Понятие киберпреступности и ее социальная опасность

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

The concept of cybercrime and its social danger

Mirzakhokim MUMINOV

1

Tashkent State University of Law

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received August 2024
Received in revised form

15 September 2024
Accepted 25 September 2024

Available online

15 October 2024

The twenty-first century is often called the century of

information technology, as its role in our daily lives becomes

increasingly intense. With technology being widely used in all

areas, its impact on the world of crime is unprecedented. Simply
put, there is a high probability that you could become the victim

of a criminal located several thousand kilometers away. This can

happen simply by viewing an infected picture, file, or video

online. This article explores the concept of cybercrime and its
level of social danger. It also examines the extent to which our

country's criminal legislation regulates these criminal activities.

In addition, both theoretical and practical aspects of the topic

have been considered, leading to the drawing of key conclusions.

2181-

1415/©

2024 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss9/S-pp303-309

This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

cybercrime,

cyberspace,

economic crimes,

computer crime.

Kiberjinoyat tushunchasi va uning ijtimoiy xavfliligi

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

kiberjinoyat,

kibermakon,

iqtisodiy jinoyatlar,
kompyuter jinoyati.

XXI asr axborot texnologiyalar asri deb nomlanishi bejizga

emas, zero kundalik hayotimizda ularning o‘rni tobora

jadallashib bormoqda. Texnologiyalar barcha sohalarda keng

qo‘llana boshlangani sari jinoyat olamidan ham uning o‘rni

beqiyos. Oddiygina qilib

aytadigan bo‘lsak, Siz bir necha ming

kilometr uzoqlikda joylashgan jinoyatchining qurboniga

aylanishingiz ehtimoli yuqori. Buning uchun shunchaki internet

tarmog‘idagi zararlangan rasm, fayl yoki videoni ko‘rish kifoya.

Ushbu maqolada kiberjinoyat tushunchasi va uning ijtimoiy
xavflilik darajasi ochib berildi. Mamlakatimizning jinoyat

qonunchiligi kiberjinoyat munosabatlarini qay darajada tartibga

solganligi muhokama qilindi. Bundan tashqari, mavzu bo‘yicha

nazariy va amaliy jihatlar ko‘rib chiqildi va teg

ishli xulosa

chiqarildi.

1

Doctoral Student, Tashkent State University of Law. E-mail: mirzahakim700@gmail.com.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

09 (2024) / ISSN 2181-1415

304

Понятие киберпреступности и ее социальная опасность

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

киберпреступность,
киберпространство,
экономические

преступления,
компьютерная
преступность

.

XXI век по праву называют веком информационных

технологий, так как их роль в нашей повседневной жизни

становится всё более значимой. Технологии широко
применяются во всех сферах, и их влияние на преступный

мир также значительно. Сегодня вероятность стать

жертвой преступника, находящегося за тысячи километров,

существенно возросла —

для этого порой достаточно

просто открыть заражённое изображение, файл или видео в
Интернете. В данной статье раскрываются понятие

киберпреступности и степень её социальной опасности.

Также рассматривается, насколько эффективно уголовное
законодательство

нашей

страны

регулирует

киберпреступные деяния. Кроме того, были изучены

теоретические и практические аспекты темы и сделаны

соответствующие выводы

.

“Kiber jinoyat” tushunchasi ko‘pincha “kompyuter jinoyati” va “kompyuter axboroti

jinoyati” tushunchalari bilan chalkashib ketadi, chunki ularning barchasida umumiy narsa

bor - jinoyat sodir etish uchun kompyuter texnologiyalaridan foydalanish, ammo jiddiy
farqlar mavjud.

Ilmiy adabiyotlarda “kompyuter jinoyati” atamasi “kompyuter axboroti sohasidagi

jinoyat” tushunchasidan ancha kengroq ekanligi haqidagi fikr yuritiladi.

