Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Improving students' critical thinking skills through the
stories “Masnaviyi manaviy”
Oydin USMONOVA
1
Bukhara State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
15 November 2024
Accepted 15 December 2024
Available online
25 January 2025
The all-round development of students in higher education
institutions will address the state's and society's need for
qualified specialists and experienced personnel in the future,
while also enhancing the efficiency of the educational system.
An objective and adequate response to every situation,
independent and free thinking, and the ability to navigate
complex situations are crucial skills for every individual. In this
context, critical thinking plays a vital role. This article explores
ways to improve students' critical thinking skills.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
thinking operations,
critical thinking,
creative approach,
objective assessment,
conflict situation,
objective solution.
Talabalarning tanqidiy fikrlash ko`nikmalarini “Masnaviyi
ma`naviy” hikoyalari vositasida takomillashtirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
tafakkur operatsiyalari,
tanqidiy fikrlash,
kreativ yondashuv,
obyektiv baholash,
konfliktli vaziyat,
xolis yechim.
Oliy ta’lim muassasasi talabalarining har tomonlama
rivojlanishi davlat va jamiyatning kelajakda malakali
mutaxassis, tajribali kadrlarga bo‘lgan ehtiyojini qondiradi,
ta’lim tizimining samaradorligini oshira
di. Har bir vaziyatga
obyektiv, adekvat munosabat bildirish va baholash, mustaqil va
erkin fikrlash, qiyin vaziyatlardan chiqib keta olish har bir shaxs
uchun o‘ta muhim hisoblanib buning uchun tanqidiy fikrlash
katta ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada talabalarning
tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini takomillashtirish haqida fikr
yuritiladi.
1
Basic doctoral student, Bukhara State Pedagogical Institute.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
117
Совершенствование навыков критического мышления
учащихся
посредством
рассказов
«Маснавийи
маънавий»
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
мыслительные операции,
критическое мышление,
творческий подход,
объективная оценка,
конфликтная ситуация,
объективное решение.
Всестороннее развитие студентов вузов играет
ключевую
роль
в
удовлетворении
потребностей
государства
и
общества
в
квалифицированных
специалистах и опытных кадрах. Это не только
способствует подготовке профессионалов будущего, но и
повышает общую эффективность системы образования.
Особое значение для каждого человека имеют объективная
оценка ситуации, умение мыслить самостоятельно и
свободно, а также находить выход из сложных
обстоятельств. Эти качества невозможно развить без
критического
мышления,
которое
играет
фундаментальную роль в формировании личности. В
данной статье рассматриваются пути совершенствования
навыков критического мышления у учащихся.
Prezidentimiz davlatimiz ta`lim tizimi yosh avlod qo`lida ekanligini juda ko`p bora
ta`kidlaganlar xususan yoshlar bilan uchrashuvda “Takror va takror aytaman: Yangi
O‘zbekistonning asosiy ustuni –
bilim, ta’lim va tarbiya bo‘ladi! Yoshlarimizning faollig
i,
Vatanimiz taqdiri va taraqqiyotiga befarq emasligi, ertangi kunga katta umid va ishonch
bilan qarayotgani barchamizga g‘urur va iftixor bag‘ishlaydi. Biz bugungi O‘zbekiston bu
—
kechagi O
