Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Creative aspects of pedagogical development: scientific
and theoretical perspectives yesterday and today
Sanobar DJUMAYEVA
1
, Umidjon KODIROV
2
Олийгох (Cambria Math
-11)
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2024
Received in revised form
15 October 2024
Accepted 25 October 2024
Available online
25 December 2024
This article discusses the role and significance of creative
pedagogy in the system of social sciences and educational
practice, as well as the pedagogical conditions for implementing
the creative approach to teaching individuals in the process of
lifelong education.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
creativity,
development of creativity,
factors hindering the
development of creativity,
creative potential,
pedagogical creativity,
teacher’s creative potential,
structural foundations and
principles of creative
potential,
criteria defining the
teacher’s creative potential.
Kreativ pedagogikani rivojlantirishning ilmiy-nazariy
jihatlari: kecha va bugun
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
kreativlik,
kreativlikni rivojlantirish,
kreativlikni rivojlantirishga
to‘sqinlik qiluvchi omillar,
ijodiy salohiyat,
pedagogik kreativlik,
o‘qituvchining kreativ
Mazkur maqolada kreativ pedagogikaning ijtimoiy fanlar
tizimi va ta’lim amaliyotidagi o‘rni va ahamiyati, shuningdek,
uzluksiz ta’lim jarayonida shaxsni o‘qitishning ijodiy
yo‘nalishini amalga oshirishning pedagogik shartlari to‘g‘risida
fikrlar yuritiladi.
1
Scientific Supervisor. Associate Professor, PhD, Department of General Pedagogy, Tashkent State Pedagogical
University named after Nizami.
2
Master's Student, Theory and History of Pedagogy, Tashkent State Pedagogical University named after Nizami.
E-mail: Umidqodir110@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
258
salohiyati,
kreativ salohiyatning
tarkibiy asoslari va
tamoyillari,
o‘qituvchining kreativ
salohiyatini belgilovchi
mezonlar.
Креативные аспекты развития педагогики: научно
-
теоретические аспекты вчера и сегодня
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
креативность,
развитие креативности,
факторы,
препятствующие
развитию креативности,
творческий потенциал,
педагогическая
креативность,
креативный потенциал
педагога,
структурные основы и
принципы креативного
потенциала,
критерии,
определяющие
креативный потенциал
педагога.
В данной статье обсуждается место и значение
креативной педагогики в системе социальных наук и
образовательной практике, а также педагогические
условия реализации творческой направленности обучения
личности в процессе непрерывного образования.
KIRISH
Kreativ pedagogika
–
bu ta’lim jarayonida ijodkorlik va innovatsion
yondashuvlarni qo‘llashni nazarda tutuvchi usul. Bu
metodologiya o
‘
quvchilarning
fikrlash qobiliyatini rivojlantirish, ularni ijodiy fikrlashga rag
‘
batlantirish va ta
’
lim
jarayonini qiziqarli va samarali qilishga qaratilgan.
Kreativ pedagogikada quyidagi asosiy tamoyillar mavjud:
ijodkorlikni rag‘batlantirish. O‘quvchilarning ijodiy fikrlash qobiliyatini
rivojlantirish uchun turli xil faoliyatlar, o‘yinlar va muammolarni hal qilish vazifalari
beriladi.
Innovatsion yondashuvlar. Ta’lim jarayonida yangi texnologiyalar va metodlarni
qo‘llash, o‘quvchilarni zamonaviy bilimlar bilan tanishtirish.
Hamkorlik va jamoaviy ish. O‘quvchilar o‘rtasida hamkorlikni rag‘batlantirish,
guruhda ishlash va bir-birida
n o‘rganish imkoniyatlarini yaratish.
Shaxsiylashtirilgan ta’lim. Har bir o‘quvchining individual xususiyatlarini inobatga
olish va ularning qiziqishlariga mos ta’lim berish.
Fikr almashish va muhokama. O‘quvchilarga o‘z fikrlarini ifoda etish, bahs
-munozara
qilish imkoniyatini berish orqali ularning muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Kreativ pedagogika ta’lim sifatini oshirish va o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishini
qo‘llab
-quvvatlash maqsadida muhim ahamiyatga ega
.
