Некоторые вопросы системы образования в период глобализации

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Some issues of the education system in the globalization
period

Mukhlisakhan ABDUJALILOVA

1

Kokand State Pedagogical Institute

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received October 2023

Received in revised form

15 November 2023
Accepted 25 November 2023

Available online

15 January 2024

The article reveals the impact of the globalization process on

the education system, the modern demands placed on the

higher education system today, the preservation of moral

values in the era of globalization, and its historical significance.

In the era of globalization, universal human values and
educational issues that need to be formed in all citizens are

considered.

2181-

1415/©

2023 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss10/S-pp145-149

This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

globalization process,

education system,

global citizen,

ethics,

spirituality,

value,

education,

higher education.

Globallashuv dаvridа tа’lim tizimining dolzаrb mаsаlаlаri

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

globallashuv jarayoni,

ta’lim tizimi,

global fuqaro,

odob-axloq,

ma’naviyat,

qadriyat,

tarbiya,

oliy ta’lim.

Ushbu maqolada

globallashuv jarayonining ta’lim tizimiga

ta’siri, bugungi kunda oliy ta’lim tizimiga qo‘yilayotgan

zamonaviy

talablar,

globallashuv

davrida

ma’naviy

qadriyatlarni saqlab qolish masalalari va uning tarixiy

ahamiyati ochib berilgan. Globallashuv davrida barcha

fuqarolarda shakllantirish zarur bo‘lgan umuminsoniy

qadriyatlar hamda tarbiyaviy masalalar ko‘rib chiqilgan.

1

Teacher, Kokand State Pedagogical Institute. E-mail: sh.shomurotov7707@gmail.com

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2023) / ISSN 2181-1415

146

Некоторые вопросы системы образования в период

глобализации

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

процесс глобализации,
система образования,
гражданин мира,

этика,

духовность,

ценности,

образование,

высшее образование.

В статье раскрывается влияние процесса глобализации

на систему образования, современные требования,

предъявляемые сегодня к системе высшего образования,
сохранение нравственных ценностей в эпоху глобализации,

а также его историческое значение. В эпоху глобализации

рассматриваются общечеловеческие ценности и вопросы

образования, которые необходимо формировать у всех
граждан.

Bugungi kunda taʼlim tizimi va uning ajralmas qismi bo‘lgan fan ham

globallashuvda muhim o‘rin egallab bormoqda. Oliy taʼlim global tarmoqning bir qismiga
aylanib qolishi o‘z navbatida o‘zining hududida faoliyat yuritadigan va markaziy o‘rinni
tashkil etadigan anʼanaviy universitetlarning rivojlanishi bilan bog‘liqdir.

O‘zbekiston tajribasi uzluksiz taʼlim tizimini joriy etar ekan, insonning butun

hayotida taʼlim olishi haqidagi g‘oyalarni ilgari suradi. Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi,
Taʼlim to‘g‘risidagi Qonun va ularda ilgari surilgan taʼlim bosqichlari ham buni isbotlaydi.
Endilikda universitetlar faqat bilim berish maskani bo‘libgina qolmay, ularda aholining

turli sohalardagi bilimlarini oshirishga xizmat qiladigan va turli strukturadagi
tadbirkorlik faoliyatiga maslahat beradigan firma filiallari ham tashkil etilmoqda.

Universitetlar o‘zlarining turli xizmatlarini birlashtiradigan tarmoqlar tashkil etishlari

zarur.

Аnʼanaviy taʼlim va anʼanaviy oliy o‘quv yurtlari bugungi dunyodagi mavjud

qashshoqlik va boylik, ekologik muammolar, xalqaro jinoyatchilik, kishilarning bir-

biridan begonalashuvi kabi global muammolarni yakka o‘zi hal qila olmaydi.
E.Giddensning fikricha, Xitoyda taʼlim darajasini zamon talablariga yetkazish uchun, ellik

yil yalpi ishlab chiqarishning 2%ini sarflash lozim ekan, bu hisob yalpi ishlab

chiqarishning o‘sishi har yil o‘rta hisobda 10% dan oshib borayotgan mamlakat haqida

boryapti. Mazkur hisob esa bugungi rivojlangan mamlakatlar simsiz axborot tizimini

o‘rnatish orqaligina jahon taʼlim tizimini rivojlantirishi mumkinligini isbotlaydi [1.21].

Maʼlumotlarga ko‘ra XXI asr oxiriga kelib 6 mingta til isteʼmoldan chiqib ketadi.

