Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Improving the system of working with youth: based on
international experience
Zafar ARSLANOV
Agency for Youth Affairs of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2024
Received in revised form
15 April 2024
Accepted 25 April 2024
Available online
25 June 2024
It is necessary to understand deeply that young people
determine not only the future of the country but also the
effectiveness of today's reforms, as well as how socialized they
are in modern society. The article discusses the problems of
regulatory, financial, and personnel youth policy. Today, the
problem of modern youth is becoming increasingly urgent. The
goals, aspirations, and priorities of young people around the
world are changing day by day. State policy regarding youth is
an important part of general state policy. It represents a system
of measures aimed at determining and maintaining the specific
social status of youth, who in the future will be the economically
active population of our country. Each country has its own
aspects of the development of state policy regarding youth. The
article analyzes the financial and personnel indicators of state
policy related to youth.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss4/S-pp248-256
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
youth policy,
youth,
politics,
state,
methods of work.
Yoshlar bilan ishlash tizimini takomillashtirish: xalqaro
tajribalar asosida
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
yoshlar siyosati,
yoshlar,
siyosat,
davlat,
ish uslublari.
Yoshlar nafaqat mamlakatning kelajagini, balki bugungi kun
islohotlarining samaradorligini belgilab berishini, ular qanchalik
zamonaviy jamiyatga ijtimoiylashganini teran anglash zarur.
Maqolada yoshlarga oid davlat siyosatini me’yoriy
-huquqiy,
moliyaviy va kadrlar bilan ta’minlash muammolari muhokama
qilinadi.
Bugungi kunda zamonaviy yoshlarning muammolari tobora
dolzarblashib bormoqda. Dunyo bo‘ylab yoshlarning hayotdagi
maqsadlari, intilishlari va ustuvorliklari kun sayin o‘zgarmoqda.
1
Doctoral student, the Institute for the Study of Youth Problems and Training of Prospective Personnel of the
Agency for Youth Affairs of the Republic of Uzbekistan. E-mail: zafararslonov@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2024) / ISSN 2181-1415
249
Yoshlarga oid davlat siyosati davlatning yaxlit siyosatining
muhim bo‘g‘ini bo‘lib, kelajakda mamlakatimizning iqtisodiy
faol aholisi bo‘lgan yoshlarning muayyan ijtimoiy mavqeini
qaror toptirish va qo‘llab
-quvvatlashga qaratilgan chora-
tadbirlar tizimidir. Har bir davlat yoshlarga oid davlat siyosatini
rivojlantirishning o‘ziga xos jihatlariga ega. Maqolada yoshlarga
oid davlat siyosati sohasining moliyaviy va kadrlar
ko‘rsatkichlari tahlil qilingan.
Совершенствование системы работы с молодежью: на
основе международного опыта
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
молодежная политика,
молодежь,
политика,
государство,
методы работы.
Статья посвящена анализу влияния молодёжи на
эффективность сегодняшних реформ и их социализацию в
современном обществе, подчёркивая значимость молодёжи
как определяющей силы будущего страны. В работе
рассматриваются ключевые аспекты государственной
молодёжной политики, включая нормативно
-
правовые,
финансовые и кадровые компоненты, которые формируют
специфический социальный статус молодёжи. Особое
внимание уделяется изменениям целей, стремлений и
приоритетов молодых людей в глобальном контексте.
Авторы анализируют финансовые и кадровые показатели,
которые играют решающую роль в формировании условий
для развития молодёжи, при этом делая акцент на
необходимости адаптации государственных мер под
современные требования и вызовы. Статья направлена на
выявление и обсуждение специфики государственной
политики в отношении молодёжи в разных странах,
предлагая рекомендации для улучшения её эффективности.
KIRISH
Jamiyatda o‘smirlar va yoshlar o‘rtasida muammoli holatlarning ko‘payishi va
rivojlanishiga, bugungi kunda ularning ongiga sezilarli taʼsir ko‘rsatayotgan –
ijtimoiy
tarmoqlar sabab bo‘lmoqda. Bu o‘z o‘rnida yoshlarning va umuman butun aholining
qadriyatlarini o‘zgarishiga, mehnat, kasb
-
hunar, ilmga bo‘lgan qiziqishlarini so‘nishiga,
yengil daromad topish va bir kunlik hayot tarzining ommalashuvga olib kelmoqda.
Har bir jamiyatda yoshlar bilan bog‘liq 3 ta asosiy muammo:
bandlik (ishsizlik),
kasbiy taʼlim olish
va
jinoyatchilik
muhim ahamiyat kasb etib, qolgan barcha masalalar
aynan shu muammolar bilan chambarchas bog‘liqdir.
