intelligence: The next digital frontier? Discussion Paper / McKinsey
Global Institute //
–
URL: <https://www.mckinsey.com/~/media /McKinsey/Industries/
Advanced%20Electronics/Our%20Insights/How%20artificial%20intelligence
%20can%20
deli
ver%20real%20value
%20to%
20companies/MGI-Artificial-
Intelligence-Discussion-paper.ashx>.
–
2017. 75 p.
–
P. 37.
4.
Del Castillo A.P. A law on robotics and artificial
intelligence in the EU? [Закон о
робототехнике и искусственном интеллекте в ЕС?] / European Trade Union Institute
// The Foresight Brief.
–
2017, September.
–
№2. –
11 p.
–
P. 10.
–
URL:
<https://www.etui.org/Publications2/Foresight-briefs/A-law-on-robotics-and-artificial-
intelligen ce-in-the-EU>.
5.
Bughin J., Hazan E., Ramaswamy S., Chui M., Allas T., Dahlström P., Henke N.,
Trench M. Artificial intelligence: The next digital frontier? Discussion Paper / McKinsey
Global
Institute
//
–
URL:
https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Industries/Advanced%20Electronics/
Our%20Insights/How%20artificial%20intelligence%20can%20deliver%20real%20valu
e%20to%20companies/MGI-Artificial-Intelligence-Discus sion -paper.ashx>.
–
2017.
–
75
p.
–
P. 37.
6.
133 Bughin J., Hazan E., Ramaswamy S., Chui M., Allas T., Dahlström P., Henke N.,
Trench M. Artificial intelligence: The next digital frontier? Discussion Paper / McKinsey
Global Institute //
–
URL: <https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/
Industries/Advanced%20Electronics/Our%20Insights/How%20artificial%20intelligenc
e%20can%20deliver%20real%20value%20to%20companies/MGI-Artificial-
Intelligence-Discussion-paper.ashx>.
–
2017.
–
75 p.
–
P. 31.
7.
Постановление Президента Республики Узбекистан от 26 августа 2021 года
№ ПП
-
5234 «О мерах по внедрению специального режима применения технологий
искусственного интеллекта» // Национальная база данных законодательства,
26.08.2021 г., № 07/21/5234/0826; 23.08.2022 г., № 06/22/194/0766.
8.
Понкин И.В. Теория публичного управления: Учебник для магистратуры и
программ Master of Public Administration / Предисловие А.Б. Зеленцова / Институт
государственной службы и управления РАНХиГС при Президенте РФ. –
М.: Буки
Веди, 2017. –
728 с. –
С. 154–
216.
9.
Artificial Intelligence and the Legal Profession / The Law Society’s Horizon
Scanning
programme
//
–
URL:
<https://www.lawsociety.org.uk/support-
services/documents/AI-and-the-legal-profession-horizon-scanning-report/>.
–
2017.
–
14 p.
–
P. 10.
10.
Bughin J., Hazan E., Ramaswamy S., Chui M., Allas T., Dahlström P., Henke
N.,Trench M. Artificial intelligence: The next digital frontier? Discussion Paper / McKinsey
Global
Institute
–
URL:
<https://www.mckinsey.com//
media/McKinsey/Industries/Advanced%20Electronics/Our%20Insights/How%20artific
ial%20intelligence%20can%20deliver%20real%20value%20to%20companies/MGI-
Artificial-Intelligence-Discus sion-paper.ashx>.
–
2017.
–
75 p.
–
P. 37.
11.
Бостром Н. Искусственный интеллект: Этапы. Угрозы. Стратегии: Пер. с
англ. –
М.: Манн, Иванов и Фербер, 2016. –
С. 24, 111, 155, 184.
12.
Japan Ministry of Economy, Trade and Industry Robot Policy Council. Robot
Policy Council Report, May 2006 (in Japanese). Цит. по: Weng Y.H., Chen C.H., Sun C.T. The
legal crisis of next generation robots: on safety intelligence // Proceedings of the 11th
international conference on Artificial intelligence and law.
–
2007.
–
P. 205
–
209.
–
P. 206.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
265
13.
Pagallo U. The Laws of Robots: Crimes, Contracts, and Torts
–
New York:
Springer, 2013.
–
XXV; 200 p.
–
P. 10
–
12.
14.
Petit N. Law and Regulation of Artificial Intelligence and Robots: Conceptual
Framework
and
Normative
Implications
//
–
URL:
<https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2931339>.
–
2017.
–
31 p.
–
P. 3.
15.
Petit N. Law and Regulation of Artificial Intelligence and Robots: Conceptual
Framework
and
Normative
Implications
//
–
URL:
<https://ssrn.com/abstract=2931339>.
–
2017.
–
31 p.
