Правовой статус параллельного импорта и зарубежный опыт

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

The legal status of parallel imports and foreign experience

Furkat UTAPOV

1

University of Public Safety of the Republic of Uzbekistan

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received July 2024
Received in revised form
15 July 2024
Accepted 25 July 2024
Available online
15 August 2024

This article examines the legal issues related to parallel

imports to trademarks, which are most often in legal circulation

within the framework of means of individualization. In
particular, opinions were expressed on the investment potential

of Uzbekistan and the work needed to join the World Trade
Organization, the types of parallel imports and their differences,
and the importance of the TRIPS Agreement. The article also

provides the author's scientific and theoretical conclusions on
issues related to the improvement of the relevant legislative
norms concerning the concept of parallel imports in relation to

trademarks.

2181-

1415/©

2024 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss7/S-pp1-7

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

trademark,

legal protection,

parallel import,

exhaustion of rights,

first sale doctrine,

brand.

Параллел импортнинг ҳуқуқий мақоми ва хорижий
тажриба

АННОТАЦИЯ

Калит сўзлар:

товар белгиси,

ҳуқуқий

муҳофаза,

параллел импорт,

ҳуқуқларни тугаши,

биринчи сотув

докртинаси,

бренд.

Мазкур мақолада индивидуаллаштириш воситалари

ичида энг кўп ҳуқуқий муомалада бўладиган товар

белгиларига нисбатан параллел импорт билан боғлиқ
ҳуқуқий

масалалар

ёритилган.

Хусусан,

бунда

Ўзбекистоннинг инвестициявий салоҳияти ҳамда Жаҳон
савдо ташкилотига аъзо бўлиш бўйича амалга оширилиши
лозим бўлган ишлар, параллел импорт турлари ва

уларнинг фарқли жиҳатлари, ТРИПС келишувининг
аҳамияти

юзасидан

фикрлар

ҳамда

таҳлиллар

келтирилган. Мақолада, шунингдек муаллиф томонидан

товар белгиларига нисбатан параллел импорт тушунчаси
тегишли қонунчилик нормаларини такомиллаштириш

билан боғлиқ масалалар бўйича илмий

-

назарий хулосалар

қилинган.

1

Independent researcher, University of Public Safety of the Republic of Uzbekistan. E-mail: utapov.furkat@mail.ru

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

07 (2024) / ISSN 2181-1415

2

Правовой статус параллельного импорта и зарубежный
опыт

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

товарный знак,

правовая охрана,

параллельный импорт,

исчерпания прав,

доктрина первой продажи,

бренд.

В данной статье рассматриваются правовые вопросы,

связанные с параллельным импортом, применительно к
товарным знакам, которые чаще всего находятся в легальном

обороте в рамках средств индивидуализации. В частности,
были высказаны мнения об инвестиционном потенциале
Узбекистана и работе, которую предстоит провести по

вступлению во Всемирную торговую организацию, а также о
видах параллельного импорта и их различиях, и важности

Соглашения ТРИПС. В статье также сделаны научно

-

теоретические выводы автора по вопросам, связанным с
совершенствованием соответствующих законодательных

норм концепции параллельного импорта применительно к
товарным знакам.

Товар белгиси соҳасидаги глобаллашув ва халқаро савдо тизимининг

ривожланишининг иккита муҳим таъсири –

жаҳон бозорида яратилган ва

фойдаланиладиган товар белгилари сонининг кескин ўсиши ва глобаллашувнинг

товар белгиларига оид ҳуқуқ тизимининг анъанавий ҳуқуқий нормаларига бўлган
муаммоларини келтириб чиқармоқда. Шу сабабли, мамлакатлар товар

белгиларини ҳимоя қилиш масалалари, хусусан, товар белгилари билан боғлиқ
масалалар билан шуғулланадиган глобал ҳуқуқий тизимни қайта қуриш ва

уйғунлаштиришга ҳаракат қилишлари керак.

Интеллектуал мулкнинг юқори даражада ҳимояланганлик даражаси

мамлакатнинг инвестицион жозибадорлиги ва ташқи имижини оширишнинг
муҳим кафолати ҳисобланади

[1].