Bugungi kunda mamlakatda yoshlar yo‘nalishida amalga oshirilayotgan islohotlar
hamda respublika, viloyat, tuman va mahalla darajasidagi ishlar samaradorligini
o‘rganish borasida o‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida aniqlangan quyidagi qator muammo
va masalalarga eʼtibor qaratish zarur.
Yoshlar siyosati faoliyat turi sifatida Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya,
Shvetsiya kabi Yevropa mamlakatlarida eng samarali amalga oshirilmoqda. Yevropa
Ittifoqi va Yevropa Kengashi tomonidan amalga oshirilayotgan yoshlar dasturlari
yutuqlarini ham qayd etishimiz mumkin.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2024) / ISSN 2181-1415
250
Yoshlarga oid siyosatning milliy konsepsiyalari oʻxshash shakl va amalga oshirish
usullariga ega, ammo shunga qaramay, ikkita asosiy strategiyani ajratib koʻrsatish
mumkin:
➢
Birinchisi, davlatning yoshlar siyosati sohasidagi yetakchi roliga asoslanadi;
➢
Ikkinchi
–
yoshlar siyosati sohasida davlat va fuqarolik jamiyati tuzilmalarining
tengligi to‘g‘risida [1].
Yoshlar orasida ishsizlik
Yoshlar har bir jamiyatning intellektual salohiyati bo‘lib, o‘zining yoshi, ijtimoiy
-
psixologik xususiyatlari jihatidan mehnat bozorida eng ko‘p qo‘llab
-quvvatlashga muhtoj
qatlam sanaladi.
O‘zbekistonda yoshlar orasida ishsizlar soni aholi singari yo‘ldan
-yilga ortib
bormoqda (oxirgi maʼlumotlarga ko‘ra, mamlakatda yoshlarning ishsizligi 17% tashkil
etgan).
Bugungi kunda mamlakatda yoshlar bandligini taʼminlashda muammolarga bir
qator quyidagi omillar taʼsir ko‘rsatmoqda, jumladan:
yoshlarning aksariyati o‘z mutaxassisligi bo‘yicha yetarli bilim va amaliy
ko‘nikmalarga ega emas.
OTM tomonidan yoshlarga yetarli darajada amaliy bilim va ko‘nikmalarning
berilmaganligi keyinchalik ish beruvchilarning yosh mutaxassislarga nisbatan ko‘plab
eʼtirozlariga sabab bo‘lib, yosh mutaxassislarni ishdan bo‘shash va keyinchalik ishga
joylasholmaslik kabi holatlar kelib chiqmoqda.
Mamlakat hududlarida ish beruvchilar o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rov natijalariga
ko‘ra, ularning 61,2 foizi OTM bitiruvchilarining kasbiy tayyorgarlik darajasidan qisman
qoniqishini maʼlum qilishgan.
Faqatgina 21,3 foiz ish beruvchilar bitiruvchilarning kasbiy tayyorgarlik
darajasidan qoniqishini taʼkidlashgan (1
-diagramma).
Diagramma
№1
Yana bir muhim jihat, bugungi kunda mahalliy ish beruvchilar yosh mutaxassisni
ishga qabul qilishda birinchi o‘rinda uning oliy maʼlumotli ekanligiga eʼtibor qaratmoqda
(bu ayniqsa davlat tashkilotlariga xos). Аgar ishga kirishga daʼvogar 2
mutaxassisdan biri
oliy va yana biri o‘rta maxsus maʼlumotga ega bo‘lsa, oliy maʼlumot haqidagi diplomga
ega kadrda ishga kirish imkoniyati yuqori bo‘lib, uning kasbiy bilim va malakasi ikkinchi
darajali masala sifatida qaralmoqda.
жавоб бериш қийин
уларнинг барчасидан
қониқмайди
қониқади деса тўғрироқ
тўла қониқади
қониқади, лекин барчасидан
эмас
2,7
4,9
9,8
21,3
61,2
Ish beruvchilar OTM bitiruvchilarining kasbiy tayyorgarligidan
qoniqishi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2024) / ISSN 2181-1415
251
Ish beruvchilarning asosiy qismi (87%) yosh mutaxassisni ishga qabul qilishda
uning oliy maʼlumotga ega ekanligi ustuvor imkoniyat berishini taʼkidlagan. Аlbatta,
mazkur holat talabalarning oliy o‘quv yurtida bilim va malakani oshirish, sohaning sir
-
asrorlarini o‘rganishdan ko‘ra faqat diplom uchun, yuzaki taʼlim olishlariga sabab
bo‘lmoqda. Mazkur holat, mamlakatda ishga qabul qilish jarayonlarini takomillashtirishni
taqozo etadi.
