Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Formation and improvement of pedagogical skills of
physical education teachers
Sitora ELOVA
Shakhrisabz State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2023
Received in revised form
15 November 2023
Accepted 25 November 2023
Available online
15 January 2024
This article examines the importance of improving the
teaching skills of physical education teachers and the ways to
achieve this improvement. The study examines the impact of
professional development on these skills and analyzes its
results. The article provides practical recommendations for
teachers, school administrators, and policymakers to develop
effective physical education pedagogies that ultimately lead to
improved student engagement and learning outcomes.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss10/S-pp75-79
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
pedagogical skills,
physical education teachers,
professional development,
teacher retraining,
student involvement,
teaching methodology.
Jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining pedagogik mahoratini
oshirish va shakllantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
pedagogik mahorat,
jismoniy tarbiya
o‘qituvchilari,
malaka oshirish,
o‘qituvchilarni qayta
tayyorlash,
talabalarni jalb qilish,
o‘qitish metodikasi.
Ushbu maqolada jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining o‘qitish
mahoratini oshirishning ahamiyati va bu takomillashtirishga
erishish usullari o‘rganiladi. Tadqiqot kasbiy rivojlanishning
mazkur ko‘nikmalarga ta’sirini o‘rganadi va uning natijalarini
tahlil qiladi. Shuningdek, maqolada muallif tomonidan
o‘qituvchilar, maktab ma’muriyatlari va siyosatchilar uchun
samarali jismoniy tarbiya pedagogikasini ishlab chiqish
bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan.
1
Lecturer, Department of Physical Education, Faculty of Social Sciences, Shakhrisabz State Pedagogical Institute.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2023) / ISSN 2181-1415
76
Формирование и совершенствование педагогического
мастерства учителей физического воспитания
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
педагогическое
мастерство,
учителя физкультуры,
повышение
квалификации,
переподготовка учителей,
вовлечение обучающихся,
методика преподавания.
Статья
посвящена
важности
повышения
педагогического
мастерства
учителей
физического
воспитания и путям достижения этого улучшения.
Исследование освещает влияние профессионального
развития на умения учителей, а также анализирует
результаты такого развития. В статье представлены
практические рекомендации для учителей, школьных
администраторов и политиков по разработке эффективных
педагогических
методов
в
области
физического
воспитания, способствующих повышению вовлеченности
учащихся и улучшению образовательных результатов.
KIRISH
Jismoniy tarbiya o‘quvchilarning har tomonlama rivojlanishida asosiy rol o‘ynaydi.
Shu nuqtai nazardan, jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining pedagogik mahorati yuqori
saviyada dars berishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada muallif tomonidan
ushbu ko‘nikmalarni takomillashtirish va rivojlantirish uchun qo‘llaniladigan usullar
ko‘rib chiqiladi va natijalar hamda ularning oqibatlari bo‘yicha tadqiqotlar taqdim etiladi.
ADABIYOT TAHLILI
Adabiyotlar
o‘qituvchilik
mahorati
jismoniy
tarbiya
o‘qituvchilari
muvaffaqiyatining muhim omili ekanligini ko‘rsatadi. Tadqiqotlarga ko‘ra, samarali
o‘qitish ko‘nikmalariga ega bo‘lgan, yaxshi tayyorlangan o‘qituvchilar o‘quvchilarning
ishtiroki, faol o‘rganishlari va ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradigan muhitni
yaratishi mumkin. O‘qituvchilar o‘z o‘quvchilarini samarali ilhomlantirish va o‘qitish
uchun turli xil o‘qitish usullarini, sinfni boshqarish va muloqotni yaxshi tushunishlari
muhimdir [1, 48].
USULLARI
Jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining pedagogik mahoratini oshirish va
shakllantirishni o‘rganish uchun aralash metodik yondashuv qo‘llanildi.
Tadqiqot
pedagogikaga yo‘naltirilgan malaka oshirish dasturlarida ishtirok etgan o‘qituvchilar
bilan so‘rovlar va suhbatlarni o‘z ichiga oldi. Bundan tashqari, ushbu takomillashtirilgan
o‘qitish ko‘nikmalarining ta’sirini baholash uchun sinfdagi kuzatuvlar va o‘quvchilar
faoliyati to‘g‘risidagi ma’lumotlar to‘plandi.
