Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The heroic feat of 11 Eastern heroes who displayed valor
in the battles on the outskirts of Stalingrad
Khabibullo KHOLMATOV
1
Chirchik Higher Tank Command Engineering Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2024
Received in revised form
15 December 2024
Accepted 20 January 2025
Available online
25 February 2025
This article describes the exemplary courage displayed by
the sons of Uzbekistan on the battlefields during the Stalingrad
strategic defense and encirclement operation. Notably, in the
defense of Stalingrad, on hill 115.2, a group of 11 Central Asian
fighters led by Mikhail Kabribov fought for 12 days against an
enemy force 30 times their size. The enemy repeatedly attacked
the hill these warriors were defending, unleashing a barrage of
machine gun fire, mortar shells, and artillery. However, nothing
could compel the warriors to abandon their positions. They
successfully prevented the enemy from breaking through,
thereby creating conditions for their battalion's success. In
memory of the fallen warriors, this hill was named "The Hill of
the 11 Heroes of the East".
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss1-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Stalingrad,
Hill 115.2,
strategic defense,
strategic encirclement,
operation,
battle,
attack,
machine gun,
mortar,
military skill,
military equipment.
Stalingrad ostonasidagi janglarda qahramonlik ko‘rsatgan
Sharqning 11 qahramoni jasorati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Stalingrad,
115,2 tepalik,
strategik mudofaa,
strategik qurshab olish,
operatsiya,
jang,
hujum,
pulemyot,
minomyot,
harbiy mahorat,
harbiy texnika.
Ushbu maqolada Stalingrad strategik mudofaa va qurshab
olish
operatsi1
yasida
O‘zbekiston
farzandlari
jang
maydonlarida ko‘rsatgan jasorat namunasi bayon etilgan.
Xususan Stalingrad mudofaasida 115,2 tepaligida Mixail
Kabribov boshchiligida O‘rta Osiyolik jangchilardan iborat 11
kishi
o‘zlaridan
30 marotaba ko‘p bo‘lgan dushman bilan 12 kun da
vomida jang
qilishgan. Bu jangchilar mudofaa qilayotgan tepalikka dushman
bir necha marta hujum qilgan, pulemyotdan o‘q yog‘dirgan,
minomyot va to‘plardan o‘qqa tutgan. Biroq jangchilarni o‘z
1
Associate Professor, Department of Humanities, Chirchik Higher Tank Command Engineering Institute.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
270
joylarini tashlab ketishga hech narsa majbur qila olmagan. Ular
dushmanni o‘tkazmadilar va shu bilan o‘z batalonlarining
muvaffaqiyat qozonishiga sharoit yaratdilar. Halok bo‘lgan
jangchilar xotirasi uchun bu tepalik “Sharqning 11 qahramoni
tepaligi” deb nomlangan.
Подвиг 11 героев Востока, проявивших героизм
в сражениях при обороне Сталинграда
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Сталинград,
высота 115,2,
стратегическая оборона,
стратегическое
окружение,
операция,
бой,
атака,
пулемет,
миномет,
военное мастерство,
боевая техника.
В этой статье описывается пример мужества,
проявленного сыновьями Узбекистана на полях сражений
в ходе Сталинградской стратегической оборонительной
операции и операции по окружению противника.
В частности, во время обороны Сталинграда на высоте
115,2 группа из 11 бойцов из Средней Азии под
командованием Михаила Кабрибова в течение 12 дней
сражалась с противником, численность которого в 30 раз
превышала их собственную. Враг неоднократно атаковал
высоту, обороняемую этими бойцами, обстреливал её из
пулемётов, миномётов и орудий. Однако ничто не могло
заставить воинов оставить свои позиции. Они не
пропустили врага и тем самым создали условия для успеха
своего батальона. В память о погибших бойцах эта высота
была названа «Высота 11
героев Востока»
.
Hammamizga ma’lumki, Ikkinchi jahon urushi O‘zbekiston uchun o‘ta muhim va
sinovlarga boy voqea bo‘lgan.
