Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Using practical test tasks to improve the content of school
chemistry textbooks based on the STEAM approach
Kamoldin GOPIROV
1
Andijan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
15 October 2024
This article focuses on enhancing the content of a school
chemistry textbook through practical test tasks based on the
STEAM approach (Science, Technology, Engineering, Art,
Mathematics). The STEAM model fosters active student
engagement in the educational process while promoting
creative thinking. The article explores aspects such as
conducting practical experiments, problem-solving, developing
original projects, integrating technology, fostering creativity,
and promoting multidisciplinary education. It also highlights
the importance of applying these elements in chemistry lessons.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
practical test tasks,
STEAM approach,
school chemistry textbook,
learning process,
innovative pedagogy,
teaching methodology,
creative thinking,
practical experiments,
problem-solving, author
projects,
technology use,
interdisciplinary approach,
student engagement,
interest in chemistry,
collaboration,
experimentation and
analysis,
ecological problems,
chemical processes,
integration of arts and
science,
role of the teacher.
1
Associate Professor, Department of Chemistry, Andijan State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
299
Amaliy mazmundagi test topshiriqlaridan maktab
kimyo darsligi mazmunini steam yondashuv asosida
takomillashtirishda foydalanish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
amaliy test topshiriqlari,
STEAM yondashuvi,
maktab kimyo darsligi,
ta
’
lim jarayoni,
innovatsion pedagogika,
o‘
qitish metodikasi,
ijodiy fikrlash,
amaliy eksperimentlar,
muammo yechimi,
mualliflik loyihalari,
texnologiyalarni q
o‘
llash,
k
o‘
p fanli yondashuv,
o‘
quvchilar faoliyati,
kimyoga qiziqish,
hamkorlik,
eksperiment va tahlil,
ekologik muammolar,
kimyoviy jarayonlar,
san
’
at va fan integratsiyasi,
o‘
qituvchining roli.
Ushbu maqola amaliy mazmundagi test topshiriqlari orqali
maktab kimyo darsligi mazmunini STEAM (Fan, Texnologiya,
Muhandislik, San’at, Matematika) yondashuvi asosida
takomillashtirishga ba
g‘
ishlangan. STEAM modeli
o‘
quvchilarni
ta’lim jarayonida faol ishtirok etishga va ijodiy fikrlashni
rivojlantirishga undaydi. Maqolada amaliy eksperimentlar,
muammo yechimi, mualliflik loyihalari, texnologiyalarni
integratsiya qilish, ijodiy yondashuv va ko
‘p fanli ta’lim kabi
jihatlar k
o‘
rib chiqiladi hamda ularning kimyo darslarida
q
o‘llanilishi zarurligi ta’kidlanadi.
Использование тестовых заданий практического
содержания для совершенствования содержания
школьного учебника химии на основе подхода STEAM
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
практические тестовые
задания,
STEAM-
подход,
школьный учебник по
химии,
учебный процесс,
инновационная
педагогика,
методика преподавания,
креативное мышление,
практические
эксперименты,
решение проблем,
авторские проекты,
использование
технологий,
междисциплинарный
подход,
активность учащихся,
интерес к химии,
сотрудничество,
эксперименты и анализ,
экологические проблемы,
химические процессы,
интеграция искусства и
науки,
роль учителя.
Данная
статья
посвящена
совершенствованию
содержания школьного учебника химии с помощью
тестовых заданий практической направленности на основе
подхода STEAM (наука, техника, инженерия, искусство,
математика). Модель STEAM стимулирует активное участие
учащихся в образовательном процессе и развитие
творческого мышления. В статье рассматриваются такие
аспекты, как проведение практических экспериментов,
решение задач, разработка авторских
проектов, интеграция
технологий, творческий подход и многопрофильное
обучение. Особое внимание уделяется необходимости
применения этих элементов на уроках химии.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
300
Bugungi kunda
o‘
quv jarayoniga ajratilgan
o‘
quv soatlaridan unumli foydalanish,
uning reglamentiga e’tibor berish, o‘
quvchilarning tegishli mavzular yuzasidan nazariy
bilim va aqliy, amaliy faoliyat k
o‘
nikmalarini faol tarzda, puxta
o‘
rganib,
o‘
zlashtirib
borishlari ta’lim samaradorligini oshirishda
muhim omillardan sanaladi.