[1] Ushbu fikr

kompyuter jinoyatining obyekti nafaqat kompyuter ma’lumotlarining normal aylanishi
sohasida rivojlanayotgan munosabatlar, balki jinoyat qonuni bilan qo‘riqlanadigan boshqa
ijtimoiy munosabatlar, masalan, mulkiy munosabatlar, sha’n, qadr

-qimmat, ishbilarmonlik

obro‘si, jamoat tartibi, hatto tinchlik va insoniyat xavfsizligi va boshqalar bo‘lishi

mumkinligiga asoslanadi.

V.B. Vexov kompyuter jinoyatiga quyidagi ta’rifni beradi: bu jinoyat qonunida

nazarda tutilgan, elektron hisoblash (kompyuter) uskunalari yordamida sodir etilgan
ijtimoiy xavfli harakat. Bu usul jinoyatning qaysi bosqichida ishlatilganligi muhim emas:
jinoyatga tayyorgarlik paytida, jinoyat sodir etish jarayonida yoki jinoyat izlarini yashirish
uchun. [2]

Binobarin, “kompyuter jinoyati” tushunchasiga kompyuter texnologiyalaridan

foydalangan holda sodir etilgan har qanday jinoyat (firibgarlik, tovlamachilik, tuhmat,
josuslik, terrorchilik harakati, bosqinchilik urushiga chaqiruvlar va boshqalar) kiradi,
kompyuter axboroti sohasidagi jinoyatlar esa torroq doiradagi jinoyatlar deb qaralishi
kerak, ularning obyekti kompyuter axborotining normal aylanishi sohasida yuzaga

keladigan munosabatlardir. (kompyuter ma’lumotlaridan noqonuniy foydalanish; zararli

kompyuter dasturlarini yaratish, ulardan foydalanish va tarqatish; kompyuter

ma’lumotlarini va axborot

-telekommunikatsiya tarmoqlarini saqlash, qayta ishlash yoki

uzatish vositalaridan foydalanish qoidalarini buzish).

O‘z navbatida, barcha kompyuter jinoyatlari ham moddiy dunyoda, ham

kibermakonda sodir etilishi mumkin. Kibermakonda sodir etilgan jinoyatlar o‘ziga xos
xususiyatga ega, chunki ular o‘zaro bog‘liq jinoyatlardan ijtimoiy xavflilik darajasining

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

09 (2024) / ISSN 2181-1415

305

oshishi bilan farqlanadi. Shunga asoslanib, ko‘pgina olimlar bunday jinoyatlarni alohida

guruh sifatida belgilaydilar. Ular har qanday ijtimoiy munosabatlarga, shu jumladan

kompyuter ma’lumotlarining normal aylanishi sohasida rivojlanadigan munosabatlarga,

mulkiy munosabatlarga, iqtisodiy faoliyat sohasidagi munosabatlarga va boshqalarga

qaratilgan bo‘lishi mumkin.

Ko‘rinishidan, kiberjinoyat kompyuter jinoyatining mustaqil turi bo‘lib, uning

obyekti sifatida turli xil ijtimoiy munosabatlar mavjud.

O`zbekiston

Respublikasining

“Kiberxavfsizlik

to‘g‘risida”gi

Qonunida

“kiberjinoyatchilikka” shunday ta’rif berilgan “kiberjinoyatchilik —

axborotni egallash, uni

o‘zgartirish, yo‘q qilish yoki axborot tizimlari va resurslarini ishdan chiqarish maqsadida

k

ibermakonda dasturiy ta’minot va texnik vositalardan foydalanilgan holda amalga

oshiriladigan jinoyatlar yig‘indisi”.

Ilmiy adabiyotlarda jinoyatning bu turiga ta’riflar ko‘p.

