Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
Use of effective interactive methods in primary education
subjects
Dilfuza OTAMURODOVA
Tashkent University of Applied Sciences
Secondary school №6
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2023
Received in revised form
15 December 2023
Accepted 20 January 2024
Available online
15 February 2024
This article provides an overview of interactive methods.
The benefits of using interactive methods in the lesson process
for primary school students in secondary schools are
highlighted.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi. org/10. 47689/2181-1415-vol5-iss1/S-pp127-130
This is an open access article under the Attribution 4. 0 International
(CC BY 4. 0) license (https://creativecommons. org/licenses/by/4. 0/deed.
ru)
Keywords:
method,
interactive methods,
teacher,
student.
Boshlang
‘ich ta’lim fanlarida samarali interaktiv
metodlardan foydalanish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
metod,
interaktiv metodlar,
o
‘
qituvchi,
o
‘
quvchi.
Ushbu maqolada interaktiv metodlar haqida umumiy
ma’lumot berib o‘
tilgan.
Umumiy o‘rta ta’lim maktablari
boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida dars jarayonida interaktiv
metodlardan foydalanish afvzaliklari yoritilgan.
Использование эффективных интерактивных методов
в предметах начального образования
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
метод
,
интерактивные
методы
,
преподаватель
,
студент
.
В этой статье представлен обзор интерактивных
методов
.
Освещаются преимущества использования
интерактивных методов в процессе занятий у учащихся
начальных классов общеобразовательных школ
.
1
Teacher, Theory and Methodology of Primary Education Department Tashkent University of Applied Sciences.
E-mail: dilfuzaotamurodova96@gmail. com
2
Teacher, Secondary S
chool №6
, Chinoz district, Tashkent region.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
128
KIRISH
Ta’lim o‘qituvchi va o‘quvchilarning hamkorlikdagi faoliyati bo‘lib
, shu jarayonda
shaxsning taraqqiyoti,
uning ma’lumoti va tarbiyasi ham amalga oshadi
. Darslarda
o‘qituvchi o‘z bilimi
,
ko‘nikma va malakalarini mashg‘ulotlar vositasida o‘quvchilarga
yetkazadi,
o‘quvchilar esa uni o‘zlashtirib borishi natijasida undan foydalanish
qobiliyatiga ega bo‘ladi
.
O‘rganish jarayonida o‘quvchilar o‘zlashtirishning turli
ko‘rinishlaridan foydalanishadi
,
ya’ni o‘zlashtirilayotgan ma’lumotlarni qabul qilish
,
qayta ishlash hamda amaliyotga tatbiq etishda o‘ziga xos tafovutlarga tayanadi
.
Ta’lim
jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchilarining dars paytidagi hamkorligi
,
o‘quvchilarning
mustaqil ishlashi,
sinfdan tashqari ishlar shaklida ta’lim va tarbiya masalalari hal etiladi
.
O‘z navbatida ta’lim jarayoni ham uchburchak tarzda amalga oshiriladi
,
ya’ni o‘quvchi
,
o‘qituvchi hamda ota ona
.
Ta’lim jarayonida o‘qituvchiga ota ona yordam bermasa
o‘quvchining o‘zlashtirishiga
uning qiziqishlariga ota ona befarq bo‘ladigan bo‘lsa
,
ta’lim
samaradorligida ko‘zlangan maqsadga erisha olmaymiz
.
Ota onani ta’lim jarayoniga jalb
qilish pedagogdan ulkan pedagogik qobiliyat hamda sabr toqatni talab qiladi.
Ko‘plab
rivojlangan davlatlar ta’lim jarayoniga nazar tashlaydigan bo‘lsak
,
ta’lim jarayoni
uchburchak tarzda amalga oshiriladi.