Maʼlumot uchun:
amerikalik va nemis ish beruvchilarida yosh mutaxassislarni
ishga olish prinsiplari tubdan farq qiladi.
Аmerikalik ish beruvchilar yosh mutaxassislarni tanlashda birinchi navbatda
ularning amaliy ko‘nikmalari, yuqori faolligi va maqsadga erishish qobiliyati inobatga
oladi.
Germaniya ish beruvchilari esa yoshlarni ishga olishda guruhda ishlash,
hamkorlikda faoliyat yuritish kabi fazilatlarni ustuvor deb biladi. Shuningdek, nemis ish
beruvchilari yosh mutaxassislarda turli sharoitlarga tezkor moslashuvchanlik, amaliyot
o‘tagan tashkilotlar va xorijda tahsil olganlikni inobatga oladi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, 62,3 foiz ish beruvchilar, oxirgi yillarda
bitiruvchilarning kasbiy tayyorgarligi qisman yaxshilanganligini, lekin bu yetarli
emasligini taʼkidlangan bo‘lsa, 14,8 foizi keskin yaxshilanganini, 12,6 foizi o‘zgarishlarni
umuman sezmaganini maʼlum qilgan (2
-diagramma).
OTMlardagi vizual o‘rganishlar va professor
-
o‘qituvchilar bilan ishonchli
suhbatlarda
–
bugungi kunda ayrim mutaxassisliklar bo‘yicha tayyorlanayotgan yosh
kadrlarga taqdim etilayotgan ilmiy-
nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llashning imkoni
mavjud emasligini, yaʼni texnologik jarayonlar rivojlanishi omilining hanuzgacha
aksariyat o‘quv dasturlarida inobatga olinmasligi amaliyot davrida yaqqol namoyon
bo‘layotgani maʼlum bo‘ldi.
Diagramma
№2
Bugun
yoshlarning АKT sohasidagi savodxonligini oshirish, ularni bu boradagi
bilimlarini yuksaltirish dolzarb vazifalardan hisoblanadi.
Biroq, shuni alohida taʼkidlab o‘tish o‘rinliki, aksariyat taʼlim muassasalarida
kompyuter savodxonligini oshirish, АKTni o‘rgatish borasidagi ishlarni talab darajasida
deb bo‘lmaydi.
14,8
62,3
12,6
0,5
9,8
Oxirgi yillarda OTM bitiruvchilarining kasbiy tayyorgarlik darjasiga
ish beruvchilarning munosabati
кескин яхшиланди
яхшиланди, лекин етарли даражада
эмас
ўзгаришни сезмадим
пасайди
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2024) / ISSN 2181-1415
252
Yoshlarning uchdan bir qismi (33%) kompyuter savodxonligi darajasini o‘rta deb
baholaydi. Shuningdek, ish beruvchilarning deyarli har uchinchisi (27,3%) yosh
mutaxassislarning kompyuter dasturlarini bilish, maʼlumot yig‘ish, qayta ishlash va
almashish ko‘nikmalarini o‘rtacha ekanligini qayd etgan.
Davlatning yoshlar siyosati sohasidagi yetakchi roli strategiyasi.
Germaniya,
Fransiya
–
ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni tartibga solish tizimi rivojlangan ushbu
mamlakatlarda davlat yoshlar siyosatining ustuvor yo‘nalishlarini belgilash va uni
amalga oshirishda yetakchi rol o‘ynaydi, nodavlat notijorat tashkilotlari bilan yaqindan
hamkorlik qiladi. Bu mamlakatlar tajribasini o‘rganish orqali O‘zbekiston yoshlar siyosati
strategiyasida qiziq bo‘lgan jihatlarni ajratib ko‘rsatish mumkin.
1) yoshlarga oid siyosatni milliy, mintaqaviy va mahalliy miqyosda shakllantirish.