T. L. Tropinaning fikricha, kiberjinoyat deganda “aybli, ijtimoiy xavfli, jinoiy

javobgarlikka tortiladigan kompyuterlar, kompyuter dasturlari, kompyuter tarmoqlari

faoliyatiga aralashish, kompyuter maʼlumotlarini ruxsatsiz oʻzgartirish, shuningdek,

kompyuterlar, kompyuter tarmoqlari va dasturlari bilan yoki ular orqali, shuningdek
kompyuter imitatsiyasi maydoniga kirish uchun boshqa qurilmalar bilan yoki ular orqali

sodir etilgan boshqa ijtimoiy xavfli harakatlar tushunilishi kerak.”

[3]

Bu ta’rif, bizningcha, kompyuter vositalaridan foydalangan holda sodir etilgan

jinoyatning mohiyatini ochib beradi, lekin juda keng va noaniqdir. Chunki, “Kompyuter
yordamida sodir etilgan boshqa ijtimoiy xavfli qilmishlar”ga kompyuterdan asosiy

maqsadda foydalanilmagan jinoyatlar ham kirishi mumkin deb taxmin qilish mumkin,
masalan, kompyuter yordamida boshqa shaxsga tan jarohati yetkazish. Bundan tashqari,
bunday jinoyatlarda kompyuterdan foydalanishning turli darajalari, jinoyat sodir
etishning turli usullari, turli xil obyektlar va tajovuz obyektlari, buning natijasida har xil
xarakter va ijtimoiy xavflilik darajasi mavjud.

Kiberjinoyatning yana bir ta’rifi I.M.Rassolov tomonidan Internetda qayta ishlangan

va foydalaniladigan axborotga nisbatan kompyuter texnologiyalaridan foydalangan holda
sodir etiladigan ijtimoiy xavfli qilmish sifatida berilgan. [4]

Bizning fikrimizcha, bu ta’rif juda tor, chunki birinchidan, Internetdan (“FidoNet”

yoki har qanday xususiy mahalliy tarmoqlardan) tashqari kibermakonni tashkil etuvchi
boshqa axborot va telekommunikatsiya tarmoqlari mavjud; ikkinchidan, kibermakonda
jinoyatlar nafaqat axborotga, balki mulkka, shuningdek, boshqa ijtimoiy munosabatlarga
(jamoat xavfsizligi, jamoat axloqiga) qarshi ham sodir etiladi.

R.I. Dremlyuga “Internet jinoyati” ga boshqacha ta’rif berdi. Uning fikricha, bu

internet orqali sodir etilgan kompyuter jinoyatidir.[5]

Ushbu ta’rif “kompyuter jinoyati”

va “kiber jinoyat” (yoki bu holda “Internet jinoyati”) tushunchalarini umumiy va o‘ziga xos
deb ajratib turadi, shuningdek, kiber jinoyatning o‘ziga xos xususiyatini belgilaydi. Xuddi

kiberjinoyat faqat kibermakon orqali sodir etilishi kerakligi kabi internetdagi jinoyatlar
faqat internet orqali sodir etilishi kerak.

O.S.Guzeeva taʼkidlaganidek, kiberjinoyat

- bu maqsadga erishishning asosiy

vositasi sifatida global kompyuter tarmoqlaridan foydalangan holda tajovuz obyektiga

masofadan kirish yoʻli bilan sodir etiladigan, jinoyat qonunchiligida nazarda tutilgan

ijtimoiy xavfli, noqonuniy harakat. [6]

Ushbu ta’rifda, avvalgidek, kibermakonning

imkoniyatlari jinoyat sodir etish vositasi sifatida ham baholanadi.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

09 (2024) / ISSN 2181-1415

306

T. P. Kesareeva Internetdagi jinoyatlarni Internetga kirish orqali sodir etilgan

jinoyatlar sifatida belgilaydi. Bu ta’rif, bizning fikrimizcha, juda mavhum va noto‘g‘ri,
chunki mazkur ta’rif orqali har qanday jinoyatni tushunish mumkin, qaysiki jinoyatchi

uni

sodir qilish uchun Internetdan foydalanadi, masalan, jabrlanuvchi haqida ma’lumot oladi

yoki sheriklarni qidiradi.

