Гигиеническая оценка показателей шума и вибрации на предприятии по производству кирпича

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Hygienic assessment of noise and vibration indicators at a
brick production enterprise

SH.I. KURBANOVA

1

,

A.M. YUSUPKHUJAEVA

2

Tashkent Medical Academy

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received October 2023

Received in revised form

15 November 2023
Accepted 25 November 2023

Available online

15 January 2024

Brick production is characterized by conditions that can hurt

the health and performance of workers. Based on the research

results, we made recommendations for improving working

conditions. To reduce noise and vibration, workers must use

personal protective equipment, damping pads made of rubber,
and fiber, to reduce noise intensity, as well as to prevent

occupational diseases and reduce general morbidity, and

undergo medical examinations according to Order No. 200 of

the Republic of Uzbekistan.

2181-

1415/©

2023 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss10/S-pp198-202

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

brick production,

noise,

vibration,

frequency,

working conditions.

G‘isht ishlab chiqarish korxonasida shovqin va tеbranish
ko‘rsatkichlarini gigiyenik baholash

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

g‘isht ishlab chiqarish,

shovqin,

tebranish,

chastota,

mehnat sharoiti.

Ushbu maqolada g‘isht ishlab chiqarish korxonasi

ishchilarining salomatligi va ularga ish sharoitida salbiy ta’sir

etuvchi noqulay mehnat sharoitlari, mehnat sharoitlarini

yaxshilash bo‘yicha ish joylarida shovqin va tebranishlarni

intensivligini kamaytirish maqsadida ishchilarda shaxsiy himoya

vositalarini qo‘llash, rezina materiallaridan tayyorlangan shovqin
yutuvchi moslamalardan foydalanish hamda O‘z.

R. 200-sonli

buyrug‘iga asosan ishchilarni tibbiy ko‘riklardan o‘tkazish haqida

ma’lumotlar va tavsiyalar berilgan.

1

Tashkent Medical Academy

2

Tashkent Medical Academy

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2023) / ISSN 2181-1415

199

Гигиеническая оценка показателей шума и вибрации

на предприятии по производству кирпича

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

производство по
изготовлению кирпича,
шум, вибрация,

частота,

условия труда

.

Производство кирпича характеризуется условиями,

которые могут оказывать неблагорприятное воздействие

на состояние здоровья и работоспособность работающих.
На основе полученных результатов исследований нами

даны рекомендации по улучшению условий труда. Для

снижения шума и вибрации на рабочих для снижения

интенсивности шума необходимо использовать средства
индивидуальной защиты, демфирующие прокладки из

резины, волокна, а так же для профилактики

профессиональных заболеваний и снижения общей

заболеваемости прохождение медицинских осмотров по

приказу № 200 РУз.

DOLZARBLIGI

Jamiyatni taraqqiy etib borishi, fan va texnikaning turli darajadagi ilg‘or

yutuqlari

bir qator

ijobiy o‘zgarishlarni amalga oshirish bilan bir qatorda

o‘zining salbiy

tomonlarini ham namoyish etmoqda. Atrof muhit omillarini shunday ishlab chiqarish

omillar bilan ifloslanib borishi salbiy xususiyatlardan biri bo‘lib hisoblanadi

[2, 5].

Hozirgi ishlab chiqarish korxonalarining intensifakatsion rivojlanishi shu

korxonaning kelajak mutaxassislaridan chuqur bilim, ob’yektiv iqtisodiy

qonunlarni

bilishini va bu qonunlarni korxona darajasida qo‘llay olishni, boshqaruv vazifalarni

hal etishda amaliy ko‘nikmalarga yondashishni rejalashtirishni, ishlab chiqarish

va mehnatni tashkillashtirishni talab etadi. Qurilish materiallari tarmog‘i O‘zbekiston

Respublikasining asosiy ishlab chiqarish tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Bu ishlab

chiqarish tarmog‘i davlat iqtisodiyotida yetakchi o‘rinni egallaydi

[1, 4].

