Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Digitalization of administrative processes in the makhalla
system in Uzbekistan
Manzurakhon YUNUSOVA
1
Andijan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
15 November 2024
Accepted 15 December 2024
Available online
25 January 2025
In the article, it is highlighted that at a new stage in the
development of independent Uzbekistan, the transformation of
micro-districts has been accelerated. Over the years, as tasks
related to micro-districts have evolved, the need for expanding
their role in addressing modern challenges has become
apparent. The article examines management processes within
the micro-district system and explores issues of digitalization
through the lens of scientific literature.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Independent Uzbekistan,
neighborhood,
management processes,
modern problems,
neighborhood
transformation,
development,
digitalization.
O‘zbekistonda mahalla tizimidagi boshqaruv jaray
onlarini
raqamlashtirish
ANNOTATSIYA
Kalit
so‘zlar
:
Mustaqil O‘zbekiston,
mahalla,
boshqaruv jarayonlari,
zamonaviy muammolar,
mahalla transformatsiyasi,
taraqqiyot,
raqamlashtirish.
Maqolada Mustaqil O‘zbekiston taraqqiyotining yangi
bosqichida mahalla transformatsiyasi tezlashtirilgan sur’atlar
bilan amalga oshirila boshlangani, ko‘p yillar davomida
mahallaga tegishli vazifalarni bajarish bilan birga, uning
zamonaviy muammolarni hal etishdagi ishtirokini kengaytirish
zarurati paydo bo‘lganligi, mahalla tizimidagi boshqaruv
jarayonlarini raqamlashtirish masalalari ilmiy adabiyotlar
yordamida tahlil qilingan.
1
Doctor of Sciences in Philosophy (DSc), Associate Professor, Andijan State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
40
Цифровизация административных процессов в системе
махалля в Узбекистане
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Независимый Узбекистан,
соседство,
процессы управления,
современные проблемы,
трансформация соседства,
развитие,
цифровизация.
На новом этапе развития независимого Узбекистана
трансформация
микрорайонов
стала
происходить
ускоренными темпами. Выполнение задач, связанных с их
развитием, выявило необходимость активизации участия
микрорайонов в решении современных проблем. Особое
внимание уделено процессам управления в системе
микрорайонов, а вопросы цифровизации анализируются на
основе научной литературы.
Mustaqillik yillarida O
‘
zbekistonda mahalla tizimi o
‘
ziga xos rivojlanish yo
‘
lini
bosib o
‘
tdi. 1991-2016-yillarda mahallaning sovet modeli butunlay yangilandi, uning
vakolatlari kengaytirildi. "Mahalla" qo
‘
llab-quvvatlash va muvofiqlashtirish jamg
‘
armasi
sifatida o
‘
ziga xos tizim shakllandi. Shu maqsadda mahallalarning mamlakat ijtimoiy
hayotidagi o
‘
rni mustahkamlandi va fuqarolar mahallani to
‘
laqonli davlat ijtimoiy
tashkiloti sifatida tan ola boshladi.
Mustaqil O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichida
mahalla transformatsiyasi tezlashtirilgan sur’atlar bilan amalga oshirila boshlandi.
Chunki, ko‘p yillar davomida
mahallaga tegishli vazifalarni bajarish bilan birga, uning
zamonaviy muammolarni hal etishdagi ishtirokini kengaytirish zarurati paydo bo‘ldi.
Mahalla institutini qayta qurish O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat
Mirziyoyev tashabbusi bilan boshlandi va u bu boradagi ko‘plab g‘oyalarning muallifi
hisoblanadi. Shavkat Mirziyoyev xalq tinchligini va farovonligini ta’minlashda
mahallaning noyob imkoniyatlaridan foydalanish, buning uchun mahalla instituti
salohiyatini yanada oshirish zarurligiga alohida e’tibor qaratmoqda.