Kiberjinoyat tushunchasini o‘zbek olimalaridan biri S.S.Niyozova shunday yoritib

bergan “Kiberjinoyatlar

-

texnologiyalarga asoslangan jinoyatlar bo‘lib, unda kompyuter

yoki internetning o‘zi bunday jinoyatlarni sodir etish uchun qurol yoki vosita sifatida

ishlatiladi”.

[7]

Ko‘rinib turibdiki, kiberjinoyatlarga ta’rif berishda faqat kompyuter axboroti

sohasidagi jinoyatlar yoki internetdan foydalangan holda sodir etilgan jinoyatlar uchun
emas, balki barcha kiberjinoyatlarga xos xususiyatlarni hisobga olish kerak. Bizningcha,
kiberjinoyatning anonimlik, transchegaraviylik, masofaviylik, shuningdek, kompyuterlar,
viruslar (boshqa zararli dasturlar), axborot-telekommunikatsiya tarmoqlari va
kibermakondan foydalanish kabi belgilarini tahlil qilish zarur.

Birinchidan, kiberjinoyat, qanday sodir bo‘lishidan qat’i nazar, jinoyat, ya’ni jazo

qo‘llash tahdidi ostida O‘zbekiston Respublikasi

Jinoyat kodeksi bilan taqiqlangan

aybli ijtimoiy xavfli qilmishdir (harakat yoki harakatsizlik). “Kiber jinoyat” atamasid

a

allaqachon “jinoyat” tushunchasidan foydalaniladi, bu bizni uning asosiy xususiyatlarini

takrorlashdan ozod qiladi.

Ikkinchidan, kiberjinoyatlar nafaqat kompyuter ma’lumotlari sohasidagi

munosabatlarga, balki jinoyat qonun bilan qo‘riqlanadigan barcha ijtimoiy

munosabatlarga zarar etkazishi mumkin. Binobarin, kiberjinoyatlarni faqat hujum

obyektiga ko‘ra tasniflash va ularni O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining alohida
bo‘limi yoki bobiga ajratish mumkin emas.

Uchinchidan, kibermakon transchegaraviy bo‘lsa

-da, barcha kiberjinoyatlar

transchegaraviy emas (masalan, jinoyatchi va jabrlanuvchi bir mamlakatda yashasa).
Kiberjinoyatning anonimlik yoki zararli dasturlardan foydalanish kabi belgilari haqida
ham shunday deyish mumkin.

Kiberjinoyatlarning hammasi ham anonim tarzda amalga oshirilmaydi ko‘pchiligi

(masalan, terrorchilik faoliyatiga tuhmat yoki ommaviy chaqiriqlar yoki terrorizmni ochiq
oqlash kabilar) haqiqiy ismlar yordamida ochiqdan-ochiq sodir etiladi, xuddi barcha kiber
jinoyatlar viruslar yoki boshqa zararli dasturlar (ijtimoiy tarmoq yoki elektron pochta
orqali tovlamachilik) yordamida amalga oshirilmagani kabi. Kiberjinoyatlarning bu

belgilari asosiy bo‘lmagan (fakultativ), ya’ni ular faqat ma’lum kiberjinoyatlarga

xos

bo‘lishi mumkin, lekin hammasi uchun emas.

Barcha kiberjinoyatlarning birlashtiruvchi belgilari ularni sodir etish vositalari

–

kibermakon, axborot va telekommunikatsiya tarmoqlari va kompyuter texnikasi
hisoblanadi.