[2, 6] Insoniyat madaniyatining xilma-xilligi, uning milliy qadriyatlari, urf-odat va

anʼanalari, milliy axloqiy tamoyillari yo‘qolish arafasida turibdi.

Jamiyatining bosh

bo‘g‘ini bo‘lgan oilaning asosi, demakki jamiyatning asosi yuqoridagi qadriyatlarga

tayanadi va shular tufayli yashaydi. Hozirda har birimiz bularning bir qismini

yo‘qolganiga guvoh bo‘lib turibmiz.

Iqtisodiy, texnologik va ilmiy taraqqiyot jamiyat maʼnaviy taraqqiyotidan ko‘ra

tezlashib ketdi. Internetdan foydalanayotgan “global fuqaro”ning yashashdan maqsadi,

zamonaviy avtomobil, yaxshi uy-joy, qimmatbaho jihozlar va dunyoni sayohat qilishdan

iborat. Аvvallari bolalikdan inson ongiga singdiriladigan mehr

-oqibat, odob-axloq,

yaxshilik, go‘zallik, adabiyot, sanʼat, diniy axloq bergan maʼnaviy boyliklarni global

madaniyat bera oladimi, zamonaviy odam jamiyatdagi maʼnaviy talablarga javob bera

oladimi? Bugungi oliy taʼlim maʼnaviy boyliklarni saqlab qolish va targ‘ib qilishni jamiyat

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2023) / ISSN 2181-1415

147

miqyosida ishlab chiqishga harakat qilishi kerak. Mazkur muammo O‘zbekiston

Respublikasi birinchi prezidenti tomonidan mustaqillikning dastlabki kunlaridayoq,

mamlakatimiz hayoti uchun eng muhim masala sifatida kun tartibiga qo‘yildi.

I.Karimovning deyarli barcha asarlarida maʼnaviyatni saqlab qolish va rivojlantirish

masalalariga to‘xtalib o‘tilgan. Mazkur sohadagi ishlarni boshqarish va amalga oshirish

bo‘yicha bir qancha tashkilot va muassasalar tuzildi va ular hozirdgi kunga qadar faoliyat

olib bormoqda. “Barchamizga ayon bo‘lishi kerakki, qayerdaki beparvolik va loqaydlik

hukm sursa, eng dolzarb masalalar o‘zibo‘larchilikka tashlab qo‘yilsa, o‘sha yerda

maʼnaviyat eng ojiz va zaif nuqtaga aylanadi. Va aksincha –

qayerda hushyorlik va

jonkuyarlik, yuksak aql-

idrok va tafakkur hukmron bo‘lsa, o‘sha yerda maʼnaviyat

qudratli kuchga aylanadi” [3,116].

Bugungi ming yillik talablarining eng muhimlaridan biri, olimlarning fikriga ko‘ra,

zamon talablari asosida jamiyatning maʼnaviy qiyofasini belgilovchi inson hayotining

maqsadi va mazmuni masalasini ishlab chiqish va yaratish lozim. Hozirgi tez

o‘zgaruvchan zamonda bu muammoning yagona yechimi barcha xalqlarda mavjud

bo‘lgan milliy anʼanalar va qadriyatlar asosida insonni tarbiyalashdir. Faqat shu

orqaligina globallashuv davrida inson mavjudligini saqlab qolish mumkin.

Ko‘pincha, o‘quvchilar tarbiyasining eng faol davri bo‘lgan uch

-

to‘rt yoshligi ularga

eʼtiborsizlik bilan o‘tkazib yuboriladi, bunga ota

-onalarning bolalarni kichik yoshda

qanday tarbiyalash zarurligini bilmasligi ham sabab bo‘ladi. Ko‘p yillik ilmiy kuzatish va

tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, inson o‘z umri davomida oladigan barcha ma’lumotning

70 foizini 5 yoshgacha bo‘lgan davrda olar ekan. Bolaning ongi asosan 5

-7 yoshda

shakllanishini inobatga oladigan bo‘lsak, aynan shu davrda uning qalbida oiladagi muhit

taʼsirida maʼnaviyatning ilk kurtaklari namoyon bo‘la boshlaydi [3,53].

Hozirgi davrda avvalgiga nisbatan, bu yoshda o‘quvchilarning axborotni qabul

qilish, o‘zlashtirish faoliyati tezlashgan bo‘lib asosiy amaliy fanlar to‘g‘risida tushunchalar

berish mumkin. Maktabgacha taʼlimning tayyorlov guruhlarida va kichik maktab

yoshdagi o‘quvchilarni ko‘pincha o‘rgatilayotgan narsaga qiziqmasligini guvohi bo‘lamiz.