INTERAKTIV METODLAR VA ULARNING TURLARI
Interaktiv (ingl. Interaction-
o‘zaro ta’sir) metodlar –
bu jamoa bo‘lib fikrlash deb
yuritiladi, ya’ni pedagogik ta’sir etish usullari bo‘lib ta’lim mazmunining tarkibiy qismi
hisoblanadi. Bu metodlarning o‘ziga xosligi shundaki, ular faqat pedagog va
o‘quvchilarning
birgalikda
faoliyat
ko‘rsatishi
orqali
amalga
O‘qitishning
interfaol(aktiv)ligi
–
o‘quvchining bilish faoliyatini faollashtirish va o‘zaro ta’sir asosida
tayyorgarlik samaradorligini oshirishning asosiy usullaridan biridir. Interaktiv mashg‘ulot
–
o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘zaro faol ishtirok ketadigan mashg‘ulot; jarayon hamkorlikda
kechadi. Interaktiv metodlar o‘zining qo‘yidagi o‘ziga xos jihatlari bilan izohlanadi:
1. Interfaol metodlar o‘qituvchi bilan o‘quvchining faol munosabati
,
birbirini to‘liq
tushuntirishga asoslanadi. 2.
Interfaol metodlarni o‘quv jarayoniga joriy etishning tub
maqsadi
–
dars qaysi shaklda bo‘lmasin
,
qayerda o‘tkazilmasin darsda o‘qituvchi bilan
o‘quvchining hamkorlikda ishlashini va natijada o‘zlashtirishlarini ta’minlash lozim
.
3. Bunda o‘qituvchi faqat fasilitator (yo‘l
-
yo‘riq ko‘rsatuvchi, kuzatuvchi, kuzatuvchi,
xulosalovchi) vazifasini bajaradi. 4. Ushbu metodlar orqali o‘quvchilarning mustaqil
fikrlash qobiliyatlari rivojlantirilib, ularda erkin fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish, hissiy
otlarni boshqara olish, tanqidiy va ijodiy fikr yuritishning rivojlanishiga zamin
tayyorlanadi.
Interfaol metodlarda o‘qitishning mohiyati quyidagicha: –
o‘rgatuvchi ham o‘rganuvchi
ham ma’lumotlar bilan faol ishlashi; –
o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga undashi va o‘rgatishi; –
o‘qituvchiga “o‘quvchilarni fikrlashga o‘rgatish uchun” xizmat qilsa, o‘quvchilarga esa,
“fikrlashni o‘rganishlari uchun” xizmat qilishi; Interfaol usullardan foydalanish shakllari:
1. Individuallashtirish; 2. Kichik guruhlarga ajratish; 3. Tabaqalashtirish: 4.
O‘rgatish va
o‘rganish jarayonida demokratik
,
do‘stona muhitni yaratish
;
Dars jarayonida qanday interfaol metoddan, axborot texnologiyalardan, didaktik
materiallardan, tarqatma materiallardan foydalanmaylik albatta dars jarayoni
samaradorligiga ijobiy ta’sir qilishi kerak bo‘ladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
129
“BESH BARMOQ” METODI
“Besh barmoq” metodi bu metodni boshlang‘ich ta’limdagi har bir fanda qo‘llasak
bo‘ladi
.
“Besh barmoq” metodini bajarishda birinchi bor barmoqlarning maketidan
foydalanilsa bo‘ladi
.
Ona tili va o‘qish savodxonligi fani yuzasidan ko‘rib chiqilgan
. Har bir
barmoqchalarga savollar joylashtirilgan, bunda mavzudan kelib chiqqan holda savollarni
o‘zgartirish mumkin bo‘ladi
.
Barmoqlarni to‘ldirish uchun hammaga tanish bo‘lgan “Zumrad va Qimmat” ertagi
asosida ko‘rib chiqamiz
.
KIM? Zumrad, qimmat, onasi, chol, kampir
NIMA? It, uzuk, sandiq, eshik
QACHON? Tunda, qadim qadim zamonda, erta tongda.
QAYERDA?O‘rmonda
, uyda, kampirning uyida,
yerto‘lada
, tomda
NIMA UCHUN?Zumrad nima uchun kampirnikiga borib qoldi?
O‘rmonga chol
tashlab ketgan edi,
kampir Zumradni ko‘rib uyiga olib ketdi
.
Bu interfaol metodni o‘quvchilar barmoqlari orqali daftarlariga chizishlari mumkin
bo‘ladi
.
O‘quvchilarga dars tushuntirilganidan so‘ng
, daftarlariga barmoq chizish aytiladi.
Mavzudan kelib chiqqan holda o‘qituvchi barmoqlarga qaysi savollarni joylashtirishini
aytib o‘tadi
.
Bu interfaol metodda o‘qituvchi va o‘quvchi faollikda ishlashadi
. Bu metod
o‘quvchiga nima beradi
.
