Освещение вопросов оросительной системы периода Темуридов в зарубежных источниках

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/socinov/index

Coverage of issues related to the irrigation system during

the Timurid period in foreign sources

Muazzamkhon MAKHMUDOVA

1

Fergana State University

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received September 2024

Received in revised form

15 October 2024

Accepted 25 October 2024

Available online

25 December 2024

This article provides information on the study of irrigation

system issues by foreign researchers in the reign of Amir Temur

and Timurids.

2181-

1415/©

2024 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss11/S-pp

306-312

This is an open access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)

Keywords:

Irrigation system,

dam,

reservoir,

irrigation facilities,

irrigation networks.

Xorijiy manbalarda temuriylar davri sug‘orish tizimi

masalalarining yoritilishi

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

Irrigatsiya tizimi,

to‘g‘on,

sardoba,

sug‘orish inshootlari,

sug‘orish tarmoqlari.

Ushbu

maqolada

xorijiy

tadqiqotchilar

tomonidan

Amir Temur va temuriylar saltanatida irrigatsiya tizimi

masalalarining

o‘rganilishi haqida ma’lumot beriladi.

Освещение вопросов оросительной системы периода

Темуридов в зарубежных источниках

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

оросительная система,

плотина,

водохранилище,

ирригационные

сооружения,

оросительные сети.

В данной статье представлена информация об изучении

вопросов

ирригационной

системы

зарубежными

исследователями в период правления Амира Темура и

Тимуридов.

1

PhD, Senior Lecturer, Department of World History, Fergana State Universit.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

307

Jahonning ko‘plab davlatlarida tadqiqotchilar tomonidan Amir Temur va

temuriylar

saltanatining turli jihatlari o‘rganilib, jahon tarixi sahifalari yangi ma’lumotlar

bilan to‘ldirildi. Ayniqsa, xorij olimlari temuriylar saltanati tarixini katta qiziqish bilan

tadqiq qilib, temuriylar davrida Xurosonning irrigatsiya tizimini yorituvchi ayrim
tadqiqotlarni amalga oshirdi.

AQSHlik malakali tilshunos, Uillyam Mur Klevenjer Tehron va Mashhad

shaharlarida ilmiy izlanishlar olib borgan. Tadqiqotchi Xurosondagi tarixiy to‘g‘onlarni
o‘rgangan

[1]. Klevenjer tadqiqotida tarixiy

to‘g‘onlarning joylashuvi, qaysi davrga

mansubligi, to‘g‘on qurilishida foydalanilgan materiallar, to‘g‘onning sig‘imi haqida
qimmatli ma’lumotlarni keltiradi.

AQSHlik olim Terri Allen 1981-

yili Garvard universitetida “Temuriylar davrida

Hirot” mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan, so‘ngra 1983

-yilda

dissertatsiya monografiya shaklida nashr etilgan [2]

. T.Allen tadqiqotga material to‘plash

maqsadida Hirot shahriga boradi, safar davomida temuriylar davrida qurilgan masjidlar,
maqbaralar, ziyor

atgohlarni o‘rganadi. Tadqiqotda temuriylar davrida Hirotning

sug‘orish tizimi ham yoritilgan.

Turkiyalik temurshunos olim Ismoil Aka “Buyuk Temur davlati” asarida Amir

Temur va temuriylar davridagi irrigatsiya tizimi haqida qisman ma’lumot bergan

[3],

uni

ng mazmunan bir xil bo‘lgan “XV asrning birinchi yarmida temuriylarning

dehqonchilik va savdo faoliyati”

[4] nomli maqolalari turk va ingliz tilida nashr qilingan.

Ushbu tadqiqotlarda temuriylar davrida qishloq xo‘jaligi va savdo aloqalari bilan

birgalikda

, sug‘orish tizimiga ham urg‘u berilgan.

