Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The role of game technology in forming pupils’ lexical
competence in the English language in grades 1-2
Madinabonu ABDULLAYEVA
Namangan State Institute of Foreign Languages named after Ishaqhon Ibrat
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 15 October 2024
Available online
25 November 2024
This article discusses the practical and theoretical aspects of
developing linguistic competence in primary school students
during English lessons through game-based learning. It
emphasizes the importance of play technology in classroom
activities and its role in helping children assimilate new
vocabulary.
2181-
1415/© 2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
elementary class,
lexicon,
competence,
vocabulary,
game technology.
1-2-
sinf
oʼquvchilarining
ingliz
tilida
leksik
kompetentsiyasini
shakllantirishda
o`yin
texnologiyasining roli
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
boshlang`ich sinf,
leksika,
kompetensiya,
so`z boyligi,
o`yin texnologiyasi.
Mazkur maqolada ingliz tili darslarida boshlang`ich sinf
o`quvchilarining leksik kompetensiyasini o`yin texnologiyasi
orqali
shakllantirish,
o`yin
texnologiyasining
dars
mashg`ulotlarida va bolalarning yangi so`zlarni o`zlashtirishida
nechog`lik ahamiyatli ekanligi ham amaliy ham nazariy jihatdan
muhokama qilingan.
1
PhD Student, Namangan State Institute of Foreign Languages named after Ishaqhon Ibrat.
E-mail: abdullaevamadina@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
248
Роль
игровых
технологий
в
формировании
лексической компетенции учащихся по английскому
языку 1
-
2 классов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
начальный класс,
лексикон,
компетентность,
словарный запас,
игровая технология
.
В данной статье рассматриваются как практические, так
и теоретические аспекты формирования лексической
компетенции учащихся начальных классов на уроках
английского языка с использованием игровых технологий.
Подчеркивается значимость игровых технологий на уроках
в классе и их роль в усвоении детьми новых слов.
KIRISH
O
’
yin-mehnat faoliyati va o
’
qitish jarayoni kabi inson turmush-tarzining asosiy
ajralmas qismlaridan biri, hamda biror yangi bilimni o`zlashtirish jarayonini ham qiziqarli
ham mazmunli tashkil etish uchun ko`mak beradigan omildir. Turli mabaalardagi
ta`riflarga ko`ra, o
’
yin texnologiyasi
–
bu ta`lim samaradorigini maksimal darajada
oshiruvchi, nafaqat biror tilni o`rganish jarayonida balki, har qanday yangi bilim va
ko`nikmalarni o`zlashtirish mobaynida birdek qo`llana olinadigan qulay va tushunarli
vosita hisoblanadi.
Har qanday o
’
yin o`z-o`zidan foydali va ta`limiy hisoblanmaydi, aksincha u ta
’
lim
jarayonida bevosita o`qituvchi-instruktorlar orqali turli kriteriyalarga ko`ra tanlanadi va
dars mashg`ulotlari mobaynida rivojlantirib boriladi [1]. Ta`kidlash joizki, bolaning
rivojlanishi uchun bu texnologiya kuchli stimul vazifasida bo
’
lib, u bolalarga ta`limning
rang-barangligini va qiziqarli tomonlarini yaqqol namoyon etadi.
Ushbu texnologiya ta
’
lim va tarbiya usuli sifatida, kattalarning tajribasiga tayangan holda
ajlodlardan yoshlargacha qadim zamonlardan beri ishlatilib kelinmoqda va allaqachonlar
o`zining ijobiy jihatlari bilan har qaysi davr talabiga javob bermoqda.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqotlarda chet tilni erta o
ʼ
rgatishning asosiy omillaridan biri
–
ta
ʼ
limning o
ʼ
yin
asosini keng ta
ʼ
minlash, o
ʼ
yindan o
ʼ
quv masalalarini hal etishda motivatsiyaning asosiy
manbai sifatida foydalanish tafsiya etiladi.
Shu bois xorijiy tillar mutaxassislari oʼyinlarni
oʼquvchining bilish jarayonida eng samarali vositalaridan biri deb hisoblaydilar.
Oʼzbek tilinig izohli lugʼatida oʼyin atamasiga quyidagicha izoh berilgan: 1. Koʻngil
ochish, dam olish, tarbiyalash maqsadida qilinadigan erkin harakat yoki mashgʻulot; 2.