‘
zbekiston emas, deb ko
‘
p gapiramiz. Buning isbotini avvalo yoshlarimiz
siymosi
d́
a, ularning yutuq va g
‘
alabalarida ko
‘
ramiz. Sizlarning har bir yutug
‘
ingiz,
g‘alabangizni o‘zimning yutug‘im, o‘zimning g‘alabam, deb qabul qilaman.” Chindan ham
yoshlar kelajak tayanchi,ularni har tomonlama barkamol avlod qilib voyaga yetkazish biz
pedagoglarning asosiy vazifamizdir.Jahon ta`lim tizimi shaxsni har tomonlama komil
inson qilib tarbiyalashda uni tanqidiy fikrlash ko`nikmalarini rivojlantirish muhim omil
ekanligini bong urmoqda. Tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini shakllantirish va rivojlantirish
zamonaviy dunyoda ta'lim jarayonining asosiy talabidir. Bu mahorat chegaradan
tashqarida fikr yurita oladigan, tezkor harakat qila oladigan, tahlil qila oladigan,
muammolarni oldindan ko‘ra oladigan va to‘g‘ri qaror qabul qila oladigan,
mehnat
bozorida talabga ega bo‘lgan boshqaruv kadrlarini tayyorlash uchun zarurdir. Tanqidiy
fikrlash
–
bu yosh mutaxassisga adaptatsiya jarayonida taklif qilingan nuqtai nazar yoki
xulq-atvor modeli to'g'risida qat'iy qaror chiqarishga imkon beradigan maxsus faoliyat
turi. "Tanqidiy fikrlash" -
bu ma'lum bir pedagogik yondashuvning belgisi bo‘lib, matnga,
tanqidiy munosabat asosidagi pedagogik texnika sifatida o‘rganila boshlangan. "Tanqidiy
fikrlash" - yangicha qarash, bu texnologiya bilishning yangi usulini rivojlantirishni
ta'minlaydi. "Tanqidiy fikrlash" texnologiyasi mutaxassisning intellektual va hissiy
faoliyatini faollashtirib, shaxsiyatini mehnat jarayoniga jalb qilish imkonini beradi.1
Maykl Skriven (Garvard universiteti professori) tanqidiy fikrlashni o'rganishning eng
ko'p nashr etilgan muallifi sifatida zamonaviy voqelikka eng mos keladigan ta'rifni taklif
qildi: “Kuzatuvlarni, aloqalarni, ma'lumotlarni mohirona talqin qilish va baholash va aniq
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
118
dalillarni ilgari surish qobiliyati. keyingi fikrla
r va harakatlarga tegishli”2deya hisoblaydi.
Xarris va Xodjes tanqidiy fikrlashni matn sifatini o'rganish va tahlil qilish orqali uning
qiymatini yoki ta'sirini tanqidiy baholash bilan solishtirdi3.. Tanqidiy fikrlash murakkab
jarayon bo`lib u o`z ichiga bir necha qismni oladi va ularning qisqartmasi ilmiy tilda 4+C
deb yuritiladi.
1.
Creativity (kreativlik)
talabalar muammolarni hal qilish, tizimlar yaratish yoki
ilgari sinab ko'rmagan narsalarni sinab ko'rish orqali qanday qilib ijodiy bo'lishni
o'rganishlari mumkin. Bu har bir talaba rassom yoki yozuvchi bo'ladi degani emas.
Buning o'rniga, ular muammoga turli nuqtai nazardan, jumladan, boshqalar
ko'rmaydigan nuqtai nazardan qarashlari mumkinligini anglatadi. Kreativlik talabalarga
katta rasmni rejalashtirishdan puxta tashkil etishgacha bo'lgan ichki kuchli tomonlarini
qamrab olishga imkon beradi. Talabalar o'z ijodlarini o'rganish bilan birga, uni sog'lom va
samarali tarzda ifoda etishni ham o'rganadilar. Eng muhimi, ular o'z ijodini boshqalar
bilan baham ko'rishga undaydilar. Talaba muammoga qiziqarli yoki innovatsion yechim
yaratsa, keyingi talaba shunga o'xshash narsani sinab ko'rish uchun ilhomlanishi
mumkin.Kreativlikning maqsadi talabalarni an'anaviy talablardan boshqacha fikrlashga
undashdir. Ular har doimgidek ishlarni qilishlari shart emas. Buning o'rniga ular
yaxshiroq yo'lni topishlari mumkin. Talabalar o'z ijodlarini yolg'iz o'zlashtirmasliklari
kerak
2.
