Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The role of modern approaches and digital management in
the management of the educational system
Barno
ISHANOVA
School 15 of Almazor district
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2024
Received in revised form
15 May 2024
Accepted 15 June 2024
Available online
25 June 2024
The article discusses the importance of managerial and
initiative qualities of management personnel in the education
system. The authors focus on the theoretical and practical
significance, as well as on the main stages and directions of
innovative education in the context of scientific and
methodological management of an educational institution.
2181-
1415/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss3-pp52-55
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
innovative education,
management skills,
educational environment.
Taʼlim tizimini boshqarishda zamonaviy yondashuvlar va
raqamli boshqaruvning ahamiyati
ANNOTATSIYA
Калит сўзлар:
innovatsion ta
’
lim,
boshqaruv ko‘nikmalari,
ta
’
lim muhiti.
Ta
’lim tizimini to‘g‘ri tashkil etishda
boshqaruv kadrlarining
menejerlik hamda tashabbuskorlik qobiliyatlari o‘ta muhim
ahamiyat kasb etadi. Maqolada ta
’
lim muassasasini ilmiy-
metodik boshqarishda innovatsion ta
’
lim nazariy va amaliy
ahamiyati, bosqichlari va yo‘nalishlari bayon qilingan.
Роль современных подходов и цифрового менеджмента
в управлении образовательной системой
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Инновационное
образование,
управленческие навыки,
образовательная среда.
В статье рассматривается важность управленческих и
инициативных качеств руководящего персонала в системе
образования. Авторы делают акцент на теоретической и
практической значимости, а также на основных этапах и
направлениях инновационного образования в контексте
1
Teacher of the highest category, School 15 of Almazor district.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
3 (2024) / ISSN 2181-1415
53
научно
-
методического
управления
образовательным
учреждением.
Mamlakatimizni ijtimoiy-
iqtisodiy rivojlantirish bo‘yicha ustuvor vazifalarni
ro‘yobga chiqarish uchun zamonaviy boshqaruv usullarini xayotga tadbiq etish, faoliyat
samaradorligini oshirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shu bois jamiyatimizning qaysi
bo‘g‘inidan qat’iy nazar sog‘lom muhitni yaratishda birinchi darajali boshqaruvchi shaxs
-
rahbar mas’uldir.
Biz vatanga sodiq, mas’uliyatli, xalq manfaatini o‘z manfaati deb bilgan, farovonlikni
o‘ylaydigan, ishning ko‘zini biladigan, zamonaviy fikrlash va ishlash qobiliyatiga ega,
munosib boshqaruvchi kadrlarni topishimiz, tarbiyalashimiz, mas’ul lavozimlarga
t
ayinlasakgina oldimizga qo‘yilgan maqsadlarga erishamiz. Chunki zamon va davrning o‘zi,
bizni taraqqiyot yo‘lida yo‘qotilgan vaqt o‘rnini to‘ldirishga, xalqimizning dardu
-
tashvishlarini bartaraf etishga, ertangi kunning munosib pedagog kadrlarini tayyorlashga
va ular oldida mas’uliyatni yanada chuqur his qilishga undamoqda.
Bugungi zamonaviy boshqaruvchi-
rahbarlikning talabi, ma’naviyatli, tezkor va
to‘g‘ri qaror qabul qilish, yetakchilik va liderlik qobiliyatiga ega bo‘lish, pedagogik jamoada
to‘g‘ri ishlashni bilish, qaror qabul qilishda uzoq yillar faoliyat ko‘rsatgan ust
ozlarning
fikrini inobatga olish hamda qo‘l ostidagi xodimlarga motivasiya qilishni bilsagina jamoada
sog‘lom va samarali ish jarayonini tashkil qilishga erishadi.