O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichida o‘zini o‘zi boshqarish faoliyatida
yangi davr boshlandi. Ushbu tizimni isloh qilmasdan, davlat va jamiyat boshqaruvining
yangi ijtimoiy-
madaniy texnologiyalari samaradorligi ko‘zga tashlana olmaydi. Ta’kidlash
joizki, "O‘zbekistonda mahalla
-
bu ma’muriy
-
hududiy birlik; xalqimizning an’ana va
qadriyatlariga xos bo‘lgan o‘zini o‘zi boshqarish usulidir”. [1]
Bugungi kunda mahalla jamiyat va davlat boshqaruvining muhim instituti sifatida
faoliyat yuritmoqda. Munitsipal hokimiyat, jamoatchilik tashabbuslari va jamoatchilik
nazorati unsurlarini o‘zida mujassam etgan ushbu tuzilma Yangi O‘zbekiston ijtimoiy
taraqqiyotining o‘sish nuqtasi bo‘lib xizmat qilmoqda. O‘zini o‘zi boshqarish organlariga
yangi vazifalar yuklatildi, ularning aholi muammolarini hal etish, bandlikni ta’minlash,
ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashdagi ishtirokini kuch
aytirish choralari ko‘rilmoqda.
Bularning barchasi ijtimoiy boshqaruv tushunchasi bilan bog‘liq bo‘lib, ushbu jarayonni
falsafiy tahlil qilish, amalga oshirilayotgan islohotlarning ilmiy asoslarini ishlab chiqish,
ularni ijro hokimiyati organlariga taqdim etish muhim amaliy vazifalardan sanaladi.
Chunki ijtimoiy boshqaruv va jamoatchilik nazorati vazifalari yangi sharoitda yangicha
mazmun va mohiyat kasb etmoqda.
O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichida mahallaning o‘rni haqida O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidenti Shavkat Mirziyoyev haqli ravishda ta’kidlaganidek: "...bugungi
kunda mahalla katta ijtimoiy kuch sifatida maydonga chiqishi kerak. Chunki faollar,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
41
tajribali oqsoqollar, ko‘pni ko‘rgan keksalar istasa, jamoatchilik bilan birga har qanday
muammoni
hal qilishga, adashgan yoshlarni to‘g‘ri yo‘lga solishga qodir”. [2]
O‘zbekistonda mahalla instituti orqali jamoatchilik nazoratini amalga oshirishning
huquqiy
mexanizmlari
kuchaytirildi.
Xususan,
O‘zbekiston
Respublikasi
Konstitutsiyasining 32-moddasiga
muvofiq, "O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari jamiyat
va davlat ishlarini boshqarishda bevosita hamda o‘z vakillari orqali ishtirok etish
huquqiga egadirlar. Bunday ishtirok o‘zini o‘zi boshqarish, referendumlar o‘tkazish va
davlat organlarini demokratik tarzda tashkil etish, shuningdek, davlat organlari faoliyati
ustidan jamoatchilik nazoratini rivojlantirish va takomillashtirish orqali amalga
oshiriladi.
Davlat organlari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratining tartibi qonun bilan
belgilanadi." [3]
Isl
ohotlarning asosiy jihatlaridan biri mahalla qo‘mitalarining davlat va aholi
o‘rtasidagi bog‘lovchi bo‘g‘in sifatidagi rolini mustahkamlash bo‘ldi. Mahallalar ijtimoiy
qo‘llab
-
quvvatlashning muhim vositasi bo‘lib, ularning vazifalari yangi vakolatlar tufay
li
kengaydi. Islohotlar mahallalarning aholi muammolarini hal qilishda faolroq ishtirok
etishiga qaratilgan, jumladan:
• kam ta’minlangan va himoyaga muhtoj aholi qatlamlarini ijtimoiy himoyalash;
• aholini ish bilan ta’minlash va kichik biznesni rivojlantirishga ko‘maklashish;
• yoshlarni qo‘llab
-quvvatlash va oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash;
• huquqbuzarliklarning oldini olish va jamoat tartibini saqlashda ishtirok etish.
Mahallalardagi jarayonlarni raqamlashtirish islohotlarning muhim qismi bo‘ldi.