Kimyo ta’limida o‘
quvchilarning
o‘
zlashtirayotgan BKMlarni tahlil etib borish, olib
borilayotgan darslarda q
o‘llanilayotgan ta’lim usullarini mavzular va ularning qismlari
b
o‘
yicha t
o‘g‘
ri tanlanganligini aniqlash,
o‘
quvchilarning bilim va k
o‘
nikmalarni
o‘
zlashtirishlarida paydo b
o‘
lgan b
o‘
shliqlarni aniqlash va ularni
o‘
z vaqtida bartaraf
etish maqsadida
o‘
quv jarayonida turli test topshiriqlaridan samarali foydalanib
kelinmoqda [1].
An’anaviy ta’lim tizimida o‘
tilgan mavzular yuzasidan
o‘
quvchilarning
o‘
zlashtirib
borayotgan kimyoviy BKM larni nazorat va tahlil etish, baholash uchun k
o‘
p vaqt
sarflanishi bilan birga, darsdagi aksariyat
o‘
quvchilar k
o‘
p hollarda passiv tinglovchiga
aylanib qolardilar. Bu esa
o‘
z navbatida
o‘
quvchilarning darslarda diqqat-
e’tiborini
jamlab, darsning faol ishtirokchisiga aylanishiga t
o‘
sqinlik qilar edi.
O‘quv jarayonini takomillashtirish, o‘quvchilarning kimyoviy BKMlarini tezkor
nazorat qilish, tahlil etish va baholash, ularning o‘zlashtirilmagan
larini aniqlash va darsning
o‘zida ularni o‘zlashtirilish chora
-
tadbirlarini ko‘rish kabi dolzarb vazifalar yechimi
yuzasidan keyingi yillarda ko‘plab ijobiy ishlar, tadqiqotlar olib borilmoqda. Bular jumlasiga
ko‘p tanlov javobli va kombinatsiyali mustaqi
l ish topshiriqlarini keltirish mumkin.
Mualliflar bunday topshiriqlarni beshta shaklga bo‘lib ko‘rsatishgan [
2]:
Teng nisbatda t
o‘g‘
ri va not
o‘g‘
ri javoblardan iborat test savollari;
Bir-biriga qarama-qarshi tushunchalarni aniqlashga doir test savollari;
T
o‘g‘
ri ketma-ketlikni aniqlashga doir test savollari;
O‘
zaro mos keluvchi tushunchalarni aniqlashga doir test savollari;
Turli rasm va chizmalarni
o‘
qishga doir test savollari.
Ayrim mualliflar esa [3] mavzularni modullarga b
o‘
lib, ularga doir turli shakldagi
test savollari tarzidagi, ma’lumotlarni qayta tiklashga doir, ijodiy savollar tarzidagi,
aralash, ikkita t
o‘g‘
ri javobli, k
o‘
pvariantli ochiq, yopiq test savollarini ishlab chiqish,
bunda ularning ishonchliligi, ehtimoldan t
o‘g‘
ri javob topish hollarini oldini olish, ularni
bajarishda k
o‘
p vaqt sarflamaslik, ularni tekshirishning oqilona usullari yuzasidan
tegishli tavsiyalarni taklif etishgan. Bunday test topshiriqlarini tekshirish va baholash 5,
100 balli sistemada, ularga
o‘
rtacha baho chiqarish, har bir test savoliga uning
mazmunida ifoda etilgan BKMlar sodda yoki murakkabligiga qarab turlicha ballar q
o‘
yish
b
o‘
yicha takliflar berilgan va ular
o‘
quv jarayonida tegishli sinovlardan
o‘
tkazilib,
samaradorligi aniqlangan.
Bizga ma’lu
mki,
o‘
quvchilarning bilish faoliyatini uch tipga b
o‘
lish mumkin [4]:
a) reproduktiv; b) mahsuldor; c) ijodiy
Har bir bilish faoliyatining turi
o‘
ziga xos b
o‘
lib, reproduktiv bilish faoliyati
k
o‘
rinishida
o‘
quvchilar
o‘
qituvchi bajarib k
o‘
rsatgan aqliy va amaliy faoliyatlarni
takroran bajarishadi.
