Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Criminological and criminal-legal measures to combat
domestic crimes
Gulrukh SHERMATOVA
1
Samarkand Regional Department of Justice
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2024
Received in revised form
15 December 2024
Accepted 20 January 2025
Available online
25 February 2025
This article examines the various types of domestic crimes,
their criminological and criminal-legal aspects, as well as the
features of their qualification. It also explores preventive
measures
and
provides
relevant
suggestions
and
recommendations for addressing these offenses.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss1-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
domestic crimes,
crime,
victim,
rehabilitation,
physical violence,
mental violence,
sexual violence,
financial violence,
criminological analysis,
legal illiteracy.
Maishiy jinoyatlarga qarshi kurashishning kriminologik
va jinoyat-huquqiy choralari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
maishiy jinoyatlar,
jinoyat,
jabrlanuvchi,
reabilitatsiya,
jismoniy zo‘ravonlik,
ruhiy zo‘ravonlik,
jinsiy zo‘ravonlik,
moliyaviy zo‘ravonlik,
kriminologik tahlil,
huquqiy savodsizlik.
Mazkur maqolada maishiy jinoyatlarining turlari, ularning
kriminologik va jinoyat-huquqiy jihatlari, ushbu turdagi
jinoyatlarni kvalifikatsiya qilish xususiyatlari hamda uning
oldini olish choralari yoritilib, tegishli taklif hamda tavsiyalar
berilgan.
1
First Category Inspector of the Civil Registry Office No. 1 of the Samarkand City Department of Justice, Samarkand
Regional Department of Justice. E-mail: Shermatovaguli1@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
222
Меры криминологического и уголовно
-
правового
противодействия бытовым преступлениям
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
бытовые преступления,
преступность,
потерпевший,
реабилитация,
физическое насилие,
психическое насилие,
сексуальное насилие,
финансовое насилие,
криминологический
анализ,
правовая неграмотность.
В статье рассмотрены виды бытовых преступлений, их
криминологические
и
уголовно
-
правовые
аспекты,
особенности квалификации
данного вида преступлений и
меры
по
их
предупреждению,
а
также
даны
соответствующие предложения и рекомендации.
Hozirgi globallashuv davrida boshqa davlatlarda bo‘lgani kabi O‘zbekiston
Respublikasi hududida ham maishiy jinoyatlar, ya’ni
jabrlanuvchiga nisbatan uning oila
a’zolari tomonidan sodir qilinadigan jinoyatlar dinamikasining kun sayin o‘sib borishi
jamiyatdagi xavfsizlikka va ijtimoiy barqarorlikka katta tahdid solib kelmoqda.
Kriminologik jihatdan olib qaraganda, bunday turdagi jinoyatlarning aksariyati oiladagi
ma
’
naviy muhit jinoyat qilishga moyil shaxslar tomonidan sodir etilishi nafaqat
jabrlanuvchiga, balki jamiyatga ham katta zarar yetkazadi.
Kriminologiya fani olimlaridan biri A.S. Pashchenko
, “
Oilaviy (maishiy)
zo
ʻ
ravonlik
”
atamasiga
“
oila a
ʼ
zolariga nisbatan odamlarni o
ʻ
zlari istamagan narsalarni
qilishga majburlash uchun tahdid yoki jazo sifatida og
ʻ
riq, haqorat, jismoniy cheklash
maqsadida ularning irodasiga qarshi harakatlar jismoniy yoki ruhiy kuch ishlatish bilan
bog
ʻ
liq bo
ʻ
lgan noqonuniy harakat
”
[1] deb ta
’
rif bergan bo
‘
lsa, E.P. Agapovning fikricha,
“
oilaviy zo
ʻ
ravonlik yoki maishiy zo
ʻ
ravonlik
–
qasddan jismoniy va/yoki ruhiy zarar
yetkazish va oila a
ʼ
zolariga azob berish, shu jumladan, bunday xatti-harakatlar bilan
tahdid qilish, majburlash, shaxsiy erkinlik mahrum qilish, ya
ʼ
ni, zo
ʻ
ravonlik
–
bu inson
ustidan cheksiz hokimiyatga erishish, boshqa odamning xatti-harakatlari, fikrlari, his-
tuyg
ʻ
ularini to
ʻ
liq nazorat qilish
”
[2] deb hisoblagan.
