Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The subject "Technology" as a factor in increasing
students' entrepreneurial knowledge based on integration
Khurshid YANGIBOYEV
1
Gulistan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
15 November 2024
Accepted 15 December 2024
Available online
25 January 2025
This article highlights the importance of strengthening
students’ entrepreneurial knowledge through an
integrative
approach to the subject “Technology” enabling them to plan and
execute entrepreneurial activities effectively in the future. It
also examines how interdisciplinary connections foster the
development of different thinking skills, which are closely
linked to students’ comprehension and cognitive processes.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
integration,
entrepreneur,
entrepreneurship,
competence,
differential,
small business,
optimization.
Texnologiya fani o‘quvchilarning integrativ asosda
tadbirkorlik bilimlarini oshirish omili sifatida
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
integratsiya,
tadbirkor,
tadbirkorlik,
kompetensiya,
differensial,
kichik biznes,
optimallashtirish.
Mazkur maqolada o‘quvchilarni “Texnologiya” fanidan
integrativ yondashuv asosida tadbirkorlik bilimlarini oshirish
muhimligi, bu orqali ularning kelajakda tadbirkorlik faoliyatini
to‘g‘ri rejalashtirishi va samarali olib borishi bo‘yich
a
tushunchalar qayd etilgan. Fanlararo bog‘lanish, ya’ni
integratsiya negizida o‘quvchilarda fikrlash qobiliyatining har
xil turlarini shakllantirish nazarda tutiladi, bu esa o‘z navbatida
anglash jarayoni bilan chambarchas bog‘liqdir.
1
Basic PhD Student, Gulistan State University. Gulistan, Uzbekistan. E-mail: xurshid.fog2304@mail.ru
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
387
Предмет «Технология» как фактор повышения
предпринимательских знаний учащихся на основе
интеграции
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
интеграция,
предприниматель,
предпринимательство,
компетенция,
дифференциация,
малый бизнес,
оптимизация.
В статье подчёркивается важность повышения
предпринимательских знаний учащихся с использованием
интегративного подхода в преподавании учебной
дисциплины «Технология». Такой подход позволяет
учащимся осваивать навыки планирования и успешной
реализации
предпринимательской
деятельности
в
будущем. Особое внимание уделено формированию
различных
типов
мышления
у
учащихся
через
использование
междисциплинарных
связей,
что
способствует более глубокому пониманию и активизации
когнитивных процессов. Такой методологический подход
позволяет развивать у школьников практические навыки и
аналитическое мышление, необходимые для успешной
профессиональной и личностной самореализации.
Yurtimizda hozirgi vaqtda ilm-fan, texnika va ishlab chiqarish sohalari, axborot-
texnologiya vositalari tez sur’atlarda takomillashgani o‘quv muassasalarida ta’lim
-tarbiya
sifati va mazmunini muntazam ravishda yangilab, boyitib borishni talab etmoqda.
Ayniqsa, respublikamiz ta
’
lim-tarbiya tizimi oldida turgan bosh vazifalardan biri
–
o
‘
sib kelayotgan yosh avlodning dunyoqarashi, mantiqiy fikrlash qobiliyati, aqliy
salohiyatini rivojlantirish, ularda milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat
tuyg
‘
ularini tarkib toptirish, jamiyatda o
‘
z o
‘
rinini egallashga qodir bo
‘
lgan ma
’
naviy
barkamol yoshlarni yetishtirishdir. Bunda umumiy o
‘
rta ta
’
lim maktablarida o
‘
qitiladigan
amaliy va tabiiy fanlarning o
‘
rni beqiyosdir.
Shu boisdan, amaliy fanlardan biri
–
“
Texnologiya
”
fanini o
‘
qitishning asosiy
maqsad
–
o
‘
quvchilar, dars davomida o
‘
rgatilayotgan texnik va texnologik jarayon
davomida bajariladigan operatsiyalar yuzasidan olgan bilim, ko
‘
nikma va malakalarini
mustaqil amaliy faoliyatda qo
‘
llashi
,
kasb-hunar tanlash
, milliy va umuminsoniy
qadriyatlar asosida
ijtimoiy munosabatlarga kirisha olishi
kompetensiyalarini
shakllantirishdan iborat.