Qohiradagi Amerika universiteti professori Bernard O'

Keyn “Xurosondagi

temuriylar me’morchiligi” mavzusida ikki qismdan iborat juda katta hajmli doktorlik

dissertatsiyasini himoya qiladi [5]. Temuriylar homiyligida 1415

–

1510-

yillar oralig‘ida

qurilgan 61 ta arxitektura yodgorligi dissertatsiyaning asosiy qismidan joy olgan [6].

Bernard O'Keyn temuriylar davrida Xuroson viloyatida qurilgan to‘g‘onlarning tarixi
haqida batafsil ma’lumot beradi hamda to‘g‘on

larning rasmini dissertatsiyaning ilova

qismiga kiritadi.

E. Bosvor va boshqa mualliflar hamkorligida Gollandiyaning Brill nashriyotida

1986-

yilda “Islom ensiklopediyasi”ning V jildi nashr qilingan

[7]

. “Islom ensiklopediyasi”

islomshunoslik sohasidagi nam

unaviy ma’lumotnoma hisoblanadi. Ensiklopediya islom

diniga e’tiqod qiluvchi davlatlar haqida atroflicha ma’lumot beradi. “Islom
ensiklopediyasi”ning V jildida Misr, Iroq, Eron, Shimoliy Afrika va Islom davridagi

Ispaniya, Usmonli turklar imperiyasi, Hindi

ston (Islom diniga e’tiqod qiluvchi qismi) va

Movarounnahrning irrigatsiya tizimi haqida so‘z yuritilgan. Kitobda temuriylar davrida
mavjud bo‘lgan Xuroson viloyatidagi Guliston to‘g‘oni haqida ma’lumotlar berilgan.

Kanadalik olima Liza Golomberk va AQSHlik yozuvchi Donald Uilberlar temuriylar

davrida (1360

–

1510) Turon, Xuroson, Eron va Mozandaronda qurilgan 257 ta

binolarning katalogini tuzishadi [8]. L.

Golomberk va D.Uilberlar tomonidan “Eron va

Turonda temuriylar arxitekturasi” nomli ikki jildli monogra

fiya nashr qilinadi [9].

Monografiyada temuriylar davrining siyosiy tarixi, arxitekturasi va me’moriy uslublari

haqida hikoya qiluvchi 10 ta esse joy olgan. Arxitekturaga oid ushbu monografiyada
Xuroson viloyatining irrigatsiya tizimida amalga oshirilgan ishlar haqida ham

ma’lumotlar berilgan.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

308

P.

Kristensenning “Eronshahrning tanazzulga uchrashi: Yaqin Sharqdagi irrigatsiya

va atrof-muhit, mil. avv. 500-yildan milodiy 1500-

yilgacha” asari dastlab Kopengagenda

1993-

yilda nashr qilingan, oradan 23 yil o‘tgandan so‘ng 2016

-yilda Londonda qayta

nashr qilindi [10]. Muallif asarda tabiat va jamiyatning tarixiy rivojlanishida irrigatsiya

tizimining ahamiyatini ochib berishga harakat qilgan. Mazkur asarda Amir Temur va

temuriylar saltanatining tarixi va o‘sha davrd

a irrigatsiya tizimining rivojlanishi

to‘g‘risida ma’lumotlar bayon qilingan.

Buyuk Britaniyalik arxeologlar G.

Xerman va X.Kennedi “Marv yodgorliklari:

Qoraqum an’anaviy binolari” asarini 1999

-yilda nashr qildirgan [11]. Ular arxeologik va

yozma manbalar asosida Turkmanistonning Marv vohasida mil. avv. VI asrdan to milodiy

XIX asrgacha bunyod etilgan ko‘shk, saroylar, ayvonlar, sardobalar, yaxtanglarni

o‘rgangan. Asarda temuriylar davriga oid Anau sardobasi haqida ma’lumot berilgan.

Eron elchixona

sining madaniyat markazi tomonidan Turkmanistonda “Marvnoma”

to‘plami nashr qilingan

[12]

. To‘plamda Qadimgi Marv tarixi bo‘yicha izlanishlar olib

borgan olimlarning tadqiqotlari o‘

rin olgan. Asardan joy olgan tadqiqotda Marvning

temuriylar davridagi irrig

atsiya tizimi haqida so‘z boradi.

