Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The role of mass media in regulating relations between
the government and citizens
Numon
OVLAKULOV
Tashkent Institute of Chemical Technology
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2024
Received in revised form
15 May 2024
Accepted 25 May 2024
Available online
15 June 2024
This article is devoted to a sociological analysis of the media
as a main factor in the relationship between the government and
citizens. The article highlights how the media shape public
opinion and influence the political behavior of the population,
which becomes the subject of wide discussions in the field of
social, humanities, political and legal sciences. Beginning with an
overview of the functions and roles of the media, the author uses
real-life examples to demonstrate their impact on the dynamics
of relations between government agencies and society.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss5/S-pp63-66
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
mass media,
government-citizen
relations,
journalists,
citizen journalists,
pro-government journalists,
neutral journalists.
Hukumat
va
fuqarolar
o‘rtasidagi
munosabatlarni
muvozanatlasнtirishda ommaviy axborot vositalarining o‘rni
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
ommaviy axborot vositalari,
huqumat va fuqarolar
o‘rtasidagi munosabatlar,
jurnalistlar,
xalqparvar jurnasitlar,
hukumatparvar jurnalistlar,
neytral jurnalistlar.
Mazkur maqola ijtimoiy-gumanitar, siyosiy-huquqiy fanlar
sohasida keng muhokama, bahs-
munozaralarga sabab bo‘lib
kelayotgan ommaviy axborot vositalari hamda ularni hukumat
va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlarning asosiy omil sifatida
tahlil qilishga qaratilgan. Maqola ommaviy axborot vositalari
haqidagi ma’lumotlardan boshlanib, ularning hukumat va
fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlardagi ta’siri hayotiy misollar
yordamida yoritilgan.
1
Assistant, Department of Social and Humanities, Tashkent Institute of Chemical Technology.
E-mail: ovlaqilovnomon@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2024) / ISSN 2181-1415
64
Роль средств массовой информaции в регулировании
отношений между правительством и гражданами
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
средства массовой
информatsiи,
отношения между
правительством и
гражданами,
журналисты,
народные журналисты,
проправительственные
журналисты,
нейтральные журналисты.
Данная статья посвящена социологическому анализу
средств массовой информации как основного фактора в
отношениях между правительством и гражданами. Статья
освещает, как масс
-
медиа формируют публичное мнение и
влияют на политическое поведение населения, что
становится предметом широких дискуссий в области
социальных, гуманитарных, политических и юридических
наук. Начиная с обзора функций и роли средств массовой
информации, автор использует жизненные примеры для
демонстрации их воздействия на динамику отношений
между государственными структурами и обществом.
KIRISH
Bugungi kunda, har bir davlat jahon hamjamiyatida munosib o‘ringa ega bo‘lishi va
o‘z xalqiga munosib turmush darajasini ta’minlashi uchun eng avvalo demokratik
boshqaruv tizimi, iqtisodiy barqarorlik, mamlakatda qonun ustuvorligi va inson
huquqlarining ta’minlanishi, fuqarolik jamiyati institutlarining rivoji, aholining ijtimoiy
-
siyosiy madaniyati, fuqarolik pozitsiyasining yuqoriligi kabi ko‘plab omillar asos bo‘lib
xizmat qiladi. Shu o‘rinda kuchli fuqarolik jamiyatini shakllantirish va rivojlantirish har
bir mamlakat uchun ustuvor vazifa bo‘lib qolmoqda. Ta’kidlash lozimki, yuqorida
keltirilgan maqsadlarni rael hayotga tadbiq etishda mamlakatning asosiy bo‘g‘ini
hisoblangan fuqarolar katta ahamiyatga ega. Shundan kelib chiqadiki, hukumat va
fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlarni muvozanatlashtiruvchi omillarni o‘rganish, ularni
tizimli tahlil qilish dolzarb muammo sifatida ko‘rishimiz mumkin.
Tadqiqotlarda nazar soladigan bo‘lsak,
hozirgi, neogloballashuv jarayonida
jahonning bir qator rivojlangan davlatlarida demokratiya batamom qaror topgan,
fuqarolarning
erkinligi to‘la ta’minlangan yoki
fuqarolarlarining xohish-istaklari
to‘liqligicha amalga oshgan,
deb aytish qiyin va bunday bo‘lishi ham mumkin emas.