–
P. 9.
16.
Leenes R., Lucivero F. Laws on Robots, Laws by Robots, Laws in Robots:
Regulating
Robot
Behaviour
by
Design
//
–
URL:
<https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2546759>.
–
32 p.
–
P. 6.
17.
Rossi F. Artificial Intelligence: Potential Benefits and Ethical Considerations //
–
URL:
<http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/
BRIE/2016/571380/IPOL_BRI%282016%29571380_EN.pdf>.
–
2016.
–
7 p.
–
P. 6.
18.
Nevejans N. European civil law rules in robotics: study / Policy Department for
«Citizens’ Rights and Constitutional Affairs», European Parliament’s Committee on Legal
Affairs
//
–
URL:
<http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/
STUD/2016/571379/ IPOL_STU (2016)571379_EN.pdf>.
–
2016.
–
29 p.
–
P. 6.
19.
Bughin J., Hazan E., Ramaswamy S., Chui M., Allas T., Dahlström P., Henke N.,
Trench M. Artificial intelligence: The next digital frontier? Discussion Paper / McKinsey
Global Institute //
–
URL: <https://www.mckinsey.com /media/McKinsey/
Industries/Advanced%20Electronics/Our%20Insights/How%20artificial%20intelligenc
e%20can%20deliver%20real%20value%20to%20companies/MGI-Artificial-
Intelligence-Discussion-paper.ashx>.
–
2017.
–
75 p.
–
P. 37.
20.
Petit N. Law and Regulation of Artificial Intelligence and Robots: Conceptual
Framework
and
Normative
Implications
//
–
URL:
<https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2931339>.
–
2017.
–
31 p.
–
P. 13.
21.
Huang T. Expert Systems // The History of Artificial Intelligence.
–
Seattle:
University of Washington, 2006.
–
27 p.
–
P. 12
–
16.
–
P. 14.
–
URL:
<https://courses.cs.washington.edu/courses/csep590/06au/projects/history-ai.pdf>.
22.
Franco L. Artificial intelligence // Robotics Law Journal.
–
2015, July/August.
–
Vol.
1.
–
№
1.
–
P.
4
–
5.
–
P.
4.
–
URL:
<https://www.perezllorca.com/en/actualidadPublicaciones /Entrevistas/Documents/
150709 ROBOTIS LAW JOURNAL .pdf>.
23.
Cath С., Wachter S., Mittelstadt B., Taddeo M., Floridi L. Artificial Intelligence and
the «Good Society»: The US, EU, and UK Approach //
–
URL:
<https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11948-017-9901-7>.
–
24 p.
–
P. 21.
24.
Guihot M., Matthew A.F., Suzor N. Nudging Robots: Innovative Solutions to Regulate
Artificial
Intelligence
//
–
URL:
<https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3017004>.
–
2017.
–
P. 60 p.
–
P. 36.
25.
Cath С., Wachter S., Mittelstadt B., Taddeo M., Floridi L. Artificial Intelligence and
the «Good Society»: The US, EU, and UK Approach //
–
URL:
<https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11948-017-9901-7>.
–
24 p.
–
P. 3.
26.
Franco L. Artificial intelligence // Robotics Law Journal.
–
2015, July/August.
–
Vol.
1.
–
№
1.
–
P.
4
–
5.
–
P.
4.
–
URL:
<https://www.perezllorca.com/en/actualidadPublicaciones /Entrevistas/Documents/
150709 ROBOTIS LAW JOURNAL .pdf>.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2023) / ISSN 2181-1415
266
27.
Allain J.S. From Jeopardy to Jaundice: The medical liability implications of Dr.
Watson and other artificial intelligence systems // Louisiana Law Review.
–
2012.
–
Vol.
73.
–
№
4.
–
P.
1049
–
2013.
–
P.
1051.
–
URL:
<https://digitalcommons.law.lsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://www.google.
ru/&httpsredir=1&article=6423&context=lalrev>.
28.
Guihot M., Matthew A.F., Suzor N. Nudging Robots: Innovative Solutions to
Regulate
Artificial
Intelligence
//
–
URL:
<https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3017004>.
–
2017.
–
60 p.
–
P. 26.
29.
Opinion of the European Economic and Social Committee on «Artificial
intelligence
–
The consequences of artificial intelligence on the (digital) single market,
production, consumption, employment and society» (own
-initiative opinion) // Official
Journal of the European Union.
–
31.08.2017.
–
№ 2017/C 288/01. –
P. 1
–
9.
–
URL:
<http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/ ?uri=CELEX: 52016IE5369>.
30.
Thierer A.D., Castillo A., Russel R. Artificial Intelligence and Public Policy //
–
URL: <https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3021135>.
–
2017.
–
56 p.
–
P. 19.