Irrigatsiya va suv resurslarini boshqarish bo‘yicha mutaxassis B.

Rout Afg‘oniston

AREU tadqiqot markazi bilan birgalikda “Suv qanday oqadi: Afg‘onistondagi irrigatsiya

tizimining tipologiyasi” mavzusida tadqiqot olib bord

i [13]. Ushbu tadqiqotda

Afg‘onistondagi sug‘orish tizimining tipologiyasi ishlab chiqildi va taqdim etildi.

Tadqiqotda Husayn Boyqaro davrida qazilgan Juyi Nav kanalining hozirgi kundagi

ahamiyati ochib berilgan.

Kanadaning Toronto universiteti professori, forsshunos Mariya Subtelnining

“O‘tish davridagi temuriylar: O‘rta asrlarda Eronda turk

-

fors siyosati va akkulturatsiyasi”

asari XV asrda Markaziy Osiyo va Eron, xususan, Xuroson mintaqasi tarixi bo‘yicha

qimmatli tadqiqot hisoblanadi [15]. Asarda temur

iylarning forslar hayotiga ta’siri

manbalar orqali asoslangan. Mariya Subtelni asarda asosiy e’tiborini Sulton Husayn

Boyqaro hukmronligiga qaratgan. Asarning 4 va 6-boblarida temuriylar davri

iqtisodiyotining uchta potensial yechimi ko‘rib chiqiladi: temu

riylar davrida

dehqonchilik, diniy vaqflar va mashhur ziyoratgohlardan qishloq xo‘jaligini boshqarish

uchun joy sifatida foydalanish. Asarda Husayn Boyqaro dehqonchilikka eng qiziqqan

hukmdor sifatida tasvirlangan. Asarning 4-

bobida temuriylar davrida sug‘

orish tizimida

amalga oshirilgan ishlarga alohida to‘xtalib o‘tilgan. “Sug‘orish tarmoqlarini kengaytirish”

deb nomlangan bo‘limda temuriylar davrida Xurosonning irrigatsiya tizimi, temuriylar

tomonidan sug‘orish inshootlarining barpo etilishi tadqiq qilin

gan.

Irrigatsiya va drenaj bo‘yicha Eron Milliy Qo‘mitasi tomonidan nashr qilingan

“Qadimgi Eronda suv va sug‘orish texnikasi” kitobida Eronning qadimgi sug‘orish tizimi,

kanallar, korizlar, to‘g‘onlar qurilish texnikasi haqida so‘z yuritilgan

[16]. Ushbu kitobda

temuriylar davrida bunyod etilgan to‘g‘onlarning tuzilishi va holati yoritilgan hamda

ularning hozirgi kundagi rasmi keltirilgan.

Hindiston universiteti, Geografiya bo‘limining davlatlararo suv nizolari bo‘yicha

tadqiqotchisi S.

Chokkakula Afg‘oniston AREU tadqiqot markazi bilan hamkorlikda

“Sug‘orish tengsizliklarini so‘roq qilish” mavzusidagi tadqiqotini 2009

-yilda nashr

qildirdi [

17]. Ushbu hisobotda Afg‘onistonning hozirgi Hirot viloyati, Injil tumanidagi

sug‘orish tizimiga oi

d tadqiqotlar natijalari taqdim etilgan. Tadqiqotning maqsadi

odatdagi kanal sug‘orish tizimida suv taqsimotidagi tengsizliklarni o‘rganishdan iborat.

