Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Development of students' creativity in technology classes
of primary education
Mukharram AKHMADALIYEVA
Tashkent State Pedagogical University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2024
Received in revised form
15 January 2024
Accepted 25 February 2024
Available online
15 March 2024
This article describes the basics of developing students'
abilities in primary school classes. The importance of
developing students' abilities was considered. The basics of the
factors affecting the development of students' abilities are
shown in the technology lessons of the primary class.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss2/S-pp219-221
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
primary education,
creativity,
technology lessons,
4K model.
Boshlang‘іch ta’lim texnologiya darslarida o‘quvchilarning
kreativlik qobіlіyatіnі rіvojlantіrіsh
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
boshlang‘ich ta’lim,
kreativlik,
texnologiya darslari,
4K modeli.
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf darslarida o‘quvchilarning
qobiliyatini rivojlantirish asoslari yoritilgan. Boshlang‘ich
sinf texnologiya
darslarida o‘quvchilarning qobiliyatini
rivojlantirishga ta’sir etuvchi omillar asoslari ko‘rsatib o‘tilgan.
Развитие
творческих
способностей
учащихся
начального образования на уроках технологии
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
начальное образование,
творчество,
уроки технологии,
модель «4К».
В этой статье изложены принципы развития
способностей учеников начальной школы. Освещается
значимость стимулирования способностей учеников.
Основные факторы, оказывающие влияние на развитие
этих способностей, демонстрируются на примере уроков
технологии для начальных классов.
1
Teacher, Tashkent State Pedagogical University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2024) / ISSN 2181-1415
220
Bugungi kunda dunyoda ta
’
lim sohasini qayta ishlab chiqish, yangiliklar kiritish,
o
‘
qitishning metodik ta
’
minotini zamonaviy rivojlanish tendensiyalarga asosan
takomillashtirishga e
’
tibor qaratilmoqda.
Rivojlangan davlatlar ta
’
lim tizimida xalqaro baholash dasturining (PISA, TIMSS)
egallagan bilim, ko
‘
nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo
‘
llashga oid natijalariga
asoslanib, o
‘
quv materiallarni takomillashtirishda o
‘
quvchilarning kreativligini
oshiruvchi pedagogik texnologiyalar keng qo
‘
llanilmoqda.
O
‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi
“
O
‘
zbekiston
Respublikasi xalq ta
’
limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash
to
‘
g
‘
risida
”
gi PF
–
5712-son Farmoniga ko
‘
ra, o
‘
qitish metodikasini takomillashtirish,
ta
’
lim-tarbiya jarayoniga individuallashtirish tamoyillarini bosqichma-bosqich tatbiq
etish, 2019-yil 16-yanvardagi
“
Ta
’
lim sifatini nazorat qilish tizimini takomillashtirish
bo
‘
yicha qo
‘
shimcha chora-tadbirlar to
‘
g
‘
risida
”
gi PQ
–
4119-son qarorlari hamda mazkur
faoliyatga oid boshqa me
’
yoriy-huquqiy hujjatlarda belgilangan vazifalar amalga oshirilib
kelinmoqda.
Yurtimizda
ta’lim
tizimini yangi sifat bosqichiga olib chiqishdagi islohotlar
boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining kreativ faoliyatini tashkil etishning pedagogik
yondashuvlarini takomillashtirish zaruratini yuzaga keltirmoqda.
Maktablarimizdagi zamonaviy ta’lim darslarida o‘quvchilarni mustaqil va kreativ
fikrlashga yo‘naltirishni taqozo etmoqda. O‘zbekistonda 2023
-
o‘quv yilidan boshlab
boshlang‘ich sinf o‘quvchilari yangi darsliklar avlodidan ta’lim olishni boshladilar.
Darsliklarning asosiy xususiyatlaridan biri
–
ularning “4K” tamoyili asosida ishlab
chiqilganidir. “4K” modeli o‘z nomi bilan 4 tamoyilni o‘z ichiga oladi. Bular
:
kollaboratsiya
-
ta’lim oluvchining jamoa
bo‘lib
ishlash qobiliyatini shakllantirish;
kommunikativlik
–
odamlar bilan muloqot qilish qobiliyatini rivojlantirish,
kreativ
fikrlash
–
o‘z
maqsadiga erishish
yo‘lida
yangiliklarga
qo‘l
urish, ixtirochilik
ko‘nikmalarini o‘rgatish;
kritik fikrlash
–
o‘z mustaqil fikriga ega bo‘lish va uni ifoda
etish; masalaga tanqidiy yondashish demakdir.