Ushbu tizim Germaniyada eng aniq ifodalangan. Bu mamlakatda yoshlar siyosati
Konstitutsiya va "Yoshlar va bolalarga yordam to‘g‘risida" va "Yoshlarni himoya qilish
to‘g‘risida" federal qonunlar, shuningdek, yoshlar va bolalar siyosatining yillik federal
rejasi asosida amalga oshiriladi. Germaniyada Oila ishlari, qariyalar, ayollar va yoshlar
vazirligi federal darajada yoshlar siyosatini ishlab chiqish uchun mas'uldir. Fransiyada
yoshlar siyosatini ishlab chiqish uchun Yoshlar ishlari, sport va jamoat tashkilotlari
vazirligi mas’uldir. Vazirlikning joylarda yoshlarga oid siyosatni amalga oshirishga mas’ul
bo‘lgan hududiy va idoraviy boshqarmalari mavjud;
2) asosiy mas'uliyat, shu jumladan moliyaviy javobgarlik quyi bo‘g‘inlarga
yuklanganda subsidiarlik tamoyilidan foydalanish;
Germaniyada yoshlarga oid dasturlarni amalga oshirish xarajatlarining 60 foizi
munitsipal darajaga, 35 foizi esa yerga to‘g‘ri keladi. Bu mahalliy va hududiy ijtimoiy
-
iqtisodiy voqelik va ehtiyojlarni hisobga olgan holda yoshlarga maqsadliroq yordam
ko‘rsatish imkonini beradi [2].
Fransiyada yoshlar tashabbuslarini ekspertizadan o‘tkazish va moliyalashtirish
mahalliy darajada - "Project M" dasturida amalga oshiriladi.
3) Yagona yoshlar massasining shartli bo‘linishi. Germaniyada yoshlar "to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri yoshlar" (14
-18 yosh) va "yosh kattalar" (18-
27 yosh) ga bo‘lingan, chunki bu yosh
guruhlari ustuvorliklari har xil.
Yoshlarga oid siyosat sohasida davlat va fuqarolik jamiyati tuzilmalari oʻrtasidagi
tenglik strategiyasi. Buyuk Britaniya va Shvetsiyada davlat yoshlarga oid siyosatning
umumiy yo‘nalishi, maqsad va ustuvor yo‘nalishlarini shakllantiradi, lekin uni amalga
oshirishda asosiy rol mahalliy davlat hokimiyati va jamoat tashkilotlariga yuklanadi.
Ushbu mamlakatlarda yoshlar siyosatini tashkil etish va amalga oshirishning
aspektlari sifatida quyidagilarni ajratib
ko‘rsatish mumkin:
1)
Yoshlar ishlari va yoshlar siyosati boʻyicha maxsus vazirliklarning yoʻqligi
(Shvetsiyada ham, Buyuk Britaniyada ham). Yagona milliy dasturlar va rejalarni ishlab
chiqish amaliyotga tatbiq etilmayapti, chunki barcha yoshlarga munosib hayot kechirish
uchun teng imkoniyatlar yaratishga qaratilgan chora-tadbirlar kompleksi turli vazirliklar,
idoralar, jamoat tashkilotlari tomonidan o‘z vakolatlari doirasida amalga oshirilmoqda.
Biroq, Buyuk Britaniyada yoshlar siyosati faoliyati Ta’lim vazirligining Yoshlar
boshqarmasi va Bolalar va yoshlar ishlari bo‘yicha vazirlik qo‘mitasi, Shvetsiyada esa
Madaniyat vazirligi tomonidan muvofiqlashtiriladi. Agar Britaniya parlament
tuzilmalarida yoshlar masalalari bo‘yicha komissiyalar mavjud bo‘lmasa, Shvetsiyada
Davlat Yoshlar Kengashi va munitsipal darajadagi yoshlar kengashlari mavjud.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2024) / ISSN 2181-1415
253
Markaziy hukumat umumiy xarajatlarni va uni mahalliy sharoitlarni hisobga olgan
holda ustuvor xarajatlar to‘g‘risida qaror qabul qiluvchi mahalliy hokimiyat
organlari
o‘rtasida taqsimlashni belgilaydi.
Agar Buyuk Britaniyada yoshlar siyosati umuman siyosiy va iqtisodiy vaziyatga
bog‘liq bo‘lsa, Shvetsiyada bu barqaror.