Bu interfaol metod orqali har bir o‘quvchini o‘zlashtirish
darajasini bilib olishingiz mumkin bo‘ladi
. Bu metod orqali hozirgi kundagi
o‘qituvchilarning dolzarb muammolaridan biri o‘quvchilarga qoida yodlamagan holda ot
,
sifat, son,
fe’l kabi so‘z turkumlari haqida tushunchalarni ma’lumotlarni osongina
yetkazib berishlari mumkin bo‘ladi
. Bunda har bir hikoya, ertak, matndan keyin
o‘quvchilardan savollarni topinglar
, qaysilar deb savol berilmaydi,
aziz o‘quvchilar
kimlar? bor edi, nimalar? bor edi,
qayerda? Sodir bo‘lgan edi ertak deb so‘raladi
. Kim
savoliga javob bo‘ladigan so‘zni toping deyilsa o‘quvchilar uchun birmuncha
qiyinchiliklar,
tushunmovchiliklar bo‘lishi mumkin bo‘ladi
.
Bu metod orqali o‘quvchilarda savol berolish ko‘nikmalari shakllanadi
, qoida
yodlamasdan turib so‘zlarga to‘g‘ri savol beriladi
,
o‘quvchilarning mustaqil fikrlash
ko‘nikmalarini ham shakllantiradi
.
“Kim o‘qituvchi”
O‘qituvchi tomonidan quvnoq daqiqa shartlari tushuntiriladi.
Buning uchun dast
avval o‘quvchilardan biri sinf xonasini tark etishi kerak bo‘ladi
. Sinf xonasidagi barcha
o‘quvchilar o‘rinlaridan turgan holda
,
devor bo‘ylab aylanani hosil qilishlari kerak bo‘ladi
.
Barcha o‘quvchilar bir
-
birlarini ko‘rib turishlari lozim
.
O‘quvchilar ichidan bitta o‘quvchi
(o‘qituvchi) sifatida tanlab olinib
, u jismoniy harakatlarni bajarishni boshlaydi. Qolgan
o‘quvchilar ham ko‘z qirlari bilan qaragan holda harakatni birgalikda bajarishni
boshlaydilar.
O‘quvchi (o‘qituvchi) xohlagan vaqt harakatni o‘zgartirishi mumkin
. Kirib
kelgan o‘quvchi qolgan o‘quvchilarni kuzatadi va harakatni qaysi o‘quvchi
boshqarayotganligini,
ya’ni qolgan o‘quvchilarga kim o‘qituvchilik qilayotganligini topishi
kerak bo‘ladi
.
Ushbu metod o‘quvchilar uchun juda qiziq hamda harakatli bo‘lib
,
o‘quvchilarni kayfiyatlarini ko‘tarishga
, diqqatlarini jamlashlariga yordam beradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
01 (2024) / ISSN 2181-1415
130
XULOSA
Xulosa qilib aytganda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida interfaol metodlardan
foydalanish dars jarayonini samarali tashkil etish asosdir. Zamonaviy ta’lim dasturlaridan
xabardor bo‘lish imkoniyatlarini shakllantiradi. O‘quvchilarning darsga bo‘lgan
qiziqishlarini, darsni oson, tez,
hamda esda qoladigan qilib o‘zlashtirishlariga yordam beradi.
O‘qituvchi darslarni ilg‘or pedagogik texnologiyalar hamda axborot kommunikativ
texnologiyalar asosida tashkil etish ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019
-yil 29-
apreldagi “O‘zbekiston
Respublikasi Xalq ta’lim tizimini 2030
-yil yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini
tasdiqlash to’g’risida”gi Farmoni
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018
-yil 5-
sentyabrdagi “Xalq ta’limi
tizimi boshqaruvining yangi tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari
3.
O‘zbekiston Respublikasi prezidentining “O‘zbekiston
–
2030” strategiyasi
to‘g‘risida farmoni 11
. 09. 2023 yildagi PF-158-son
4.
O‘zbekiston Respublikasining Ta’lim to‘g‘risidagi qonuni 23.
09. 2020 yildagi
O‘RQ
-637-son
5.
Qosimova K, Matchonov S,
G‘ulomova X
,
Yo‘ldosheva Sh
, Saryiev Sh. Ona tili
o‘qitish metodikasi
. -T. Bayoz, 2022.