Ta’lim tizimining eng katta va murakkab muammolaridan biri –
bu ta’lim
muassasasi uchun munosib kadrlarni tanlab olish va boshqarish layoqatining
yetishmasligidir. Bu borada afsuski, boshqaruvchi rahbarlarda inson resurslarini
rivojlantirish borasidagi bilimlarning pastligi saqlanib qolmoqda. Inson huquqlariga zid
ravishda ta’lim muassasasiga (ayniqsa oliy ta’limda) kelgan yangi rahbar tomonidan
oldindan ishlaydigan professor-
o‘qituvchilar va boshqa xodimlarga nisbatan “tozalash”
operasiyasiga moyillikning mavjudligi va bu jamiyatda katta noroziliklarga sabab
bo‘lishini esa ming afsuski, ko‘plab boshqaruvchi
-rahbarlar anglab yetmagan va bunday
nomaqbul ishlar xanuzgacha davom etmoqda.
Davlatimiz rahbari tomonidan 2019-yil 3-
oktyabrda “O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti huzuridagi Davlat xizmatini rivojlantirish agentligi faoliyatini tashkil etish
chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorini qabul qilinishi va O‘zbekiston Respublikasi oli
y
ta’lim tizimini 2030
-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini (konsepsiyaning 7-bobi oliy
ta’lim muassasalarini boshqaruv faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan) ishlab
chiqilishi yangi O‘zbekistonda –
yangicha rahbar kadrlarni tanlash, ularni joy-yoyiga
qo‘yish, eng muhimi, kadrlar siyosatida shaffoflikni ta’minlashga qaratildi.
Ta’lim tizimini barcha bo‘g‘inlarida boshqaruvchi kadrlar muvaffaqiyat sari
intiluvchi, javobgarlikni o‘z zimmasiga olishga qodir, tashkilotchi va irodasi mustahkam
shaxs bo‘lmog‘i kerak. Shuningdek, rahbardan o‘z zimmasidagi vazifalarni samarali
bajarilis
hi, qo‘l ostidagilarni xam shunga safarbar etishi, ta’lim jamoasini qiynayotgan
jiddiy muammolarni chuqur o‘rganib, maqbul yechimini topishi, muammoli vaziyatlarni
donolik bilan bartaraf etishi, o‘z ishiga tanqidiy qarash qobiliyatiga ega bo‘lishi tala
b
etiladi. Maktabdagi ta'lim-tarbiya ishlarini yagona reja asosida olib borish boshqarish
samarali uslubning ajralmas qismidir. Birinchidan, har bir boshqarish vositasi faoliyatida
muayyan tizimning bo‘lishi shartdir. Buning ma'nosi shundan iboratki, bu ish tasodifiy, bir
-
biriga aloqasi bo‘lmagan tadbirlar yig‘indisidan iborat bo‘lmay, balki aniq sharoitni,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
3 (2024) / ISSN 2181-1415
54
vaziyatning xususiyatini hamda butun maktab jamoasi oldida to‘rgan vazifalarning
xususiyatlari hisobga olingan, qat'iy suratda tartibga solingan bir-
biri bilan bog‘langan va
chuqur o‘ylab ko‘rilgan reja tadbirlar yig‘indisidan iborat bo‘lmog‘i lozim. Mavzu
ning
maqsadi Maktabni boshqarishning metodologik asoslarini aniqlash.
Ta'lim muassasalarining hayotini samarali, oqilona tashkil qilish, talim
muassasalarining har bir rahbari va o‘qituvchilari tomonidan o‘z burchlarining sifatli
bajarilishi; o‘quv tarbiya ishlarining muvaffaqiyati kelajakda qilinadigan ishlarning aniq
-
ravsh
anligiga, hal qilinayotgan masalalarining aniqligiga, vazifalarning to‘g‘ri
taqsimlanishiga va ishni mohirlik bilan operativ bir-biriga muvofiqlashtirib olib borilishiga
bog‘liq. Bunga faqat ko‘p qirrali talim muassasalari hayotining har bir uchastkasida
q
ilinadigan ishlarning puxta o‘ylab tuzilgan rejasi bo‘lsagina erishish mumkin. O‘quvchilar
bilimi, ko‘nikma va malakalarining sifati, ularning tarbiyalanganlik darajasi, intizom
pirovard natijada rejaga bog‘liq. qoida bo‘yicha yillik rejani shaxsan direktorning o‘zi
tuzishi kerak. Biroq rejani o‘z o‘rinbosarlari va kasaba uyushmalari bilan birgalikda tuzgan
direktorlar to‘g‘ri qilishadi. Bazi ta'lim muassasalarida maxsus komissiya tashkil qilinadi.