Tadqiqotda Abdurahmon Jomiyning suvni to‘g‘ri taqsimlashga bag‘ishlangan asari haqida

ma’lumot berilgan.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

309

Turkiyaning G‘oziy Usmonposhsho Ijtimoiy Fanlar instituti tadqiqotchisi Mustafo

Shahin 2013-

yilda “O‘rta asrlarda Hirot mintaqasi (G‘aznaviylar davlatining tashkil

topishidan boshlab temuriylar sulolasining qulashigacha) (961

–1507)” mavzusida

doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan [18]. Ushbu dissertatsiyaning uchinchi bobida

temuriylar davrida Hirotning sug‘orilish tarixi alohida bayon qilingan. Mustafo Shahinnig

“O‘rta asrlarda Hirot mintaqasida qishloq xo‘jaligi, qishloq xo‘jaligida sug‘orish va

sug‘orish huquqi” nomli tadqiqot ishida ham Hirotning temuriylar sulolasi hukmronligi

davridagi sug‘orilish tarixi yozma manbalar asosida yoritilgan

[19].

Eronlik tadqiqotchi E.

Saidianning “Ob anbar, issiq qurg‘oqchil hududlarda

barqaror an’anaviy suv ta’minoti tizimi, Eron xalq me’morchiligining ajoyib namunasi”

maqolasida Eronda qurilgan sardobalar, uning tuzilishi, vazifasi yoritilgan [20].

Tojikiston tarixini yorituvchi uch tomdan iborat asar XI

–XV asrlarni o‘z ichiga

olgan [21]. Asarning 7 va 8-boblari Amir Temur va temuriylar davri tarixini aks ettiradi.

Asarda temuriylar davrida bunyod etilgan irrigatsiya inshootlari haqida so‘z boradi.

Kristina Noelle-

Karimiyning “Hirot o‘rtadagi marvarid va Xuroson xaritasi

(XV

–XIX asrlar)” nomli asari Hirotning XV–

XI

X asrlardagi tarixiga bag‘ishlanadi

[22].

Asarda Hirotning XV asrda temuriylar saltanatining poytaxti sifatida siyosiy-iqtisodiy va

madaniy jihatdan rivojlanishi bayon qilingan. Asarda Hirotning keyingi asrlardagi siyosiy

tarixi va Afg‘onistonga qo‘shilib

ketish sabablari yoritilgan. Muallif temuriylar davri

tarixchisi Hofizi Abru va Mu’iniddin Isfizoriy ma’lumotlariga asoslanib, Xuroson viloyati

tarkibidagi hududlarning irrigatsiya tizimini yoritishga harakat qilgan.

Dastlab mirzalik, so‘ng Qorabog‘ xonlig

ida vazir, xonlik tugatilgandan keyin viloyat

sudida faoliyat yuritgan Mirzo Jamol Javonshir Qorabog‘iy “Qorabog‘ tarixi” asarining

muallifi hisoblanadi. Ushbu asarning xronologiyasi Qorabog‘ xonligining arablar

bosqinidan to Rossiya imperiyasi bosqinigach

a bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi

[23].

Asarda mo‘g‘ullar tomonidan vayron etilgan Baylaqon shahrining Amir Temur tomonidan

qayta tiklanishi hamda Barlos nahrining qazilishi bayon qilingan.

Eronlik bir guruh tadqiqotchilar “Eronning

shimoli-sharqida temuriylar tomonidan

qurilgan qadimiy to‘g‘onlar (1350–1490)” nomli tadqiqot ishini 2015

-yilda nashr

qildirishadi [

24]. Ushbu tadqiqotda temuriylar homiyligida qurilgan va o‘sha davr uchun

o‘ta murakkab bo‘lgan sug‘orish inshooti –

to‘g‘onlarning tarixi va tuzilishi, to‘g‘on

qurilishida foydalanilgan materiallar, to‘g‘onning chidamliligi va hozirgi kundagi

ahamiyati yoritilgan.