M
ahallalarning hokimiyat organlari va aholi bilan o‘zaro hamkorligini takomillashtirish
imkonini beruvchi axborot tizimlari ishlab chiqilib, joriy etilmoqda. Natijada, ijtimoiy
nafaqalar, ma’lumotnomalar va boshqa hujjatlar uchun ariza berish tartibi
soddalashtirildi. Elektron tizimlarning joriy etilishi byurokratik yukni kamaytirish va
mahalla qo‘mitalari faoliyatining shaffofligini oshirish imkonini bermoqda.
Mahalla organlari faoliyati samaradorligini oshirish maqsadida O‘zbekiston
hukumati kadrlarni o‘qitish va tayyorlashga alohida e’tibor qaratdi. Mahalla raislari va
mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlarida ishlovchi boshqa xodimlar uchun malaka
oshirish dasturlarining yaratilishi islohotlarning muhim jihati bo‘ldi. Bu boshqaruvni
takomillashtirish, xodimlarning kasbiy mahoratini oshirish va natijada aholiga xizmat
ko‘rsatish sifatini yaxshilashga xizmat qilmoqda.
O‘zbekistonda mahalla tizimi islohotlari ushbu muhim institut faoliyatining
samaradorligini oshirish, uning jamiyat hayotidagi va aholini ij
timoiy qo‘llab
-
quvvatlashdagi rolini kuchaytirish maqsadini ko‘zlamoqda. Raqamlashtirish, moliyaviy
mustaqillik, kadrlar salohiyatini oshirish va huquqni muhofaza qilish organlari bilan
o‘zaro hamkorlikni mustahkamlash mahallalarni zamonaviylashtirib, zamo
n talablariga
javob berishga qodir qilmoqda. Bu o‘zgarishlar pirovard natijada fuqarolarning turmush
darajasini yuksaltirish va ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashga qaratilgandir.
O‘zini o‘zi boshqarish organlari, ayniqsa mahallaning maqomini oshirish o
rqali,
birinchidan, xalqimizning azaliy an’ana va qadriyatlarini mustahkamlaymiz va
rivojlantiramiz. Ikkinchidan, davlat (viloyat, tuman, shahar hokimlari) vakolatlarini
bosqichma-
bosqich o‘zini o‘zi boshqarish organlari
-
mahallalarga o‘tkazish orqali
jamiyatni demokratlashtirish va zamonaviylashtirishga imkoniyatlar yaratilmoqda.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
42
Mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlarining ijtimoiy salohiyatini rivojlantirish,
mahallalarda aholi bilan ishlashga qaratilgan jarayonlarni raqamlashtirish orqali
"ijtimoiy ma
halla" tizimini yaratish va uni milliy tizimga joriy etish masalalari bo‘yicha
xorijiy tajribani o‘rganish muhim vazifa hisoblanadi. Finlyandiyada mahalliy o‘zini o‘zi
boshqarish organlarining ijtimoiy salohiyatini mustahkamlash, fuqarolar bilan
munosabatlarni raqamlashtirish, fuqarolik tashabbuslarini taqdim etish maqsadida
onlayn platforma yaratilgan."[4]
undefined Raqamli qo‘llab
-quvvatlash elektron xizmatlar va qurilmalar uchun
taqdim etiladigan yordam bo‘lib, masofaviy qo‘llab
-
quvvatlash, o‘qitish, mas
alan, onlayn
treninglar, kurslarni o‘z ichiga oladi. Munitsipalitetlar, kutubxonalar va barcha davlat
organlari yoki idoralari tomonidan taqdim etiladigan raqamli xizmatlar bo‘yicha
yo‘riqnomalar doimo bepul. Belorussiyaning 2021
-2025-
yillarga mo‘ljallanga
n raqamli
rivojlanish davlat dasturining beshinchi yo‘nalishi
- davlat boshqaruvini raqamlashtirish
bo‘lib, buning natijasida bir
-
biri bilan avtomatlashtirilgan tarzda o‘zaro aloqada bo‘lgan
davlat raqamli platformalari asosida qurilgan davlat raqamli axborot ekotizimini
shakllantirish imkoniyati yaratiladi. "Aqlli shahar" loyihasini amalga oshirish natijasida
shahar ekotizimini aqlli boshqarish ko‘zda tutilgan. Belarus Respublikasida amalga
oshirilayotgan raqamlashtirish siyosati O‘zbekistonda amalga oshir
ilayotgan "Raqamli
O‘zbekiston
-
2030" dasturiga o‘xshashligini ko‘rish mumkin.[5]
O‘zini o‘zi boshqarish organlari faoliyati samaradorligini ta’minlashda ijtimoiy
-
madaniy texnologiyaning yana bir shakli sifatida "Ijtimoiy mahalla" loyihasini keltirish
mum
kin. Unga ko‘ra, mahallalarda "oila ketidan oila" tamoyili asosida ishlash tizimi joriy
etiladi. Shu munosabat bilan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Mahallalarda
ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish va ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarga yordam ko‘rsatish
tizimini yangi bosqichga ko‘tarish hamda xotin
-qizlarni kasb-
hunarga o‘qitish borasidagi
ishlarni yanada faollashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida"gi qarori qabul qilinib, unda
mahallalardagi muammolarni hal etish bo‘yicha qator loyihalar taklif etildi.