Kibermakon ma’lum bir faoliyat sohasi (virtual haqiqat) sifatida faqat axborot

-

telekommunikatsiya tarmog‘i doirasida mavjud bo‘lishi mumkin. Bunday tarmoq
kibermakonga kirish imkonini beruvchi ko‘plab qurilmalar va aloqa kanallaridan

shakllanadi. Har xil qurilmalar (kompyuter, noutbuk, planshet yoki smartfon) yoki
turlicha axborot va telekommunikatsiya tarmoqlaridan (Internet, FidoNet, CREN, EARNet,

EUNe) foydalanish mumkin. Bunda bir kompyuter bir vaqtning o‘zida bir nechta axborot

va telekommunikatsiya

tarmoqlariga ulanishi mumkin. Shu sababli, “kiber jinoyat”

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

09 (2024) / ISSN 2181-1415

307

tushunchasini faqat shaxsiy kompyuter yoki Internetdan foydalanish bilan cheklash

tubdan noto‘g‘ri. Jinoyatchi kibermakonga kirish uchun turli qurilmalar va axborot va

telekommunikatsiya tarmoqlaridan foydalanadi. Shuning uchun kibermakon kiberjinoyat
qilish uchun zaruriy shartdir.

Axborot-

telekommunikatsiya tarmog‘ining mavjudligi ham kiberjinoyat qilishning

zaruriy shartidir, chunki usiz kibermakon mavjud bo‘lmaydi. Kibermakonga kirish uchun

kompyuter texnologiyalaridan foydalanish ham barcha kiberjinoyatlarning ajralmas
xususiyati

hisoblanadi, chunki kibermakonga boshqa yo‘l bilan kirib bo‘lmaydi.

Jinoyatchi kompyuterdan birinchi navbatda kibermakonga kirish uchun

foydalanadi. Agar aybdor shaxs shunchaki kompyuterni olib, birovning sog‘lig‘iga qasddan

zarar etkazsa, unda bunday harakatni kiber jinoyat deb atash mumkin emas.
Kibermakonga kirish imkon

iga ega bo‘lgan jinoyatchi yangi imkoniyatlarga ega bo‘ldi

-

endi u uydan chiqmasdan turib, masofadan turib jinoyat sodir eta oladi.

Ko‘rinib turibdiki, masofaviy jinoyat ham barcha kiberjinoyatlarni sodir etish

usulining ajralmas xususiyati hisoblanadi. Jinoyatchi ongli ravishda kibermakon

imkoniyatlaridan shunday foydalanadiki, u bilan jabrlanuvchi o‘rtasida xavfsiz masofa
mavjud bo‘l

adi.

Yuqoridagilardan kelib chiqib, biz kiberjinoyatning quyidagi ta’rifini ishlab chiqish

mumkin - Kiberjinoyat kompyuter texnologiyalari va axborot-telekommunikatsiya
tarmoqlari hamda ular tomonidan shakllantiriladigan kibermakondan foydalanish orqali
masofadan turib, turli xil ijtimoiy munosabatlarga zarar yetkazuvchi jinoyat.

Ushbu ta’rif “kiber jinoyat” tushunchasini vosita (kiber makon) va usul (masofaviy

usul) kabi majburiy xususiyatlari orqali ochib beradi. Ushbu ta’rif nafaqat hujum obyekti,
balki ma’lum bir axborot va telekommunikatsiya tarmog‘i bilan cheklanmaydi, bu un

i juda

moslashuvchan qiladi: Internetdagi firibgarlik ham, FidoNet yoki TOP tarmog‘idagi
kompyuter ma’lumotlariga ruxsatsiz kirish ham kiber jinoyat deb hisoblanadi.
“Kiberjinoyat kibermuhitda sodir qilingan har qanday jinoyatdir.”

[8]

Ushbu mantiqdan kelib chiqqan holda, iqtisodiy kiberjinoyat umumiy obyekti

iqtisodiy munosabatlar bo‘lgan kiberjinoyat deb hisoblanadi.

Kiberjinoyat tushunchasini ochib bergandan so‘ng, bizning fikrimizcha, ushbu

jinoyatlar guruhining ijtimoiy xavflilik xususiyati va darajasini aniqlashga batafsil to‘xtalib
o‘tish zarur. Ko‘pgina olimlarning fikricha, kiberjinoyatlar moddiy dunyoda sodir e

tilgan

shunga o‘xshash jinoyatlarga qaraganda yuqori ijtimoiy xavflilik darajasiga ega.