NATIJALAR
Pedagogik mahorat jismoniy tarbiya va sport sohasidagi bilim va ko‘nikmalarni
samarali tarqatish uchun jismoniy tarbiya o‘qituvchilari uchun zarurdir. Ushbu
ko‘nikmalar talabalarning o‘rganishi, faolligi va umumiy jismoniy rivojlanishini qo‘llab
-
quvvatlovchi bir qator o‘qitish usullarini qamrab oladi. Jismoniy tarbiya o‘qituvchilari
uchun ba’zi muhim o‘qitish qobiliyatlari quyidagilardan iborat:
–
muloqot ko‘nikmalari: ko‘rsatmalarni yetkazish, tushunchalarni tushuntirish va
fikr-mulohazalarni bildirish uchun samarali muloqot muhim ahamiyatga ega. Jismoniy
tarbiya o‘qituvchilari aniq muloqot qila olishlari, to‘g‘ri tana tilidan foydalanishlari,
o‘quvchilarni faol tinglashlari kerak
[3,147].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2023) / ISSN 2181-1415
77
Darsni rejalashtirish. Jismoniy tarbiya o‘qituvchilari o‘z darslarini har bir sinf
uchun aniq maqsad va vazifalarni hisobga olgan holda oldindan yaxshi rejalashtirishlari
kerak. To‘g‘ri tuzilgan dars rejasi o‘quvchilarning jismoniy faollik bo‘yicha har
tomonlama bilim olishiga yordam beradi.
Moslashuvchanlik. O‘qituvchilar o‘z o‘qitish uslublari va strategiyalarini o‘quvchilarning
turli ta’lim uslublari, qobiliyatlari va ehtiyojlariga moslashtira olishlari kerak.
Motivatsion ko‘nikmalar.
Rag‘batlantirish o‘quvchilarni jismoniy faoliyatga
qiziqtirish va ishtiyoqda bo‘lish uchun asosiy hisoblanadi. Jismoniy tarbiya o‘qituvchilari
o‘z o‘quvchilarini qanday ilhomlantirish va quvvatlantirishni bilishlari kerak.
Baholash va fikr-mulohazalar. Formativ va summativ baholash kabi samarali
baholash usullari jismoniy tarbiya o‘qituvchilariga o‘quvchilar faoliyatini baholashga
yordam beradi. Shuningdek, ular o‘quvchilarning malakasini oshirishga yordam berish
uchun konstruktiv fikr-mulohazalarni taqdim etishlari kerak [5].
Jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining o‘qitish mahoratini oshirish va shakllantirish
jismoniy tarbiya dasturlarini samarali va qiziqarli o‘tkazishda muhim ahamiyatga ega.
Ushbu ko‘nikmalar o‘qituvchilar o‘quvchilarga jismoniy
qobiliyatlarini rivojlantirish va
faol hayot tarzining ahamiyatini tushunish imkonini beradigan ijobiy va qo‘llab
-
quvvatlovchi o‘quv muhitini yaratishga yordam beradi. Jismoniy tarbiya
o‘qituvchilarining o‘qitish mahoratini oshirish va rivojlantirishning asosiy strategiyalari:
Uzluksiz kasbiy rivojlanish:
–
jismoniy tarbiya va o
‘
qitish metodikasi bo
‘
yicha mahorat darslari, konferensiya
va seminarlarda qatnashish.
–
jismoniy tarbiya pedagogikasi bo‘yicha ilg‘or darajalar yoki sertifikatlar olish
kabi
ta’limni davom ettirish.
Reflektiv amaliyot:
–
O‘qitish uslublar, o‘quv natijalari va talabalarning faolligi haqida muntazam
ravishda fikr yuritish.
–
Yaxshilash kerak bo‘lgan sohalarni aniqlash uchun hamkasblar va talabalardan
fikr-
mulohazalarni so‘rash.
O‘quv dasturini ishlab chiqish:
–
ta’lim standartlari va o‘quv maqsadlariga javob beradigan yaxshi tuzilgan va
yoshga mos o‘quv dasturini ishlab chiqish.
–
Har xil ta’lim uslublari va qobiliyatlariga mos keladigan turli xil faoliyat turlarini
birlashtirish.
Sinfni boshqarish:
–
intizomni saqlash va xavfsiz o‘quv muhitini ta’minlash uchun aniq qoidalar va
taxminlarni belgilash.