Hozirgi kunda qurilish materiallari va konstruksiyalari sanoati 100 dan ortiq

ishlab chiqarish korxonalarini o‘z ichiga oladi va ularda 6000

ga yaqin ishchi va

xizmatchilar faoliyat yuritadi.

Respublikamizda hozirgi kunda ishlab chiqarishning asosiy qismini qurilish

sanoati tashkil etmoqda. Bu sohada ishlovchi ishchilarning salomatlik holatini saqlash va
mavjud salohiyatdan foydalanish ushbu sohani yanada samarali va muvaffaqiyatli
rivojlantirish garovidir.

Mehnatni muhofaza qilish muammolari va ishlovchilar salomatligini

mustahkamlash, keng ma’noda tibbiy, ijtimoiy

-iqtisodiy, qonuniy va boshqa aspektlarni

o‘z ichiga oladi. Zararli mehnat sharoitlaridan, tibbiy –

ijtimoiy va iqtisodiy zarar ko‘rish

mehnat tibbiyotining va sog‘liqni saqlash tizimining asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi

va ishlovchilar salomatligini muhofaza qiladi hamda mustahkamlaydi. Shu bilan birga

ishlovchilarni mehnat sharoitini o‘rganish, xavfsiz mehnat sharoitini yaratish, imtiyoz va
kompensatsiyalarni o‘z vaqtida baholash, moslama va texnologik jarayonlarni
modernizatsiya qilishga yo‘naltirilgan bo‘lib, ijtimoiy ahamiyat va yangi uy

-joy, ishlab

chiqarish inshootlari va biznes ob’yektlari qurilishida foydalaniladi [3, 6, 7].

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2023) / ISSN 2181-1415

200

TADQIQOT MAQSADI

Toshkent viloyati Chirchiq shahridagi “G‘isht zavodi” korxonasida ishchilarning

mehnat sharoitlarini o‘rganish, zararli va xavfli omillarni aniqlash, ishchilarning mehnat

qobiliyatini oshirish, ish sharoitini yaxshilash va kasallanishni oldini olish maqsadida

sog‘lomlashtirish chora tadbirlarini ishlab chiqishga qaratilgan.

TADQIQOT OB’YEKTI VA USULLARI

Shovqin va tebranish darajalarini o‘lchash 12.1.050

-

86 SSBT “Ish joylarida

shovqinni o‘lchash usullari”ga asosan o‘tkazildi. Tovush bosimining darajasi ish joylarida

SVAN-

943 asbobida o‘lchandi. Olingan natijalar SanQvaM №0325

-

16 “Ish

joylarida

shovqin darajasini ruxsat

etilgan sanitar me’yor” va

SanQvaM №0326

-

16 “Ish joylarida

umumiy va lokal tebranishning sanitar

me’yorlar” iga asosan

baholandi.

OLINGAN NATIJALAR VA ULARNING MUHOKAMASI

G‘isht ishlab chiqarish korxonalari xodimlar salomatligiga va ish faoliyatiga ta’sir

etuvchi noqulay mehnat sharoiti bilan tavsiflanadi. Korxonadagi yetakchi omillardan biri

shovqin hisoblanadi.

G‘isht ishlab chiqarish tarmog‘i qurilish tarmog‘ining asosiy tarmog‘i hisoblanadi.

Shovqin manbalari mexanizm va agregatlarning (elektrodvigatel, maydalagich, smesitel,

presslarni) ishlashi natijasida kuzatiladi.

G‘isht ishlab chiqarish korxonasida g‘isht teruvchilarning ish joylarida shovqin

me’yorida bo‘lib, SanQ vaM № 0325

-

16 “Ish joylarida shovqin darajasining ruxsat etilgan

me’yorlari” ga javob beradi.

Lekin qoliplash sexida qoliplovchilarning ish joylarida

82 dBA, yuk tashuvchilarning ish joylarida 84 dBA, payvandchilarning ish joylarida

va 84 dBA ga tengligi aniqlandi. Presslash jarayonida esa shovqin darajasi 88 dBA ga

tengligi, tegirmon oldida esa 92 dBA dan oshganligi aniqlandi.