Mahsuldor turdagi bilish faoliyatida
o‘
quvchilar fikrlashga,
o‘
zlashtirilgan BKM
lardan biroz
o‘
zgartirilgan sharoitlarda ham foydalana olish aqliy va amaliy faoliyat
k
o‘
nikmalaridan amalda foydalanadilar.
Ijodiy turdagi bilish faoliyatida esa
o‘
quvchilar berilgan topshiriqni bir necha
usullardan unumli foydalangan holda, qiyosiy tahlil asosida bajarishadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
301
Avval va hozirda amaliyotda q
o‘
llanilayotgan aksariyat
o‘
quv darsliklaridagi test
topshiriqlari
o‘
quvchilarning reproduktiv va mahsuldor turdagi bilish faoliyatiga
moslanganligi aniqlandi [5]. Lekin kimyo darsliklarida berilgan test topshiriqlarida
nazorat qilish va baholash mumkin b
o‘
lgan kimyoviy BKMlar
o‘
quv yili davomida
o‘
zlashtirilishi kerak b
o‘
lganlariga nisbatan ozchilikni tashkil etadi. Kimyo fanidan dars
beruvchi
o‘
qituvchilarining
o‘
z darslarida foydalanish uchun tuzayotgan test
savollarining aksariyat qismi didaktik talablarga t
o‘
liq javob bermayotganligi achinarli
holdir. Ushbu salbiy holatni bartaraf etish maqsadida,
o‘
quvchilarning bilish
faoliyatlarini, fanga b
o‘
lgan qiziqishlarini oshirish, kimyoning amaliy ahamiyatini
k
o‘
rsatib borish, nazariyaning amaliyot, hayot bilan bo
g‘
liqligi tamoyili asosida,
reproduktiv va mahsuldor bilish faol
iyati turidagi qiziqarli ma’lumotlardan unumli
foydalangan holda 7-sinf kimyo
o‘
quv dasturining har bir mavzusi b
o‘
yicha test
topshiriqlari ishlab chiqildi va amaliyotda sinovdan
o‘
tkazildi. Mazkur test topshiriqlari
o‘
quvchilarning kimyo faniga b
o‘
lgan qiziqishlarining ortishida muhim ahamiyat kasb
etib, ulardan
o‘
quvchilarning uy vazifalari bajarilishini nazorat qilishda, kimyoviy BKM
larni baholash va
o‘
zlashtirish davomida paydo b
o‘
lgan b
o‘
shliqlarni aniqlash va ularni
bartaraf etish maqsadida foydalanish mumkin.
Quyida “Atom
-
molekulyar ta’limot. Atom va molekulalarning realligi. Kimyoviy
element. Kimyoviy belgi” mavzusida aks ettirilgan atom
-
molekulyar ta’limot, atom,
molekula, ularning
o‘
lchamlari, diffuziya, broun harakati, kimyoviy element, ularning
nomlari, kimyoviy belgi, formula yuzasidan kimyoviy bilim va k
o‘
nikmalarni turli
qiziqarli ma’lumotlar asosida, o‘
quvchilarni mazkur tushunchalarni
o‘
zlashtirishga
b
o‘
lgan qiziqishlarini oshirish, ularning dunyoqarashlarini kengaytirishga doir test
topshiriqlari namunasini keltiramiz:
1. Yerdagi barcha birikmalarning elektron va yadrolari zich massaga yi
g‘
ilsa, 0,8
km diametrli shar hosil b
o‘
lib, uning o
g‘
irligi Yer shari o
g‘
irligiga teng b
o‘
lar edi. Atomga
berilgan t
o‘g‘ri ta’rifni aniqlang.
A. Atom
–
elektroneytral zarracha
B. Atom
–
b
o‘
linmas zarracha
C. Atom
–
proton, elektron va neytronlardan iborat elektroneytral zarracha
D. T
o‘g‘
ri javob y
o‘
q
2. 1 m
3
vodorod molekulalarini ipga marjon holida tizib chiqish imkoni b
o‘
lganida,
bu marjon bilan yer sharini 300 marta
o‘
rab chiqish mumkin b
o‘
lar edi. Molekula nima?