Bunda nafaqat umumiy g‘alaba uchun jonini fido qilgan
ko‘plab o‘zbekistonliklarning jasorati, balki respublikamiz butun sobiq
Sovet Ittifoqiga
ko‘rsatgan ma’naviy
jasorat namunasi
haqida ham gapirish o‘rinlidir. Gap x
alqimizning
buyuk G‘alabaga qo‘shgan hissasi hali to‘liq o‘rganilmaganligi haqida bormoqda, ammo
keyingi yillarda ushbu yo‘nalishda juda katta ishlar amalga oshirila boshlandi. Xususan,
ilgari yopiq bo‘lgan arxiv hujjatlarini, ilmiy jamoatchilik uchun ma’lum bo‘lmagan
materiallarni o‘rganish uchun imkoniyat yaratildi.
Bu borada sobiq Ittifoq respublikalari va chet ellardagi arxiv tashkilotlari, muzeylar va
fondlar, tarixchi olimlar va mutaxassislar, keng jamoatchilik bilan hamkorlik kuchaytirildi.
Ilmiy izlanishlar natijasida xalqimizning Ikkinchi jahon urushidagi ishtiroki haqida,
qahramon ajdodlarimiz haqida juda muhim yangi ma’lumotlarga ega bo‘ldik. Hozirgi vaqtda
ular ommaviy axborot vositalarida, kitob va albomlarda keng yoritib borilmoqda.
2023-yil 3-
fevral kuni Stalingrad jangida erishilgan g‘alabaning 80 yilligi
nishonlandi.
Stalingrad jangi Ikkinchi jahon urushining eng yirik janglaridan biri
bo‘lib,
jang Moskva yoki Kursk janglari kabi urushda tub burilish yasadi. 1942-yil iyulida
boshlangan ushbu jangning eng muhim pallasi
o‘sha
yil
ning
avgusti
bo‘ldi
–
o‘sha
oyda
sovet
qo‘shinlari
jangda burilish yasab, nemislar ustidan
g‘alaba
qozona boshladi
[1].
Jang
1943-yil fevralida sovet
qo‘shinlarining
to‘liq
g‘alabasi
bilan yakunlandi. Qaqshatqich
zarbaga uchragan Gitler Germaniyasi bu jangdan
so‘ng
o‘ziga
kelolmadi va chekina
boshlab, pirovardida
mag‘lub
bo‘ldi.
Stalingradda olib borilgan janglarda Samarqa
nd va Farg‘onada tuzilgan 90
va
94-
o‘qchi d
iviziyalarning jasorati jaranglagan edi. Stalingrad yaqinidagi janglarda
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
271
o‘zbekistonliklardan
iborat 33-gvardiya va 112-
o‘qchi diviziyalari, boshqa ko‘plab
bo‘linmalar va harbiy qismlar qahramonona jang qildilar.
Lekin o‘zbeklar jasoratining
yaqqol namunasi bu Stalingrad mudofaasida 115,2 tepaligida 21 Armiya 76 o‘qchi
diviziya 216 gvardiya o‘qchi polki vzvod komandiri Mixail Naftalievich Kabribov
boshchiligida O‘rta Osiyolik jangchilardan iborat 11 kishi o‘zlaridan 30 marotaba ko‘p
bo‘lgan dushman bilan 12 kun davomida qahramonona jang qilishgani tillarda doston
bo‘ldi.
40 nafar askardan iborat vzvodning 90 foiz tarkibini o‘zbeklar tashkil etgan
[2].
Don daryosining o‘ng sohilidagi bu bir parcha yerga Oliy Bosh qo‘mondonlik
qarorgohi juda katta ahamiyat kasb etgan edi. Front kartalarida uni harbiychasiga
belgilab, ustiga 115,2 raqamni yozib qo‘yishgandi. Qarorgoh vakillari va Janubi
-
G‘arbiy
front qo‘mondoni mana shu joydan, Kletsk rayonidan Sta
lingrad jangining hal qiluvchi
bosqichi boshlanishi kerak deb hisoblardilar [3].
O‘sha kezlar Kletsk qishlog‘ining nomi gazeta sahifalaridan tushmay qolgandi.
Informbyuro ma’lumotlari “Kletsk rayonida og‘ir janglar bo‘lmoqda” degan xabarlar bilan
boshlanardi.
Marshal G.K.