–
Talabalarning ishtiroki va hamkorlikni rag‘batlantirish uchun ijobiy xulq
-atvorni
boshqarish usullaridan foydalanish.
Tabaqalashtirilgan ta’lim:
–
Talabalarning turli ehtiyojlari va qobiliyatlariga mos ravishda o‘qitish usullarini
moslashtirish.
–
Maxsus ehtiyojga ega yoki turli jismoniy tayyorgarlik darajasi bo‘lgan talabalar
uchun o‘zgartirishlar va turar joy bilan ta’minlash.
Samarali muloqot:
–
Ko‘rsatmalar, fikr
-mulohazalar va taxminlarni aniq yetkazish uchun kuchli
muloqot qobiliyatlarini rivojlantirish.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2023) / ISSN 2181-1415
78
–
o‘quvchilar, ota
-onalar va hamkasblar bilan ochiq va hurmatli muloqotni
rag‘batlantirish [2, 66].
Baho va fikr-mulohazalar:
–
Ko‘nikmalar testlari, jismoniy tayyorgarlikni baholash va o‘z
-
o‘zini baholash kabi turli
baholash usullarini amalga oshirish.
–
Talabalarga o‘z yutuqlarini kuzatish va maqsadlarni belgilashda yordam berish uchun
konstruktiv fikr-mulohazalarni taqdim etish.
Texnologiya integratsiyasi:
–
Ta’limni yaxshilash uchun ilovalar va onlayn resurslar kabi ta’lim texnologiyalaridan
foydalanish.
–
Taraqqiyotni kuzatish uchun ko‘nikmalar va raqamli platformalarni rivojlantirish
uchun video
tahlilini qo‘shish.
Inklyuzivlik va tenglik:
–
xilma-
xillikni hurmat qiladigan va turli xil kelib chiqishi va qobiliyatlari bo‘lgan
talabalarni qamrab oladigan inklyuziv muhitni targ‘ib qilish.
–
tenglik muammolarini hal qilish va barcha talabalarning ishtirok etish uchun teng
imkoniyatlarga ega bo‘lishini ta’minlash.
Kasbiy hamkorlik:
–
Eng yaxshi tajribalarni almashish va umumiy muammolarni hal qilish uchun boshqa
o‘qituvchilar va mutaxassislar bilan hamkorlik qilish.
–
Jismoniy tarbiya sohasidagi so‘nggi tadqiqotlar va tendensiyalardan xabardor
bo‘lish [4, 9].
Shaxsiy fitnes va salomatlik:
–
O‘zining jismoniy holatni va farovonlikni saqlab, namuna ko‘rsatish.
–
Sog‘lom turmush tarziga intilishning namoyon bo‘lishi o‘quvchilarni ham shunga
undaydi.
Talabalarning faolligi va motivatsiyasi:
–
O‘quvchilarning qiziqishi va motivatsiyasini oshiruvchi qiziqarli dars rejalarini tuzish.
–
Darslarni qiziqarli o‘tkazish uchun turli xil o‘rganish strategiyalaridan, jumladan,
o‘yinlar, mashg‘ulotlar va musobaqalardan foydalanish.
Doimiy o‘z
-
o‘zini takomillashtirish:
–
Yangi g‘oyalarga ochiq bo‘lish va o‘quvchilar va jismoniy tarbiya sohasining
o‘zgaruvchan ehtiyojlarini qondirish uchun o‘qitish uslublarni moslash.
Esda tutish kerakki, o‘qitish ko‘nikmalarini rivojlantirish doimiy jarayondir. O‘qitish
uslublarni doimiy ravishda baholash, fikr-
mulohazalarni so‘rash va o‘quvchilarning
ehtiyojlariga mos keladigan yondashuvni o‘zgartirish muhimdir. Oxir oqibat, maqsad umr
bo‘yi salomatlik va farovonlikni ta’minlaydigan ijobiy va ta’sirli jismoniy tarbiya o‘rganish
tajribasini yaratishdir.
MUHOKAMA
Ushbu tadqiqot natijalari jismoniy tarbiyada o‘qitish mahoratining muhim rolini
ko‘rsatadi. O‘qituvchilar malakasini oshirgan o‘qituvchilar nafaqat o‘z darslariga bo‘lgan
ishonchlarini oshirdilar, balki turli xil va samarali o‘qitish usullarini ham o‘zlashtirdilar. Bu
o‘quvchilarning faolligini oshirishga va o‘quv natijalarini yaxshilashga olib keldi.