Boshqalar bilan musobaqa qilish uchun maʼlum qoidalar asosida oʻtkaziladigan mashgʻ
ulot
[7].
O’yinni tizimli o’rganishga birinchi urinish nemis olimi K. Gross tomonidan 19
-
asrning oxirida amalga oshirilgan. K. Gross o’yinni asl xatti
-harakatlar maktabi deb ataydi
va uning uchun tashqi yoki ichki omillar qanday bo’lishidan qat’i nazar o’yinlar
g’ayratlantiruvchi omil bo`lib, ularning ma’nosi bolalar uchun hayot maktabiga aylanish
deb hisoblangan [2]. Keyinchalik, ushbu texnologiya ustida ish olib brogan polshalik
o’qituvchi, terapevt va yozuvchi Yanuz Korchak esa o’yin jamiyatda va insoniyatda o’zin
i
topish imkoniyatidir deb atalgan [4]. Uning yozishicha, o’yinlar o’tmishdagi genetikani o’z
ichiga oladi, ya`ni u nafaqat bugunni balki o`tmishni va o`sha davr xalqining o`ziga xos
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
249
hayot tarzini ifda etuvchi turli qo’shiqlar, raqslar, xalq og’zaki ijodi kabilarni ham o`zida
mujassamlashtira oladi.
Yana bir olim L.S. Vygotskiyning shaxsiy qarashlarga ko`ra, o’yinning bolaning aqliy
rivojlanishidagi beqiyos roli va ahamiyatini hisobga olgan holda u har qanday tarixiy
davrda o’qituvchilarning e’tiborini torta oladi va u ham ta`lim jarayonini ham mehna
t
faoliyatini bir nuqtaga jamlay oladigan vosita bo`lib xizmat qiladi [3;76].
Shuningdek, o`yinlar ayniqsa endigina maktabgacha ta’lim muassasasini tamomlab,
yangi maktab bosqichiga o`tgan va hali moslashuv jarayonida bo`lgan boshlang`ich sinf
o`uvchilari uchun nihoyatda foydali va qiziqarli bo`ladi. Faqat bu davrda bolalar uchun
o`yinlar MTTdagi o`yinlardan shaklan va mazmunan anchagina farq kasb eta boshlaydi.
Endi o`yinlar bog`chadagi kabi faqat bolalarni vaqtini samarali band qilish va qiziqarli
o`tkazish uchungina emas aksincha ta`lim-tarbiyaga yog`rilgan holda namoyon bo`ladi.
Shuning uchun ham ayni shu paytga kelib, sinflar uchun tanlangan o’yinlar oddiy bolalar
o’yinlaridan yuqoridagi jihatlari bilan tamomila farq qiladi. Ayniqsa bu yosh davrida
o`yinlar bolalar dunyoqarasini va tasavvurini tubdan isloh qilish va kengaytirishga
qaratilgani bilan ahamiyatlidir [1].
Tasavvur omili o`yin texnolgiyasi natijasida yuzaga keladigan asosiy omillardan biri
bo`lib, bu ayniqsa bolalarni leksik kompetensiyasini shakllantirish, tinglash va gapirish
qobiliyatlari ham rivojlanishiga yordam beradi, natijada bolaning tasavvuri, xayoliy
vaziyatlar foniga o’tadi, va endi unda kuzatish va diqqat asosiy omilga aylanadi.
TAHLILLAR VA NATIJALAR
Bolalarga chet tilini o’rgatish jarayonida o’yinning o’ziga xos xususiyatlarini hisobga
olgan holda,o’qituvchi o’yinni boshqaradi va yo`l
-yo`riq ko`rsatib boradi. Shuni yodda
tutish kerakki, o’yin aqniqsa chet tilini o`zlashtirish uchun eng zarur bo`lgan y
angi
so`zlarni yodlash va so`z boyligini ko`paytirish jaryonini sezilarli darajada osonlashtiradi.