Critical thinking
(Kritik fikrlash) Tanqidiy fikrlash boshqa fazilatlar qatorida
muammolarni hal qilish amaliyotidir. Muammolar ustida ishlash, boshqotirmalarni
yechish va shunga o'xshash faoliyatdan tashqari, tanqidiy fikrlash skeptitsizm elementini
ham o'z ichiga oladi. Bu XXI asrda muhim bo`lgan jarayondir. Tanqidiy fikrlash ta`lim
oluvchilarga, ayniqsa, muammo yechimini oddiy fikrdan ajratish haqida gap ketganda,
tasdiqlarda haqiqatni aniqlashga yordam beradi. Tanqidiy fikrlash bilan talabalar
shunchaki bir qator faktlar yoki ma`lumotlarni o'rganmaydilar. Buning o'rniga, ular
o'zlari uchun fakt va ma`lumotlarni qanday topishni o'rganadilar. Savollar berish orqali
yon-atrofdagi turli masalalar, vaziyatlar bilan shug'ullanadilar. Shunda ular o'z
bilimlarini tengdoshlariga tarqatishda, boshqalarga ham tanqidiy fikrlashga yordam
berishlari mumkin. Talabalar o'zlashtirgan bilimlarini boshqalar bilan baham ko'rishlari
tanqidiy fikrlash ko'nikmalarini rivojlantirishning eng muhim jihatidir. Ular tanqidiy
fikrlashni o'rganadilar yoki oddiygina kundalik hayotda bu ko'nikma mustaqil hayotga va
maqsadli fikrlashga tayyorlaydi. Shunday bo'lsa-da, tanqidiy fikrlash XXI asrning to'rtta C
ko'nikmalaridan biridir.
3.
Collaboration (Kollaboratsiya)
bu umumiy maqsadga erishish uchun birgalikda
ishlash amaliyotidir. Hamkorlik juda muhim, chunki talabalar buni tushunishadimi yoki
yo'qmi, ular butun umri davomida boshqa odamlar bilan ishlashadi. Deyarli har bir ish
boshqa odam bilan ishlashni talab qiladi. Hamkorlik va jamoada ishlashni mashq qilish
talabalarga muammoni qanday hal qilishni, yechimlarni taklif qilishni va eng yaxshi
harakat yo'nalishini tanlashni tushunishga yordam beradi. Boshqa odamlar har doim
ham ular kabi g'oyalarga ega emasligini bilish ular uchun foydalidir. Shunday qilib,
o‘quvchilar biror fikrga ega bo‘lganda, gapirish kerakligini o‘rganadilar. Ularning
g‘oyalari muammoga to‘g‘ri kelmasa ham, o‘z yechimlarini gapirish va baham ko‘rish
ularga boshqalar bilan hamkorlik qilishda yordam beradi.
4.
Communication (Kommunikativlik)
ko'pincha bugungi jamiyatda odatiy hol
sifatida qabul qilinadi. Gap shundaki, talabalar muloqotni mashq qilar ekan, ular o'z
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
119
nuqtai nazarini yoki auditoriyasini yo'qotmasdan g'oyani samarali etkazishda yaxshiroq
bo'lishadi. Samarali muloqot san'atini o'zlashtirganda, talabalar o'z g'oyalarini tartibga
solishi va atrofdagilarda ijobiy taassurot qoldirishi mumkin. Shunga qaramay, 21-asr
ko'nikmalariga ega bo'lgan talabalarga yordam berish uchun muloqotning o'zi yetarli
emasligini ta'kidlash muhimdir. Haqiqatan ham muvaffaqiyatga erishish uchun talabalar
ushbu to'rtta ko'nikmalarni birgalikda qo'llashlari kerak. Yuqorida ta`kidlangan
ko`nikmalarning faqat bittasi emas balki to`rttalasi ham talabaga rivojlantirilsa,
muammoli vaziyatlarga to`g`ri yechim beradi, qolaversa qaror qabul qilishda erkin va
mustaqil bo`ladi, ta`limiy va tarbiyaviy nizolar yuzaga kelganda undan chiqib ketish
yo`llarini qidiradi, boshqa talabalar bilan sog`lom raqobat asosida faoliyat yuritadi,
egallagan nazariy bilimlarini amaliyotga tadbiq eta oladi. Bularning natijasida o`z ishining
malakali mutaxassisi, shaxsiy va kasbiy qobiliyatlar, akademik bilimga ega, kompitentligi