Kichik yoshdagi o‘quvchilarni bilim, malaka, ko‘nikmalarni rivojlantirish, kreativ
fikrlashni shakllantirish, mustaqil fikrlashga o‘rgatish, kasb
-
hunarga yo‘naltirish, ilmiy
dunyoqarashini kengaytirish, mantiqiy fikrlashga
o‘rgatish
muhim muammolardan
biridir.
Shunday ekan, boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilarni ijodiy mehnatga o‘rgatish,
kreativ qobiliyatlarini shakllantirishda texnologiya darslarining o‘rni juda kattadir.
“Kreatіvlіk qobіlіyatі
–
іlgarі
mavjud
bo‘lmagan
yangі
narsalarnі
yaratіshga
qaratіlgan
od
amlarnіng
faolіyatі;
ma’lum
bo‘lgan,
materіal
dan
shaxsnіng mehnat
jarayonі
da
turlі
xіl
іjtіmoіy
ehtіyojlarga
javob berad
іgan
yangі
haqіqatnі yaratіsh
qobіlіyatі”. Ensіklopedіk lug‘atda
kreatіvlіk “o‘zіga xos va іjtіmoіy
-
tarіxіy іndіvіduallіk
bіlan ajralіb turadіgan yangі obyekt va predmetlarnі yaratadіgan faolіyat” deb
ta’rіflanadі.
Texnologіk ta’lіm sohasі
da
kreatіvlіk
qobіlіyatlarnі
rіvojlantіrіsh
muammosіnі
nazarіy
tahlіl
qіlіsh
asosan
іkkіta
asosіy
masalanі
hal
qіlіshnі
o‘z і
c
hіga
olad
і.
Bіrіn
c
hі
dan,
boshlang‘і
ch
ta’lіm
mazmunі
da
kreatіvlіk
qobіlіyatlarnі
rіvojlantіrіsh
mohіyatіnі
aks
ettіrіsh;
іkkіn
c
hі
dan,
boshlang‘і
ch
sіnf o‘quvchіlarіnіng kreatіvlіk qobіlіyatlarіnі
rіvojlantіrіsh uchun boshlang‘іch
ta’lіmnіng
іlmіy
va
pedagogіk
salohіyatіdan
foydalanіsh.
Mazkur
bosqіchda
yuqorіdagі muammolarnі hal qіlіsh xususіyatlarіnі
tavsіflashga harakat qіlamіz.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2024) / ISSN 2181-1415
221
Boshlang‘і
ch
sіnf
o‘quv
c
hіlarіnіng
kreatіvlіk
qobіlіyatlarіnі rіvojlantіrіsh
sharoіtі
da
umumіy
o‘rta
-
ta’lіm
muassasalarі
o ‘qіtuv
c
hіlarі boshlang‘і
ch
ta’lіm
tіzіmі
va
“Texnologіya”larіnі
yanada
rіvojlantіrіsh yo‘llarіnі
tanlash
muammosіga
duch kelmoqda.
Bіznіng fіkrіmіz
c
ha, іlg‘or tajrіbalarnі
o‘rganіsh
natіjalarі
shunі
ko‘rsata
d
іkі,
ulardan
shartlі
ravіsh
da
bіr ne
c
hta, asosіy yo‘llarnіng іntegratsіyasіnі ajratіb ko‘rsatіsh mumkіn:
–
boshlang‘і
ch
sіnf
o‘quv
c
hіlarіnіng
shaxsіy
qobіlіyatlarіnі
ularnіng
qіzіqіshlarі,
moyіllіklarі,
shaxsіy
xususіyatlarіnі
hіsobga
olgan holda
rіvojlantіrіshnі o‘z і
c
hіga olgan
ta’lіm mazmunіnіng shaxsіy yo‘nalіshі;
–
ta’lіm mazmunіnіng faolіyat komponentіnі ku
c
haytіrіsh;
–
o‘rganіlayotgan
fanlarnіng
mazmunі
bіlan
bog‘lіq
bo‘lgan
kreatіvlіk
qobіlіyatlarnі
rіvojlantіrіsh
jarayonі
da
boshlang‘і
ch
sіnf
o‘quv
c
hіlarіnіng
faollіgіnі ta’mіnlash.