2)
Muvaffaqiyatli ijtimoiylashuvning muhim kanali sifatida ta’lim sifati va
qulayligini oshirish, o‘rta maktabni tugatgandan so‘ng o‘qishni davom ettirayotgan
yoshlar sonini ko‘paytirish;
maktablar, har ikki davlatda ham yoshlar siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan biri
hisoblanadi. Muvaffaqiyatli, bilimli, izlanayotgan mutaxassislik bo‘yicha ta’lim olgan
insonlar ijtimoiy barqarorlik garovidir. Bu muammo yoshlarning turmush darajasi,
malakasi va ta’limining o‘sishiga qaramay, yoshlar o‘rtasidagi ijtimoiy
-iqtisodiy
muammolar ham juda muhim bo‘lgan Buyuk Britaniya uchun eng dolzarbdir. Buyuk
Britaniyada ta’lim olish va takomillashtirish motivatsiyasini oshirish choralari
ko‘rilmoqda
-
kasbiy ta’lim olish uchun kreditlar tizimi, kunduzgi bo‘limda o‘qiyotgan va
ota-onalari bilan yashaydigan 16-
19 yoshli yoshlarni moliyaviy qo‘llab
-quvvatlash.
Umuman olganda, yoshlarni ta’lim jarayoniga jalb etish bo‘yicha moliyaviy chora
-
tadbirlar tizimi hali yetarli darajada mukammal emas.
Xorijiy davlatlarda davlat xizmati uchun kadrlarni tayyorlash masalasida
qo‘yidagicha yondashuvlar mavjud:
Fransiyada
davlat xizmati uchun kadrlar tayyorlash jarayoni qatʼiy masala hisoblanib,
Fransiya milliy boshqaruv maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yilgan va bu yerda davlat xizmati
uchun kadrlarni maqsadli ravishda yetishtirish mexanizmi ularda mustahkam siyosiy eʼtiqod
va irodaning shakllanishiga xizmat qiladi. O‘quv jarayonida yosh kadrlarga davlat
boshqaruvi muassasalari, hokimiyatlar va davlat sanoat korxonalarida amaliyot o‘tashlariga
katta urg‘u beriladi. Shuningdek, mamlakatda siyosatshunoslikka ixtisoslashgan davlat
xizmatchilarini tayyorlash bo‘yicha qator ilmiy institutlar va markazlar faoliyat olib boradi.
Ular davlat boshqaruvi organlarining tanlovlaridan o‘tib, sertifikat olgan yoshlarni davlat
xizmatiga tayyorlaydi. Bu borada Parij siyosiy tadqiqotlar instituti alohida o‘rin tutadi. Ushbu
taʼlim dargohlarida davlat xizmatchisini tayyorlashda asosiy urg‘u iqtisodiy, ijtimoiy va
siyosiy fanlarni o‘qitishga qaratilgan.
Germaniyada yosh kadrlar o‘zlari qiziqqan soha bo‘yicha rahbarlikka o‘qishi va
tegishli diplom (soha rahbar kadri) ga ega bo‘lish imkoniyati mavjud. OTMlarda o‘quv
mashg‘ulotlari dual taʼlim shaklda olib borilib, bunda haftada 2
-
3 kun nazariy taʼlim va
qolgan kunlar esa maʼlum bir vazirlik, idora yoki tashkilotda amaliyot o‘tashga
bag‘ishlangan.
Davlat xizmatchilarining malakasini oshirish dasturlarida mansabdor shaxslarning
muayyan fikrlash tarzi va xulq-
atvorini shakllantirishga urg‘u beriladi. Bunday
o‘quvlarda asosiy vaqt amaliyotga sarflanib, odatda rivojlangan mamlakatlarda (АQSh
Kongressi, Yevroparlament, Jahon banki kabi tashkilotlarda) amaliy malaka oshirishni
nazarda tutadi. Taʼlim jarayonida progressiv o‘qitish usullari qo‘llanilib, davra suhbatlari,
aqliy hujum, bahs va muhokamalar tashkil etiladi. Bu esa davlat xizmatchisida
muammolarni jamoaviy hal qilish ko‘nikmasini shakllantiradi.
Xitoy
OTMlarida davlat xizmati uchun kadrlarni tayyorlashda tabiiy va texnik
fanlarga ko‘proq urg‘u beriladi. Bunda tinglovchilarning mamlakatning eng nufuzli
kompaniyalarda amaliyot o‘tash tizimi yo‘lga qo‘yilgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2024) / ISSN 2181-1415
254
Xitoyda siyosiy va maʼmuriy davlat xizmatchilari o‘rtasida hech qanday farqning
yo‘qligi “Davlat xizmati to‘g‘risida”gi qonunda aniq belgilangan. Davlat xizmatiga kadrlarni
tayyorlash jarayoni Xitoy kommunistik partiyasi tomonidan muvofiqlashtiriladi. Bunda
markaziy va mahalliy davlat boshqaruv organlari ushbu vazifani turli darajalarda ijro etib,
vertikal va gorizontal tizim bo‘yicha kadrlar tayyorlanadi.