[6]
Raqamlashtirish yoki boshqaruvda raqamli texnologiyalardan foydalanishga o‘tish
O‘zbekistonda mahalla tizimini isloh qilishning asosiy qismiga aylandi. U mahalliy o‘zini
o‘zi boshqarish organlari ishini zamonaviylashtirishga, ularning shaffofligi va
sa
maradorligini oshirishga qaratilgan. Bu, ayniqsa, ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifatiga va
aholi bilan o‘zaro munosabatlarga bo‘lgan talablarning o‘sishi sharoitida muhim
ahamiyatga ega.
Mahallalarda boshqaruv jarayonlarini raqamlashtirish bir nechta asosiy
maqsadlarni ko‘zlaydi:
• Samaradorlikni oshirish: raqamli texnologiyalar ma’muriy jarayonlarni
optimallashtirish, hujjatlarni qayta ishlash va qaror qabul qilish vaqtini qisqartirish
imkonini beradi.
• Shaffoflik: raqamli platformalardan foydalanish korrupsiya va suiiste’mollik
xavfini kamaytiradi, chunki barcha jarayonlar qayd etiladi va nazorat qilinadi.
• Qulaylik: raqamli xizmatlar aholining mahalla xizmatlaridan foydalanishini
osonlashtiradi, ariza topshirish va hujjatlarni olish uchun shaxsan kelish zaruratini
bartaraf etadi.
• Bürokratik yukni kamaytirish: kundalik operatsiyalarni avtomatlashtirish qog‘oz
hujjatlarga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi va mahalla qo‘mitalari xodimlariga tushayotgan
yukni yengillashtiradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
43
Raqamlashtirishning eng muhim elementlaridan biri - mahallalarni
boshqarishning yagona axborot tizimini joriy etishdir. U quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
• Ijtimoiy, demografik va iqtisodiy ko‘rsatkichlar qayd etiladigan mahalla
aholisining elektron ma’lumotlar bazalari.
• Ijtimoiy to‘lovla
r va imtiyozlarni hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimlari,
bu hisob-
kitoblarning o‘z vaqtida va to‘g‘ri amalga oshirilishini kuzatish imkonini beradi.
• Aholiga ijtimoiy yordam masalalari bo‘yicha mahalla qo‘mitalariga masofadan
turib murojaat qili
sh, ma’lumotnomalar va boshqa xizmatlarni olish imkonini beruvchi
elektron ariza berish platformalari.
• Mahalla raislari va boshqa xodimlar vazifalar bajarilishi va ijtimoiy dasturlarning
amalga oshirilishi ustidan tezkor nazoratni olib borishi mumkin bo‘
lgan onlayn hisobot
tizimlari.
Fuqarolarga qulaylik yaratish maqsadida raqamlashtirish doirasida mahalla
aholisiga zarur xizmatlarni internet orqali olish imkonini beruvchi mobil ilovalar va
onlayn xizmatlar ishlab chiqilgan. Bu xizmatlar yordamida quyidagilarni amalga oshirish
mumkin:
• Ijtimoiy yordam, subsidiyalar yoki boshqa turdagi yordam olish uchun ariza
berish.
