Аспекты развития профилактической компетентности студентов путем обучения гигиене

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Aspects of developing students' prophylaxis competence
through teaching hygiene

Shavkat TURDIYEV

1

Fergana Medical Institute of Public Health

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received September 2024

Received in revised form

15 October 2024
Accepted 25 October 2024

Available online

25 December 2024

This article highlights and analyzes the issues of developing

students' preventive competence through teaching hygiene.

2181-

1415/©

2024 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss11/S-pp

84-89

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

medicine,

hygiene,

cognitive activity,
pedagogical creativity,

didactic opportunity,
methodology,

medical practice,
organizational component.

Gigiyena fanini o‘qitish orqali

talabalar profilaktik

kompetentligini rivojlantirish aspektlari

ANNOTATSIYA

Kalit so

‘

zlar:

tibbiyot,

gigiyena,

kognitiv faoliyat,

pedagogik ijodkorlik,
didaktik imkoniyat,

metodika,

tibbiy amaliyot,

tashkiliy komponent.

Ushbu maqolada gigiyena fanini o‘qitish orqali talabalarning

profilaktik kompetentligini rivojlantirish masalalari yoritilgan
va tahlil qilingan.

1

Fergana Medical Institute of Public Health.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

85

Аспекты развития профилактической компетентности

студентов путем обучения гигиене

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

медицина,

гигиена,

познавательная

деятельность,

педагогическое

творчество,

дидактическая

возможность,

методика,

медицинская практика,

организационный

компонент.

В данной статье освещаются и анализируются вопросы

развития профилактической компетентности студентов

посредством обучения гигиене.

KIRISH

Tibbiy ta’lim sohasida gigiyena fanini o‘qitish, o‘quv mashg‘ulotlari tashkil etish va

o‘tkazish, gigiyena sohasiga oid vositalar, tamoyillarni qo‘llash, harakatlarga o‘rgatish,

yosh davrlariga nisbatan vosita va uslub tanlash, jismoniy yuklamalarmi miqdor va sifat

jihatidan boshqarish va individuallashtirish, jismoniy mashg‘ulotlarni rejalashtirish,

nazorat va tahlil qilib borish, tibbiyot faoliyatining asosiy tomonlarini boshqarish, tibbiy

tibbiyot sohasidagi ilmiy-

tadqiqot ishlarini olib borish bilan bog‘liq kompleks masalalar

majmuasini qamrab oladi.

Gigiyena moduli dasturi davlat ta’lim standarti asosida tuzilgan va o‘quv rejaning

klinik oldi moduli blokiga taalluqli bo‘lib, tibbiyot oliy o‘quv yurtlarida o‘qit

iladigan

barcha tibbiy fanlarni o‘qitishda bog‘lovchi bo‘g‘im sifatida talabalarning ilmiy tafakkuri,

keng dunyoqarashini shakllantirish va rivojlantirish, tibbiy kasbiy etika tamoyillari

asosida tarbiyalash uchun xizmat qiladi.

Fanni o‘qitishdan maqsad –

kadrlar tayyorlash milliy dasturini amalga oshirish, xar

tomonlama jismonan yetuk mutaxassislar tayyorlash, bakalavrga ushbu fan yo‘nalishida

olib borilayotgan izlanishlar to‘g‘risida ma’lumot berish.

Fanning vazifasi:

–

Gigiyena moduli, maqsadi va vazifalari haqida tushuncha berish;

–

talabalarning nazariy ma’lumotidan boshlang‘ich amaliy ko‘nikmalarni bajarish

darajasiga qadamma-

qadam o‘rgatish;

–

zamonaviy pedagogik texnologiyalarni dars jarayoniga tadbiq etib, mantiqiy

fikrlash va bilimini saqlash darajasini oshirish;

–

zamonaviy tekshirish usullari haqida tushuncha berish;

–

Gigiyena modulining asoslari, inson organizmi bilan atrof muhit o‘rtasidagi

bog‘liqligining asoslari, gigiyenik reglamentlashtirish prinsiplari;

–

turli shakldagi patologiyalarning kelib chiqishida tashqi muhitdagi omillarning

tutgan o‘rni, atrof muhitni sog‘lomlashtirish bo‘yicha tadbirlar va kasalliklarning

birlamchi profilaktikasi bilan tanishtirish;

–

atrof muhit omillarining holatini tekshirish, uni tahlil qilish va olingan natijalarni

gigiyenanuqtai-nazardan baholash (ovqatlanish Gigiyenasi, davolash-profilaktika

muassasalari Gigiyenasi, mehnat Gigiyenasi, bolalar va o‘smirlar Gigiyenasi, radiatsion

gigiyena sohasida) ni o‘rgatish;

–

sog‘lom turmush tarzini targ‘ibot qilish;

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

86

–

talabaning mantiqiy fikrlash qobiliyatini o‘stirishga qaratilgan standartga mos

amaliy ko‘nikmalarni assistent

-talaba, talaba-fantom uslubida avtomatizm darajasiga

yetkazish.

ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA

Tibbiy ta’lim talabalari fanni o‘rganish orqali quyidagi kasbiy kompetensiyalarga

ega bo‘lishi lozim:

–

Tibbiyot sohasidagi kasbiy bilimlarni qo‘llash;

–

axborot yig‘ish, saqlash, qayta ishlash va ulardan foydalanish usullarini egallagan

bo‘lishi, o‘z kasb faoliyatida

mustaqil asoslangan qarorlar qabul qila olishi;

–

tegishli bakalavriat yo‘nalishi bo‘yicha raqobotbardosh umumkasbiy

tayyorgarlikka ega bo‘lishi;

–

yangi bilimlami mustaqil egallay bilishi, o‘z ustida ishlashi va mehnat faoliyatini

ilmiy asosda tashkil qila olishi;

–

sog‘lom turmush tarzi va unga amal qilish zaruriyati to‘g‘risida ilmiy tasvvur

hamda e’tiqodga, o‘zini jismoniy shiniqtirish o‘quv va ko‘nikmalariga ega bo‘lishi lozim;

–

tanlangan tibbiyot turi uchun dolzarb hisoblangan pedagogik nazorat va

korreksiya texnologiyalari, inson jismoniy holatini boshqarish vositalari va usullarini

qo‘llay olish;

–

innovatsion g‘oyalardan foydalanishga tayyor bo‘lish;

–

odam organizmiga turli xildagi ijtimoiy

–

gigiyenik omillarning (ovqatlanish,

mehnat, turmush

, o‘qish va tarbiyalash sharoitlari va b.) ta’siri bilan bog‘liq holda

ularning umumiy gigiyenik ta’riflari va sog‘lomlashtirish tadbirlarining asoslarini;

–

davolash-

profilaktika muassasalariga bo‘lgan gigiyenik talablarni bilishi va

ulardan foydalana olishi;

–

ovqatlanishning adekvatligini baholash;

–

kasalxona xonalarining mikroiqlimni o‘rganish va baholash;

–

kasalxona xonalari havosining antropogen kimyoviy ifloslanganligini tekshirish

va baholash (karbonat angidrid gazi misolida);

–

kasalxona

xonalarining tabiiy va sun’iy yoritilganlik holatini baholash;

–

ichimlik suvining zararsizlantirilish sifatini tekshirish va baholash;

–

davolash-profilaktika muassasalarida davolovchi

–

himoyalovchi va sanitar va

epidemiologik tadbirlarni ta’minlash uchu

n sharoitlarni baholash malakalariga (shu

jumladan amaliy ko‘nikmalariga) ega bo‘lishi kerak.

Aytish lozimki, ushbu kompetensiyalar orqali tibbiy ta’lim talabalari kelajakda

shifokor sifatida faoliyat yuritishi uchun kerakli ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar.

NATIJALAR

Tibbiy ta’lim talabalarining yuqoridagi kabi kompetensiyalarga ega bo‘lishida,

albatta, gigiyena fani muhim ahamiyat kasb etadi.

Ushbu kompetensiyalar tibbiy ta’lim talabalarining kelgusida gigiyena fanini

valeologiya, fizika, anatomiya, tibbiy biologiya, tibbiy kimyo, biologik kimyo,

mikrobiologiya, epidemiologiya, normal va patologik fiziologiya, mikrobiologiya,

biofizika, ichki kasalliklar, yuqumli kasalliklar fani bilan integratsiya qilgan holda

o‘rganishda muhim ahamiyat kasb etadi.

G

igiyena fanini o‘qitish jarayonida talabalarni bo‘lajak shifokorlar sifatida

tayyorlashning ma’naviy –

ma’rifiy, ijtimoiylashuv komponentlaridan foydalanish, davlat

ta’lim standartining maxsus talablari, o‘quv dasturlari, amaliy mashg‘ulotlar uchun

tuzilga

n uslubiy ko‘rsatmalar, dars jarayonida yuzaga keladigan muammolarni

modellashtirish hamda hal qilish xususiyatlaridan kelib chiqib belgilangan.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

87

Ushbu qonuniyatlar va tendensiyalarni aniqlash oliy tibbiy ta’lim sohasidagi

gigiyena fanining global vazifasi, innovatsion pedagogik tizimlarni asoslash bilan

bog‘liqdir, ya’ni gigiyena fani ni innovatsion metod orqali o‘qitish tizimini joriy etish –

o‘qitish tamoyillari va prinsiplariga asoslanadi. O‘qituvchilar va talabalar faoliyatini

tartibga soluvchi eng muhim jihat

–

insonparvarlashtirish, ta’lim mazmunining ilmiy

mohiyati, mavjudligi va izchilligi, o‘qitish metodikasining ko‘rinishi, uning deontologik va
kasbiy yo‘naltirilganligidadir.

