Авторы

  • Алишер Азимов
    Доцент, Ташкентский государственный технический университет имени Ислама Каримова
  • Дилдора Алимова
    Доцент, Ташкентский государственный технический университет имени Ислама Каримова

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1/S-pp180-183

Ключевые слова:

инженерная графика компьютерная графика автоматизированное проектирование проектирование изделия двухмерное пространство трехмерное пространство трехмерная модель сборочный чертеж изображение сборочной единицы чертеж общего вида AutoCAD 3D моделирование графический пакет

Аннотация

В данной статье рассматриваются возможности применения 3D-технологий моделирования при выполнении графических работ по курсу "Инженерная и компьютерная графика". Представлены примеры заданий, выполняемых с использованием проектирования в среде AutoCAD.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

An example of using 3D modeling in the AutoCAD
environment when studying the course "Engineering
Graphics"

Alisher AZIMOV

1

, Dildora ALIMOVA

2


Tashkent State Technical University named after Islam Karimov

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received December 2023

Received in revised form

15 December 2023
Accepted 20 January 2024

Available online

15 February 2024

This article discusses the possibilities of using 3D modeling

technologies when performing graphic work in the course

"Engineering and Computer Graphics". Examples of tasks

performed using design in the AutoCAD environment are

presented.

2181-

1415/©

2024 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1/S-pp180-183

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

engineering graphics,
computer graphics,
computer-aided design,
product design,

two-dimensional space,
three-dimensional space,
three-dimensional model,

assembly drawing,

image of an assembly unit,
general view drawing,

AutoCAD,

3D modeling,

graphics package.

“Муҳандислик графикаси” курсини ўқитишда AutoCAD
муҳитида 3D моделлаштиришни қўллаш мисоли

АННОТАЦИЯ

Калит сўзлар:

муҳандислик графикаси,

компьютер графикаси,

автоматлаштирилган

лойиҳалаш,

маҳсулотларни

лойиҳалаш,

Ушбу мақолада “Муҳандислик ва компьютер графикаси”

курсида график ишларни бажаришда 3D моделлаш

технологияларидан

фойдаланиш

имкониятлари

келтирилган. AutoCAD муҳитида лойиҳалаш ёрдамида

бажариладиган вазифаларга мисоллар келтирилган.

1

Associate Professor, Tashkent State Technical University named after Islam Karimov.

2

Associate Professor, Tashkent State Technical University named after Islam Karimov.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

01 (2024) / ISSN 2181-1415

181

икки ўлчовли фазо, уч

ўлчовли фазо,

уч ўлчовли модел,

йиғиш чизмаси,

йиғма бирликни

тасвирлаш,

умумий кўриниш чизмаси,

AutoCAD,

3D моделлаш,

график тўплам.

Пример применения 3D моделирования в среде

AutoCAD при изучении курса «Инженерная графика»

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

инженерная графика,

компьютерная графика,

автоматизированное

проектирование,

проектирование изделия,

двухмерное пространство,

трехмерное пространство,

трехмерная модель,

сборочный чертеж,

изображение сборочной

единицы, чертеж общего

вида,

AutoCAD,

3D моделирование,

графический пакет.

В данной статье рассматриваются возможности

применения

3D

-

технологий

моделирования

при

выполнении графических работ по курсу «Инженерная и

компьютерная графика». Представлены примеры заданий,

выполняемых с использованием проектирования в среде

AutoCAD.

Дунёда танилган компьютер ёрдамида лойиҳалаш тизимлари орасида

Autodesk (AutoCAD), Siemens (HX), Солидсосс, Ассон (Компас) дастурий

маҳсулотлари кўплаб етакчи давлатлар ҳудудида энг кенг тарқалган.

Замонавий

компьютер ёрдамида лойиҳалаш (САПР) тизимларининг пайдо

бўлиши билан маҳсулотни лойиҳалашга ёндашув ҳам ўзгаради.

Анъанага кўра, муҳандислик икки ўлчовли фазода (2D) ишлаган ва ўз

ғояларини

текис

чизмаларда акс эттириши керак бўлган, энди у ҳақиқий уч

ўлчовли фазода (3D) яратиш имкониятига эга бўлди. Маҳсулотни лойиҳалаш

2D чизмадан 3D моделига етказиш эмас, балки тескари йўналишда, фазовий

моделдан автоматик равишда яратилган чизмаларга ўтади.

Хулоса шуни кўрсатадики, талабаларни 3D моделлаштиришга ўргатиш

масаласига алоҳида эътибор қаратиш лозим, чунки уч ўлчовли модел буюм

геометрияси

ҳақидаги

маълумотларни

тўлиқ

ёритиб

бера

олади.

3D моделлаштириш ёрдамида лойиҳалашга ўтиш мутахассисларни тайёрлаш

даражасини сифат жиҳатидан яхшилаш имконини беради.

AutoCAD дастури 3D моделлаштиришдан фойдаланишга мисол сифатида

“Йиғиш чизмаси” график иши келтирилган.