yuqori shaxs bo`lib yetishadi. Bu kabi kadrlarga har bir mamlakat muhtojdir. Nafaqat
ta`lim sohasida, balki ishlab chiqarish, sanoat, turizm, madaniyat, san`at va ijtimoiy
sohalarda ham talab juda yuqori bo`lib qolmoqda. Shu sababli ham jahon ta`lim tizimi
ta`lim oluvchilarni tanqidiy fikrlash ko`nikmasini yuqori sur`atda rivojlantirish haqida
bong urmoqda. O`rinli savol tug`ilishi mumkin: tanqidiy fikrlash muhim omil ekan uni
yanada rivojlantirish uchun nima qilish mumkin? Ko`pchilik pedagoglar,ilmiy
tadqiqotchilar, professorlar bu borada turlicha fikr yuritishmoqda; innovatsion
pedagogik texnologiyalarni ta`lim - tarbiya jarayoniga olib kirish, sun`iy intellektni
qo`llash, talabalarga motivatsiya va stimul berish kabi ijtimoiy-psixologik metodlarni
qo`llash kabi variantlar mavjud. Har bir usuldan unumli foydalanish orqali natijaviylikka
erishish mumkin. Ilmiy tadqiqotchi sifatida Jaloliddin Rumiyning “Masnaviyi ma`naviy”
hikoyalari vositasida tanqidiy fikrlash ko`nikmalarini takomillashtirish mumkin deb
hisoblayman. Rumiyning Shoh asari bo`lib 500 yil mobaynida madrasalarda darslik
sifatida o`qitilgan. Qolaversa, Temuriylar va Usmonli turklar saltanatida boshqaruv va
yuqori lavozimlarga tayinlanadigan mulozimlar ushbu asarni o`qib tugatgan bo`lishlari
shart bo`lgan. Ushbu asar olti tomdan iborat bo`lib, har bir kitob o`z ichiga turli hikoya va
rivoyatlarni qamrab oladi. Har bir hikoyadan bir emas bir nechta hukm chiqarish
mumkin,asardagi hikoyalar talabalarni chuqur mulohaza qilishga undaydi, savollar
girdobiga tashlaydi, bugungi kundagi vaziyatlarga, muammolarga bog`laydi, qissadan
hissa chiqarishni o`rgatadi. Yuqorida ta`kidlaganimizdek tanqidiy fikrlashning asosini
baholash, hukm chiqarish, fikrlarini erkin bayon etish, nizoli vaziyatlardan oson chiqish,
ijtimoiy munosabatlarga kirishish, jamoa bilan ishlash, muloqot madaniyatini o`z ichiga
oladi. Hikoyalarni o`qir ekanmiz, qissadan hissa chiqarish uchun bir nechta tafakkur
operatsiyalaridan foydalanamiz.Va shunday hikoyatlar borki ularga o`nga yaqin hukm va
baho berish mumkin. Quyida bunga misol keltiraman:
Fil hikoyasi
Hi
ndlar filni qorong‘u
bir og‘ilga qamadilar. Umrida fil ko‘rmagan xalq o‘sha yerga to‘plandi. Filni ko‘rmoqchi edi
ular. Lekin og‘il shu qadar qorong‘u ediki, ko‘z bilan ko‘rishning aslo imkoni yo‘q edi.
Ichkariga kirganlar filni qo‘llari bilan paypaslab ko‘rar, uni har kim o‘zicha ta’rif etar edi.
Bittasi filning xartumini ushlab: "Fil bir quvur ekan", derdi. Yana boshqasi filning
qulog‘idan tutib: "Fil yelpig‘ichga o‘xshar ekan", deya tushuntirdi. Boshqasi filning oyog‘ini
tutib filni faqat oyoqdan iborat
deb bilar va: "Fil bahaybat bir ustunga o‘xshar ekan", deya
oshirib toshirib tushuntirardi. Yana bir odam filning sirtini silab ko‘rdi va: "Fil taxtga
o‘xshar ekan", deb uni ta’rifladi. Kimki filning qayerini silagan bo‘lsa, hayvonni shunga
ko‘ra ta’riflar, lekin hech birining ta’rifi boshqasinikiga o‘xshamasdi. Agar qo‘llarida sham,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
120
oldilarida biror yo‘lboshlovchi bo‘lganida, qorong‘u bo‘lsa ham filni aniq ko‘rishar, qanday
hayvon ekanini osongina bilib olgan bo‘lardi. Ushbu qissadan quyidagicha hissa(lar)
chiqaramiz.