Bugungi globallashuv kuchaygan
davrda har qaysi jamiyat kreativ shaxslarga ehtiyoj sezadi. Bu tabiiy hol albatta. Chunki
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
259
dunyoda har daqiqada sodir bo‘layotgan o‘zgarishlar shuni taqozo qilmoqda. Shu
munosabat bilan turli soha olimlarining e’tibori pedagogik jarayon sharoitida
talaba
shaxsining kreativ salohiyatini ochish va rivojlantirish muammosiga qaratilgan. Demak,
zamonaviy ta’lim muassasalarida pedagogik jarayonni tashkil etishning yangi
paradigmatik asoslarini ishlab chiqish zarurati tug‘iladi va bu esa pedagogikaning ya
ngi
innovatsion yo‘nalishi ya’ni kreativ pedagogikaga murojaat qilishga imkoniyat yaratadi.
Kreativ pedagogika muammolari yaxlit pedagogik nazariya va boshqa ijtimoiy fanlar
tizimida: pedagogika tarixi va ta’lim falsafasi, umumiy va kasbiy pedagogika va
ps
ixologiya, o‘qitish va tarbiyalash usullari va texnologiyalari, kasbiy etika va
boshqalarda ko‘rib chiqiladi. Doimiy o‘zgarib turadigan tashqi va ichki dunyo, ijtimoiy
-
iqtisodiy sharoitlar va faoliyat mazmuniga mos keladigan kreativ shaxsning shakllanishi
va rivojlanishi inson ontogenezining butun davri
–
tug‘ilishdan to umrining oxirigacha
davomiylik, uzluksizlik va qamrab olishni talab qiladi. Mahalliy pedagogikada shaxsning
kasbiy va ijodiy salohiyatini shakllantirish va rivojlantirish asosida uning kasbiy va ijodiy
faoliyati tajribasini shakllantirish va rivojlantirish bo‘yicha tadqiqotlar deyarli yo‘q.
An’anaviy professional tajriba bilim, ko‘nikma va malakalarning birlashuvi sifatida
aniqlanadi. Bu faoliyatni o‘zlashtirish jarayonida tajribaning shakllanishi o‘z
-
o‘zidan sodir
bo‘lishini anglatadi. Ijodiy faoliyat tajribasini o‘rganish masalasi umuman ko‘tarilmaydi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Kreativlik
–
bu yangi va original g‘oyalar yaratish, muammolarni noodatiy yo‘llar
bilan hal qilish, mavjud
resurslardan yangicha foydalanish kabi qobiliyatlarni o‘z ichiga
oladi. Bu faqat san’at yoki dizayn sohalariga xos bo‘lib qolmay, kundalik hayotda ham,
masalan, ish yoki ta’limda yangi yondashuvlar ishlab chiqishda qo‘llaniladi.
Kreativlikning asosiy jihatlari quyidagilardan iborat:
–
original g‘oyalar: yangi yoki ilgari hech kim tomonidan sinab ko‘rilmagan
fikrlarni ishlab chiqish.
Muammolarni hal qilish: kundalik hayotdagi yoki professional vazifalardagi
muammolarga yangi, samarali yechimlar topish.
Fikrl
ashda erkinlik: kognitiv cheklovlardan, an’anaviy yondashuvlar va normativ
qoidalardan ozod bo‘lib, noan’anaviy fikrlarni ishlab chiqish.
Turli sohalararo integratsiya: bir necha turli soha yoki bilimlarni birlashtirib, yangi
qarashlar yoki g‘oyalar hosil
qilish.
Kreativlik nafaqat san’atda, balki texnologiya, ilm
-fan, biznes va hatto kundalik
hayotda ham muhim ahamiyatga ega. Yangi g‘oyalar va yondashuvlar yaratish orqali
rivojlanish, innovatsiya va o‘zgarishlarga erishiladi. Kreativlik nima? Amerikalik ps
ixolog
Avraam Maslouning fikricha, bu har bir kishiga xos bo‘lgan, lekin mavjud tarbiya, ta’lim
va ijtimoiy amaliyot tizimi ta’sirida ko‘pchilik tomonidan yo‘qolgan ijodiy yo‘nalishdir.