Bizning fikrimizcha, bu yoshdagi o‘quvchilarga o‘qishni o‘rgatishdan ko‘ra, qanday qilib

o‘qish yo‘llarni uqdirish lozim. O‘quvchilarda o‘qish qobiliyati va tafakkurini

shakllantirish, ularga berilgan materialni eslab qolishdan ko‘ra ko‘proq samara beradi.

Umumiy taʼlimda globallashuvning sivilizatsiyalar o‘rtasidagi munosabatlarni

kuchayishini nazarda tutgan holda, tarix, geografiya va ijtimoiy fanlarni o‘qitishga

eʼtiborni kuchaytirish zarur.

Globallashuv davrida oliy taʼlim oldida quyidagi masalalarni hal qilish muammosi

turadi:

1.

Oliy taʼlimni baynalminallashtirish, yaʼni talabalar va ilmiy xodimlarni

almashtirib borish, birgalikda tadqiqot ishlari olib borish, simsiz axborot tizimini

o‘rnatish, yetakchi universitetlarga tenglashib borish;

2.

Global muammolarni hal qilish bilan birgalikda o‘z milliy taraqqiyotiga oid

muammolarni o‘z vaqtida hal qilib borish;

3.

Taraqqiy topgan va ilm fan sohasida global yutuqlarga ega davlatlar oliy o‘quv

yurtlari bilan doimiy hamkorlikda bo‘lish va bu aloqa natijalariga asoslangan yangiliklar

yaratish;

4.

Yoshlarga taʼlim jarayonida global bozorning salbiy natijalari bo‘lgan global

migratsiya, kriminal iqtisod, global jinoyatlar haqida tushunchalar berib borish, talabalar

o‘rtasida bu haqida ilmiy

-nazariy konferensiyalar tashkil etish;

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2023) / ISSN 2181-1415

148

5.

Hozirgi davrda xo‘jalik yuritish yoki fermer xo‘jaliklarida faqat oziq

-ovqat

mahsulotlari yetishtirish maqsadida tabiiy o‘simliklar va mikroorganizmlarni yo‘q qilib

yubormaslik va shu tariqa tabiatga putur yetkazishning oldini olish;

6.

Аholining tabiiy resurslar va ayniqsa qishloq xo‘jaligi bilan shug‘ullanuvchi

fermerlarning ekologik bilimlarini oshirib boruvchi, ekotizim yaʼni tabiatni asrash orqali

insonni asrab qolishga oid bilimlar turkumini ishlab chiqish;

7.

Taʼlim tizimiga ekologiya fanini kiritish, shuningdek, barcha ishlab chiqarish va

sanoat korxonalarida, davlat muassasalarida ekologik maʼrifatni targ‘ib qiluvchi

manbalar yaratish;

Xulosa qilib aytganda, hozirgi kunda O‘zbekiston milliy taʼlim tizimida olib

borilayotgan islohotlar aynan globallashuv davri talablari asosida yaratilgan. Bizning

fikrimizcha, bu islohotlarni amalga oshirishda barcha taʼlim tizimi xodimlari birdek
qatnashsa yanada ko‘proq samaraga erishish mumkin.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

RO‘YXATI

:

1.

Jivotovskaya I.G. Globalizatsiya i obrazovanie: institutsionalniy i ekonomicheskiy

aspekti Globalizatsiya i obrazovanie Sb. obzorov Otv red Zaretskaya S.L.

–

M.: INION,2001.

-s.38,21

2.

Howard M. America and the World. St. Louis: Washington University. The

Annual Lewin Lecture, 5 April 1984. P.6.

3.

I.А.Karimov, Yuksak maʼnaviyat

-

yengilmas kuch. T. “Maʼnaviyat” 2008

-yil,116,53

4.

Shomurotov, S. S. O. (2021). The Need for Formation of Knowledge on the

Effective Use of Water Resources in Young People in the Process of Globalization. (in the
Example of the Aral Sea). International Journal of Human Computing Studies, 3(2), 89-91.

5.

SHOMUROTOV, S. S. O. (2021, April). FIRST STEPS FOR MODERNIZATION OF

WATER FARMING IN THE REPUBLIC: ACHIEVEMENTS AND CHALLENGES. In Euro-Asia
Conferences (Vol. 4, No. 1, pp. 152-155).

6.

Shomurotov, S. S. O. (2021, February). Some Environmental Problems Related

To Land And Water Resources In Uzbekistan. In International Scientific and Current
Research Conferences (pp. 39-41).