• Oila tarkibi, yashash joyi va boshqa hujjatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni so‘rash.
• O‘z murojaatlarining holatini kuzatib borish va hujjatlarning tayyorligi haqida
xabarlar olish.
• Taklif va shikoyatlar bilan to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri mahalla qo‘mitasiga murojaat qilish.
Yangiliklardan biri "Mahallaning elektron pasporti" tizimi bo‘lib, u mahalla
haqidagi barcha ma’lumotlarni, shu jumladan aholi, ijtimoiy obyektlar, infratuzi
lma,
ishsizlik darajasi va boshqa ko‘rsatkichlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. Bu
davlat va mahalliy hokimiyat organlariga muammolarga tezkor javob berish va aniq
ma’lumotlar asosida hududlarni rivojlantirishni rejalashtirish imkonini berad
i.
Mahalla qo‘mitalari "Elektron hukumat" kabi boshqa milliy raqamli platformalar
bilan integratsiya qilinmoqda, bu esa fuqarolarga elektron shaklda yanada keng ko‘lamli
xizmatlardan foydalanish imkonini beradi. Bunga quyidagilar kiradi:
• Davlat xizmatlari portalida ro‘yxatdan o‘tish;
• Ijtimoiy ta’minot ma’lumotlar bazalaridan foydalanish;
• Taqdim etilayotgan imtiyozlar va qo‘llab
-
quvvatlash dasturlari haqida ma’lumot
olish imkoniyati.
Ta’kidlash joizki, ijtimoiy muammolarning aksariyati mahallada namoyon bo‘ladi
va ularni hal etishda mahalla faollariga katta mas’uliyat yuklanadi. Shu bois, mahalla raisi
mavjud muammolarni tahlil qilar ekan, avvalo, ularning eng umumiy va dolzarblariga
e’tibor qaratishi lozim.
Mahallada ijtimoiy boshqaruvning yana bir bosqichi eng muhim muammolarni
aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha qarorlar qabul qilishdir. Bunda qaror qabul
qilish faqat yuridik jihatgagina ega emas. Ya’ni, nafaqat o‘zini o‘zi boshqarish organlari
kengashi qarorlari, balki faollarning muammoni hal qilishga qaratilgan har qanday
harakatni boshlash uchun o‘zaro kelishib olishi ham nazarda tutiladi. Masalan, kuz
-qish
mavsumida aholini suyultirilgan gaz bilan ta’minlashdagi uzilishlarni bartaraf etish
uchun tegishli mansabdor shaxslarga murojaatlar yuborish yoki ularni mahallaga taklif
etib, jamoatchilik eshituvlarini tashkil qilish mumkin. Shuningdek, mahalla faollarini
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
44
safarbar etish, yig‘ilish o‘tkazish va ishni boshlashni bevosita qaror qabul qilish bosqichi
sifatida ko‘rish mumkin. Ijtimoiy boshqar
uv jarayonida qarorlar qabul qilishning asosiy
xususiyatlari qanday bo‘lishi kerak? Ijtimoiy boshqaruv jarayonida qabul qilinadigan
ba’zi qarorlar majburiy xususiyatga ega emas. Masalan, mahallani obodonlashtirish va
ko‘kalamzorlashtirish, milliy va diniy
bayramlarni nishonlash, mahalla uchun ijtimoiy
ahamiyatga ega bo‘lgan bino va inshootlarni ta’mirlash kabi masalalar bo‘yicha qabul
qilinayotgan qarorlar asosan tavsiya xususiyatiga ega. Ba’zi hollarda bu qarorlarni
bajarish imkonsiz bo‘lishi mumkin. Iqtisodiy yoki jismoniy holat tufayli to‘plangan
pullarni to‘liq kiritish va ommaviy hasharlarda qatnashish imkoniyati bo‘lmagan holatlar
uchraydi. Shuning uchun qaror qabul qilishda uni bajarish imkoniyatlarini ham hisobga
olish zarur. Inson va moddiy resursla
rning cheklanganligi qaror qabul qilishga ta’sir
etuvchi muhim omillardan biri hisoblanadi. Mahallada kafolatlangan byudjet va keng
ko‘lamli ishlarni amalga oshirish uchun ko‘p sonli malakali xodimlar mavjud emas.