Takomillashtirilgan
o‘qitish
ko‘nikmalari,
shuningdek,
inklyuzivlik
va
shaxsiylashtirilgan ta’limni targ‘ib qiluvchi zamonaviy ta’lim paradigmalariga mos keladi.
Pedagogik mahorati yaxshilangan o‘qituvchilar o‘quvchilarning turli ehtiyojlarini qondirishga
yaxshi tayyorlanib, o‘quv jarayonida hech bir talaba ortda qolmasligini ta’minladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2023) / ISSN 2181-1415
79
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa o‘rnida shuni aytish kerakki, jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining pedagogik
mahoratini oshirish va shakllantirish ham o‘qituvchi, ham o‘quvchilarga sezilarli ijobiy
ta’sir ko‘rsatmoqda. O‘qituvchilarning ishonchi, o‘qitish usullari va talabalarning faolligi
-
bularning barchasi pedagogika bo‘yicha kasbiy rivojlanishda foyda keltiradi. Buning
natijasida o‘quvchilar bilim olishda yaxshi natijalarga erishadilar va jismoniy tarbiyaga
nisbatan ijobiy munosabatda bo‘ladi.
Jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining pedagogik mahoratini yanada oshirish uchun
quyidagilar tavsiya etiladi:
Ta’lim muassasalari va maktab tumanlari pedagogikaga yo‘naltirilgan seminarlar
va o‘quv dasturlarini taklif qilish orqali jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining doimiy
malakasini oshirishga ustuvor ahamiyat beradi.
Maktablar o‘qituvchilarni o‘z amaliyoti haqida fikr yuritishga va o‘sish
imkoniyatlarini izlashga rag‘batlantirish orqali doimiy takomillashtirish madaniyatini
rivojlantirishi kerak.
O‘qituvchilar bir
-
birining tajribasidan o‘rganish uchun hamkorlik qilishlari va
ilg‘or tajribalarni almashishlari kerak.
Ushbu tavsiyalarni amalga oshirish orqali biz jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining
yuqori sifatli darslarni berishga tayyor bo‘lishini ta’minlashimiz mumkin, buning
natijasida sog‘lom, ko‘proq shug‘ullanadigan talabalar hayot davomida jismoniy
farovonlikni ta’minlash uchun zarur bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Гoлoлoбoвa
Н.Л.
Пoвышeниe
прoфeccиoнaльнoй
кoмпeтeнтнocти
cлушaтeлeй в мeжкурcoвoй пeриoд при иcпoльзoвaнии вoзмoжнocтeй ceтeвых
cooбщecтв пeдaгoгoв. Мoнoгрaфия. –
Тюмeнь: ТOГИРРO, 2011.
2.
Qurbonova Maftuna Faxriddinovna. INDIVIDUAL TA’LIM
-
INNOVATSION O‘QITISH
USULI // Academic research in educational sciences // VOLUME 4, ISSUE 3, 2023.
3.
T.S.Achilov, Sh.M.Jurayev. Pedagogik ta’lim innovatsion klaster yondashuvida
maktab-
laboratoriya tajribasining tarmoqlararo o‘zaro hamkorligi asos sifatida //
Academic research in educational sciences // VOLUME 1, ISSUE 3, 2020.
4.
Zulxaydarov Javlonbek Abduqaxor oʻgʻli, Futbolchilarni tayyorlash jarayonidagi
musobaqalar faoliyati koʻrsatkichlarini tahlil qilishning ahamiyati. Academic research in
educational sciences (ares), volume 2, issue 10,764- 770.
5.
J.A.Zulxaydarov, S.D.Abduraximov. Ayollar futbolini rivojlantirishning istiqbollari.
Academic research in educational sciences (ARES), volume 3, issue 11,588-593.
6.
N.X.Xabibullayeva, J.A.Zulxaydarov, Ayollar o‘rtasida O‘zbekiston chempionati
2022-
yilgi mavsum birinchi davra bahslarida “Sevinch”, “So‘g‘diyona” va “Bunyodkor”
jamoalarining texnik usullari aniqligi tahlili // Academic Research in Educational
Sciences // VOLUME 4, ISSUE 4, 2023.