Statistik ma
’
lumotlar tahlil qilinganda
, O
‘
zbekistonda 2024-yilning birinchi
choragida sudlar tomonidan
4477 nafar
shaxsni oiladagi zo
‘
ravonlik moddalari bo
‘
yicha
javobgarlikka tortilgan. Ma
’
muriy javobgarlik to
‘
g
‘
risidagi kodeksning 59
2-
moddasi
–
oiladagi (maishiy) zo
‘
ravonlik bo
‘
yicha
4343
nafar shaxs ma
’
muriy javobgarlikka
tortilgan bo
‘
lsa, ulardan
2344
nafariga jarima jazosi qo
‘
llangan,
1999
nafari esa ma
’
muriy
qamoqqa olingan.
Bundan tashqari, takror yoki og
‘
irlashtiruvchi holatlar bilan sodir etilgan oiladagi
(maishiy) zo
‘
ravonlik uchun
134
nafar shaxs Jinoyat kodeksining 126
1
-moddasi bilan
sudlangan, shundan
51
nafariga ozodlikdan mahrum qilish, 83 nafariga ozodlikdan
mahrum qilish bilan bog
‘
liq bo
‘
lmagan jazo tayinlangan [3].
Oiladagi zo
‘
ravonlik muammosi nafaqat bir oilada, balki butun jamiyatda
nosog
‘
lom ijtimoiy-axloqiy muhit mavjudligidan dalolat beradi. Oiladagi zo
‘
ravonlik katta
ijtimoiy va ijtimoiy-psixologik muammodir. O
‘
zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
Qonunchilik palatasi tomonidan 2023-yil 23-martda qabul qilingan hamda Senat
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
223
tomonidan 2023-yil 6-aprelda
“
Xotin-qizlar va bolalar huquqlari, erkinliklari hamda
qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish tizimi yanada takomillashtirilishi
munosabati bilan O
‘
zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o
‘
zgartish va
qo
‘
shimchalar kiritish to
‘
g
‘
risida
”
gi Qonuni bunga misol bo
‘
ladi [4].
Shuningdek, 2019-yil 2-sentyabr
“
Xotin-qizlarni tazyiq va zo
‘
ravonlikdan himoya
qilish to
‘
g
‘
risida
”
gi O
‘
zbekiston Respublikasining Qonuni [5], 2021-yil 19-may
“
Zo
‘
rlik
ishlatishdan jabr ko
‘
rgan xotin-qizlarni reabilitatsiya qilishga oid qo
‘
shimcha chora-
tadbirlar to
‘
g
‘
risida
”
gi O
‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori [6], 2021-yil
6-oktyabr
“
Zo
‘
rlik ishlatishdan jabr ko
‘
rgan xotin-qizlarni reabilitatsiya qilish va
moslashtirish hamda o
‘
z joniga qasd qilishning oldini olish borasidagi ishlarni
takomillashtirishga doir qo
‘
shimcha chora-tadbirlar to
‘
g
‘
risida
”
gi O
‘
zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori [7] kabi normativ huquqiy hujjatlar shular
jumlasidandir.
Mazkur normativ huquqiy hujjatlarning qabul qilinishi nafaqat ayollar va
bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini zulm va zo
‘
ravonlikdan
himoya qilishning institutsional-huquqiy asoslarini takomillashtirishga qaratilgan, balki
huquqni qo
‘
llash amaliyotidagi ayrim muammolarni hal etishga oid masaladir. Bu ayollar
va bolalar huquqlariga daxldor jinoyatlar uchun mutanosib jazo choralarini belgilash
bilan bog
‘
liq, chunki ayollarni ta
’
qib va zo
‘
ravonlikdan himoya qilishning milliy
qonunchiligimizda deyarli qonuniy kafolatlari mavjud emas edi.