Bugun mamlakatimizda milliy tibbiy ta’lim sohasini modernizatsiya qilish,

tibbiy

ta’limga xalqaro ta’lim standartlarini joriy qilish bo‘lajak shifokorlarni aholi salomatligini
muhofaza etishga o‘rgatish bo‘yicha kompleks ilmiy tadqiqotlar olib borish, shuningdek,
tibbiy ta’limda ta’lim olayotgan yoshlarga ma’naviy –

ma’rifiy sa

marali tizimini yaratish

bo‘yicha izchil ishlarni amalga oshirish masalalari hukumatimiz tomonidan qabul
qilinayotgan qaror va farmonlarda o‘z aksini topmoqda.

2019

–

2025-

yillarda O‘zbekiston Respublikasining sog‘liqni saqlash tizimini

rivojlantirish konsep

siyasiga muvofiq, shuningdek, tibbiyot va farmatsevtika ta’limi va

ilm

–

fani tizimini yanada takomillashtirish, uning amaliy sog‘liqni saqlashga integratsiya

qilinishini ta’minlash hamda tibbiy yordam ko‘rsatish darajasini oshirish maqsadida:

–

birlamchi tibbiyot

–

sanitariya yordami muassasalari uchun umumiy amaliyot

vrachlari ishida ehtiyoj yuqori bo‘lgan tor mutaxassisliklar bo‘yicha shifokorlarni

tayyorlashni tashkil etish;

–

tibbiyot va farmatsevtika kadrlarini tayyorlash va uzluksiz kasbiy ta’limini

jarayonlariga o‘qitishning kredit –

modul tizimini joriy etish;

–

tibbiyot va farmatsevtika kadrlari malakasini oshirish va qayta tayyorlash

tizimining markazlashtirilishiga barham berish, ularning uzluksiz kasbiy ta’lim bilan
to‘liq qamrab olinishini ta’

minlash;

–

tibbiyot va farmatsevtika kadrlarini qayta tayyorlash va malaka oshirish

kurslarida o‘qitish jarayonlarini monitoring qilish va shaxsiy hisobga olishni ta’minlash;

–

tibbiyot va farmatsevtika ilm

–

fanini, shuningdek, sog‘liqni saqlash sohasidag

i

innovatsiyalarni jahon darajasigacha rivojlantirib, ularni ilmiy maydoniga integratsiya

qilishini ta’minlash;

–

kadrlar tayyorlash, ta’lim, ilm –

fan va amaliyotni integratsiya qilishning

uzluksizligini ta’minlash maqsadida tibbiyot va farmatsevtika muas

sasalarining

klinikalari, o‘quv –

ishlab chiqarish bazalarini rivojlantirish ko‘zda tutilgan.

Yuqorida qo‘yilgan vazifalardan kelib chiqib, tibbiy ta’limda o‘quv –

tarbiya jarayonini

tashkil qilishda zamonaviy tendensiyalarga yondashishimiz talab etiladi

hamda tibbiy ta’lim

talabalarida profilaktik kompetentlikning o‘rni va ahamiyatini tahlil qilamiz.

Gigiyenaning fan sifatida shakllanishi va rivojlanishini o‘rganish uchun biz ijtimoiy

–

madaniy mexanizmlar sifatida tarixiy rivojlanishni, rivojlanishiga ta

’sir ko‘rsatadigan,

ta’lim jarayonida fanlararo aloqalar asosida individual g‘oyalarni tanlash va o‘rganishga
e’tibor qaratishimiz zarur.

MUHOKAMA

Demak, gigiyena fanini o‘qitish orqali har tomonlama rivojlangan, profilaktik

kompetentlikka ega shifokorlarni tarbiyalashimiz lozim.

Oliy tibbiy ta’limda bo‘lajak shifokorlarni gigiyena fani orqali profilaktik

kompetentligini rivojlantirish masalalariga yondoshlar ekanmiz, tibbiy ta’lim

talabalarining kasbiy

–

ma’naviy, axloqiy fazilatlari

masalalarini ham tadqiq etish zarur.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

88

Kasbiy ma’naviyat shaxsning ta’lim

-tarbiya jarayonida uning faoliyatida axloqiy

talablarini qay darajada ekanligi va qay darajada singdirilishi bilan tavsiflanadi. Tibbiy

ta’lim talabalari kasbiy ma’naviyat me’yorlari b

ilan muayyan munosabatlarga kirishib,

ularda o‘zining axloqiy mohiyatini anglaydi hamda uning tarbiyalanganlik darajasi

madaniyati bilan belgilanadi.