A. Molekula
–
moddaning kimyoviy xossalarini namoyon etuvchi eng kichik zarra
B. Molekula
–
atomlardan iborat
C. Molekula
–
kimyoviy hodisalarda saqlanib qoluvchi zarracha
D. Molekula
–
b
o‘
linmas zarracha
3. Piyolaga solingan qand b
o‘lagi erigach, uning shirin ta’mi suvning barcha
qismida bir ozdan s
o‘
ng bir xil b
o‘
lib qoladi. Bu atom va molekulalarning t
o‘
xtovsiz
harakati tufaylidir. Ushbu harakat qanday harakat va bu hodisa qanday hodisa deyiladi?
A. Molekulalar harakati, sintez
B. Broun harakati, diffuziya
C. Atomlar harakati, osmos
D. Mikrozarralar harakati, fotosintez
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
302
4. Shunday kimyoviy elementlar borki, ularning nomi ikki element nomini
anglatadi. Masalan, platina s
o‘zi ispancha “Plata” –
kumush s
o‘
zidan olingan b
o‘
lib,
kumush ma’nosini anglatadi. Kimyoviy element nima?
A. Atomlarning muayan turi
B. Molekulalarning muayan turi
C. Eng kichik zarracha
D. T
o‘g‘
ri javob y
o‘
q
5. Oshxonada yopilmay qolgan gaz j
o‘
mragidan chiqayotgan gaz hidini qaysi
jarayon orqali bilib olamiz?
A. Diffuziya
B. Broun harakati
C. Gazning havo molekulalari orasida bir tekis tarqalishi
D. Barcha javoblar t
o‘g‘
ri
Bunday test topshiriqlari asosida
o‘
quvchilarning mavzu b
o‘
yicha
o‘
zlashtirgan
kimyoviy bilim va k
o‘
nikmalarini aniqlash mumkin. Didaktika talablariga k
o‘
ra har
qanday bilish jarayoni uchun topshiriqlarni ishlab chiqishda quyidagi bir qator talablarga
rioya etilishi kerak.
1. Osondan murakkabga
2. Tushunish osonligi
3. K
o‘
p vaqt talab etmasligi
4. Samaradorlik
5. Qiziqarlilik
Ushbu test topshiriqlarini ishlab chiqishda ham yuqoridagi talablarga rioya etgan
holda mavzular b
o‘yicha tushunchalarning aks etilishiga e’tibor berildi. Shu bilan bir
qatorda ushbu savollarning qiziqarlilik xususiyatlari
o‘
quv yili davomida asta-sekin
kamaytirilib, kundalik turmushda, hayotda k
o‘
p bor duch kelinadigan moddalar
ishtirokidagi jarayonlarga k
o‘proq e’tibor berildi, chunki o‘
quv yili davomida
o‘
quvchilar
kimyoviy BKM larning borgan sari k
o‘
proq qismini
o‘
zlashtirib, ulardan tayanch bilimlar
va aqliy, amaliy faoliyat k
o‘
nikmalari tarzida unumli foydalanishlari mumkin. Quyida
ayrim darslik mavzulari uchun tuzilgan test topshiriqlaridan namunalar keltiramiz:
2§. O‘
zb
е
kistonda kimyo olimlarining kimyo faniga q
o‘
shgan hissalari
1. Atoqli olim O.S. Sodiqov qaysi yili D.I. M
е
nd
е
l
ее
v nomidagi oltin m
е
dal bilan
taqdirlangan?
A. 1980
B. 1986
C. 1985
D. 1970
2. Qaysi olim Xalqaro Oliy maktab Fanlar akad
е
miyasining akad
е
migi unvoniga
sazovor b
o‘
lgan?
A. Mirkomilov T.M.
B. Toshp
o‘
latov Yu.T.
C. Parpi
е
v N.A.
D. Mahsumov A.G.
3. Kimyo fanlari tizimidagi yangi ixtisoslik qaysi yili kimlar tomonidan asoslab
b
е
rildi?
A. 1990-yili N.X. T
o‘xtaboеv, Sh.M.