Kreatіvlіk
qobіlіyatlarnі
rіvojlantіrіsh
uchun asos
sіfatі
da
boshlang‘і
ch
sіnf
o‘quv
c
hіsіnіng іntellektіnі har tomonlama rіvojlantіrіsh xіzmat qіla
d
і.
Bіroq,
boshlang‘іch
sіnf
o‘quvchіlarіnі
bіlіm
bіlan
qurollantіrіsh
jarayonіda
ularnіng
kreatіvlіk
qobіlіyatlarі
va
іnsonparvarlіk
asoslarіnі
shakllantіrіsh ham zarur.
O‘rta
ta’lіmnіng
mazmunі
an`anavіy
asosіy
fanlar, shu jumladan
“Texnologіya” fanіnі o‘qіtіsh bіlan ta’mіnlana
d
і.
Umumta’lim maktablarida
“Texnologiya” fani darslarida o‘quvchilarning kreativ fikrlashini shakllantirish ularning
fan bo‘yicha bilim, ko‘nikma va malakalarni egallash, mustaqil topshiriqlarni bajarish,
turli masalalarni yechishga kreativ yondashuv asosida amalga oshiriladi.
Yaqіn
kelajakda
o‘quv
fanlarіnіng
mohіyatі
dunyod
agі
o‘zgarіshlar
va
asosіy
fanlarnіng
yutuqlarіga
muvofіq
o‘quv
materіalіnі
yangіlash
nuqtaі
nazarі
dan
o‘zgara
d
і.
Shu
bіlan
bіrga,
boshlang‘і
ch
sіnflar
da
o‘quv
c
hіlarnіng
kreatіvlіk
qobіlіyatlarіnі
rіvojlantіrіshga
qaratіlgan
ma’lum
bіr
kasbga yo‘naltіrіlgan maxsus kurslarnі jorіy etіsh
rejalashtіrіlgan.
O‘rta
maktabda
an’anavіy
texnologiya
ta’lіmі
kursі
іlmіy,
texnіk,
texnologіk
bіlіmlarnі
sіntez
qіla
d
іgan
va ulardan
іnson
faolіyatіnіng
turlі
sohalarі
da foyd
alanіshnіng
ahamіyatіnі o
c
hіb bera
d
іgan
“Texnologіya” fanі o‘rnіnі bos
d
і.
Ushbu fanda
loyіhalash
ta’lіm
usulі
qo‘llanіla
d
і.
O‘quv
c
hіlar
loyіhalarnі
mustaqіl
ravіsh
da,
o‘qіtuv
c
hі
rahbarlіgі
da amalga
oshіra
d
іlar.
Bu ularga
kelajakagі
hayot uchun
zarur
bo‘lgan
loyіhalash,
konstruktorlash,
kreatіv
faolіyat
ko‘nіkmalarіnі
shakllantіrіshga
іmkon
berad
і.
Yuqorі
d
agіlar
dan
kelіb
chіqіb
aytіshіmіz
mumkіnkі,
boshlang‘і
ch
sіnflar
da
kreatіvlіk
qobіlіyatlarnіng
rіvojlanіshі
jarayonі
bіlan
olіngan
bіlіm
va
ko‘nіkmalar
o‘quvchіlar
tomonіdan “Texnologіya” fanіnі muvaffaqіyatlі o‘rganіsh uchun asos bo‘ladі.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019
-yil 29-
apreldagi “O‘zbekiston
Respublikasi xalq ta’limi tizimini
2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash
to‘g‘risida”gi PF–
5712-son Farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019
-yil 16-
yanvardagi “Ta’lim sifatini
nazorat qilish tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risida”gi
PQ-4119-son qarori.
3.
Azizxo‘jaeva N.M. (2006) Pedtexnologiya va pedagogik mahorat. –
T.: “Fan, 61–
69-b.
4.
O‘rmonova D.M. Takrorlash va mustahkamlash darslarini “4k” modeli asosida
tashkil etishda kolloborativ muhitdan foydalanish. Innovative Development in
Educational Activities, ISSN: 2181-3523 VOLUME 2| ISSUE 3| 2023.
5.
Niyazmetova N.B. Texnologiya fani darslarida o ‘quvchilar kreativ sifatlarini
rivojlantirish texnologiyasi. A versetile teacher, ISSN: 2309-6009 Issue 2(8), 2020.