Shunday qilib korxonadagi shovqin ko‘rsatkichlari sharli tegirmon va presslash

jarayonida shovqinni ekvivalent darajasi 88-92 dBA

ga, ya’ni 8

-

12 dBA ga me’yoridan

yuqoriligi aniqlandi (1-

jadval). Shovqin tasnifiga ko‘ra, spektri bo‘yicha o‘rta va yuqori

chastotali shovqinlarga mansub bo‘lib, shovqinning eng yuqori ko‘rsatkichlari o‘rta

chastotalarda yuqoriligi aniqlandi.

Sharli tegirmon oldida shovqinning darajasi RED dan 4-12 dBA 63Gs dan 8000 Gs gacha

chastotalarda oshganligi aniqlandi. Presslarning oldida esa 125-8000 Gs chastotalarda RED dan
2-13 dB ga oshganligi aniqlandi.

1-jadval

G‘isht ishlab chiqarish korxonasi sexlarida ishlovchi ishchilarning ish joylarida

shovqinning umumiy darajasi (M±m), dBA

Ish joylari

dBA

Ishlab chiqarishdagi shovqinning

umumiy darajasi, dBA

RED,

Min

max

M±m

Qoliplash sexida

80

84

82

80

G‘isht teruvchi

75

81

78

80

Yuk tashuvchi

80

88

84

80

Payvandlash jarayonida

81

87

84

80

Tegirmon oldida

90

94

92

80

Presslash jarayonida

84

92

88

80

SanQvaM №0325

-

16 “Ish joylarida shovqin darajasining ruxsat etilgan me’yorlar”

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2023) / ISSN 2181-1415

201

Ish

joylaridagi o‘rganilayotgan shovqinning spektral holati SanQvaM №0325

-16

“Ish joylarida shovqin darajasining ruxsat etilgan me’yorlari”ga asosan, shovqin
ko‘rsatkichlarining maksimal darajasi o‘rta chastotalarda kuzatildi (2

-jadval).

2-jadval

Korxonada ishlovchi ishchilarning asosiy ish joylaridagi shovqinning chastotaviy

tavsifi, dB

Ish joylari

Oktava tasmasidagi o‘rtacha chastotalar, Gs

31,5 63 125 250 500 1000 2000 4000

8000

Shovqin bosimining darajasi, dB

Sharli tegirmon oldida

109

98

91

92

90

87

85

83

79

Presslash jarayoni oldida

105

93

89

92

89

88

85

84

81

SanQvaM №0325

-16

107

95

87

82

78

75

73

71

69

Shunday qilib, shovqin darajasi ta’siri boshqa omillar bilan birgalikda ta’sir qilishi

natijasida ishlovchilar organizmida

funksional holatning o‘zgarishiga sabab bo‘ladi.

Korxonada 40% ga yaqin ishchilar tebranish ta’siriga duchor bo‘ladilar. Tebranish

tasnifi bo‘yicha umumiy texnologik tebranishga kiradi, chastotasi bo‘yicha o‘rta va yuqori

chastotali tebranishga kiradi.

Tebranish manbai smesitellar, elektromotorlarning ishlashi, konveyer jarayoni

natijasida kuzatiladi. Tebranishlar 16

–

63 Gs chastotalarda 118

–

123 dB ni tashkil etdi.

Qolgan ish joylarida esa me’yoridan pastligi aniqlandi (3

-jadval).