Mirkomilov
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
303
B. 1997-yili I.R.
Asqarov, T.T. Risqiеv
C. 1992-yili O. Qulimov, V.U. Abdu
g‘aniеv
D. 1993-yili G.X. Hamroqulov, A.A. Ibragimov
4. Qaysi olim paxta
sеllyulozasi yo‘
nalishi b
o‘
yicha ilmiy maktab yaratgan?
A. Abduvahobov A.A.
B. Asqarov M.A.
C. Toshp
o‘
latov Yu.T.
D. Parpi
е
v N.A.
5. Kimyoviy tuzilish nazariyasining mikrozarrachalar asosidagi zamonaviy
talqinini kim taklif etgan?
A. Yunusov S.Yu.
B. Mahsumov A.G.
C. Solihov Sh.I.
D. Yusupb
е
kov N.R.
4§. Atom
-mol
е
kulyar ta'limot. Atom va mol
е
kulalarning r
е
alligi. Kimyoviy
el
е
m
е
nt. Kimyoviy b
е
lgi
1. Yerdagi barcha birikmalarning el
е
ktron va yadrolari zich massaga yi
g‘
ilsa,
0,8 km diam
е
trli shar hosil b
o‘
lib, uning o
g‘
irligi
Е
r shari o
g‘
irligiga t
е
ng b
o‘
lar edi.
Atomga b
е
rilgan t
o‘g‘
ri ta
’
rifni aniqlang.
A. Atom
–
el
е
ktron
е
ytral zarracha
B. Atom
–
b
o‘
linmas zarracha
C. Atom
–
proton, el
е
ktron va n
е
ytronlardan iborat el
е
ktron
е
ytral zarracha
D. T
o‘g‘
ri javob y
o‘
q
2. 1m
3
vodoroddagi mol
е
kulalarni ipga marjon holida tizib chiqilsa, bu marjon
bilan y
е
r sharini 300 marta
o‘
rab chiqish mumkin b
o‘
lar edi. Mol
е
kula nima?
A. Mol
е
kula
–
moddaning kimyoviy xossalarini namoyon etuvchi eng kichik zarra
B. Mol
е
kula
–
atomlardan iborat
C. Mol
е
kula
–
kimyoviy va fizikaviy hodisalarda saqlanib qoluvchi zarracha
D. A, B, C javoblar t
o‘g‘
ri
3. Piyolaga solingan qand b
o‘
lagi erigach, uning shirin ta'mi suvning barcha
qismida bir ozdan s
o‘
ng bir xil b
o‘
lib holadi. Bu atom va mol
е
kulalarning t
o‘
xtovsiz
harakati tufaylidir. Ushbu harakat qanday harakat va bu hodisa qanday hodisa deyiladi?
A. Mol
е
kulalar harakati, sint
е
z
B. Broun harakati, diffuziya
C. Atomlar harakati, osmos
D. Mikrozarralar harakati, fotosint
е
z
4. Shunday kimyoviy el
е
m
е
ntlar borki, ularning nomi ikki el
е
m
е
nt nomini
anglatadi. Masalan, platina s
o‘zi ispancha “Plata” –
kumush s
o‘
zidan olingan b
o‘
lib,
kumush ma
’
nosini anglatadi. Kimyoviy el
е
m
е
nt nima?
A. Atomlarning muayyan turi
B. Mol
е
kulalarning muayan turi
C. Eng kichik zarracha
D. T
o‘g‘
ri javob y
o‘
q
5. Oshxonada yopilmay qolgan gaz j
o‘
mragidan chiqayotgan gaz hidini qaysi
jarayon orqali bilib olamiz?
A. Diffuziya
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
304
B. Broun harakati
C. Gazning havo mol
е
kulalari orasida bir t
е
kis tarqalishi
D. Barcha javoblar t
o‘g‘
ri
18§. Avogadro qonuni. Molyar hajm
1. Avogadro qonuni kim tomonidan va qachon kashf etilgan?
A. J. Prust, 1799-yilda
B. A. Avogadro, 1811-yilda
C. J. Dalton, 1803-yilda
D. M. Lomonosov, 1748-yilda
2. Oddiy gazsimon modda radonning mol
е
kulyar massasi 222 b
o‘
lib, u vodoroddan
111 marta y
е
ngildir. Gaz moddalar uchun qaysi qonun kashf etilgan?