Kreativlik qobiliyati “Xudoning in’omi” va shuning uchun kreativlikni o‘rgatish mumkin
emas degan ancha keng tarqalgan fikrdan farqli o‘laroq, M.M.
Zinovkina boshqacha
yondashuvga ishora qiladi. Texnologiya va ixtirolar tarixini o‘rganish, atoqli olim va
ixtirochilarning ijodiy hayoti tahlili shuni ko‘rsatadiki, ularning barchasi yuqori (o‘z davri
uchun) fundamental bilimlar bilan bir qatorda maxsus bilimlar ombori yoki algoritmik
fikrlash, shuningdek, ma’lum bilimlar, shu jumladan evristik usullar va texnikalarga ega
bo‘lishgan. Ingliz psixologi E.P.
Torrens kreativlikning quyidagi jihatlarini ilgari surgan:
–
muammo yoki ilmiy farazlarni ilgari surish;
–
taxminlarni tekshirish va o‘zgartirish;
–
qaror natijalarini shakllantirish asosida muammoni aniqlash;
–
muammoni hal qilishda
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
260
bilim va amaliy harakatlarning o‘zaro qarama
-qarshiligiga nisbatan sezgirlikni ifodalash.
Lotinchada “kreativlik” tushunchasi quyidagicha. “Creatio” –
“yaratish”, “ijodkor” –
“yaratuvchi”, degan ma’nolarni anglatadi, lekin mohiyatan bu tushuncha insonning ijodiy
qobiliyatining namoyon bo‘lishidir. Ijo
dkor shaxslar
–
bu rassomlar, haykaltaroshlar,
yozuvchilar, shoirlar, fotosuratchilar
–
turli xil ijod turlarida o‘z qobiliyatlarini amalga
oshiradigan odamlar. Ijodkorlik, qoida tariqasida, ishbilarmonlarga xos xususiyatdir:
dizaynerlar, reklama beruvchilar, marketologlar, brend-menejerlar va boshqalar. Kasbiy
va ijodiy faoliyatni faol o‘zlashtirish, uni samarali amalga oshirish nafaqat ko‘nikma va
ko‘nikmalarni rivojlantirish va integratsiyalashuvini, kasbiy ishni bajarishning individual
uslublari va usul
larini ishlab chiqishni, balki kasbiy ijod metodologiyasini o‘zlashtirishni,
ijodiy fikrlashni rivojlantirishni va o‘z ichiga oladi. Ijodiy shaxsning shakllanishini amalga
oshirilgan ijodiy faoliyatga va olingan ijodiy natijalarga mos keladigan shaxsning
s
hakllanishi va rivojlanishi deb ta’riflash mumkin. Bu jarayonning sur'ati va
trayektoriyasi biologik va ijtimoiy omillar, shaxsning o‘z faoliyati va ijodiy fazilatlari,
shuningdek, sharoitlar, hayotiy voqealar va kasbiy jihatdan aniqlangan omillar bilan
be
lgilanadi. Ijodkor shaxsni shakllantirish va ijodiy ta’lim o‘rtasida yaqin bog‘liqlik
mavjuddir. Asosiy qism. Ijod madaniyat singari, inson hayotiga, demak, ta’lim tizimiga
ham kirib borishi kerak. Binobarin, ijodiy pedagogikaning ijtimoiy fanlari tizimida
ya’ni
pedagogikaning yangi tarmog‘i sifatida rivojlanishi uchun qator shart
-sharoitlar mavjud.