Turkiyaning Anqara universiteti tadqiqotchisi Tuba Kalkanning “Sulton Shohrux

davrida Hirot iqtisodiyoti” nomli m

aqolasida Shohrux Mirzo hukmronligi davrida

(1405

–1447) Hirotning iqtisodiy hayotini tashkil etuvchi dehqonchilik, chorvachilik, tog‘

-

kon, savdo va sanoat markazlari tilga olingan [

25]. Tadqiqotda mo‘g‘ullarning vayronkor

bosqinidan so‘ng temuriylar davrida Xurosonda amalga oshirilgan sug‘orish sohasidagi

keng ko‘lamli ishlar, to‘g‘on va sug‘orish kanallari qurilishi, yerlarni o‘zlashtirish va ekin

maydonlarini kengaytirish to‘g‘risida so‘z boradi.

Turikiyalik tadqiqotchi Ensar Majitning arab, fors va turk manbalari asosida

yozilgan “Temuriylar davrida Ozarbayjon” mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasida Amir

Temurning Ozarbayjon tarixidagi tutgan o‘rni tadqiq qilingan

[26]. Dissertatsiya uchta

bobdan iborat, uning birinchi bobi to‘rtinchi bo‘limi “Baylaqon

rekonstruksiyasi va Nahri

Barlos kanalining ochilishi”ga bag‘ishlangan bo‘lib, unda Amir Temur tomonidan

Ozarbayjonda qazdirilgan kanallar haqida chalkash ma’lumotlar berilgan. E.

Masit

dissertatsiyasining ilovalarida hozirgi kunda Barlos kanalining (aslida Baylaqon kanali)

rasmini keltirib o‘tgan.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

310

Eronning Payame Nur universiteti tadqiqotchilari Sh. Farahnaki va J. Norouzilarning

“Temuriylar davrida Xuroson va Movarounnahrning dehqonchilik holatini o‘rganish”

mavzusida yozilgan tadqiqotida Xuroson va Mova

rounnahr qishloq xo‘jaligining ayrim

jihatlari ko‘rib chiqilgan [27]. Ushbu tadqiqot temuriylar hukmronligining boshlanishidan

Husayn Boyqarogacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. Tadqiqotda temuriylar tomonidan

hududlarni obodonlashtirish, shuningdek, yerlarni qayta ishlash loyihalarini amalga

oshirish, sug‘orish tarmoqlarini barpo etish yoki qayta qurish, hududda yerga egalik qilishda

samarali boshqaruvni ta’minlash haqida bayon qilingan.

Avstraliyaning Adelaida universiteti olimasi Z.

Ranjbari “Botanika

va poetik

manzaralar. Ilk safaviylar bog‘lari haqidagi ikkita forscha matnni o‘qish” mavzusidagi

dissertatsiyasini 2018-yilda himoya qilgan [28]. Ushbu tadqiqotning birinchi manbasi

Qosim Ibn Yusuf Abu Nasr Xaroviyning “Irshod az

-

ziroat” asari hisoblanadi.

Ushbu asarda

temuriylar davrida sug‘orma dehqonchilik va qishloq xo‘jaligi, temuriylarning

bog‘dorchilik san’ati haqida so‘z boradi.

G‘ulom Muhammad Azim

va Tetsuya Andolar Hirotning eski shahar qismida

qurilgan sardobalarni dariy (fors) tilidagi

manbalar, tarixiy xaritalar, sun’iy yo‘ldosh

tasvirlari, fotosuratlar, adabiyotlar va dala tadqiqotlari orqali o‘rganishadi.

G‘ulom

Muhammad Azim va Tetsuya Ando Hirotning eski shahar qismidagi sardobalar haqida

to‘rtta tadqiqotchining izlanishlarini birla

shtirib, eski shaharda qurilgan 26 ta sardobani

aniqladilar. Ushbu sardobalar kurtlar, temuriylar, safaviylar va duroniylar davrida

qurilgan. Ushbu sardobalarning 15 tasi vayron qilingan, 11 tasi hozirgi kunda ham

mavjud. Sardobalarning 4 tasi temuriylar davrida qurilgan.