A. Tarkibning doimiylik qonuni
B. Ekvival
е
ntlar qonuni
C. Avogadro qonuni
D. Barchasi t
o‘g‘
ri
3. Moddaning molyar hajmi qaysi formula yordamida hisoblanadi?
A.
V
V
m
=
B.
M
V
=
C.
2
1
2
1
n
n
c
c
+
+
=
D.
v
M
=
4. Avogadro doimiysi, molyar massa va zichlik kattaliklari
o‘
rtasidagi bo
g‘
liqlikdan
foydalanib, qanday kattalik k
е
ltirib chihariladi?
A. Atomar hajm
B. Molyar hajm
C. Ekvival
е
nt hajm
D. Barcha javoblar t
o‘g‘
ri
5. Qanday sharoitda Avogadro qonuni
o‘
z kuchini y
o‘
qotadi?
A. Quyi qarorat, yuqori bosimda
B. Yuqori bosim va qaroratda
C. Quyi qarorat va past bosimda
D. Yuqori qarorat va bosimda
6. Quyidagi gazsimon modda CO
2
ning molyar massasi, miqdori, n.sh.da
egallaydigan molyar hajmi t
o‘g‘
ri k
o‘
rsatilgan qatorni b
е
lgilang.
A. 44 gr, 0,5 mol, 33,6 l
B. 22 gr, 0,5 mol, 11,2 l
C. 44 gr, 1 mol, 22,4 l
D. Bu modda n.sh.da gazsimon emas
28§. Vodorod –
oddiy modda. Uning formulasi va molyar massasi.
Vodorodning fizik va kimyoviy xossalari
1. Yuqori qaroratda mol
е
kulyar holdagi vodorodni biron idishda saqlab b
o‘
lmaydi,
chunki u osongina idish d
е
vorlaridan sizib
o‘
tib k
е
ta oladi. Buning uchun Dyuar idishidan
foydalaniladi (t
е
rmos tuzilishiga
o‘
xshaydi). Mol
е
kulyar vodorodning faolligi qandayligini
aniqlang.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
305
A. Faol
B. Atomar vodorodga nisbatan faol
S. Atomar vodorodga nisbatan faol emas
D. T
o‘g‘
ri javob y
o‘
q
2. Vodorodning oltingugurt bilan hosil qilgan birikmasi aynib qolgan tuxum hidi
k
е
luvchi modda b
o‘
lib, u k
o‘
p miqdorda axlatxonalarda, organik moddalar chirishi
natijasida hosil b
o‘
ladi. Uning m
е
talmaslar bilan hosil qilgan birikmalari...
A. Uchuvchan emas
B. Suyuq
S. Uchuvchan
D. Qattiq
3. Vodorod suyuq holda ham jahondagi eng y
е
ngil suyuqlik hisoblanadi. Uning
1 litri atigi 70 gr k
е
ladi. Uning kislorod bilan 2:1 nisbatdagi aralashmasi ifodalangan
qatorni aniqlang.
A. H
2
+O
2
B. 2H
2
+ O
2
S. 2H
2
+ 2O
2
D. 3H
2
+ O
2
4. 1 hajm palladiyda 800 hajm vodorod erishi mumkin. Vodorod ishqoriy m
е
tallar
(Na, K, Li va boshqalar) bilan ta
’
sirlashib...
A. Uchuvchan birikmalar hosil qiladi
B. Tuzsimon moddalar hosil qiladi
S. Gidridlar hosil qiladi
D. B, S javoblar t
o‘g‘
ri
5. Atomar vodorod azot bilan...
A. Xona qaroratida ta
’
sirlashadi
B. Yuqori bosim va qaroratda ta
’
sirlashadi
S. Yuqori bosimda ta
’
sirlashadi
D. Past qaroratda ta
’
sirlashadi
6. Vodorod yordamida m
е
tallarni ularning kislorodli birikmalaridan ajratib olish
usuliga gidrom
е
tallurgiya d
е
yiladi. Vodorod qanday sharoitlarda bu birikmalar bilan
ta'sirlashadi?
A. Xona qaroratida
B. Past qaroratda
S. Yuqori qaroratda
D. Birikmani suyuqlanish qaroratida
7. K
o‘
pchilik moddalar qizdirilganida ham ma
’
lum miqdor suv saqlab holadi.