DC 2.102-

96 га мувофиқ йиғиш чизмаси (ЙЧ) йиғиш бирлигининг чизмаси ва

уни йиғиш ва назорат қилиш учун зарур бўлган бошқа маълумотларни ўз ичига

олган ҳужжатдир.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

01 (2024) / ISSN 2181-1415

182

“Йиғиш чизмаси” график иши талабалар томонидан “Муҳандислик

графикаси” фанини ўрганаётган вақтда бажарилади. Анъанага кўра, дастлабки

вазифа буюмни умумий кўринишини (УК) чизишдир, унинг асосида йиғиш

чизмаси (ЙЧ) ишлаб чиқилади ва спецификация тузилади. Ушбу ёндашув билан

талабалар кўпинча буюм лойиҳасига қораламасдан вазифани механик равишда

қайта

чизади.

“Компьютер графикаси” курсида “Йиғиш чизмаси” график ишини

3D моделлаштириш дастури воситалари ёрдамида бажариш таклиф қилинади.

Ушбу топшириқ бажарилгунга қадар талабалар AutoCAD график тўплами билан

ишлаш кўникмаларига эга бўлишлари зарур.

График иш учун вазифалар индивидуал равишда танланади ва ҳар бир

вариантда мустақил равишда ўзлаштирилган баъзи буйруқларни қўллаш керак

бўлади.

Йиғиш бирлиги тўрт ёки бешта оригинал детал қисмидан иборат бўлиши

зарур. Масалан, корпус, таянчлар, втулкалар, вал ва бошқалар.

Иш икки босқичга бўлинади:

биринчи босқичда

буюм таркибидаги деталлари эскиз базаларининг (ЭБ)

моделлари яратилади;

иккинчи босқичда

йиғиш бирлиги эскиз базасининг (ЭБ) модели яратилади.

Ишнинг биринчи босқичида талаба нафақат компьютер графикасининг

асосий техникасидан фойдаланиши, балки (ЭБ) моделларини яратиши керак,

шунингдек, маълумот материалларига мурожаат қила олади. Масалан, деталнинг

оригинали қуйидаги қисмлардан, жумладан фаска, шпонкали паз ва ҳоказолардан

тузилган бўлиб, уларнинг шакли ва ўлчамлари стандартлашган бўлади. Эскиз база

моделларини яратишда талабалар деталнинг конструкциясига чуқурроқ кириб

борадилар.

Ишнинг иккинчи босқичида “Нусхалаш”, “Кўчириш”, “Қўшиш” буйруқлари

ёрдамида алоҳида қисмлар, бошқа корпус қисмига йиғиш жараёнига ўхшаш тарзда

бириктириш рационал ёндашув бўлади.

Топшириқ устида ишлашда талабаларга “Қатлам” асбоблар панелидан

фойдаланиш тавсия этилади. Деталлар алоҳида қатламларда бажарилади, шунда

улардан иш пайтида қулайроқ фойдаланиш мумкин. Ҳар бир қатламга “Корпус”

каби ном берилади.

“Қатлам” асбоблар панели ҳозирда бир қатор иккиламчи объектларни

(ҳозирги ҳолатда деталларни) уларни олиб ташламасдан кўринмас ҳолатга

келтирилганда музлатиш (ўчириш) қобилиятига эга, бу эса асосий объектлар

билан янада муваффақиятли ишлашга имкон беради.

Компьютер графикасидан талабаларни рағбатлантириш нуқтаи назарида

фойдаланиш мумкинлигини таъкидлаш лозим. Улар машқларни бажаришдан ва

график пакетлар ёрдамида масалаларни ҳал қилишдан ва ушбу тизимларда ишлаш

кўникмаларини осонгина эгаллашдан мамнун бўладилар.

Хулоса: AutoCAD график тўплами билан ишлаш бўйича олинган билимлар ва

амалий кўникмалар талабаларга замонавий автоматик лойиҳалаш тизимлари

(АЛТ) технологияларини замонавий саноат буюмларини (жиҳозларини)

лойиҳалаш, ишлаб чиқариш ва сифатини назорат қилишнинг барча босқичларида

қўллай

оладиган, техник жиҳатдан малакали кадрлар бўлиб етишиш имконини

беради.


background image

Жамият

ва

инновациялар

Общество

и

инновации

Society and innovations

Special Issue

01 (2024) / ISSN 2181-1415

183

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:

1.

Большоков В.П. 3D

-

моделирование в AutoCAD, Компас, 3D, SolidWorks:

учебный курс. Питер, 2011,

-

336с.

2.

Винник Н.С. Функциональные возможности системы AutoCAD в

начертательной геометрии / Н.С. Винник, П.А. Кисинский // Инновационные
технологии в инженерной графике: проблемы и перспективы: сборник трудов
Международной научно

-

практической конференции / под ред. О.А. Акулова.

Брест: БрГТУ, 2018. –

С.61

-64.

Библиографические ссылки

Большоков В.П. 3D-моделирование в AutoCAD, Компас, 3D, SolidWorks: учебный курс. Питер, 2011, -336с.

Винник Н.С. Функциональные возможности системы AutoCAD в начертательной геометрии / Н.С. Винник, П.А. Кисинский // Инновационные технологии в инженерной графике: проблемы и перспективы: сборник трудов Международной научно-практической конференции / под ред. О.А. Акулова.– Брест: БрГТУ, 2018. – С.61-64.