“Бугунги кунда жаҳон иқтисодиётининг салмоқли қисмини миллий

маҳсулотлар экспорти ташкил этади. Маълумки, маҳсулот ва хизматлар ўз
брендининг машҳурлигига асосланади. Шу сабабли, кўплаб мамлакатлар

ҳукуматлари, брендлари истеъмолчилар томонидан тан олинган ва юқори
баҳоланган маҳаллий ишлаб чиқарувчиларни қўллаб

-

қувватлаш бўйича фаол

ишламоқда. Шу билан бирга, хорижий мамлакатларда рақобатбардош маҳсулот
ишлаб чиқарувчиларнинг товар белгилари (брендлари) ҳимоясини таъминлаш

алоҳида аҳамиятга эга” [2].

Ўзбекистонда ҳам миллий брендларимиз асосидаги маҳсулотлар экспорти ва

уларни ишлаб чиқарувчиларни қўллаб

-

қувватлаш бўйича кўплаб ишлар амалга

оширилмоқда. Хусусан, Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг

2022 йил 12 октябрдаги “Аҳолини халқаро брендларнинг сифатли маҳсулотлари
билан таъминлаш ва маҳаллий корхоналарнинг глобал қўшилган қиймат

занжирларига кириши учун қўшимча шароит яратишга оид чора

-

тадбирлар

тўғрисида”ги ПҚ–

393-

сон қарори [3] ҳамда унинг ижроси юзасидан Вазирлар

Маҳкамасининг 2023 йил 9 мартдаги 99

-

сон қарори билан тасдиқланган Халқаро

брендлар товарларининг айрим турларини бренд эгалари ёки уларнинг ваколатли

етказиб

берувчилари

(расмий

дистрибьюторлар,

дилерлар,

ишлаб

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

07 (2024) / ISSN 2181-1415

3

чиқарувчиларнинг

савдо

вакиллари

ва

уларнинг

дистрибьюторлари,

лиценциатлари) билан тузилган тўғридан

-

тўғри шартнома асосида импорт

қилувчилар

реестрини шакллантириш ва юритиш тартиби тўғрисида Низом ҳамда

Ўзбекистон

Республикаси

Президентининг

2013

йил

29

январдаги

“Мамлакатимизда ишлаб чиқарилган маҳсулотларнинг рақобатдошлигини янада

ошириш ва товарларни республикага ноқонуний олиб киришга қарши курашни
кучайтириш тўғрисида”ги ПҚ–

1913-

сон қарорини [4] келтириш мумкин.

Бугунги кунда Ўзбекистон Республикасининг Жаҳон савдо ташкилотига

аъзо бўлиш жараёни кечмоқда. “Маълумки, ЖСТ жаҳон иқтисодий тизимидаги

халқаро глобал ташкилот ҳисобланиб, жаҳон савдосининг 90 фоизидан ортиғи
айнан ЖСТ доирасида олиб борилмоқда. Шу сабабли ҳам мазкур халқаро

ташкилотга аъзо бўлиш мамлакатимиз ташқи иқтисодий сиёсатининг энг асосий
йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда” [5]. Бу борада Ўзбекистон олдида

интеллектуал мулкнинг ҳимояси билан бир қаторда товар белгиларига доир
параллел импорт билан боғлиқ масалаларни ҳал қилиш вазифаси турибди.

“Параллел импорт деганда, товар белгиси эгасининг рухсатисиз асл ва

муҳофазага олинган товарларнинг мамлакат ҳудудига эркин кириши тушунилади.

Бунда товарлар импорти унинг эгаси, унинг ваколатли импорт қилувчилари ёки
расмий дистрибюторлари томонидан эмас, балки бошқа шахслар томонидан

амалга оширилади. Параллел импорт қилишнинг иккита асосий нуқтаси бор.
Биринчидан, параллел импорт қилинадиган товарлар контрафакт ҳисобланмайди;

иккинчидан, бу жараён товар белгиси эгасининг (интеллектуал мулк ҳуқуқи эгаси)
рухсатисиз содир бўлади” [6].

“Параллел импорт халқаро савдонинг энг муҳокамали жиҳатларидан

биридир. Бир томондан, у бозор қонунларига қатъий риоя қилади, бироқ, бошқа

томондан, ушбу фаолият турига фақат бозор қонунлари тааллуқли эмас” [7].