Bu suv bo
g‘
langan suv, bunday suv tutgan moddalar esa...
A. Kristallogidratlar d
е
yiladi
B. Kristallar d
е
yiladi
S. Gigroskopik moddalar d
е
yiladi
D. T
o‘g‘
ri javob y
o‘
q
8. Suvning kimyoviy xossalarini ifodalovchi qatorni aniqlang.
A. 2Mg + O
2
= 2MgO
B. H
2
+ Cl
2
= 2HCl
S. Fe + H
2
SO
4
= FeSO
4
+ H
2
D. CaO + H
2
O = Ca(OH)
2
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
306
9. Suv qaysi m
е
tallar bilan shiddatli reaksiyaga kirishadi?
A. K, Cu, Fe, Ca
B. K, Na, Li, Ca
S. Cu, Fe, Al, Ca
D. Na, Cu, Fe, Li
Olib borilgan shakllantiruvchi tajribalar natijasida
o‘
quvchilarning bilish faoliyatini
samarali tashkil etish,
o‘
quv soatlaridan unumli foydalanish orqali yangi kimyoviy
bilimlarni
o‘
rganish, ularni turli mustaqil ishlar yordamida takrorlash va mustahkamlab
borish ishlariga e’tiborni ko‘proq qaratish kimyo ta’limi samaradorligini oshirishi
aniqlandi. Mualliflar [9] tomonidan taklif etilgan turli shakldagi test topshiriqlari
o‘
z
mazmuni va tuzilishi jihatidan ta’lim talablariga javob bergani holda
, ular mazmunida
nazariyaning amaliyot, hayot bilan bo
g‘
liqligi tamoyili, STEAM yondashuv, fanlararo
integratsiya aksariyat hollarda inobatga olinmaganligi aniqlandi.
O‘
quvchilarning 7-sinf kimyo
o‘
quv kursi b
o‘
yicha
o‘
zlashtirgan umumlashgan
bilimlari negizida kimyoviy bilim, k
o‘
nikma va malakalar b
o‘
lishini hisobga olgan holda
o‘
tkazilgan tahlillar shuni k
o‘
rsatdiki, eksperimental sinflarda nazorat sinflariga nisbatan
“a’lo” va “yaxshi” baholarning ulushi 17%ga ortgan 1
-jadvalga qarang).
1-jadval
O‘
quvchilar bilim darajalarining
o‘
zgarish dinamikasi
Baholar
Tajriba sinflari
Nazorat sinflari
Dastlabki
bosqichda
So‘nggi
bosqichda
Dastlabki
bosqichda
So‘nggi
bosqichda
a’lo
25
29,07
36
41,86
21
25
26
30,95
yaxshi
32
37,21
39
45,35
28
33,33
33
39,28
qoniqarli
27
31,39
9
10,65
31
36,90
23
27,38
qoniqarsiz
2
2,32
2
2,32
4
4,76
2
2,38
Jami
o‘quvchilar
soni
86
100% 86
100%
84 100% 84 100%
Mazkur ta’lim tamoyili asosida test topshiriqlarini ishlab chiqish va o‘
quv
jarayonida ularni sinovdan
o‘
tkazish natijasida
o‘
quv soatlari vaqtini tejash,
o‘
quvchilarning yangi mavzularni
o‘
rganish davomida
o‘
zlashtirilayotgan kimyoviy
BKMlarni nazorat va tahlil etib borish orqali aniqlangan BKM lardagi b
o‘
shliqlarni
bartaraf etish choralarini k
o‘
rish imkoniyati yaratildi. Shu bilan birga,
o‘
quvchilarning
mazkur topshiriqlarni bajarishga b
o‘
lgan qiziqishi hamda ularni mustaqil yechishga doir
intilishlarining oshganligi sababli berilgan topshiriqlarga ehtimoldan t
o‘g‘
ri javob topish,
boshqalardan k
o‘
chirib olish kabi salbiy holatlarning oldini olishga qaratilgan ishlarni
tashkil etish imkoni yaratildi.