Kreativ pedagogika
–
bu ijodiy ta’lim fani va san’atidir. Bu pedagogikaning majburlash
pedagogikasi, hamkorlik pedagogikasi, tanqidiy pedagogika kabi pedagogika turlariga
qarama-
qarshi bo‘lgan pedagogikaning bir turi hisoblanadi. Kreativ pedagogika
o‘quvchilarni ijodiy fikrlashga, kelajagini yaratuvchisi bo‘lishga o‘rgatadi. Kreativ
pedagogika, har qanday fanga, xoh matematika, xoh fizika, xoh tillar, xoh iqtisod
bo‘lsin,
qo‘llanilish mumkin bo‘lgan pedagogikadir. Ma’lum darajada aytish mumkinki, uning
metodologiyasi o‘qitish va o‘rganish jarayonini o‘zgartiradi. Rivojlangan kreativlik shaxs
ijodkorligining muhim tarkibiy qismidir. U shaxsning kognitiv maqsadga erishish,
boshlangan ijodiy ishni davom ettirish, bilish faoliyatidagi qiyinchiliklarni bartaraf etish,
aqliy harakatlarni rejalashtirish, maqsadga erishish variantlari va usullarini izlash
istagida ifodalanadi; Shuningdek shaxsda stenik tuyg‘ular (kognitiv
va ijodiy faoliyatdan
quvonch hissi, ixtirolar jarayonida qiyinchiliklarni yengishga tayyorlik, kognitiv yoki
ijodiy maqsadga erishishdan g‘ururlanish, biror narsa o‘ylab topish imkoniyatidan
zavqlanish, ijodiy ish boshlanishidagi optimistik faollik, uning ijobiy natijasini kutish,
muvaffaqiyatsizliklar holatida xotirjamlik va boshqalar) ham hosil bo‘ladi. Inson aql
-
zakovati sohasidagi mutaxassislar ijodiy jarayonni ta’minlash uchun konvergent
(mantiqiy, ketma-ket, chiziqli) va divergent (yaxlit, intuitiv, aloqador) tafakkurning
kombinatsiyasi zarur deb hisoblaydilar. Tafakkur xususiyatlarining bunday
kombinatsiyasi natijasi ongning ravonligi va moslashuvchanligi, shuningdek, o‘ziga
xoslik, hukmning aniqligi bilan uyg‘unlikda namoyon bo‘ladi. Pedagogik jaray
onda
ijodkorlikni rivojlantirish uchun shaxs salohiyatini oshirishga, ijodiy faolligini oshirishga
yordam beradigan o‘qitish metodlari va texnologiyalaridan foydalanish zarur. Ushbu
texnologiyalar shaxsning o‘zini o‘zi qadrlashni shakllantirishga, o‘z imko
niyatlariga
bo‘lgan ishonchni oshirishga va voqelik bilan adekvat aloqada bo‘lishga to‘sqinlik
qiladigan psixologik qiyinchiliklarni rivojlanishiga yordam beradi. Zamonaviy ta’lim
tizimida o‘qituvchi faoliyatining ustuvor yo‘nalishi. Muloqotning dialogik u
sullariga,
еchimni birgalikda izlashga va turli ijodiy faoliyatga beriladi. Bularning barchasi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
261
o‘qitishning interfaol usullarini qo‘llash orqali amalga oshiriladi. Interfaol ta’lim
jarayonida o‘quvchilar tanqidiy fikrlashni, vaziyat va tegishli ma’lumotlar
ni tahlil qilish
asosida murakkab masalalarni yеchishni, muqobil fikrlarni topishni, puxta o‘ylangan
qarorlar qabul qilishni, muhokamalarda qatnashishni o‘rganadilar. Buning uchun darslar
juftlik va guruh usullari asosida tashkil etiladi, ilmiy-tadqiqot lo
yihalari, rolli o‘yinlar
qo‘llaniladi. Kreativlikni rivojlantirishning nazariy va amaliy asoslarini tahlil qilish