Tibbiy ta’lim muassasalarida ta’limning maqsadi –

bo‘lajak shifokorning shaxsiy va

kasbiy shakllanishi, un

ing umumiy madaniyatini oshirish, o‘zini o‘zi tarbiyalash

jarayonlarini boshlash, shu asosda tibbiy madaniyatni shakllantirish va rivojlantirishdir.

Tibbiy ta’lim muassasalarida talabalar profilaktik kompetentligini rivojlantirish

muammolarini hal qilish u

chun bo‘lajak shifokorlarni o‘z ustida ishlashi, o‘z –

o‘zini

tarbiyalashi, tibbiy etika qoidalariga amal qilishi, kasbiy bilim, malakalarga ega bo‘lish
ko‘nikmalarini shakllantirish zarur.

Shuningdek, tibbiy ta’lim jarayoni bo‘lajak shifokorlarda madaniy

, ijtimoiy, axloqiy

va kasbiy rivojlanishining birligini anglatuvchi shifokor shaxsini har tomonlama

rivojlantirishida namoyon bo‘ladi.

Tibbiy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayoniga qo‘yiladigan bunday talablar

zamonaviy jamiyat va davlatning ruhiy, kasbiy

va madaniy yo‘naltirilgan, shuningdek,

o‘zgaruvchan ijtimoiy va tabiiy muhitda yashaydigan shaxsni shakllantirishga qaratilgan

ijtimoiy buyurtmasi bilan belgilanadi.

Bu jarayonda profilaktik kompetensiyalar axloqiy fazilatlarning bir ko‘rinishi sifatida

kognitiv jarayonning mohiyati va shaxsni rivojlantirishda uni amalga oshirish xususiyatlarini

oshib berishi lozim. Bo‘lajak shifokorning profilaktik kompetentligi –

uning bilimlari,

ko‘nikmalar, tamoyillar va e’tiqoddan iborat bo‘lib, bu fazilatlarni amalga

oshirish

ko‘nikmalari va qobiliyatlari, bo‘lajak shifokorning kundalik faoliyatida namoyon bo‘ladi.

Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, gigiyena fanini o‘rganish davomida tibbiy

ta’lim talabalarining bilim, tasavvur va ko‘nikmalari asosida mustaqil ishlas

h

samaradorligini oshirish, ularni ilmiy fikrlashga o‘rgatish, o‘quv faniga qiziqishini kuch
ayttirish, kasbiy bilimlarini chuqurlashtirish, nazariy va amaliy mashg‘ulot mobaynida

faolligini kuchaytirish muhim ahamiyatga ega. Bunday faoliyatda fanning didaktik
imkoniyatlarining ulushi kattadir.

Qolaversa, talabalarni gigiyena fani orqali profilaktik kompetentligini shakllantirishda

hamda ularning tibbiy madaniyatini rivojlantirishda tibbiyot oliy o‘quv yurtlari o‘quv
jarayonida alohida e’tibor berilib, uning uslubiy ta’minoti to‘la yaratilishi zarur.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1.

Kadirоva M. Tibbiy ta’lim jarayоnida kasbiy kоmpеtеntlikni mеtоdik

takоmillashtirish tеxnоlоgiyalari (tibbiyоtda pеdagоgikani о‘qitish misоlida). Pеdagоgika

fanl

ari dоktоri ... diss. –

Namangan, 2023.

–

202 b.

2.

Qonun

hujjatlari

ma’lumotlari

milliy

bazasi.

07.12.2018

й.,

https://lex.uz/doss/4096197

3.Komilov N. Role of historical factors of history of medicine pedagogy /

International scientific conference innovative trends in science, practice and education.
No. 3, 2024. -R.95-98

4.Komilov N. Analysis of the main aspects of increasing the exclusive competence

of students through teaching the history of medicine / Theoretical aspects in the
formation of pedagogical sciences. No. 2, 2024. -R.18-20

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

89

5.Komilov N. Teaching history of medicine to foreign students is a vital factor of

pedagogy // World of Scientific news in Science. No. 3/2. 2024. -R.51-55

6.Komilov N. Didactic opportunities of teaching history of medicine to foreign

students studying in higher medical educational institutions //

Академические

исследования

в

современной

науке

, 2024.

№19.

-

С.118

-122