O‘
quvchilarning tegishli mavzular yuzasidan kimyoviy
BKMlarni bunday tarzda nazorat, tahlil etish orqali
o‘
quv jarayoni samaradorligini
oshirish, berilgan mavzulardagi kimyoviy BKMlarni sifatli
o‘
zlashtirish imkoni yaratildi.
Ushbu test topshiriqlarini ishlab chiqishda ham yuqoridagi talablarga rioya etgan
holda mavzular b
o‘yicha tushunchalarning aks etilishiga e’tibor berildi. Shu bilan bir
qatorda ushbu savollarning qiziqarlilik xususiyatlari
o‘
quv yili davomida asta-sekin
kamaytirilib, kundalik turmushda, hayotda k
o‘
p bor duch kelinadigan moddalar
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
307
ishtirokidagi jarayonlarga k
o‘proq e’tibor berildi, chunki o‘
quv yili davomida
o‘
quvchilar
kimyoviy BKM larning borgan sari k
o‘
proq qismini
o‘
zlashtirib, ulardan tayanch bilimlar
va aqliy, amaliy faoliyat k
o‘
nikmalari tarzida unumli foydalanishlari mumkin.
Mazkur ta’lim tamoyili asosida test topshiriqlarini ishlab chiqish va o‘
quv
jarayonida ularni sinovdan
o‘
tkazish natijasida
o‘
quv soatlari vaqtini tejash,
o‘
quvchilarning yangi mavzularni
o‘
rganish davomida
o‘
zlashtirilayotgan kimyoviy
BKMlarni nazorat va tahlil etib borish orqali aniqlangan BKM lardagi b
o‘
shliqlarni
bartaraf etish choralarini k
o‘
rish imkoniyati yaratildi. Shu bilan birga,
o‘
quvchilarning
mazkur topshiriqlarni bajarishga b
o‘
lgan qiziqishi hamda ularni mustaqil yechishga doir
intilishlarining oshganligi sababli berilgan topshiriqlarga ehtimoldan t
o‘g‘
ri javob topish,
boshqalardan k
o‘
chirib olish kabi salbiy holatlarning oldini olishga qaratilgan ishlarni
tashkil etish imkoni yaratildi.
O‘
quvchilarning tegishli mavzular yuzasidan kimyoviy
BKMlarni bunday tarzda nazorat, tahlil etish orqali
o‘
quv jarayoni samaradorligini
oshirish, berilgan mavzulardagi kimyoviy BKMlarni sifatli
o‘
zlashtirish imkoni yaratildi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI:
1.
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF
–
60-son
“
2022
–
2026-yillarga m
o‘
ljallangan Yangi
O‘
zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
t
o‘g‘
risida
”
gi Farmoni.
2.
Mavlonov O.M. Mustaqil bilim olish va bilimni baholashning k
o‘
p axborotli test
uslubi.
–
T.: Universitet, 1995.
–
24 b.
3.
Беляева А.П. Интегративная теория и практика многоуровневого
непрерывного профессионального образования. –
СПБ.: ИПТО РАО, 2002.
-
192 с.
4.
Иванова Р.Г. Урок химии в средней школе. –
М.: Педагогика, 1974. –
88 с.
5.
Чернобельская Г.М. Методика обучения химии в средней школе. –
М.:
Владос, 2000. –
333 с
6.
Nishonov M., Teshaboyev S. Anorganik kimyo. 7-sinf
o‘
quvchilari uchun darslik.
–
T.:
O‘
qituvchi, 2000.
–
173 b.
7.
Asqarov I.R., T
o‘
xtaboev N.H.,
G‘
opirov K.
G‘
. Kimyo. 7-sinf
o‘
quvchilari uchun
darslik.
–
T.: Sharq, 2005.
–
158 b.
8.
A.M. Jumanov. Inter-subject communications in the teaching of chemistry in the
preparation of a future biology teachers. / Acamemicia. An Internatoin Multidisciplinary
Research journal.
–
Affiliated to Kurukshetry Universitu, Kurukshetra. India.
2020.Volume 10 Issue 6.
–
pp.585-590.
9.
Грабарь М.И., Краснянская К.А. Применение математической статистики
в педагогических исследованиях. Непараметрические усулы. –
М.: Педагогика,
1977.
–
136 с.