N.A. Komenskiy kompyuter axboroti va axborot texnologiyalaridan jinoyat sodir

etish vositasi sifatida foydalanish uning ijtimoiy xavfliligini oshirishini ko‘rsatadi va bu
xususiyatni og‘irlashtiruvchi holat sifatida birlashtirishni maqsadga muvofiq deb

hisoblaydi. [9]

V.G.Stepanov-

Egiyantsning fikricha, jinoyat sodir etishda “davlat idorasi

kompyuteridan foydalanish” jinoyatning jamoat xavfini oshiradi va yanada qattiqroq
jazoni talab qiladi”.

[10]

T. L. Tropinaning so‘zlariga ko‘ra, “kiber jinoyatlar minimal xarajat va past xavf bilan

katta zarar etkazish ehtimoli tufayli ortib borayotgan ijtimoiy xavfga ega.”

[11]

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining 03.02.2006

-yildagi 1-

son “Sudlar

tomonidan jinoyat uchun jazo tayinlash amaliyoti to‘g‘risida”gi qarorining 1

-

bandiga ko‘ra,

jinoyatning ijtimoiy xavflilik xususiyati tajovuz obyekti (inson hayoti va sog‘lig‘i

, mulk,

jamoat xavfsizligi va h.k.), ayb shakli, jinoiy qilmishning qonunda qaysi toifaga (JK 15-

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

09 (2024) / ISSN 2181-1415

308

moddasi) kiritilganligi bilan belgilanadi, jinoyatning ijtimoiy xavflilik darajasi qilmish
sodir etilishi holatlari (jinoiy niyatning amalga oshirilganligi darajasi va bosqichlari

jinoyatni sodir etish usuli, zarar miqdori yoki kelib chiqqan oqibatlar og‘i

rligi,

ishtirokchilikda sodir etilgan jinoyatda sudlanuvchining roli) bilan belgilanadi.[12]

Kiberjinoyatlardan ko‘rilgan zarar miqdori juda yuqori, bu esa bunday

jinoyatlarning ijtimoiy xavflilik darajasi oshganidan dalolat beradi. Biroq, bu raqamlar

uchun yana bir izoh bo‘lishi mumkin: kibermakondan foydalanish qobiliyatiga ega bo‘lgan

bir kishi

bunday qobiliyatga ega bo‘lmagan kishidan ko‘ra ko‘proq jinoyat sodir etishi

mumkin.

Misol uchun, bir vaqtning o‘zida xaker o‘nta o‘g‘irlik sodir qilishi mumkin, oddiy

jinoyatchi esa faqat bittasini amalga oshirishi mumkin. Shuningdek, kibermakon

imkoniyatlari bilan jinoyatchi bir vaqtning o‘zida bir nechta jabrlanuvchilarga qarshi

jinoyat

sodir etishi va shu orqali yetkazilgan zararni ko‘paytirishi mumkin.

Kibermakondan foydalanish jinoyatlarning ijtimoiy xavflilik darajasini

oshirmaydigan misollar mavjud, masalan, tovlamachilik paytida jinoyatchi faqat bitta

jabrlanuvchidan tuhmat qiluvchi ma’lumotlarni tarqatish tahdidi ostida ma’lum miqdorda
pul o‘tkazish

ni talab qilishi mumkin.

Bu holatda jinoyatchi kibermakondan faqat aloqa vositasi (telefon yoki oddiy

pochta) sifatida foydalanadi, bu esa tovlamachilikning ijtimoiy xavfiga ta’sir qila olmaydi.
Bunda tovlamachilik qanday amalga oshirilganligida unchalik farq yo‘q –

kibermakondan

foydalangan holda yoki yo‘q. Kiberjinoyatning ijtimoiy xavfiga kibermakonning o‘zi emas,
balki undan foydalanish usuli ta’sir qilishi mumkin.