7.

SHOMUROTOV, S. S. O. Construction and Changes in Canals and Pumping

Stations in Uzbekistan. JournalNX, 7(1), 262-266.

8.

Шомуротов, Ш. (2021). Историческое значение реформ, осуществляемых в

водной системе Узбекистана.

Общество и инновации,

2(3/S), 458-465.

9.

Sh.Shomurotov, (2021). Oʻzbekiston suv xoʻjaligi tizimida amalga oshirilgan

islohotlarning tarixiy ahamiyati, 2(3/S), 458-465.

10.

S.O.Shomurotov,

(2022).

O‘zbekistondа

suvdаn

foydаlаnuvchilаr

uyushmаlаrining tаshkil qilinishi vа fаoliyatidа yuzаgа kelаyotgаn muаmmolаri.

Miasto

Przyszłości,

29, 216-220.

11.

Shomurotov, S. S. O. (2022). Measures Taken to Develop the Irrigation System

in the Country.

Miasto Przyszłości,

29, 207-209.

12.

Erkin G. Radjapov, REPRESSIONS AGAINST THE ELITE OF THE UZBEK

NATIONAL MILITARY PERSONNEL IN THE PERIOD "GREAT TERROR".Look to the past.
2023, vol. 6, issue 1, pp.66-72

13.

E.Radjapov, (2022). Sobirjon Oxunjonov.

O’zbekiston.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2023) / ISSN 2181-1415

149

14.

E.Radjapov, (2021). Fayzulla Norxo’jayev.

O’zbekistonning Eng Yangi Tarixi

Masalalari bo’yicha Muvofiqlashtiruvchi

-Metodik Markaz.

15.

E.Radjapov, (2021).

Turkiston mintaqasida milliy qo’shin shakllantirishda turk

harbiy mutaxassislarining ishtiroki.

16.

E.Radjapov, (2020). "Temir general".

O’zbekiston Tarixi.

17.

Раджапов, Э. Г. (2018). ВОЕННАЯ ПОЛИТИКА СОВЕТСКАЯ ВЛАСТЬ В

ПРИГОТОВЛЕНИЕ НАЦИОНАЛЬНЫЙ РЕГИОНАЛНЫЙ РАЗМЕЖЕВАНИЕ.

Theoretical

& Applied Science, (1), 17-23.

18.

Ahmadaliyevna, H. G. (2022). Interpretation of the Image of the Heart in the

Poems of Habibi, Charkhi and Sabir Abdullah. European Multidisciplinary Journal of
Modern Science, 6, 621-626.

19.

Г.А.Ҳайдарова, (2022). ХХ аср ўзбек ғазалларининг вазн хусусиятига

доир.

Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 2(6),

241-245.

20.

Ҳ.Г.Аҳмадалиевна, (2022). СОБИР АБДУЛЛА, ЧАРХИЙ ВА ҲАБИБИЙ

ҒАЗАЛИЁТИНИНГ ВАЗН ХУСУСИЯТЛАРИГА ДОИР.

Conferencea, 47-49.

21.

Ochildiyeva, H. (2022). THE IMPORTANCE OF INNOVATIVE EDUCATIONAL

TECHNOLOGIES IN TEACHING THE SUBJECT OF THE RUSSIAN LANGUAGE. ASIA PACIFIC
JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW.,.

22.

Ochildiyeva, H. (2022). Lexical and grammatical categories of

nouns. International journal of Social Sciences & Interdisciplinary Research.,.

23.

Ochildiyeva, H. (2022). Lexical and Phraseological Means of Expressing Ethical

Evaluation of a Person in Russian and Uzbek Languages. MIDDLE EUROPEAN 120
SCIENTIFIC BULLETIN.

24.

Ochildiyeva, H. (2022). SYSTEM OF WORK ON USE INFORMATION AND

COMMUNICATION TECHNOLOGIES AT THE CLASSES OF RUSSIAN LANGUAGE AND
LITERATURE FOR THE PURPOSE DEVELOPMENT OF RUSSIAN SPEECH OF YOUTH
STUDENTS.

25.

H.Ochildiyeva, (2023). NUTQNI ALOQA VOSITASI SIFATIDA RIVOJLANTIRISH.

Scientific Bulletin of NamSU--NamDU ilmiy axborotnomasi 2023-yil_3-son.

26.

Ochildiyeva, H. (2023). MODERN FOREIGN LANGUAGE PERSPECTIVES ON

CREATIVITY. WEB OF SCIENTIST: INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH JOURNAL.