Ammo, shu bilan birga, bu o’qituvchilarga bolalarni o’yin va darsni farqlashga o’rgatish
zaruriy vazifasini yuklaydi, ya`ni unga ko`ra, o`quvchilar faqatgina o`yinga berilib asosiy
maqsaddan chetlashib ketmasliklarini bevosita o`qituvchi tomonidan nazoratga olib
borilishi kerk bo`ladi. Aynan shu sababli, faoliyat sifatida o’yinning tuzilishi maqsadni
aniqlash, rejalashtirish, maqsadni amalga oshirish, shuningd
ek, inson o’zini subyekt
sifatida to’liq anglaydigan natijalarni tahlil qilish kabilarni o`z ichiga oladi. O’yin
faoliyatining motivatsiyasi uning ixtiyoriyligi bilan ta’minlanadi vat a`limga tadbiq etilgan
har qanday o`yin o`z oldiga qo`ygan maqsadini oqlagandagina samarador hisoblanadi.
Jarayon sifatida o’yinning tuzilishi quyidagilarni o’z ichiga oladi [5]:
a)
o’yin ishtirokchilarining rollari;
b)
o’yin harakatlari
- ushbu rollarni amalga oshirish vositasi sifatida;
c)
obyektlardan shartli ravishda unumli foydalanish, ya’ni haqiqiy narsalarni “o’yin
predmetlariga” almashtirish;
d)
o’yin ishtirokchilari o’rtasidagi haqiqiy munosabatlar;
e) syujet (mazmun)
–
o’yinda shartli ravishda takrorlanadigan voqelik mazmuni;
Ta`kidlab o`tish kerakki, o’yin o’quv motivatsiyasini rag’batlantirishi, qiziqish va
istakni uyg’otishi kerak. Maktab o’quvchilari topshiriqni yaxshi bajarishlari uchun, u
vaziyat asosida amalga oshirilishi kerak. Ayniqsa chet tilini endigina o`zlashtirishni
boshlagan boshlang`ich sinf o`quvchilari uchun bu texnologiyadan o`rinli va maqsadli
foydalanish keyinchalik tilning rangli qirralarini o`quvchilarga namoyon bo`lishi va tildan
bezdirmay, uni chiroyli tarzda ochib berishda muhim ahamiyatga ega bo`ladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
250
Pedagogik jarayonga tatbiq etilishiga ko’ra quyidagi o’yin guruhlari mavjud:
a)
ta’lim, o’qitish, nazorat qilish va umumlashtirish;
b) kognitiv, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi, ijtimoiylashtiruvchi;
v) reproduktiv, mahsuldor, ijodiy;
c) kommunikativ, diagnostik, kasbiy
yo’naltirish, psixotexnik va boshqalar.
Ushbu keltirib o`tilgan barcha turlar birdek, til o`rganishga bo`lgan maylni
oshiruvchi va undan kundalik hayotda ham foydalana olishga undovchi turtki bo`la oladi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, o`yin texnologiyasi ingliz tili darslarida boshlang`ich sinflar
uchun ularning leksik savodxonligini boyitish, so`zlarni xohishsiz emas balki yuksak
intilish bilan yodlash va shu bilan birga yod olinganlarini xotirada yanada mustahkan
saqlab qolish uchun o`yin kontekstida turli o`rinlarda foydalanishda, bir so`z bilan
aytganda, boshlang`ich sinf uchun tilni juda murakkab soha sifatida emas, aksincha keyngi
ta`limda ham muhim va kerakli yordamchi sifatida ko`rsata olishda qo`l keladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Абдуллаева, М. 2024. Возможности учебника “
Guess What
!” в развитии
лексической компетенции учащихся по английскому языку 1
-
2 классов. Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика.
2,
5
(сен.
2024),
36–
45.
DOI:https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss5-pp36-45.
2.
Gross, M. L. (2010). Advergames and the effects of game-product congruity.
Computers in Human Behavior, 26(6), 1259-1265.
3.
Vygotskiy L.S. Bolalikda tasavvur va ijodkorlik. Ittifoq, 1997. S. 72.
4.
Kolkova M.K. Maktabda va universitetda chet tillarini o’rgatish. S
-P., Karo, 2001 yil.
B. 111-119.
5.
Konysheva A.V. Ingliz tilini o’qitishning zamonaviy usullari. Minsk, Tetra Systems,
2003 yil. B. 25-36.
6.
Elkonin D.B. O’yin psixologiyasi. M., 1978. B. 68.
7.
https://izoh.uz/word/o%E2%80%98yin