Jukov “Esdaliklar va mulohazalar” kitobida shunday yozgan: “13, 14,
15-
sentyabr kunlari stalingradliklar uchun mashaqqatli, nihoyatda og‘ir kunlar bo‘lgan
edi. Dushman hech narsa bilan hisoblashmay shahar xarobalaridan yorib o‘tib qadamma
-
qadam Volgaga yaqinlashardi. Odamlarning bardoshi tugagandek edi. Lekin dushman
oldinga tashlangan hamon 62 va 64-armiyalarimizning shonli jangchilari uni
ro‘parasidan o‘qqa tutdilar. Shahar xarobalari qal’aga aylandi. Biroq kuch soat sayin
kamayib borayotgan edi.
...T
o‘la ishonch bilan dadil aytamanki, Stalingrad fronti qo‘shinlarining qat’iy qarshi
zarbalari, aviats
iyaning to‘xtovsiz zarbalari bo‘lmaganda Stalingradning boshiga yana
ham o
g‘ir kunlar tushardi” [4].
Bu bir parcha yerni urushgacha hech qanday nom bilan a
tashmasdi. Cho‘lda oppoq
bo‘lib ko‘rinadigan tepalik gumbaziga bo‘r surtib qo‘yilgandek edi. Front kartalarida uni
harbiychasiga belgilab, ustiga 115,2 raqamni yozib qo‘yishgandi.
Sentyabr oyining boshida 76-
o‘qchi diviziyaga qarashli
bataloniga Starokletskni va
115,2 belgili tepalikni egallash vazifasi qo‘yildi. Kichik leytenant Mixail Kabribov
boshchiligidagi to‘qqiz
nafar o‘zbek, qozoq va tatarlardan iborat bu guruh tepalikni
300 nafar fashistga qarshi himoya qilishgan [5].
Ular Mixail Kabribov, Abdura
hmon Erdonov, Boboyor G‘afforov, Diyor Axmedov,
Subxon Fayziev, Normurod Hayitov, Safar Mardonov, Komil Xuzin, Bahrom Alibekov,
Sobir Tolipov, Xudoyqul Musaevlar edi.
Tepalikda to‘rt ambrazurali dushman doti bor edi. U yerdan turib fashistlar
pulemyotdan o
‘q yomg‘iri yog‘dirardi. Janchilar dushman dotga tomon olti soat emaklab
bordilar.
Abdurahmon birinchi bo‘lib beton teshikka granatani tashlashga muvaffaq bo‘ldi.
Ambrazuralar o
g‘zi bir nafasda qum to‘ldirilgan qoplar bilan to‘sildi. Ikki fashist asir
olindi. Lekin vzvod ham katta talafot ko‘rdi. Bor
-
yo‘g‘i o‘n ikki jangchi qolgandi. Ulardan
biriga asirlarni berib polk shtabiga jo‘nat
ganlar. U qaytib kelmadi. Chamasi, shtabgacha
yetib borolmagan.
B
o‘linma tomonidan tepalik qo‘lga kiritildi, lekin uni du
shman hujumidan saqlab
qolish q
iyin vazifa edi. Fashistlar bunday qulay tayanch nuqtasini boy berib qo‘yganliklariga
sira ham chiday olmasdilar. Ikki kun qattiq jang bilan tepalikni saqlab turildi. Ayniqsa
17-sentyabr kuni o
g‘ir bo‘ldi. Ertalabdan kechgacha dushman o‘n bir marta hujum
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
272
uyushtirdi. Dushman piyoda qo‘shinlari tanklar madadida oldinga yopirilib kelardi.
Kichik l
eytenant Kabribovning vzvodi so‘l qanotda edi. Fashistlarning qarshi
hujumga o‘tganligini payqagan
Mixail
Kabribov o‘z jangchilariga s
hunday murojaat qildi.
“Jangga tayyorlaning! O‘lsak o‘lamiz, lekin chekinmaymiz». Dushman tobora yaqinlashib
kelardi. O‘n bir vatanparvar so‘nggi tomchi qon qolguncha jang qilishga so‘z berdi”.