Shu bilan birga, agar aybdor shaxs har qanday jinoyat sodir etayotganda

kibermakon imkoniyatlaridan ahamiyatsiz, ya’ni faqat aloqa vositasi yoki ma’lumotni

qidirish, saqlash uchun foydalansa, u holda kibermakondan bunday foydalanish ushbu
jinoyatlarning ij

timoiy xavfliligiga ta’sir qila olmaydi.

Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, kiberjinoyat tushunchasi mazkur jinoyatni sodir

qilish vositasi (kibermakon) va usuli (masofaviy usul) kabi majburiy xususiyatlarini o‘z
ichiga olishi lozim. Kibermakon orqali masofadan turib sodir qilinishi mumkin bo‘lgan

j

inoyatlarni turkumlashtirish, ularni yangi “kiberjinoyatni” o‘z ichiga olgan bandlar bilan

to‘ldirish, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi 56

-

moddasi qismiga “axborot

texnologiyalaridan foydalangan xolda” jinoyat sodir qilishni jazoni og‘irlashtiruvch

i holat

sifatida belgilashni o‘z ichiga oluvchi normalarni qo‘shish maqsadga muvofiqdir.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1.

«Конвенция о компьютерных преступлениях» от 23.11.2001 года.

Будапешт, Серии европейских договоров –

№185. https://rm.coe.int/1680081580.

2.

O‘zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi qonuni, 15.04.2022

yildagi O‘RQ

-764-son

3.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining 03.02.2006 yildagi

1-

son “Sudlar

tomonidan jinoyat uchun jazo tayinlash amaliyoti to‘g‘risida”gi qarori

4.

Kiberjinoyatchilik (Matn): o‘quv qo‘llanma/Niyozova Salomat Saparovna. –

T.:TDYU nashriyoti, 2024.

–

136 b.

5.

Коменский Н.А. Компьютерная информация и информационные

технологии как средство совершения преступления. // Преступления в
информационной сфере: проблемы расследования, квалификации, реализации

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

09 (2024) / ISSN 2181-1415

309

ответственности и предупреждения: материалы международной научно

-

практической конференции 14

-

15 февраля 2013 г. / М

-

во обр. и науки РФ, ФГБОУ

ВПО «Тамб.гос. ун

-

т им. Г.Р. Державина»; ред. кол.: А.В. Шуняева, Е.А. Попова, С.А.

Пучнина.

-

Тамбов: Издательский дом ТГУ имени Г. Р. Державина, 2013. С.138

-139.

6.

Степанов

-

Егиянц В.Г. Преступления сфере безопасности обращения

компьютерной информации: сравнительный анализ: дис.канд. юрид. наук. М., 2005.
С.124.

7.

Гузеева О.С. Предупреждение размещения информации, способствующей

распространению наркотических средств, в российском сегменте сети Интернет
(криминологические и уголовно

-

правовые проблемы). автореф. дис.канд. юрид.

наук. М., 2008. С. 12.

8.

Рассолов И.М. Право и «Интернет»: теоретические проблемы. 2

-

е изд., доп.

М., Норма. 2009. С.135.

9.

Дремлюга Р.И. Интернет

-

преступность: монография. С.45.

10.

Тропина Т.Л. Киберпреступность: понятие, состояние, уголовно

-

правовые

меры борьбы: дис. ...канд. юрид. наук. Владивосток. 2005. С.10.

11.

Вехов В.Б. Криминалистическая характеристика и совершенствование

практики расследования и предупреждения преступлений, совершаемых с
использованием компьютерной техники: автореф. дис. канд. юрид. Наук. Волгоград,
1995. С.13

12.

Простосердов,

М.А.

Проблемы

квалификации

компьютерных

преступлений / М.А. Простосердов // Российское правосудие.

- 2012. -

№ 6 (74).

-

С.

106-108.