natijalari bo‘lajak o‘qituvchining pedagogik amaliyot davridagi kreativligini
rivojlantirishning tarkibiy-funksional modeli tamoyillarini ajra
tib ko‘rsatish imkonini
beradi. Bu tamoyillar quyidagilardan iborat 1. Muammoli tamoyil. Muammoli tamoyildan
foydalanish pedagogik faoliyat uchun yangilik emas. Kreativlikning mohiyati muammoli
xarakterga ega bo‘lib, u muammoning nostandart yеchimini topis
hdan iborat. Pedagogik
amaliyotda bo‘lajak o‘qituvchilarning kreativligini muammolilik tamoyiliga muvofiq
rivojlantirish ijodiy muammoli vazifalarda namoyon bo‘ladi, masalan, “Gipotezani ilgari
suring va uni sinab ko‘rish rejasini tuzing ...”, “Dastlabki natijani baholash”, “O‘quv
materialini boshqacha taqdim eting ...” va hokazo. 2. Ijodiy yo‘nalish tamoyili. Bu tamoyil
nafaqat reproduktiv, balki ijodiy faoliyat ko‘nikmalarini rivojlantirishni ham o‘z ichiga
oladi. Kreativlikni rivojlantirish faqat maqsadl
i xarakterga ega bo‘lmasligi kerak, ya’niki
erishilayotgan natija amaliyot so‘ngida natijaga erishish degan fikrdan yiroq bo‘lishi
lozim. Bu holatda talaba topshiriqlarni tez va hech qanday hissiyotlarsiz bajarishi
kerak.Chunki bu holat mashg‘ulot sifatiga
, diagnostika natijalariga, umuman, barcha
tajriba-
sinov ishlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Agar kreativlikning rivojlanishi bosqichli
xususiyatga ega bo‘lib, har bir vazifa yoki faoliyat turi sinovning keyingi bosqichi sifatida
qaralmasdan, balki o‘z o‘zini sinab ko‘rish, o‘zini o‘zi anglash va qiziqarli faoliyat uchun
imkoniyat sifatida yo‘naltirilgan bo‘lsa, u holda bajarilayotgan ish yuqori sifatli va
o‘rganilayotgan konsepsiya ko‘rsatkichlari o‘sish darajasida bo‘ladi. 4. Butunlik va
izchillik tamoyili. Bu tamoyil ijodkorlikni rivojlantirish dasturi tuzilmasi yaxlitlik,
izchillik, to‘liqlikni talab qiladi. Faqat shu holatda qo‘yilgan maqsadga erishish uchun
vosita va usullarni tanlashning maqsadga muvofiqligi haqida gapirish mumkin.
Kreativlikni bo‘lajak o‘qituvchining yaxlit qiyofasiga hamroh bo‘ladigan sifatlar tizimining
tarkibiy qismi sifatida qarash lozim. 5. Individuallashtirish tamoyili. Ushbu tamoyilning
asosiy jihati har bir talabaning individual tarbiyaviy ish uslubini, uning shaxsiy
rivojlani
shining o‘ziga xos trayektoriyasini va ruhiy jarayonlarning ishlash
xususiyatlarini hisobga olishdan iborat. Shunda dasturning har bir ishtirokchisining
individual natijasi, shaxsiy xususiyatlar sifatida kreativlikning shakllanish darajasiga mos
keladigan
ijodiy yutug‘i bo‘ladi. Kreativlikning rivojlantirishning bosh maqsadi bu
o‘quvchilarning aqliy faoliyati va mantiqiy fikrlashini rivojlantirishdan iborat. Buning
uchun biz talaba erishgan rivojlanish darajasiga emas, balki bir oz oldinroq qadam
tashlab, u
ning fikrlash qobiliyatidan biroz yuqoriroq bo‘lgan talablarni qo‘yishimiz kerak.