Параллел импорт амалиёти товар белгисига доир мутлақ ҳуқуқнинг тугаши

тамойилига асосланади, мазкур норма Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик
кодексининг 1107

1

–моддасида назарда тутилган унга кўра бевосита товар

белгисининг эгаси томонидан ёки унинг розилиги билан фуқаролик муомаласига
қонуний

тарзда киритилган товарларга нисбатан товар белгисидан бошқа

шахсларнинг фойдаланиши мазкур товар белгисига доир мутлақ ҳуқуқнинг
бузилиши бўлмаслиги белгилаб ўтилган.

Таъкидлаш керакки, параллел импортнинг назарий асосларини белгилаб,

товарларни импорт қилишнинг концептуал жараёнини тавсифлаб, шунингдек

параллел импортнинг мутлақ қонунийлигини белгилаб, халқаро савдонинг ушбу
ҳодисасини

таҳлил қилишнинг муҳим жиҳати турли мамлакатларда ривожланган

параллел импорт институтининг муҳим амалиётидир.

Юқоридаги фикрларни ривожлантирган ҳолда айтиш лозимки, параллел

импортни қўллаш юзасидан жаҳон мамлакатларида ягона йўналиш мавжуд эмас.
Шунингдек, фикримга кўра, параллел импорт деганда, товар белгиси эгасининг

рухсатисиз “биринчи сотув доктринаси”дан кейин маҳсулотларнинг мамлакатга
эркин (бепул) кириши тушунилади. Товарларни олиб кириш бу ҳуқуқ эгаси ёки

унинг ваколатли ҳамкорлари ёки расмий дистрибюторлари томонидан эмас, балки
бошқа ҳар қандай шахслар томонидан товарларни реализация қилинишини

тушунамиз. Товар белгиларига нисбатан параллел импортни тартибга солиш ва

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

07 (2024) / ISSN 2181-1415

4

уни қўллаш юзасидан божхона органлари ваколатли саналади. Хусусан,

Ўзбекистон Республикасининг Божхона кодексига биноан, божхона органлари ўз
ваколатлари доирасида интеллектуал мулк объектларига бўлган ҳуқуқларни

ҳимоя

қилиш чораларини кўради.

Божхона ҳудудига олиб кириладиган ва божхона назорати остида турган

интеллектуал мулк объектларига бўлган ҳуқуқларнинг ҳимоя қилинишини
таъминлаш учун божхона органлари:

–

интеллектуал мулк объектларига бўлган ҳуқуқларнинг бузилганлик

белгилари мавжуд бўлган товарларни чиқариб юборишни тўхтатиб туриши;

–

интеллектуал мулк объектларини ўз ичига олган товарларни чиқариб

юборишни тўхтатиб туриш тўғрисидаги қарорни бекор қилиши мумкин [8].

Юқоридаги нормадан кўриниб турибдики, ҳуқуқ бузилган ҳолда олиб

кириладиган товарларга нисбатан ҳуқуқни қўллаш ваколати берилган. Хўш бунда

параллел импорт қандай тартибга солинади. Миллий қонунчилигимиз нима дейди
бу борада? Товар белгиларига доир Ўзбекистон қонуни 26

-

моддасида “товар

белгисини ёки шу белги билан белгиланган товарни рухсат берилмаган тарзда
тайёрлаш, қўллаш, олиб кириш, савдога таклиф этиш, сотиш, ўзгача тарзда

фуқаролик муомаласига киритиш ёки уларни шу мақсадда сақлаш ёхуд улар билан
адаштириб юборадиган даражада айнан ўхшаш бўлган бир хилдаги товарларни

белгилаш товар белгисига доир мутлақ ҳуқуқни бузиш деб эътироф этилишлиги
белгиланган [9]. Ушбу моддадаги “олиб кириш” ва “рухсат берилмаган тарзда”

тушунчаларига аниқлик киритиш талаб этилади. Одатда биз товарни сотиб
олганимизда уни пулини тўлаш орқали “биринчи сотув доктринаси”ни юзага

келтирамиз.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 26 апрелдаги

ПҚ–

221-

сон қарори билан 2022 йил 1 сентябрдан бошлаб, божхона органлари

томонидан Реестрга киритилган интеллектуал мулк объектлари ҳуқуқ

эгаларининг қонуний манфаатларини қуйидагича ҳимоя қилиш ҳуқуқи берилди:

–

божхона назорати ва расмийлаштируви жараёнида интеллектуал мулк

ҳуқуқлари

бузилганлиги аломати аниқланганда, ҳуқуқ эгасини хабардор қилиш;

–

Реестрга киритиш тўғрисидаги аризаларни электрон тарзда юбориш ва

қабул

қилиш, уларни кўриб чиқиш босқичларини онлайн равишда кузатиб бориш.