- Har kim o`z dunyoqarashiga ko`ra fikr bildiradi
- Ishonch hosil qilmasdan so`zlamaslik
- Har bir ishda bir yo`l ko`rsatadigan yo`lboshchi, ustoz, maslahat beradigan kishi
kerak.
- yetti o`lchab bir kesmoq lozim
- narsa va hodisalarning biz bilgan tomoniga qarab munosabat bildiramiz va bu
eng katta xato
- har bir inson ko`proq bilim olishga, o`qib-o`rganishga harakat qilmog`i,zamon
bilan hamnafas bo`lmog`i lozim, Yo`qsa, oddiygina filni bilmaydigan hindlar kabi bo`ladi.
Qarg`a va laylak hikoyasi.
Bir kuni cho`lda qarg`a bilan laylakni yonma -yon
turganini ko`rib ajablandim. Bu ikki boshqa-boshqa qush, qanday qilib do`st bo`ldi deya
ular turgan tarafga yaqinlashdim. Qarasam, ikkisi ham cho`loq ekan. Ushbu hikoyadan esa
quyidagicha hukm chiqarish mumkin:
- qiyinchilik, chorasizlik xuddi laylak va qarg`a singari insonlarni birlashtiradi.
Agar imkoni bo`lganida qarg`a issiq cho`lda laylak bilan yonma-yon o`tirmay, uchib
ketardi.
- Qolaversa, hech bir vaziyat va hodisa ko`ringani kabi bo`lmasligi mumkin
- Shoshib qaror chiqarmaslik.
-Vaziyatlarga o`zining pozitsiyasidan emas, chuqurroq nazar solish, ko`rgan har
narsaga ishonib fikrlamaslik
- Mulohaza qilishda kengroq tafakkur qilish
Uch baliq hikoyasi.
Bir ko’ldа uch bаliq yashаr ekаn. Kunlаrdаn biridа ko’l yonidаn
uchtа yo’lоvchi o’tib qоlibdi vа bаliqlаrni ko’rib: “Bоrib to’rlаrni оlib kеlаylik, bu bаliqlаrni
tutаylik”, –
dеb qаytib kеtishibdi. Buni sеzgаn bаliqlаrning eng аqllisi vаqtni o’tkаzmаsdаn
dеngiz tоmоn yo’l оlibdi. Qоlgаn ikkitаsi uni mаsхаrа qilishibdi: “Hоy аqlsiz sеn yo’lingning
yarmigа bоrmаy o’lib kеtаsаn, yaхshisi bu niyatingdаn qаyt”, –
dеyishibdi. Birоq аqlli bаliq
ulаrgа qulоq sоlmаbdi, yo’lidа dаvоm etibdi. Ko’p vаqt o’tmаy to’rlаrini ko’tarib
yo’lоvchilаr kеlib qоlishibdi. Ikkinchi bаliq: “Аgаr o’zimni o’lgаngа sоlsаm qutulаmаn”, –
dеb, suv ustidа yotibdi, qimirlаmаbdi. Bаliqchilаr “O’lgаn bаliq” dеb, qumgа, bir chеtgа, оtib
yubоrishibdi. Bаliq аstа
-
sеkin qimirlаb suvgа yеtibdi vа bir оvlоq jоygа yashirinibdi.
Uchi
nchi bаliqni yo’lоvchilаr to’rlаri bilаn ushlаshibdi. Bаliq аqlli bаliq bilаn kеtmаgаnidаn
аfsuslаnibdi.