3-jadval

G‘isht

ishlab chiqarish korxonasidagi asosiy ish joylarida tebranishning umumiy

darajasi (M ±m), dB

Shovqin korxonalardagi jihozlar, ventilyatsiya moslamalari, motorlar va

ventilyatorlarning ishlashidan hosil bo‘lib,

odatda bu jihozlar shovqindan himoyalovchi

va shovqin yutuvchi vositalarsiz o‘rnatilgan. O‘tkazilgan tadqiqotlarning ko‘rsatishicha,

qoliplash sexida qoliplovchilarning ish joylarida 82 dBA, yuk tashuvchilarning ish
joylarida 84 dBA, payvandchilarning ish joylarida 84 dBA ga tengligi aniqlandi. Presslash
jarayonida esa shovqin darajasi 88 dBA ga tengligi, tegirmon oldida esa 92 dBA ga

Ish joylari

Ko‘rsatkichlar

Oktava tasmalaridagi o‘rtacha chastotalar, Gs

8

16

31,5

63

125

250

Vibrotezlanish, nisbiy birliklarda, dB

P

ress

lo

vchila

r

Мin

103

116

119

122 107

104

Мах

113

120

123

124 113

108

М±m

108

118

121

123 110

106

RED SanQvaM

№ 0326

-16

109

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

10 (2023) / ISSN 2181-1415

202

tengligi aniqlandi, ya’ni korxonadagi shovqin ko‘rsatkichlari sharli tegirmon va presslash

jarayonida shovqinning ekvivalent darajasi 88-92 dBA

ga, ya’ni 8

-12-

dBA ga me’yoridan

yuqoriligi aniqlandi.

XULOSA

Xulosa qilib aytish joizki, g‘isht ishlab chiqarish korxonasidagi ishchilarning

mehnat sharoitiga shovqin va tebranish ta’sir etadi. Bu omillarni oldini olish maqsadida

ishchilarni salomatligini saqlash, mehnat sharoitini yaxshilash va mehnat qobiliyatini

oshirish uchun profilaktik sog‘lomlashtirish chora tadbirlarini ishlab chiqish maqsadga

muvofiq.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1.

Васильев A.B. Проблемы оценки сочетанного влияния шума и других

физических факторов на здоровье человека //Известия Самарского научного
центра Российской академии наук.

-2012.-

Т.14.

-

№6

-

С. 128

-165.

2.

Гуменюк, В.Т. Мониторирование факторов среды обитания с позиции их

влияния на здоровье населения г. Ростова

-

на

-

Дону /В.Т. Гуменюк, С.Г. Аухимович,

JI.B. Лопухина и др. //Материалы Всероссийской научно

-

практической

конференции «Актуальные проблемы безопасности и оценка риска здоровью
населения при воздействии факторов среды обитания (21

-

23 мая 2014).

-

Пермь,

2014.

–

С.114

-118.

3.

Игнатова, Т.В. Управление профессиональными рисками на примере

промышленного комплекса /Т.В. Игнатова, В.А. Бесько, JI.E. Механтьева, О.Н.
Шабаева //Сборник материалов V Всероссийского конгресса «Профессия и
здоровье» –

М., 2006. –

С. 163

-164.

4.

Кулькыбаев Г.А., Исмаилова А.А. Оценка психологического статуса

горнорабочих, подвергающихся воздействию шумовой нагрузки // гигиена и
санитария.

-2003. -

№2.

-

С.29

-32.

5.

Потапов, А.И. Проблемы современной гигиены /А.И. Потапов, В.Н.

Ракитский //Материалы XI Всероссийского съезда гигиенистов и санитарных
врачей: под ред. акад. РАМН проф. Г.Г. Онищенко, акад. РАМН проф.А.И. Потапова.

-

М., Ярославль: Канцлер, 2012.

-

С.40

-49.

6.

Elliot P., Arnold R., Cockings S., Eaton N., Jarup L., Jones J., Quinn m., Rosato M.,

Thornton I., Toledano M., Tristan E., Wakefield J. Risk of mortality, cancer incidence, and
stroke in a population potentially exposed to cadmium. // Occup. and Environ. Med.-
2010.-Vol. 57, No2.-P.94-97.

7.

Goldberg M., Banaei A., Goldberg S., Auvert B., Luce D., Gueguen A. Past

occupational exposure to asbestos mong men ih France.// Scand. J. Work, Environ. &
Health.-2008.

–

Vol. 26, Nol.

–

P.52-61.