Bundan tashqari, O
‘
zbekiston Respublikasi Ma
’
muriy javobgarlik to
‘
g
‘
risidagi
kodeksning 59
2
–
moddasida keltirilgan huquqbuzarlikni sodir etgan shaxsning
harakatlari BHMning 20 baravarigacha miqdorda jarima solish yoki 15 sutkagacha
ma
’
muriy qamoq, shuningdek, Jinoyat kodeksining 126
1
-moddasida ko
‘
rsatilgan jinoyatni
sodir etgan shaxsning qilmishi esa 12 yilgacha ozodlikdan mahrum etish tarzidagi jazo
bilan kvalifikatsiya qilinishi belgilandi.
Mazkur norma ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zo
‘
ravonlik holatlarining
oldini olishga qaratilgan bo
‘
lib, bu oilalarda ma
’
naviy muhitni yaxshilashga xizmat qiladi.
Har yili juda ko
‘
plab insonlar ham qarindoshlari, ham boshqa shaxslar tomonidan
jismoniy va ruhiy zo
‘
ravonlikka duchor bo
‘
lmoqdalar va bu muammo dunyoning barcha
mamlakatlarida, jumladan, O
‘
zbekiston Respublikasida ham mavjud. Maishiy jinoyatlarga
qarshi kurashish faqat huquqni muhofaza qilish idoralari tomonidan amalga
oshiriladigan ish emas, balki jamiyat, davlat va fuqarolik jamiyatining birgalikdagi
harakatlarini talab qiladigan muhim masala hisoblanadi. Kriminologik va jinoiy-huquqiy
nuqtai nazardan, maishiy jinoyatlarga qarshi kurashish uchun to
‘
g
‘
ri usullar va samarali
chora-tadbirlar ishlab chiqilishi lozim.
Maishiy jinoyatlar
–
bu oiladagi bir yoki bir nechta a
’
zolar tomonidan, oilaning
boshqa a
’
zolariga qarshi sodir etilgan jinoyatlardir. Bunday turdagi jinoyatlar oila a
’
zosi
tomonidan boshqa shaxsga nisbatan zo
‘
ravonlik qilib jismoniy, ruhiy, jinsiy yoki iqtisodiy
ta
’
sir o
‘
tkazish yoki bunday ta
’
sir o
‘
tkazish choralarini qo
‘
llash bilan tahdid qilish orqali
ularning hayoti, sog
‘
lig
‘
i, jinsiy daxlsizligi, sha
’
ni, qadr-qimmati va qonun bilan himoya
qilinadigan boshqa huquqlari hamda erkinliklariga tajovuz qiladigan g
‘
ayrihuquqiy
harakat (harakatsizlik) oqibatida sodir etiladi. Umuman olganda, maishiy jinoyatlarning
kriminologik sabablarini aniqlash, ularning oldini olish va jazolash muhim ahamiyatga
ega.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
224
Maishiy jinoyatlarning asosiy turlari quyidagilar:
Jismoniy zo‘ravonlik
: bu turdagi
jinoyatlar oila ichidagi jismoniy zo‘ravonlikni o‘z
ichiga oladi. Jismoniy zo‘ravonlik qasddan badanga shikast yetkazish oqibatida asosan
xotin-
qizlar va bolalarga nisbatan ayovsiz munosabatda bo‘lishni anglatadi.
Ruhiy zo‘ravonlik:
oila a’zolariga ruhiy j
ihatdan tazyiq qilish, ular ustidan
psixologik zo‘ravonlikni amalga oshirish. Bunday jinoyatlar ko‘pincha haqorat qilish,
tuhmat, tahdid qilish, jamiyatdan ajratib qo‘yish bilan amalga oshiriladi
Jinsiy zo‘ravonlik:
jabrlanuvchiga nisbatan ularning roziligisiz shahvoniy
xususiyatga ega harakatlarni sodir etish orqali jinsiy daxlsizlikka va jinsiy erkinlikka
tajovuz qiladigan zo‘ravonlik shakli, shuningdek zo‘rlik ishlatish yoki zo‘rlik ishlatish
bilan tahdid qilish yoxud ayol jinsidagi voyaga etmagan shaxslarga nisbatan axloqsiz
harakatlar sodir etish orqali uchinchi shaxs bilan jinsiy aloqa qilishga majburlash. Bunga
xotin-
qizlarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik, pedofiliya, jinsiy tazyiqlar kiradi.