Ўзбекистон божхона реестрини юритса

-

да, “ex

-

officio” принципи тўлиқ

қўлланилмайди. Товар белгилари божхона реестрида рўйхатга олинган дейлик.
Бундай ҳолда, товар белгиси эгалари ўзларининг эксклюзив ҳуқуқларини

параллел равишда олиб киришдан, яъни эксклюзив ҳуқуқларни бузадиган
рухсатсиз олиб киришдан таъминлаш учун божхона органларига мурожаат қилиш

ҳуқуқига

эга.

Таъкидлаш лозимки, жаҳон амалиётида параллел импорт тарафдорлари ва

унга қарама

-

қаршилар юзасида турли қарашлар ҳамда назариялар мавжуд.

Эътиборлиси, ҳар бир мамлакат ўз миллий манфаатларидан келиб чиқиб уни

қўллаш

ёки қўлламасликни белгилайди.

“Ҳуқуқларни тугаши низоларсиз эмас, ривожланган ва ривожланаётган

мамлакатларда доимий равишда ушбу тушунча атрофида турли мунозаралар
мавжуд [10].

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

07 (2024) / ISSN 2181-1415

5

Интеллектуал мулк халқаро ҳуқуқнинг маълум жиҳатларини ўзида

ифодалаган ҳолда ҳуқуқларни тугаши (биринчи сотув доктринаси) ривожланган
ва ривожланаётган мамлакатларда глобал ривожланиш ва трансчегаравий савдо

соҳасидаги муҳим кўприк вазифасини ўтайди [11].

Масалан, Хитой қонунчилигида товар белгиларига бўлган мутлақ

ҳуқуқларнинг

тугаши тўғрисидаги аниқ қоидалар йўқ, бу эса судларга қонунни

“миллий савдо манфаатлари” фойдасига талқин қилиш имкониятини беради [12].

Бразилияда ҳам параллел импорт ўзига хос хусусиятга эга. Судлар, товар белгисига
нисбатан мутлақ ҳуқуқлар эгаси товарларни мамлакат ҳудудида тарқатишни

тақиқлаган ёки эксклюзив лицензияни назарда тутувчи шартнома тузган бўлса,
товарларни параллел олиб киришни тақиқлайди.

Маълумки, бугунги кунда жаҳонда мутлақ ҳуқуқлар тугашининг 3 хил

тамойили амалда ҳисобланади. Булар қуйидагилар:

–

миллий;

–

минтақавий;

–

халқаро.

Миллий режимда ҳуқуқ эгасининг товар белгисига бўлган мутлақ ҳуқуқлари

товар маълум у жойлашган давлат ҳудудида муомалага чиқарилганда тугаган деб
тан олинади. Ушбу тамойил дунёнинг кўплаб мамлакатларида, масалан, Бельгия,

Бразилия, Янги Зеландия, Туркияда қўлланилади.

Мутлақ ҳуқуқларнинг минтақавий тамойили бир неча мамлакатлар

ҳудудларига, масалан, иттифоқларга (Европа иттифоқи, Евросиё иқтисодий
иттифоқи каби) нисбатан қўлланилади. Бундай ҳолда, иттифоқнинг бир қисмига

товарларни олиб кирилиши бутун иттифоқда ҳуқуқларнинг йўқолишига олиб
келади. Ҳозирги вақтда Россия Федерациясида ҳуқуқлар тугашининг миллий

тамойили амал қилишига қарамай, Евросиё иқтисодий Иттифоқининг божхона
ҳудудида

минтақавий принцип жорий этилган. Ушбу ҳолатда дейлик, товарлар

Беларусь Республикаси ҳудудига қонуний равишда олиб кирилса ва кейинчалик
ушбу товарлар Россия ҳудудига олиб кирилганда улар божхонада тўхталиши