Shuning uchun mahallada olib borilayotgan
ishlarda bu masalalarni e’tibordan chetda
qoldirmaslik kerak. Eng muhimi, mahallada qabul qilingan oqilona va adolatli qaror qisqa
vaqt ichida har bir mahalla fuqarosi hayotiga kirib boradi va bu qarorni qabul qilishda
ma’lum bir afzalliklarni yaratishi mu
mkin.[7]
Raqamlashtirish dasturini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun kadrlar
tayyorlashga katta e’tibor qaratilmoqda. Mahalla raislari va boshqa xodimlar kundalik
faoliyatida yangi texnologiyalardan samarali foydalanishlari uchun kurs va treninglar
tashkil etilmoqda. Shuningdek, yangi sharoitga moslashishga yordam beradigan
yo‘riqnomalar va uslubiy materiallar ishlab chiqilmoqda.
Aholi uchun raqamlashtirishning afzalliklari:
• Vaqtni tejash: endi mahalla qo‘mitalariga tashrif buyurish uchun vaqt sarflash
shart emas - aksariyat masalalarni onlayn hal qilish mumkin.
• Shaffoflik: barcha jarayonlar avtomatlashtirilgan, bu noqonuniy harakatlar yoki
xizmat ko‘rsatishda kechikishlar xavfini kamaytiradi.
• Qulaylik: aholi raqamli vositalardan foydalangan holda i
stalgan vaqtda yordam
so‘rab murojaat qilishi va xizmatlardan foydalanishi mumkin.
O‘zbekistonda mahalla tizimini raqamlashtirish mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish
organlarini modernizatsiya qilish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi. Bu nafaqat boshqaruv
jarayonin
i yengillashtirdi va shaffoflikni oshirdi, balki mahalla qo‘mitalarining aholi bilan
hamkorligini ham yaxshiladi. Raqamli texnologiyalarni joriy etish mahalla ishini yanada
samarali va aholi ehtiyojlariga yo‘naltirilgan qilmoqda, bu esa hududlarni ijtimoiy
qo‘llab
-
quvvatlash va rivojlantirish davlat dasturlarini amalga oshirishda asosiy omil
hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Ўзбекистон Миллий энциклопедияси. –Тошкент: Давлат илмий нашриёти,
2003.
–
Б 548.
2.
Маҳалла
-
тинчлик ва осойишталик, ободлик ва фаровонлик марказига
айланади. “// Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев
раислигида 12 февраль куни маҳалла тизимини такомиллаштириш,
маҳаллаларда тинчлик
-
осойишталикни мустаҳкамлаш, жиноятчиликнинг
олдини олиш масалаларига бағишланган видеоселектор йиғилиши // Халқ
сўзи. 13 февраль. № 32.
-
Тошкент, 2020.
3.
https://constitution.uz/uz/clause/index - O
‘
zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
45
4.
https://www.kansalaisaloite.fi/fi
5.
Холиқова М. Ашуров А. “Ижтимоий маҳалла” контекстида маҳаллий
бошқарувнинг ижтимоий салоҳиятини кучайтириш, фуқаролар билан
муносабатларни
рақамлаштиришнинг
самарали
услублари//
https://api.moiti.uz/media/book/% 80%D0%B8%D1%88_%D0%9C%D0%9A.pdf
6.
Юлдашев С. Ў. Ўзбекистонда жамият трансформациялашуви: ижтимоий
-
маданий технологиялар ва стратегик дастурлаш. Фалсафа фанлари
доктори(
DSc
) диссертацияси автореферати. –
Наманган. 2024 й.
7.
Юнусова М.П. Ўзбекистонда маҳалла тизими трансформациясининг ижтимоий
-
фалсафий таҳлили. Фалсафа фанлари доктори (DSc) диссертацияси
Автореферати. –
Андижон. 2023.