AQSHlik olim Robert Dunkan MakChesnining “Markaziy Osiyoning to‘rtta

ziyoratgohi” asari Samarqanddagi Go‘ri Amir maqbarasi, Balxdagi Hoja Abu Nasr Porso

mozori, Mozori Sharif Ravzasi, Qandahordagi Xirqat an-Nabiy ziyoratgohlarning

arxitek

turasiga bag‘ishlangan. Asarda ushbu ziyoratgohlar me’morchiligining yaratilishi

va evolyutsiyasi bayon qilingan. Asarda Sulton Husayn Boyqaro tomonidan Nahri Shohiy

kanaliga mablag‘ ajratilishi qayd etilgan.

Mazkur masala yuzasidan adabiyotlar tahlil qilinganda, xorijiy olimlarning

tadqiqotlarida Amir Temur va temuriylar saltanatining irrigatsiya tizimi masalalarini qisman

o‘rganilganligini ko‘rishimiz mumkin. Ayniqsa, ingliz, fors, turk tillarida nashr qilingan

tadqiqotlarda Movarounnahr va Xurosonning su

g‘orish tarmoqlari va suv inshootlari

to‘g‘risida bizga hali noma’lum bo‘lgan qiziqarli faktlar mavjud. Bu esa mazkur tadqiqotni

ilmiy jihatdan boyishiga xizmat qilgan. Xorijiy tadqiqotchilardan M.Subtelni o‘z asarida

temuriylar davrida irrigatsiya tizimining rivojlanishiga alohida bob ajratgan. Ingliz olimi

T.

Allen Afg‘onistonning Hirot viloyatiga safar qilib, bu yerda temuriylar davrida buyod

etilgan sug‘orish tarmoqlarini ko‘zdan kechirgan va temuriylar davridan to hozirgi kungacha

Hirotda mavjud bo‘lgan kanallar va ariqlar ro‘yxatini tuzib chiqqan.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

:

1.

Clevenger W.M. Dams in

Ḫorāsān Some Preliminary Observations // Eas

t and

West, Vol. 19, No. 3/4 (September-December 1969).

–

557 p.

2.

Allen T. Timurid Herat.

–

Wiesbaden: Reichert, 1983.

–

95 p.

3.

Исмоил Ака. Буюк Темур давлати. –

Тошкент: Чўлпон, 1996. –

152 б.

4.

Ismail Aka. XV. yüzyilin ilk yarisinda timurlular’da ziraî ve ticarî faaliyetler //

Tarih Enstitüsü Dergisi. –

Istanbul: Istanbul

Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

, 1981.

–

459

s.; Ismail Aka. The agricultural and commercial activities of the timurids in the first half of

the 15th century // Oriente Moderno, 15 (76), Nr. 2, Volume I, 1996.

–

344 p.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

311

5.

Bernard O'Kane. Timurid architecture in Khurasan. Part I. Doctor of Philosophy.

–

Edinburgh: University of Edinburgh, 1982.

–

272 p.; Bernard O'Kane. Timurid

architecture in Khurasan. Part II. Doctor of Philosophy.

–

Edinburgh: University of

Edinburgh, 1982.

–

360 p.

6.

Blair Sh. Reviewed Work(s): The Timurid Architecture of Iran and Turan by Lisa

Golombek: Timurid Architecture in Khurasan by Bernard O'Kane // Iranian Studies, Vol.
22, No. 1, 1989.

–

P 74.

7.

Bosworth E and others. The Encyclopaedia of Islam. Vol. V.

–

Leiden: Brill, 1986.

–

1264 p.

8.

]Blair Sh. Reviewed Work(s): The Timurid Architecture of Iran and Turan by

Lisa Golombek: Timurid Architecture in Khurasan by Bernard O'Kane // Iranian Studies,
Vol. 22, No. 1, 1989.

–

P. 74.

9.

Golombek L., Wilber D. The Timurid Architecture of Iran and Turan. Vol. I.

–

New

Jersey: Princeton University press, 1988.

–

510 p.

10.

Christensen, P. The Decline of Iranshahr: Irrigation and Environments in the

Middle East, 500 B.C. to A.D. 1500. Translated by Steven Sampson.

–

London-New York:

I.B. Tauris, 2016.

–

414 p.