Chunki, axborotlashgan jamiyatda insoniyatning intellektual salohiyatining oshib borishi
bilan
bir vaqtda, uning, “absolyut” erkinlikka haqidagi fikr
-mulohazalari
ham o‘zgarib
borishga, “men”ligini
mustahkamlashga bo‘lgan
intilishining kuchayishi ham sodir
bo‘ladi.
Bunday holatlar manfaatlar zaminida
tomonlarning, ya’ni inson va hukumat
o‘rtasida
ma’lum
darajadagi
qarama
-qarshiliklar,
kelishmovchiliklar
hatto,
to‘qnashuvlaram
davom etaveradi. Ularni “yumshatish”ning asosiy mexanizmi esa har
ikkala tomonning ehtiyojini hisobga olishga xizmat qiluvchi munosabatlarni
shakllantirish hisoblanadi. Bu ayniqsa, davlat bilan shaxs, fuqaro bilan jamiyat
o‘rtasidagi
munosabatlarda alohida ahamiyatga molikdir.
Dunyoning ilmiy tadqiqot institutlari va markazlarida ijtimoiy madaniy
texnologiyalarning davlat va jamiyat boshqaruvi tizimini takomillashtirish, shaxslararo
muloqotda innovatsion yondashuvni shakllantirish, madaniyatlararo dialogning yangi
bosqichiga o‘tishdagi ahamiyatini o‘rganish bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib borilmoqda.
Bugungi kunga kelib bir qator Yevropa mamlakatlari tomonidan demokratik
qadriyatlarni shakllantirish orqali hukumat va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlarni
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2024) / ISSN 2181-1415
65
ta’minlashda e’tibor qaratishga arzigulik yutuqlarga erishilgan. Manbalarda ko‘rishimiz
mumkinki, ushbu mamlakatlar
o‘z hududida hukumat va fuqarolar o‘rtasidagi
munosabatlarni muvozanatini ta’minlashda bir qancha mezonlardan foydalanish orqali
erishildi. Jumladan, mamlakatda qonun ustuvorligi, xalqning davlat va jamiyat hayoti
bilan bog‘liq bo‘lgan qonunlarning qabul
qilinishidan xabardorligi; ommaviy axborot
vositalari faoliyatning qonuniy to‘g‘ri tashkil etilganligi va h.k.larni misol sifatida keltirish
mumkin. Bu esa hukumat va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlarni muvozanatlashtiruvchi
omillarni yangicha metodologik yondashuvlarga asoslangan qarashlarga bo‘lgan
zaruratni kuchaytirmoqda.
Tadqiqotlarga e’tibor beradigan bo‘lsak axborotlashgan jamiyat hayotida ommaviy
axborot vositalarining faoliyati
qonuniy to‘g‘ri
tashkil etilganligi hukumat va fuqarolar
o‘rtasidagi munosabatlarda ahamiyatli
o‘rin egallaydi.Hozirgi kunda hukumat va
fuqarolar
munosabatlariga ta’sir o‘tkazayotgan ommaviy axborot vositalari
jurnalistlarining faoliyatiga qarab ularni uch guruh bo‘lish mumkin;
Birinchi guruh xalqparvarlar jurnalistlar, ijtimoiy tarmoqlarda ma’lum
auditoriyaga ega bo‘lgan, jurnal yoki gazetada faoliyat olib borayotgan
jurnalistlar.
Ularning diqqati asosan hukumat kamchiliklari bilan band, qonun ustuvorligiga katta
urg‘u beradi, hukumat
tomonidan amalga oshirilayotganga islohotlarga ahamiyat
berishmaydi, ahamiyat berishsa-da kinoyali yoritishga harakat qilishadi. Ularning
faoliyati natijasida fuqarolarning hukumatga bo‘lgan ishonchi kundan
-kunga zaiflashib
boradi. Bu turdagi jurnalist yoki blogerlarga asosan so‘z erkinligi kafolatlangan,
demokratik yuksalishga erishayotgan g‘arb mamlakatlarida uchratish mumkin. Xususan,
AQSh da faoliyat olib borayotgan Tucer Carlson Youtube
ijtimoiy tarmog‘ida 2 milliondan
ortiq insonlar ro‘yxatdan o‘tgan va u asosan
o‘z mamlakatida hukumat a’zolarini
qoralovchi fikrlari bilan xalq ichida tanilgan.