Rahbar vaziyatni o‘zi rahbarlik qilayotgan muassasaning va o‘zining bir yillik, uch
yillik, besh yillik va boshqa muddatlarga mo‘ljallangan yo‘l xaritasini ishlab chiqishi va shu
asosida faoliyat yuritmog‘i ijobiy natija beradi. Rahbar o‘z mutaxasisligini
bilishi bilan
birga raharlik sohasini bilimdoni bo‘lsa faoliyat yuritishda qiynalmaydi. Qaysi hatti
harakatlari qonunga zid, qaysi harakatlari maktabga oid me'yoriy talablar asosida ish
yuritish lozimligigini bilishi kerak . Bunda faqat va faqat o‘zi egall
agan bilimiga suyanib ish
tutmog‘i lozim. Shuningdek, rahbar o‘zi bilimli bo‘lsa nafaqat o‘z jamoasi balki, o‘quvchilar,
ularning ota-
onalari oldida ham hurmat qozonadi. Rahbar o‘z sohasini ustasi bo‘lishi bilan
birga huquqiy bilimlarni yaxshi egallagan bo
‘lsa, turli vaziyatlarni baholashga, vaziyatni
taxlil qilishga qiynalmaydi. Buning uchun rahbar doimo o‘z ustida ishlab, huquqiy
bilimlarini doimo oshirib borishi, yangi chiqqan qonunlar, qarorlar, farmon va
farmoyishlar, buyruqlar, umuman olganda ta'limg
a oid yangiliklardan xabardor bo‘lsa
uzoqni ko‘ra oladi.
Boshqaruvchi rejaning har bir bo‘limini tuzib chiqish uchun mas'ul shaxslarni
belgilaydi, reja loyihasini topshirish muddatini ko‘rsatadi, rejalashtirish oldidan o‘qib
chiqish kerak bo‘lgan adabiyotni tavsiya qiladi. Reja loyihasi butun komissiya ishtiroki
da
muhokama qilinadi. Reja tuzishga shunday yondashilganda ham direktorning o‘quv
tarbiya ishlari bo‘yicha o‘rinbosari zimmasiga baribir juda katta mas'uliyat tushadi:
direktor bilan birgalikda u yillik rejaning eng optimal va ishlash uchun qulay strukturasini
yoki sxemasini tanlashi kerak
Rejalashtirish maktab ishini aniq tashkil etish, uning ijtimoiy va ma'naviy faoliyatini
o‘zaro muvofiqlashtirish, faoliyat mazmunining shakl va metodlarini belgilashning zarur
sharti bo‘lib hisoblanadi.
Rejalashtirish umumiy o‘rta ta'lim maktbalrini boshqarishning asosiy vositasi bo‘lib
hizmat qiladi va muammo, imkoniyatlarini yo‘lga solish jarayonida yordam beradi.
Maktab faoliyati rejalashtirilganda ilmiylik, tahliliy, maqsadga qaratilganlik,
istiqbollilik, uzluksizlik, rejalashtirilgan vazifalarni aniq taqsimlash, jamoatchilik,
kompleks
–
tizimli yondashish, vorislik, betaraflik, har bir maktabning imkoniyatlari va
chinakam kuchini xisobga olish tamoyillaridan kelib chiqib,ta'lim-tarbiya maskani-
maktabning zimmasiga yuklangan vazifalarga mos bo‘lishi lozim.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
3 (2024) / ISSN 2181-1415
55
Bugungi kunda maktabga rahbarlik qilishda, ta'lim tarbiya jarayonini boshqarishda
qo‘yidagi asarlar va me'yoriy hujjatlar rahbar uchun metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014
-yil 15-
avgustdagi “Xalq
ta'limi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada
takomillashtirish chora tadbirlari to‘g‘risida”gi 234
-son qarori.