11.

Herrmann G., Kennedy H. Monuments of Merv traditional buildings of the

Karakum.

–

London: The Society of Antiquaries of London, 1999.

–

244 p.

12.

Мерв

-

наме

(“Книга о Мерве”)

.

–

Ашгабат: Культурный центр Посольства

ИРИ в Туркменистане

, 2003.

–

336 с.

13.

Rout B. How the Water Flows: A Typology of Irrigation Systems in Afghanistan.

–

Kabul: AREU, 2008.

–

76 p.

14.

Subtelny M. Timurids in Transition: Turko-Persian Politics and Acculturation in

Medieval Iran.

–

Leiden-Boston: Brill, 2007.

–

414 p.

15.

Gholam Reza Kuros, Mr. Majid Labbaf Khaneiki. Water and irrigation

techniques in Ancient Iran.

–

Tehran: IRNCID, 2007.

–

202 p.

16.

Chokkakula S. Interrogating Irrigation Inequalities. Canal Irrigation Systems in

Injil District, Herat.

–

Kabul: AREU, 2009.

–

44 p.

17.

Şahin M. Orta çağda Herât bölgesi(Gaznelilerin kuruluşundan timurlularin yikilişina

kadar), (961-1507). Doktora Tezi.

–

Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi, 2013. –

516 s.

18.

Şahin M. Orta çağ’da Herât bölgesinde tarim, ta

rimsal sulama ve sulama hukuku //

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED], № 50. –

Erzurum, 2013.

–

347 s.

19.

Saeidian A. Ab-anbar, sustainable traditional water supply system in hot arid

regions, remarkable example of Iranian vernacular architecture // Elixir Sustain. Arc.
56A, 2013.

–

13590 p.

20.

История таджикского народа. Том III. (Период развития феодального

общества). –

Душанбе: Дониш, 2013. –

580 с

.

21.

Noelle-Karimi Ch. The pearl in its midst Herat and the mapping of Khurasan

(15th

–

19th Centuries).

–

Wien: Austrian Academy of Sciences Press, 2014.

–

374 p.

22.

Mirza Cemal Cavanşir Karabağî. Karabağ Tarihi // Hikmet Yurdu, Yıl: 7, C: 7,

Sayı: 14, Temmuz –

Ara

lık, 2014/2. –

255 s.

23.

Kangi A., Rahnamard J., Alizade M., Ghandehary. The ancient dams built by the

Timurids (1350 to 1490 A.D.) in North East of Iran // WALIA journal 31 (S1).

–

Addis

Ababa, 2015.

–

210 p.

24.

Kalkan T. Sultan Şâhruh döneminde Herât ekonomisi

// The Journal of

Academic Social Science Studies. Number: 31, p. 523-538, Winter II 2015.

–

553 s.

Жамият

ва

инновациялар

–

Общество

и

инновации

–

Society and innovations

Special Issue

–

11 (2024) / ISSN 2181-1415

312

25.

Macit E. Timurlular zamaninda Azerbaycan. Doktora tezi.

–

Erzurum: Atatürk

Üniversitesi, 2017. –

310 s.

26.

Farahnaki Sh., Norouzi J. A Study of the agricutural status of Khorasan and

Transoxiana during the timurid era // Semi-Annually Biannual Research Journal of Iran
Local Histories: fall 2016-winter 2017, volume 5, number 1(9).

–

207 p.

27.

Ranjbari Z. Botanic and Poetic Landscapes. A Reading of Two Persian Texts on

Early Safavid Gardens. Doctor of Philosophy.

–

Adelaide: The university of Adelaide,

2018.

–

254 p.;

28.

Ghulam Mohammad Asim, Tetsuya Ando. A study on cisterns in the Herat old

city, Afghanistan // Journal of Architecture and Planning (Transactions of AIJ). Volume
85 Issue (769) 781-789, 2020.

–

P. 789.

29.

McChesney R. Four Central Asian Shrines.

–

LEIDEN: Brill, 2021.

–

454 p.