–
Hammayoqni tutun va chang qoplagandi,
–
hikoya qiladi Mixail Naftalievich,
–
Boboyor G‘afforovning pulemyot stvoli qizib cho‘g‘ bo‘lib ketdi. Abdurahmon ham
shoshilmay o‘zini yo‘qotmasdan o‘q uzardi. Fashist
lar esa tobora bostirib kelayotgandi.
Hali u, hali bu jangchidan “Komandir! Patronlar tugadi” degan so‘zlar
ni eshitardim.
G‘afforovning pulyomet
i
birdan tinib qoldi. Qarasam jangovar do‘stim og‘ir yaralanib
qonga belangan, lekin qo‘lida qurolni mahkam tutib turardi[6].
Dushman saflari juda yaqinlashib qolgandi. Qora tutun orasidan ularning
sharpalarini ko‘rish,
yangidan-
yangi qo‘shilayotgan saflarini sezish mumkin edi.
Fashistlar uch yuzdan kam emasdi
–
har bir jangchiga
o‘ttiztadan
fashist
to‘g‘ri ke
lardi.
Pulemyot, miltiqlardan baravar o‘t och
ildi. Dushman
qo‘shinlari birin
-ketin yer tishlay
boshladi. Ammo kichik leytenant Kabribovning vzvodi jangchilari ham siyraklashib qoldi.
“Afsus, Berlingacha borolmadim”, shivirladi
qonsirayotgan Xudoyqul. Uning ustiga
shinelimni yechib yopib qo‘ydim. Hujjatlarim, uydan kelgan xatlar shu shinelda edi.
Chamasi, keyin uni topib olishgan-
u, men ham o‘lganlar safiga qo‘shilganman
[7].
“Bu o‘lib tirilgan odam” jangning so‘nggi daqiqalarini sira yodidan chiqarmaydi.
So‘nggi patronlar ham tamom bo‘lgandi. Sher yurak bo‘lib ketgan yigitlar o‘limga tik
borib, aql bovar qilmaydigan qahra
monlik ko‘rsatishardi. Ular fashistlar otgan uzun
dastali granatalarni ilib olib shu zahoti uni qayta dushmanning o‘zi
tomon
irg‘itishardi.
Fashist galalari esa tugamasdi.
–
Vatan uchun, olg‘a!
So‘nggi buyruqni berib nayzabozlik jangi bosh
ladim. Oppoq tepalik qip-qizil
qondan sirg‘anchiq bo‘lib ketgan. Oyoqda turish amri mahol. Qulog‘im ostida avtomatdan
uzilgan o‘qlar eshitildi. Ko‘ksimga nimadir zarb bilan urildi. Xotiramda qolgan oxirgi
lahza hamon ko‘z oldimdan ketmaydi: g‘azabdan yonib
ketgan Komil Xuzin nayzasiga fa-
shistni ilib olgan, u dahshat bilan qichqirardi... [7].
22-
sentyabrdagi ma’lumotnoma shunday so‘zlar bilan tugagan edi: “O‘n bir
qahramon, o‘zbek va qozoq xalqlarining sodiq farzandlari so‘nggi tomchi qonlari
qolguncha jang qildilar, ammo bir qadam ham chekinmadilar. Ularni Vatanga muhabbat,
o‘z xalqiga sadoqat hissi ruhlantirib turdi” [9].
Butun frontda tildan-
tilga o‘ta boshlagan bu qahramonlikni “Komsomolskaya
pravda” gazetasi o‘sha kezlari o‘z o‘quvchilariga maroq bilan
hikoya qilib berdi. Gazeta
maxsus muxbiri A. Gutorovich bu shiddatli jang tafsilotlarini tarix sahifasiga bitib qo‘ydi:
“Bizning qismimiz bir necha soatdan keyin fashistlarni surib, tepalikka bostirib kirdi.
Jangchilarimiz bu yerda dahshatli bir manzarani
ko‘rdilar. Har bir jangchimiz
10
–15 tadan dushman soldatini o‘ldirgan edi. Sharqning 11 farzandi tepalik bo‘sag‘asida
fashistlarning yo‘lini to‘sib, qismlarimizga dushmanni uloqtirib tashlashga imkon berdi [10].