Yaponiyada
yosh mutaxassislarni ishga olish va rivojlantirishning yapon modeli
mavjud bo‘lib, ko‘p jihatlari yapon mentaliteti, falsafasi va qadriyatlariga asoslangan.
Mamlakatda xodimni rahbarlikka tayyorlashda bevosita ish o‘rnida o‘qitish nazarda
tutiladi. Yapon HR menejmentida ishga olingan xodim bir umr shu kompaniyada ishlashi
uchun tayyorlanadi va uni rotatsiyasiga, xizmat pillapoyalaridan to‘xtovsiz ko‘tarilib
borishiga alohida eʼtibor qaratiladi. Ishga olinayotgan xodimning taʼlim olishga moyilligi,
xohishiga alohida eʼtibor qaratiladi. Shu qobiliyati yuqori bo‘lgan shaxs ishga olinadi va
doimiy vertikal hamda gorizontal rivojlanib borishiga imkoniyat yaratiladi.
Mamlakatda faoliyat yurituvchi ilmiy taʼlim dargohlarida davlat xizmatiga yosh
kadrlarni tayyorlashda va ularga kerakli bilimlarni berishda maʼlum bir fan doirasida
cheklanmasdan, ularga keng qamrovli bilim va ko‘nikmalarni berishga urg‘u beriladi. Bu
o‘z navbatida davlat xizmatchilarining rotatsiyasi va bir lavozimdan boshqa lavozimga
o‘tishda tezkor moslashuvni taʼminlaydi.
Mamlakatda yil sayin rahbar kadrlar soni kamaytirilib borilmoqda va buning
evaziga АKT (robot) lardan foydalanishga o‘tilmoqda.
Buyuk Britaniyada
Fransiya va Germaniyadagi tizimning aralashmasini kuzatish
mumkin. Bu yerda davlat xizmatchilari o‘zlarining sohalari bo‘yicha malaka
oshirishlariga eʼtibor qaratiladi. Har bir vazirlik va davlat idoralarining aniq rejali malaka
oshirish dasturlari mavjud bo‘lib, xodimlarni muntazam malaka oshirib borish va
zaxirasini shakllantirishga eʼtibor qaratiladi. O‘rta va yuqori bo‘g‘in rahbarlarining
aksariyati 1970 yilda tashkil qilingan Davlat xizmati kolleji bitiruvchilari hisoblanadi.
Shuningdek, 2017 yilda “Davlat xizmatchisi taʼlimi strategiyasi” qabul qilingan
bo‘lib, unda davlat xizmatchisida turli ko‘nikmalarni shakllantirish va ijtimoiy mobillikni
yanada yaxshilash hamda sifatli taʼlim berish orqali yuqori malakali kadrlarni tayyorlash
belgilangan. Shuningdek, mazkur strategiyada isteʼdodli yosh kadrlarni (turli loyihalar
bilan ishlash, targ‘ibotchilik, notiqlik mahoratiga ega) davlat organlari va tashkilotlarida
faoliyat yuritishga jalb etish ham ko‘zda tutilgan bo‘lib, har bir davlat xizmatchisining
ilg‘or bilim va ko‘nikmalarini o‘zlashtirishi strategiyada ustuvor ahamiyat kasb etgan.
Belgiyada
kadrlarning davlat xizmatchisi sifatida shakllanishiga qaratilgan
dasturlarning asosiy maqsadi
–
davlat xodimlarida liderlik qobiliyati, shaxsiy rivojlanish,
samarali muloqot va hamkorlik aloqalarini o‘rnatish kabi ko‘nikmalarni rivojlantirish
etib belgilangan. “In Vivo” va “Vitruvius” dasturlari shular jumlasidan.
“Vitruvius” dasturi –
malakasi yuqori bo‘lmagan (middle managers) federal
hukumat xizmatchilariga mo‘ljallangan va har yili 60 nafar davlat xizmatchisi qamrab
olinib, ularning malakasini oshirishga qaratilgan. “In Vivo” dasturi bo‘yicha har yili 100
nafar yuqori malaka va saviyaga ega bo‘lgan davlat xodimlari o‘qitiladi.
Kanadada
yoshlar bandligi va kadrlar tayyorlash masalasi bo‘yicha tizimli ishlar
yo‘lga qo‘yilgan. Mamlakatda davlat idoralari va tashkilotlaridagi vakant lavozimlarga
nomzod qo‘yilgan talablarga to‘liq javob berishi shart. Davlat organlari va tashkilotlarida
kadrlarni tanlash va saralab olish bo‘yicha Maxsus komissiya faoliyati yo‘lga qo‘yilgan
bo‘lib, uning vakolatiga nomzodlarning malaka va qobiliyatlarini baholash kiradi.