Moliyaviy (iqtisodiy) zo‘ravonlik:
xotin-qizlar va bolalarga nisbatan turmushda, ish
joylarida va boshqa joylarda amalga oshirilgan zo‘ravonlik shakli, xotin
-qizlarning
normal yashash va kamol topish uchun oziq-ovqat, uy-joy hamda boshqa zarur shart-
sharoitlar bilan ta’minlanishga bo‘lgan huquqini, mulk huquqini, ta’lim olish hamda
mehnatga oid huquqini amalga oshirishni cheklashga olib keladigan harakat
(harakatsizlik).
Maishiy jinoyatlarning kriminologik tahlili shuni ko‘rsatadiki
, bu jinoyatlar
ko‘pincha oilada sodir bo‘ladi va ularni tashqi tomondan aniqlash qiyin bo‘lishi mumkin.
Ushbu turdagi jinoyatlarning sodir etilish sababi esa oila a’zolari o‘rtasida muntazam
davom etib keladigan kelishmovchiliklar, ruhiy beqarorlik va moliyaviy qiyinchiliklardir.
Maishiy jinoyatlar turli omillar bilan bog‘liq. Ular
asosan ijtimoiy, psixologik,
madaniy, iqtisodiy va huquqiy omillardan iborat.
Ijtimoiy-iqtisodiy omillar:
Kambag‘allik va ishsizlik:
oila a’zolarining ijtimoiy
-
iqtisodiy ahvoli ularning o‘zaro
munosabatlariga salbiy ta
’sir ko‘rsatadi. Ishsizlik va kambag‘a
llik stressni oshirib, oilaviy
zo‘ravonlikning yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi.
Ta’lim darajasi
:
ta’im darajasining past ekanligi ham maishiy jinoyatlarning sodir
etilishiga katta sabab bo‘ladi. Oilada yetarli darajada ta’lim, tarbiyaning sust ekanligi
zo‘r
avonlik sodir etayotgan shaxsning kriminologik portretini chizishda muhim rol
o‘ynaydi.
Psixologik omillar
:
Ruhiy kasalliklar:
psixologik kasalliklar yoki stress tufayli oila a'zolarining bir-
biriga nisbatan zo‘ravonlik ko‘rsatishi mumkin.
Travmalar:
oila
ichidagi zo‘ravonlikni avval o‘tkazgan shaxslar bu xatti
-
harakatlarni keyingi avlodlarga ham ko‘rsatishlari mumkin. Shu tarzda, travmalar oila
ichida siklik zo‘ravonlikka olib keladi.
Madaniy va diniy omillar
:
“Qadriyatlar”:
jamiyatda ba’zi oilalar tomonidan o‘rnatilgan “qadriyatlar” va jinsiy
tengsizlik oilada zo‘ravonlikning asosiy sabablaridan biridir. Ya’ni jabrlanuvchini
muntazam ravishda jamiyatdan ajratib qo‘yish, jins va yoshga qarab turli xil cheklovlar
qo‘yish bunga misol bo‘ladi.
Diniy ta’limotla
r:
ayrim jamiyatlarda diniy e'tiqodlar va urf-odatlar, oila ichidagi
zo‘ravonlikni “qo‘llab
-
quvvatlaydi”
[8].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
225
Huquqiy omillar:
Huquqiy savodsizlik:
maishiy jinoyatdan jabr ko‘rgan shaxslar o‘zlarining
konstitutsion huquqlari mohiyatini yaxshi
tushunmasligi, qolaversa ularni amalda qo‘llay
olmasligi zo‘ravonlikni sodir etib kelayotgan shaxsning harakatlarini muntazam sodir
etilishiga sabab bo‘ladi.