Shuningdek kreativlikni rivojlantirish quyidagi vazifalarni hal qilishga ham yordam
beradi: 1. Talabalarni turli yo‘nalishlarda fikrlashga o‘rgatish; 2. Nostandart vaziyatlar
da
muammoning еchimlarini topishni o‘rgatish; 3. Aqliy faoliyatning o‘ziga xosligini
rivojlantirish. 4. Talabalarni mavjud muammoli vaziyatni turli tomonlardan tahlil qilishga
o‘rgatish; 5. Tez o‘zgaruvchan dunyoda yanada samarali hayot va moslashish uchun
zarur
bo‘lgan fikrlash xususiyatlarini rivojlantirish. Shu bilan birgalikda pedagogik kreativlikni
rivojlantirish sharti o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarda
insonparvarlik psixologiya tamoyillarini amalga oshirishdir. Ushbu tamoyillar
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
262
quyidagilarni nazarda tutadi: 1. Har bir talabaning g‘oyasini yuqori baholash, bu barcha
g‘oyalar va javoblarni ijobiy mustahkamlash, xatodan tanish narsaga yangicha qarash
imkoniyati sifatida foydalanishni nazarda tutadi. 2. O‘zaro ishonch, psixologik
xavfsizlik
muhitini yaratish. 3. Tanlash va qaror qabul qilishda mustaqillikni ta’minlash. Kreativ
salohiyatga ega o‘qituvchi quyidagi sifatlarga ega bo‘ladi: • Kreativ fikrlashi kengayadi;
• Tadqiqot ko‘nikmalarini yaxshi egallaydi; • Pedagogika yoki ma
xsus fan yutuqlaridan
hamda ilg‘or tajribalardan foydalanish imkoniyatlarini mustaqil tahlil qiladi; • Professor
-
o‘qituvchilar tomonidan olib borilayotgan ijodiy loyihalar va ilmiy tadqiqotlarni amalga
oshirishda faol ishtirok etadi. Kreativ fikrlaydigan o
‘qituvchiga qo‘yiladigan zamonaviy
talablar shundan iboratki, u axborotchi emas, balki o‘quvchilarning individual
imkoniyatlarini hisobga olgan holda muvofiqlashtiruvchi (koordinator), boshqaruvchi
(menejer), muloqot tashkilotchisi, maslahatchisi bo‘lishi kerak. O‘qituvchi bilimlarni
o‘zlashtirishning eng samarali usullarini izlashni qo‘llab
-quvvatlaydi va boshqaradi,
qiziqarli kashfiyotlarni rag‘batlantiradi, muvaffaqiyatsiz urinishlarni tahlil qiladi,
o‘quvchilarni mag‘lubiyat va g‘alabalarni amalga oshir
ishga undaydi.
XULOSA
Demak, kreativlikni rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari sinfda maqsadli
ravishda yaratilgan ijodiy tarbiyaviy muhitga bog‘liq bo‘lishi mumkin; o‘qituvchining
ijodiy xulq-atvori namunasining mavjudligi va talabalarning ijodiy qobiliyatlarini
ifodalovchi sifatida o‘qituvchining shaxsiyati; talabalar va o‘qituvchilarning birgalikda
yaratilishi; ijodiy faoliyatdagi subyektiv o‘rni; ijodiy muhitni saqlash va muvaffaqiyat
holatlarini yaratish. Talabalar ijodining eng samarali riv
ojlanishi ijodiy ta’limning
uzluksiz tizimi sharoitida maqsadli, har tomonlama pedagogik ta’sir ko‘rsatish orqali
ta’minlanadi. Bu va boshqa masalalarni ishlab chiqish bilan fundamental amaliy
pedagogika sohasi sifatida kreativ pedagogika shug‘ullanishi lo
zim. Shuningdek
nostandart fikrlovchi, qiyin vaziyatlarda xotirjam, muammoning yеchimini topishda bir
tomonlama emas, turli tomonlama yondashadigan salohiyatli mutaxassislarni
yеtishtirishdan iborat.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Torrance E.R. Creativity and futurism in education: Retooling Education 1980.
Vol 100 P
2.
Vygotsky L. S. Selected psychological studies. M., 1956.
3.
Ermolaeva-Tomina L. B. The study of factors determining individual differences in
the manifestation of creative activity // Psychology of creativity. M., 1990. pp. 117-130.
4.
Zinovkina M. M. NFTM-TRIZ: Creative education of the XXI century (Theory and
practice): Monograph. M., 2007.
5.
Barnokhon R., Bakhtiyor P. The formation of creative thinking in teaching
physics //International Engineering Journal For Research & Development.
–
2020.
–
Т
. 5.
–
№. ICIPPS. –
С
. 5-5.
6.
Ruzimatova Barnokhon, Polvonov Bakhtiyor. “Development of
students '
creativity while studying general physics at technical universities.” “Scientific
-technical
journal: Vol. 2: Iss. 2, Article 4.