мумкин, чунки уларнинг импорти Россия Федерацияси Фуқаролик кодексининг

1487-

моддаси нормаларини бузади. Бу борада Европа иттифоқида жараёнлар

тартибга солинган лекин Евросиё иқтисодий иттифоқи (Россия Федерацияси,
Беларусь Республикаси, Қозоғистон, Қирғизистон)да эса бир қатор муаммолар

мавжуд. Айниқса, бугунги кундаги Россия Федерацияси ва Украина қуролли
можаросида бу жиҳат жуда ҳам чигаллашганини кўриш мумкин.

Ҳуқуқларнинг

тугашининг халқаро тамойилига кўра эса товар белгисига

нисбатан мутлақ ҳуқуқлар ҳар қандай давлат ҳудудида товар биринчи маротаба

муомалага киритилгандан сўнг тугайди, бу эса параллел импортни
қонунийлаштиришга

ёрдам беради. Бу тамойил камдан

-

кам қўлланилади, чунки

ҳамма давлатлар уни амалда тўғри қўллай олмайди. Бугунги кунда у Аргентина,
Австралия, Канада, Жанубий Африка, Таиланд, Вьетнам, Япония, Ҳиндистон ва

Сингапурда қўлланилади.

Шу билан бирга, алоҳида гуруҳдаги давлатлар борки, уларда мутлақ

ҳуқуқларнинг

тугаши масаласида юқори даражада ноаниқлик бўлган мамлакатлар

ҳисобланади. Булар жумласига Гонконг, Индонезия ва Хитой киради.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

07 (2024) / ISSN 2181-1415

6

Ўзбекистон ҳам параллел импорт юзасидан ягона қарорга келиш борасида

ЖСТнинг ТРИПС битимидан келиб чиқиш керак. Бундан ташқари, албатта миллий
манфаатларимиз биринчи ўринда бўлиши лозим. Хусусан, ТРИПС битимининг 51

-

моддасида божхона органлари томонидан маҳсулотларни муомалага киритишда
(олиб киришда) тўхтатиш ваколатига тўхталиб ўтилган. Мутлақ ҳуқуқлари

бузилган ҳолда ишлаб чиқарилган ёки муаллифлик ҳуқуқлари бузилган ҳолда
тайёрланган товарлар юзасидан ҳуқуқ эгасида шубҳа пайдо бўлганда, товар

белгиси мутлақ ҳуқуқлари эгаси ваколатли органга ёки суд органларига
товарларни муомалага киритишда божхона органлари томонидан уларни

тўхтатиб туришга доир мурожаат қилиш ҳуқуқини беришни назарда тутган.
Шунингдек, ушбу модда нафақат импорт қилинаётган балки экспорт қилинаётган

товарларга нисбатан ҳам худди шундай ҳаракатни амалга оширишни ЖСТга аъзо
давлатларга тавсия этган [13].

Бугунги кунда мамлакат ташқи савдо айланмасида “параллел импорт”

ҳажмининг

катта улушга эга бўлишини таъминлайди. Бу ўз навбатида,

мамлакатнинг инвестицион жозибадорлигига жиддий таъсир қилади. Бунинг
натижасида жаҳоннинг машҳур корхоналари ўзларининг товарларини Ўзбекистон

бозорига таклиф қилмайди ҳамда ўзининг машҳур товар брендини
ҳимояланишига

ҳеч қандай кафолат йўқлигига ишонади [14].

Ўзбекистонда ички бозорни сифатли маҳсулотлар билан таъминлаш ҳамда

экспортга йўналтирилаётган миллий маҳсулотларимизни ҳуқуқий жиҳатдан

муҳофазасини таъминлаш мақсадида интеллектуал мулк соҳасидаги халқаро
нормалар ва ЖСТнинг ТРИПС битими нормаларидан келиб чиққан ҳолда параллел

импортга доир ягона тартибини жорий қилиш муҳим аҳамият касб этади. Бу жиҳат
айни Ўзбекистоннинг ЖСТга аъзолик жараёнидаги миллий қонунчилигимизга

ТРИПС битими нормаларини уйғунлаштиришда муҳим аҳамият касб этади [15].

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:

1.