Xususan, nomzodlardan MS Office dasturida to‘liq ishlay olishi, psixologik jihatdan
baquvvat hamda til bilishi talab etiladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2024) / ISSN 2181-1415
255
Mamlakatning “Boshqaruv organlari vakillarining malakasini oshirish dasturi”da
(Authority Delegation Training Program) davlat xizmatchilarining o‘ziga yuklangan
vazifalar va funksiyalarni o‘z vaqtida, samarali bajarish yuzasidan o‘quvlar masofaviy
shaklda tizimli o‘tilishi yo‘lga qo‘yilgan. Shuningdek, “Menejerlar tayyorlashni
rivojlantirish dasturi” (Manager Development Program) rahbarlik faoliyatining asoslari,
uning funksiyalari hamda talablarini o‘rgatishga qaratilgan. Shu bilan birga, mahalliy
OАVlar orqali (televideniye, radio) davlat xizmatchisi uchun zarur bo‘lgan shaxsiy
rivojlanish, boshqaruv va liderlik ko‘nikmalari, jamoa bilan ishlash kabi masalalar
muhokamasiga bag‘ishlangan maxsus teleko‘rsatuvlar va eshittiruvlar (podkast) doimiy
qo‘yib boriladi.
Jahon tendensiyalarini hisobga olgan holda, yoshlar siyosatining istiqbollari ham
butun dunyoda, ham alohida mamlakatlarning milliy darajasida baholanishi kerak.
Ko‘rinib turibdiki, yoshlarga oid siyosat, garchi nisbatan uzoq vaqt davomida ba’zi asosiy
tamoyillarni saqlab qolgan bo‘lsa ham, jadal o‘zgarib borayotgan iqtisodiy, siyosiy,
ijtimoiy va madaniy voqelikni hisobga olgan holda doimiy ravishda tuzatilishi kerak.
Prezidentimiz Farmoni bilan
“O‘zbekiston –
2030” strategiyasida belgilangan keng
ko‘lamli islohotlarni 2024 yilda samarali amalga oshirish, xalqimizning kundalik hayotida
ijobiy o‘zgarishlarga erishish bo‘yicha tizimli harakatlarni izchil davom ettirish, “yashil
iqtisodiyot” tamoyillariga asoslangan yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atlarini ta’minlash,
ekologik holatni yaxshilash, suv va boshqa tabiiy resurslardan unumli foydalanish
standartlarini keng joriy qilish hamda xalq manfaatlariga yo‘naltirilgan boshqaruv
tizimini yanada takomillashtirish ishlari yo‘lga qo‘yildi [3].
XULOSA
Xorijiy tajribadan kelib chiqqan holda, O‘zbekistonda yosh kadrlar bilan ishlash
tizimini takomillashtirish bo‘yicha quyidagi takliflar ilgari suriladi:
1) Oliy
maʼlumotli davlat xizmatchilarini tayyorlovchi keng qamrovli oliy taʼlim
muassasalari faoliyatini yo‘lga qo‘yish (Rossiya va Fransiya tajribalari). Yoshlar
muammolarini o‘rganish va istiqbolli kadrlarni tayyorlash instituti negizida Yoshlar
menejmenti Oliy maktabini tashkil etish;
2)
Har bir OTMda talabalar o‘rtasida boshqaruvchanlik va tashkilotchilik
ko‘nikmalarini aniqlashga qaratilgan tanlovlarni yo‘lga qo‘yish, tanlov g‘oliblarini
keyinchalik davlat xizmatida faoliyat yuritishlari uchun vazirlik, idora va tashkilotlarda
amaliyotini tashkil etish orqali tayyorlab borish, shuningdek, ularni sohasi va yo‘nalishi
bo‘yicha xorijiy davlatlarda amaliyotlarini tashkil etish (Germaniya tajribasi). Barcha
jarayondan o‘tgan yosh kadrlarni o‘z soha va yo‘nalishlari bo‘yicha vazirlik, idora va
tashkilotlarda ishga joylashishlarini taʼminlash;
3)
Аlohida kadrlar zaxirasini shakllantirish dasturlarini ishlab chiqib, ularga mos
ravishda har bir vazirlik, idora va tashkilotlarda doimiy malaka oshirish kurslari va o‘
quv
seminarlari tashkil etish (Buyuk Britaniya tajribasi). Buning uchun Qoraqalpog‘iston
Respublikasi VM, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari huzurida Davlat boshqaruvi
akademiyasining filiallari (miniakademiyalar) ni tashkil etish;
4)
Ish joyida o‘qitish tizimini O‘zbekiston milliy qonunchiligiga kiritish maqsadga
muvofiq. Yangi ishga olingan yoki yangi lavozimga tayinlangan davlat xizmatchisi ish
boshlashidan oldin maxsus 2 haftalik ish o‘rnidagi o‘qitishdan o‘tishi belgilab qo‘yilishi
kerak (Yaponiya tajribasi).