O‘z navbatida jinoyatni sodir etgan shaxs ham o‘
zining ijtimoiy
xavfli qilmishi oqibatini anglamaydi yoki anglashni istamaydi.
Jazolash tizimining zaifligi:
sud-huquq tizimida bu turdagi jinoyatlarga qarshi
samarali kurash choralarining yetari bo‘lmaganligi yoki mavjud emasligi bunday turdagi
jinoyatlarning o‘sishiga sabab bo‘ladi
[9].
Ushbu jinoyatla
rning kriminologik oqibatlariga to‘xtaladigan bo‘lsak
, maishiy
zo‘ravonlik qurbonlari o‘ziga bo‘lgan ishonchini yo‘qotadi va ruhiy holatini bir me’yorda
saqlab qolishi qiyinlashadi. Bundan tashqari maishiy jinoyatlar ijtimoiy beqarorlikni
kuchaytiradi, chunki ularning tarqalishi jamiyatdagi umumiy xavfsizlik muhitini buzadi.
Ba’zi rivojlangan davlatlarning sud
-huquq tizimida maishiy jinoyatlar bilan
kurashishning bir qancha samarali usullari mavjud.
1. Profilaktik dasturlar:
maishiy jinoyatlar uchun profilaktika oila ichidagi
munosabatlarni mustahkamlash, psixologik va huquqiy yordam ko‘rsatish orqali amalga
oshiriladi. Nafaqat huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari, jamoatchilik faollari
tomonidan shaxsga o‘z huquqlarini tushuntirish, uning oqibatlari haqida yetarli ma’lumot
berish oilaviy zo‘ravonlikni oldini olishning samarali vositalaridan biridir.
2. Jinoyatchilik statistikasi ma
’
lumotlar bazasini shakllantirish:
jinoyatlar qayd
etilib, jinoyatchilarni aniqlash va ularni ijtimoiy reabilitatsiya qilish muhimdir.
Zamonaviy texnologiyalar va statistika usullari bu jarayonni yanada samarali qilishga
yordam beradi [10].
Xulosa qilib aytganda, maishiy jinoyatlarga qarshi kurashish, uni sodir etgan
shaxsga nisbatan odilona jazo turini qo‘
llashda rivojlangan davlatlarning sud-huquq
sohasida amalga oshirgan islohotlarini milliy qonunchiligimizga implementatsiya qilish
uchun uchun quyidagi usullarni amaliyotga tatbiq etish tavsiya qilinadi:
1.
Samarali jazo tizimini ijro etish:
O‘zbekiston Respu
blikasining amaldagi Jinoyat
kodeksida maishiy jinoyatlarni sodir etgan shaxs va jabrlanuvchining avvalo ruhiy
holatini, sha’ni, qadr
-
qimmatini, uning kelgusida jamiyatda o‘z o‘rnini topishini hisobga
olgan holatda qo‘llaniladigan jazo odillik va insonparvarlik prinsipiga mos bo‘lishi zarur.
Chunki aksariyat holatlarda jazo ijro etilgandan keyin jinoyat sodir etgan shaxs ham,
jabrlanuvchi ham kuchli psixologik ta’sir ostida boshqa turdagi jinoyatlarni sodir etish
holatlari (masalan o‘z joniga qasd qilish) h
am amaliyotda uchramoqda.
2.
Nodavlat tashkilotlar bilan hamkorlik.
Maishiy jinoyatlar jiddiy ijtimoiy muammo
bo‘lib, jamiyatni zaiflashtiradi. Ularni kamaytirish uchun kriminologik va jinoiy
-huquqiy
choralar samarali ishlatilishi zarur. O‘zbekiston
sharoitida ham nodavlat va jamoat
tashkilotlarining birgalikdagi harakatlari xususan huquqiy va psixologik yordam
ko‘rsatish muhim rol o‘ynaydi. Bunda faqat jabrlanuvchiga emas, balki maishiy jinoyatni
sodir etgan shaxsni psixologiyasi va ijtimoiy holatini
o‘rganish, unga yordam ko‘rsatish
kelgusida bunday jinoyatlarni sodir etishdan qaytarishda samarali usullardan biridir.