Demak
, “
Texnologiya
”
darsi amaliy mashg
‘
ulotlarida va ushbu fan to
‘
garaklarida
yasalishi o
‘
rgatiladigan mahsulotlarni o
‘
quvchi mustaqil ravishda amaliy faoliyatda keng
qo
‘
llashi (ishlab chiqarishi) natijasida, kichik biznesni yo
‘
lga qo
‘
yishi jarayonida,
to
‘
g
‘
ridan-to
‘
g
‘
ri bu holat ularning
“
tadbirkorlik bilimlarini oshirish lozim
”
–
degan
dolzarb muammoni keltirib chiqaradi.
Tadbirkor
–
tadbirkorlik layoqatiga, ya
’
ni qandaydir turdagi tovar ishlab chiqarish
yoki xizmat ko
‘
rsatish jarayonini tashkil eta olish borasida bilim, ko
‘
nikma va tajribaga
ega shaxs.
Tadbirkorlik
–
bu amaldagi qonunlar doirasida kishilarning foyda olishga
qaratilgan tashabbuskorlik bilan xo
‘
jalik faoliyatini yuritishiga asoslangan sohibkorlik
faoliyatidir.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
388
Ishlab chiqarish tadbirkorligi
–
iste
’
molchilarga sotish maqsadida mahsulot ishlab
chiqarish yoki xizmat ko
‘
rsatishga yo
‘
naltirilgan faoliyat.
Bizning yana bir muhim vazifamiz
–
kichik biznes va
tadbirkorlik
sohasini qo
‘
llab-quvvatlash va
rag
‘
batlantirish, mamlakatimiz iqtisodiy qudratini, yurtimizda tinchlik va barqarorlik, ijtimoiy totuvlikni
mustahkamlashdan, bu soha ulushini yanada oshirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratib berishdan iborat.
Nega deganda, tadbirkor nafaqat o
‘
zini va oilasini, balki xalqni ham, davlatni ham boqadi.
Men takror bo‘lsa
ham, aytishdan hech qachon charchamayman, ya’ni, xalq boy bo‘lsa, davlat ham boy va qudratli bo‘ladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.
Mirziyoyev
O‘zbekistonda tadbirkorlik jamiyatining
ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlari
mujassamlashgan, yaqqol namoyon bo‘ladigan hamda tez rivojlanib borayotgan va
harakatchan sohasiga aylanib bormoqda. Mamlakatda bozor munosabatlarining
shakllanishi va iqtisodiy taraqqiyotida uning o
‘
rni va roli tobora sezilarli tus olib
bormoqda.
O
‘
n olti yosh
ga to
‘
lgan voyaga yetmagan shaxs mehnat shartnomasi bo
‘
yicha ishlayotgan bo
‘
lsa
yoki ota-onasi, farzandlikka oluvchilari yoxud homiysining roziligiga binoan
tadbirkorlik faoliyati
bilan
shug
‘
ullanayotgan bo
‘
lsa, u to
‘
la muomalaga layoqatli deb e
’
lon qilinishi mumkin.
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, 28
-modda
Yuqoridagilar kelib chiqib, o‘quvchilarni “Texnologiya” fanidan integrativ
yondashuv asosida tadbirkorlik bilimlarini oshirish, muhim ahamiyat ega ekanligini
yaqqol ko‘rsatib bermoqda.
Integratsiya
–
bu fanlarning differensial jarayon davomida yaqinlashuvi va
bog‘liqligidir. Integratsiya jarayoni fanlar orasidagi aloqani yangi, yuqori sifatda bir
-
biriga bo
g‘lash bosqichi bo‘lib, o‘zini yuqori ko‘rinishda namoyon etadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
6 (2024) / ISSN 2181-1415
389
Ta’limda integratsiya deganda, fanlarning o‘zaro bog‘liqligini (aloqasini) ta’lim
oluvchilarga foydali hamda ularning ongiga singdirishning qulay usullarini qo‘llash
mahorati orqali yetkazib
berishdir. Ta’lim tizimiga integratsiyani kiritish ta’lim
muassasasi va jamoatchilik o‘rtasida turgan ta’lim va tarbiyaga oid vazifalarni hal etishda
asosiy vosita bo‘lishi mumkin. O‘qitish jarayonida integratsiyani qo‘llash nazariyasi
taraqqiyoti va ilmiy pedagogik tushunchalar rivoji asosiy va muhim ahamiyatga ega.