Юлдашов А. Интеллектуал мулк бўйича миллий стратегияларнинг

аҳамияти ва бутунжаҳон интеллектуал мулк ташкилотининг бу борада тутган
ўрни //Юрист ахборотномаси. –

2020.

–

Т. 1. –

№. 2. –

С. 53

-59.

2.

Abdugopirovich Y. A. Types Of Legal Protection Of A Trademark (Service Mark)

In Foreign Countries: The Example Of The Madrid System //Turkish Journal of Computer

and Mathematics Education (TURCOMAT).

–

2021.

–

Т. 12. –

№. 4. –

С. 1068

-1073.

3.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 12 октябрдаги

“Аҳолини халқаро брендларнинг сифатли маҳсулотлари билан таъминлаш ва
маҳаллий корхоналарнинг глобал қўшилган қиймат занжирларига кириши учун

қўшимча

шароит яратишга оид чора

-

тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ

-393-

сон қарори.

Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.10.2022 й., 07/22/393/1146

-

сон.

https://lex.uz/docs/6235546

4.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2013 йил 29 январдаги

“Мамлакатимизда ишлаб чиқарилган маҳсулотларнинг рақобатдошлилигини
янада ошириш ва товарларни республикага ноқонуний олиб киришга қарши

курашни кучайтириш тўғрисида”ги ПҚ–

1913-

сон қарори. Қонун ҳужжатлари

маълумотлари

миллий

базаси,

06.03.2019

й.,

06/19/5684/2708

-

сон.

https://lex.uz/docs/2132349

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

07 (2024) / ISSN 2181-1415

7

5.

Тўракулова Н., Юлдашов А. Интеллектуал мулк ҳуқуқи ҳимоя қилиш

механизмини такомиллаштиришда халқаро шартномаларнинг ўрни ва аҳамияти

//Conferencea.

–

2022.

–

С. 467

-471.

6.

What are the benefits of “ex officio” for Uzbekistan and the concept of “parallel

import”? // uzbekistanlawblog.com/what

-are-the-benefits-of-ex-officio-for-uzbekistan-

and-the-concept-of-parallel-
import/#:~:text=Parallel%20importation%20refers%20to%20the,distributors%20but

%20by%20other%20persons

7.

Макарова О.Н., Кузенкова Е.С., Мартыненко О.В. Управление параллельным

импортом и его влияние на цены. международный опыт // Экономика и
экологический менеджмент. 2022. №4.

8.

Ўзбекистон

Республикасининг

Божхона

кодекси.

https://lex.uz/docs/2876354#2885778

9.

Ўзбекистон Республикасининг “Товар белгилари, хизмат кўрсатиш

белгилари ва товар келиб чиққан жой номлари тўғрисида”ги Қонуни. Қонунчилик

маълумотлари

миллий

базаси,

04.03.2022

й.,

03/22/757/0181

-

сон.

https://lex.uz/docs/24925

10.

Гхош Шубха

Имплементация доктрины исчерпания прав: выводы,

основанные на национальном опыте // Торговая политика. 2015. №3. URL:

https://cyberleninka.ru/article/n/implementatsiya-doktriny-ischerpaniya-prav-vyvody-
osnovannye-na-natsionalnom-opyte

11.

Calboli I. Trademark Exhaustion in the European Union: Community-Wide or

International? Te Saga Continues // Marquette Intellectual Property Law Review. 2002.

No. 6. P. 47

–

86

12.

Нырова Н. «Параллельный импорт –

за и против» // Журнал «ИС.

Промышленная собственность», № 7, 2007. Ст. 4 –

18.

13.

Соглашение

по

торговым

аспектам

прав

интеллектуальной

собственности.

https://wipolex

-

res.wipo.int/edocs/lexdocs/treaties/ru/wto01/trt_wto01_001ru.pdf

14.

У.Нурматов. Интеллектуал мулк объектлари ҳуқуқлари бузилиш

ҳолатларини

божхона

органлари

томонидан

аниқлаш

амалиётини

такомиллаштириш. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” Ilmiy elektron jurnali. №

2, mart-aprel, 2020 yil.

15.

Yuldashov A. Intellectual property law policy in Uzbekistan //Global Scientific

Review.

–

2023.

–

Т. 12. –

С. 80

-85.