Jamiyatdan “ajratib qo‘yish”.
Voyaga yetmagan shaxsga nisbatan uning hayoti,
sha’ni, qadr
-qimmati va boshqa turdagi huquqlariga muttasil ravishda tajovuz qilib
kelayotgan oila a’zosi u ijtimoiy va ruhiy barqarorlikka erishgunga qadar, nafaqat
oilasidan balki jamiyatdan izolyatsiya qilinishi kerak. Buning uchun davlat va nodavlat
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
226
tashkilotlaridan jinoyat sodir etgan shaxsni
o‘
zining xavfli qilmishi oqibatlarini anglashi
va qayta jinoyat sodir etmasligini oldini olish uchun qo‘shimcha chora
-tadbirlar rejasini
ishlab chiqishi talab qilinadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
https://exsud.sud.uz/statistic
2.
Пашченко А.С. Оиладаги зўравонлик
тушунчаси // Ижтимоий ривожланиш
назарияси ва амалиёти. 2005 йил. № 1. 46
-48-
бетлар
3.
Агапов Э.П. Оилавий психология. М.: "Дашков ва Кº" нашриёт
-
савдо
корпорацияси, 2012. 400 б.
4.
“
Xotin-qizlar va bolalar huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini
ishonchli himoya qilish tizimi yanada takomillashtirilishi munosabati bilan O
‘
zbekiston
Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o
‘
zgartish va qo
‘
shimchalar kiritish
to
‘
g
‘
risida
”
gi O
‘
zbekiston Respublikasining Qonuni.
Qonunchilik ma’lumotlari milliy
bazasi, 12.04.2023-y., 03/23/829/0208-son.
5.
“Xotin
-
qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risidagi O‘zbekiston
Respublikasining Qonuni. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 03.09.2019
-y.,
03/19/561/3680-
son; Qonunchilik ma’lumotlari mi
lliy bazasi, 21.04.2021-y.,
03/21/683/0375-son,
10.12.2021-y.,
03/21/736/1144-son;
12.04.2023-y.,
03/23/829/0208-son; 19.10.2024-y., 03/24/977/0831-son.
6.
Zo‘rlik ishlatishdan jabr ko‘rgan xotin
-qizlarni reabilitatsiya qilishga oid
qo‘shimcha chora
-tadbirlar
to‘g‘risidagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori.
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 20.05.2021
-y., 07/21/5116/0471-son;
29.12.2023-y., 06/23/216/1008-son; 10.05.2024-y., 06/24/75/0335-son; 13.01.2025-y.,
06/25/1/0022-son.
7.
Zo‘rlik ishlatishdan jabr ko‘rgan xotin
-qizlarni reabilitatsiya qilish va
moslashtirish hamda o‘z joniga qasd qilishning oldini olish borasidagi ishlarni
takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risidagi O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qar
ori. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi,
07.10.2021-y., 09/21/625/0941-son; 10.08.2022-y., 09/22/438/0726-son; 18.12.2023-
y.,
09/23/665/0942-son;
12.03.2024-y.,
09/24/123/0201-son;
11.12.2024-y.,
09/24/833/1016-son.
8.
Human Rights Watch Report on Domestic Violence (2020).
–
Maishiy
zo‘ravonlikning jahon miqyosidagi statistikasi va jinoiy
-huquqiy baholash. Human Rights
Watch, 2020. URL: www.hrw.org
9.
Shamsutdinov.A Kriminalistika asoslari
–
Kriminalistik tahlil va jinoyatlarni
aniqlash usullari. Toshkent: «Ilm Ziyo» nashriyoti.2015
10.
Williams, S. & Nelson, M. (2016). The Societal Impact of Domestic Violence:
Case Studies and Interventions. London: Routledge.