Ushbu hikoyatdan ham hukm(lar) chiqaramiz:
-Har qanday holatda ham faqat aql bilan ish ko`rmoq lozim xuddi aqlli baliq singari
- Doim tadbirli va ehtiyotkor bo`lish kerak.
- Maqsading yo`lida birovlarning fikriga ahamiyat bermasdan yo`lingda davom
etsang aqlli baliq kabi manzilingga oson yetasan.
- Boshqalarning xatti-
harakatiga aralashish xatodir, undan ko‘ra inson o‘zining
yo‘lida davom etishi maqsadg
a muvofiqdir. Qimmatli vaqtni boshqalarning ishiga emas,
o`ziga sarflaganida uchinchi baliq omon qolgan bo`lar edi
- Tavakkalchilik qiyin holatlardan omon saqlashi mumkin xuddi ikkinchi baliq
omon qolgani kabi
- Vaqtni doimo qadrlash,behuda narsalarga sarflamaslik,soniyasini ham oltinga
qiyoslab ish tutish zarurdir
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
121
Yuqoridagi hikoyalardan yana ko`plab hukmlar chiqarish mumkin. Har bir
hikoyani tahlil qilar ekanmiz aqliy operatsiyalardan beixtiyor foydalanamiz (analiz,
sintez, taqqoslash, umumlashtirish, mavhumlashtirish, absdruksiya) Bu esa baholash va
hukm chiqarishga yordam beradi. Rumiyning “Masnaviyi ma`naviy” asarida bunga
o`xshash juda ko`plab hikoyalar mavjud bo`lib talabalarni fikrlashga, mulohaza qilishga
,o`z-o`zi bilan savol-javob qilishga undaydigan qimmatli asar hisoblanadi. Shu sababli
ham necha asrdan beri shak- shubhasiz o`zining qiymatini yo`qotmagan
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1. Шаюсупова А. А., Хайдарова Р. А. Формирование педагогической
компетентности преподавателя языкового вуза в системе непрерывного
образования //Бюллетень науки и практики. –
2019.
–
Т. 5. –
№. 6.
2. Scriven, Michael (1997). «The methodology of evaluation». In Stake, R.
E.Curriculum evaluation. Chicago: Rand McNally. American Educational Research
Association (monograph series on evaluation, no).
3. Harris, T., & Hodges, R. (Eds.). (1995). The Literacy Dictionary, 48. Newark, DE:
International Reading Association.
4. Румий Жалолиддин. Маънавий маснавий. Куллиёт Ж.1. К.1. /(Таржима
шарҳи билан. Таржимон Асқар Маҳкам. Масъул муҳаррир Т.Маҳмудов.) –
Т.: “Шарқ”,
1999.
–
368 б.
5. Румий Жалолиддин. Маънавий маснавий. Куллиёт Ж.1. К.2. /(Таржима
шарҳи билан. Таржимон Асқар Маҳкам. Масъул муҳаррир Ҳ. Ҳомидий.) –
Т.: “Янги
аср авлоди”, 2007. –
274 б.
6. Румий Жалолиддин. Маснавийи маънавий /Форсийдан Ўзбекистон халқ
шоири Жамол Камол тарж. –
Т.: “МЕРИЮС” ХHМК, 2010. –
846 б.
7. Румий Жалолиддин. Ичиндаги ичиндадур. Фалсафий
-
маърифий нашр
/Улуғбек Ҳамдам тарж. –
Т.: Янги аср авлоди, 2003. –
2
00 б.
8. Фиш Радий. Жалолиддин Румий. Тарихий биографик роман /Русчадан
Ж.Камол тарж. –
Т.: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1986. –
272б.
9. Избуллаева Г.В. Жалолиддин Румий асарларида юксак маънавиятли шахс
тарбияси / Масъул муҳарир С.С.Булатов. –
Тошкент: Фан, 2015. –
208 б.
10. Руми, Джалаладдин. Дорога превращений: суфийские притчи /
Джалаладдин Руми; сост., пер. [фарси], религиоз._филос. коммент. Дмитрия
Щедровицкого; этико_психолог. коммент. Марка Хаткевича. –
М. : Оклик, 2007. –
380 с.