Ta’lim amaliyoti ko‘rsatishicha, maktab ta’limida fanlararo aloqadorlikni yo‘lga
qo‘yish fan va jamiyat hayotida bugungi kunda sodir bo‘layotgan integratsion
jarayonlarning yorqin ifodasidir. U
shbu aloqadorlik o‘quvchilarning bilimlarni ongli
o‘zlashtirishi, dunyo haqidagi yaxlit tasavvurlarni rivojlantirish va amaliy, ilmiy
-metodik
tayyorgarligini oshirishda muhim o‘rin egallaydi. Bunday tayyorgarlik umumiy o‘rta
ta’lim o‘quvchilarini darsda va
darsdan tashqari mashg‘ulotlarda, ishlab chiqarishda va
umuman har qanday faoliyatda o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma va malakalarini erkin
qo‘llash imkonini beradi. Hozirgi vaqtda pedagogik amaliyotda fanlararo bog‘lanish
asosida ta’lim jarayoni integratsiya yo‘llarida izlanishlar davom etmoqda. Fanlararo
bog‘lanish, ya’ni integratsiya negizida o‘quvchilarda fikrlash qobiliyatining har xil
turlarini shakllantirish nazarda tutiladi, bu esa o‘z navbatida bilim(anglash) jarayoni
bilan chambarchas bog‘liqdir.
“Texnologiya” fanidan o‘quvchilarni integrativ yondashuv asosida tadbirkorlik
bilimlarini oshirish, ularni o‘qish, bilish va yasash faoliyatini nafaqat jadallashtirish,
tizimlashtirish va optimallashtirishga, balki shu soha madaniyatini egallashiga ham
imkon beradi.
Respublikamizda umumiy o‘rta ta’lim maktabining 8–
9-
sinf o‘quvchilari
15
–
16
yosh atrofida bo‘ladi. Demak, mana shu davr mobaynida o‘quvchilarni
“Texnologiya” fanidan integrativ yondashuv asosida tadbirkorlik bilimlarini oshirish
muhim sanaladi. B
u orqali o‘quvchilarning kelajakda tadbirkorlik faoliyatini to‘g‘ri
rejalashtirishi va samarali olib borishi bo‘yicha ko‘nikmalarni shakllantirgan bo‘lamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Sh.M.Mirziyoyev raisligida tadbirkorlar
bilan o‘tkazilgan ochiq muloqot. 2021.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, 28
-modda.
3.
H.R.Hamroyev, Tadbirkorlik asoslari.
–
T.: “Yangi nashr”, 2010.
4.
M.Tilovova, Texnologiya va uni o‘qitish metodikasi. –
B.: “Durdona”, 2021.
5.
A.G‘.Suyunov, Integrativ yondashuvning mazmun
-mohiyati va uning tamoyillari.
Erkin tadqiqotchi. Fan, ta’lim va amaliyotintegratsiyasi jurnali. Jild:04, Nashr:03, May
2023. (http://journal.bilig.uz/) 136-b.
6.
G.M.Anarkulova, G‘.Abduqodirov, X.To‘lqinova, D.Luxmanov, Texnologiya ta’limi
praktkumi.
–
T:. “Innovatsiya
-
ziyo”, 2019.
7.
U.G‘afurov, Q.Sharipov, Tadbirkorlik asoslari. 11
-sinf darslik.
–
T:. 2018.
8.
M.Q.Muxliboyev, M.Z.Murtozayev, Uy-
ro‘rg‘or asoslari. Darslik. –
G:. “Sirdaryo
Print”, 2021.
9.
B.Qurbonov, G.B.Kurbanova, R.Inomov, X.A.Yangiboyev, Uzluksiz ta’lim tizimida
texnologiya fanini o‘qitish samaradorligini oshirishning metodik asoslari. Monografiya. –
G:. “Ziyo nashr
-
matbaa”, 2024.