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2024) / ISSN 2181-1415
256
5) Barcha mahalliy davlat idora va tashkilotlaridan yosh kadrlarni ishga olish
bo‘yicha Maxsus komissiya faoliyatini yo‘lga qo‘yish. Shuningdek, yoshlarni davlat
xizmatiga qiziqtirish masalalarida OАVda davlat xizmatchisi uchun zarur bo‘lgan shaxsiy
rivojlanish, boshqaruv va liderlik ko‘nikmalari, jamoa bilan ishlash kabi masalalar
muhokamasiga bag‘ishlangan teleko‘rsatuvlar, radioeshittirishlar va posterlarni
yoritishni kuchaytirish (Kanada tajribasi).
6) Barcha mahalliy yosh kadrlarning malakasini oshirish va qayta tayyorlashga
ixtisoslashgan taʼlim muassasalarining xorijiy mamlakatlarning shu kabi tashkilot va
markazlari bilan memorandumlari va qo‘shma dasturlarini (har yil) tuzish va amalga
oshirish amaliyotini joriy etish;
7) respublika darajasida, avtomat ravishda doimiy yangilanib boruvchi yagona
Yosh kadrlar zaxirasi elektron portali faoliyatini yo‘lga qo‘yish. Unda yosh kadrlarni
yoshi, soha va yo‘nalishi, mutaxassisligi, psixologik holati, yutuqlari va h.k. bo‘yicha
filtrlash imkoniyatlarini yaratish, vazirlik, idora va tashkilotlarning elektron
platformalari bilan integratsiyasini taʼminlash;
8)
O‘zbekistondagi barcha professor
-
o‘qituvchilarning o‘z ustida doimiy ishlashini
taʼminlash maqsadida, ularning faoliyatini doimiy monitoringini amalga oshirib, baholab
boruvchi (KPI) yagona elektron tizimni joriy etish. Bunda har bir professor-
o‘qituvchi
tizimga kirib, o‘z faoliyati doirasida amalga oshirgan ishlari, erishgan yutuqlari, xorijiy
taʼlim muassasalari yoki tashkilotlari bilan hamkorlik shakllari va h.k. bo‘yicha batafsil
maʼlumotlarni kiritib boradi.
Shunday qilib, olingan ma’lumotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, yoshlarga oid davlat
siyosati sohasi resurslar bilan to‘ldirish, normativ
-
huquqiy va kadrlar bilan ta’minlash
bo‘yicha kompleks qarorlar qabul qilishga juda muhtoj.
Ayni paytda O‘zbekistonda yoshlar bilan ishlashning zamonaviy amaliyotlari
yaratilgan bo‘lib, ular o‘z samaradorligini ko‘rsatmoqda, biroq sohada resurslarning
etishmasligi amalga oshirilgan harakatlar samaradorligiga ta’sir qiladi.
Ko‘rinib turibdiki, yoshlar bilan muloqot qilish bo‘yicha mumkin bo‘lgan ishlar
ko‘lamini kengaytirish, ta’lim faoliyatini kuchaytirish, bu amaliyotni zarur mablag‘,
kadrlar va tegishli normativ-
huquqiy yordam bilan to‘ldirishgina vaziyatni yaxshi
tomonga o‘zgartirishi mumkin.
Bu ishga O‘zbekistonda mavjud bo‘lgan barcha sohalar va boshqaruv darajalari jalb
qilinishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO
‘
YXATI:
1.
Канунников, К. С. Концепции европейской государственной молодежной
политики: тенденции и основные направления / К.С. Канунников // Молодой
ученый. —
2011.
—
№12. —
С. 19
-22
2.
Чадаев, А. Молодежная политика после 2008 года / А. Чадаев // Российская
Федерация сегодня —
2014.
—
№18. —
С. 32–
34.
3. https://yuz.uz/uz/news/o-gosudarstvennoy-programme-po-realizatsii-
strategii-uzbekistan-2030-v-god-podderjki-molodeji-i-biznesa