Boshqaruv muomalasida rahbarlar faoliyatiga qo‘l keluvchi usullar ko‘p.
Shuningdek, rahbarning sabr-toqatli tinglovchi sifatida ish tutishi ham ancha diqqatga
sazovor xususiyatdir. Rahbarning xodimlar bilan munosabat jarayonida ularning fikr-
mulohazalarini, arzlarini diqqat bilan tinglashi. Rahbar xodimlar ish faoliyatlari davomida
qo‘l ostidagi xodimlar shaxsining psixologik tiplarini inobatga olib ish munosabati
o‘rnatishlari ancha maqsadga muvofiq. Chunki
insonlarni psixologik tiplashtirsh fanda bir
qator yondashuvlarga ega, ular odamlarning asab tizimi, gavda tuzilishiga, psixofiziologik
va psixologik xususiyatlariga ko‘ra belgilanadi:
Yangilanayotgan O‘zbekiston ta’limida tafakkur yangi bilimlar, tajribalarga
tayangan holda hosil qilinadi. Fikrlash bunda predmet va hodisalar o‘rtasidagi
aloqadorlikka asoslanish; insonning ijodiy faoliyatida bilish jarayoni, narsa va
hodisalarning eng mu
rakkab xususiyatlarini o‘rganish, ularni oldindan ko‘rish, bashoratlar
qilish imkoniyatini vujudga keltirish; o‘qituvchi malakasi, bilimi, tashkilotchiligi, hayotiy
tajribasi, fazilatlari bilan bir qatorda ilmiy, falsafiy, pedagogik, psixologik qamrovli ma
’no
-
mazmunni mujassam etish; jamiyat qonunlarining hayotda qo‘llanishini bilishni amalga
oshirishda inson faoliyatini ifoda etishning yuqori shaklidir. Pedagogik tafakkur
–
muammoli vaziyatlarni hal etishda dolzarblik, aniqlikni taqozo etadi. Analiz va sintez,
qiyoslash, umumumlashtirish, intellektual ko‘nikmalar asosida muammoni tahlil etish,
pedagogik vazifani rivojlantirish, uning yechimini izlash, topilgan yechimini asoslash, uni
amalga oshirish va to‘g‘rilash maqsadga muvofiq hisoblanadi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish kerakki, mahoratli rahbar o‘z xodimlari faoliyatini
baholashda adolatli va tizimli yondashishi lozim. Zero, noto‘g‘ri qo‘yilgan baho xodimning
keyingi faoliyatiga salbiy ta'sir ko‘rsatib qolmay, balki uning o‘z ishiga bo‘lgan qi
ziqishini
so‘ndiradi. Mana shuni hisobga olib, xodimlarga masalasida ijobiy yondashuv bilan
muomila qilish tavsiya etiladi. Maktablarni rivojlantirishda kadrlar masalasi, malakali
kadrlar safini ko‘paytirish ustuvor vazifalardan biri ekanligini inobatga ol
ib, rahbar
maktab kelajagini ko‘ra olishi, kadrlar masalasiga jiddiy yondoshib taxlil qilishi va kadrlar
yetishmovchiligini ko‘rib chiqishi va rejalashtirilsa bu masalada muammolarga duch
kelmaydi. rahbarning ta'limni boshqarishda rahbarlik qobiliyati yaxshi rivojlansa, shu
muassasaning tarbiyalanuvchilari barkamol shaxs bo‘lib kamol topadi. Zamon bilan
hamnafas balki, undan bir qadam oldinda yuruvchi yoshlarni tarbiyalashda rahbarning
oldindan ko‘ra bilishi muhim ahamiyat kasb etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qatʼiy tartib intizom va
shaxsiy javobgarlik
–
har
bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi boʼlishi kerak.
-
T.: Oʼzbekiston, NMIU, 2018.
- 103
b.2.
2.
Karimov I.A. Barkomol avlod O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. –
T.:
O‘zbekiston 1997.
- 64 b.