Ikkinchidan, hukumatparvar jurnalist, blogerlar. Ularning faoliyati faqat hukumat
a’zolari tomonidan amalga oshirayotgan ishlarni yoritishga qaratilgan. Ba’zi
tahrirchilarning fikriga qaraganda ular mansabdor shaxslar chizib bergan chiziqdan
chiqmaslikka urinishadi. Mamlakat ichidagi zaif sohalar, e’tiborsiz tashlab qo‘yilgan
hududlar, aholi yashash punktlaridagi kamchiliklardan qalamani uzoqroq tutishadi.
Ularning faoliyati iloji boricha xalqning hukumatga bo‘lgan ishonchini orttirishga
qaratilgan
bo‘ladi. Bunday jurnalistlar hukumat va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlariga
xavf ostiga qo‘yadi va asosan fuqarolar tomonidan e’tiborsiz qoldiriladi.
Uchinchi guruh neytral jurnalistlar. Mamlakat so‘z erkinligi ta’minlangan,
demokratik davlatlarda, asosan mamlakat yoki jahonda ro‘y berayotgan dolzarb
muammolarni boricha taqdim etadi, hukumat tomonidan amalga oshirilayotgan
islohotlar va kamchiliklarni boricha yoritib beradi.
O‘tgan asrning ikkinchi yarmida Amerika Qo‘shma Shtatlarida axborot xavfsizligini
ta’minlash maqsadida DARPA tashkiloti xodimlari tomonidan yaratilgan va hozirgi kunga
kelib ommaviy axborot vositalarining asosiy tarmog‘iga aylangan internet yaratildi.
Ma’lumotlarga qaraganda bugungi kunga kelib internet tarmog‘iga ulangan
uskunalarning soni 27 mlrd.dan oshgan va yaqin yillar ichida bunday uskunalar soni 40
mlrd.ga yetadi. Bundan ko‘rinib turibdiki,
yildan-yilga internetdan foydalanuvchi insonlar
soni oshib bormoqda. Bu esa ommaviy axborot vositalarini hukumat va fuqarolar
o‘rtasidagi munosabatlarni muvozanatlashtirishdagi o‘rnini yanada muhim vosita sifatida
shakllantirmoqda.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
05 (2024) / ISSN 2181-1415
66
Aytish joizki, ommaviy axborot vositalari vazifalarini huquqiy to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish,
qonuniy manfaatlarini himoya qilishni kuchaytirish, ular faoliyatini har tomonlama
qo‘llab
-quvvatlash, ularning axborotni izlash, olish, undan foydalanish, uni tarqatishga
bo‘lgan huquqlari amalga oshirilish va shu bilan bir qatorda ular o‘zi taqdim etayotgan
axborotning ishonchliligi uchun javobgar etib belgilash lozimdir.
XULOSA
Tadqiqotlardan xulosa ilish mumkinki, axborotlashgan jamiyat hayotida ommaviy
axborot vositalarining faoliyati
qonuniy to‘g‘ri
tashkil etilganligi hukumat va fuqarolar
o‘rtasidagi munosabatlarda tutgan o‘rnini tahlil qilish, ularning
huquqiy savodxonligini
oshirish, qonun ustuvorligi ta’minlash har bir mamlakat uchun muhimdir. Yuqorida
keltirilgan tavsiyalarga amal qilmaslik siyosatchilar va insonlar munosabatlarni xavf
ostida qoldirishi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Otamuratov, C. Falsafa fanlari doktori. Milliy rivojlanish. 2005 y.
2.
Л. Е. Ильичева, А. В. Лапин. Доверие к власти и социально
-
политическая
консолидatsiя общества DOI 10.19181/nko.2022.28.3.4 EDN UZXUSM УДК 323.21.
3.
Raximov Sherzod Saidovich. Jamiyatni demokratlashtirishda fuqarolar siyosiy
faolligini oshirish
(O‘zbekiston va Buyuk Britaniya misolida). Siyosiy fanlar bo‘yicha
falsafa doktori (phd) dissertatsiyasi avtoreferati. 2020 yil.
4.
https://advice.adliya.uz/uz/document/3190?keyword=.