Jangchilarimiz botirlarcha kurashib halok b
o‘lgan qahramonlarning jasadlarini
qidirib yurganlarida, ingragan ovoz eshitdilar. Ular qonga belangan pulemyotchi Boboyor
G‘afforovni topdilar. Pulemyotchi misli ko‘rilmagan bu jangni o‘rtoqlariga so‘zlab berdi va
ularning qo‘lida jon berdi.
–
Biz ularni
bu tomonga o‘tkazmadik, dedi shivirlab.
Bu uning so‘nggi so‘zi edi.
–
Qahramonlarning jasadlarini ko‘mdilar... Ularning boshlarini sharqqa serquyosh
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
273
mamlakatga qaratib qo‘ydilar” [
7].
Ko‘mdilar. Erk uchun qurbon bo‘lganlarni, Volgani Sirdek, Amu, Zarafshon
dek aziz
ko‘rganlarni, olis yurtni o‘z uyim deb bilganlarni, har biri o‘nlab yovuzni nayzaga
ilganlarni, qullikdan hurlikni sevganlarni, o‘n sakkiz yoshida shon
-
shuhratga to‘lganlarni,
ochilmay xazon bo‘lganlarni ko‘mdilar. G‘alaba nashidasini surmay, farz
andlar kulgisini
ko‘rmay, qizlar nazokatini ham bilmay, Reyxstagga ol bayroq ilmay armonda ketganlarni
ko‘mdilar.
Haqiqatda esa o‘sha tunda Kabribov bilan Erdonov og‘ir yaralanib hushdan
ketgach, asir tushib qoladilar.
Madori qurib tamom bo‘lgan Kabribov sal o‘ziga kelgandan so‘ng qochishni
o‘ylaydi. Ochlik, bo‘ynidagi og‘ir jarohati azob berardi. Qorong‘i tushganda qandaydir bir
qishloqqa kirib yashirinishga muvaffaq bo‘ladi. Taqdir uni Donesk yaqinidagi Staro
-
Beshevo qishlog‘ida yashovchi keksa
kolxozchi ayol Pelageya Petrovna Borlova bilan
uchrashtiradi. Pelageya Petrovna va uning qizi Mariya jangchini oyoqqa turg‘azish uchun
qo‘ldan kelgan hamma chorani ko‘radilar. Keyin Kabribov front chizig‘idan o‘tadi. So‘ng
yana janglarda qatnashadi. Ukrainada, Perekopda, Sapun-
Gorada do‘stlarining qoni
uchun fashistlardan ikki yil davomi
da o‘ch oladi. 1944
-yilning sentyabrida batalon
komandiri Kabribov Litvada oltinchi marta yaralanib, gospitalga tushib qoladi. Kletsk
yaqinidagi jasorati uchun olgan ordeni
yoniga Vatan urushi ordeni hам qo‘shiladi
[6].
Abdurahmon Erdonov deyarli urushning oxirigacha tutqunlikda azob chekdi.
1945-yil bahorida Fransiya hududida uni fransuz Qarshilik harakati jangchilari harbiy
mahbuslar lageridan qutqaradilar.
–
Buni qarangki, komandirim bi
lan o‘sha tepalikni ikkinchi marta ko‘rishga
muvaffaq bo‘ldim, deydi Abdurahmon aka.
–
Tanish tepalikka ko‘tarilyapman
-
u, o‘sha kuzdagi qonli voqealar ko‘z o‘ngimda
gavdalanadi. U vaqtda juda qiyin bo‘lgan edi. Komandirimiz tadbirkorlik qilm
aganda
vazifani uddalab bo‘lmasdi. Tepalikdagi beton ambrazuradan o‘lim yomg‘iri yog‘ilib,
boshni ko‘targani qo‘ymasdi. Shunda Mixail Naftalievich yuk xaltalarimizni bo‘shatib
unga qum to‘ldirishni buyurdi.
Boshimizni og‘ir xalta bilan to‘sib yer bag‘irlab
oldinga intilamiz. Xaltani ham kalla
bilan surib boraverdim. Har qadamda kimdandir ayrilamiz. Sheriklarimdan biri granata
otish uchun ko‘tarilganini bilaman. U shu on pulemyot o‘qiga uchdi. Qo‘lidagi granata esa
o‘zining tagida portlab ketdi.
Olti soat sh
u taxlitda sudralibmiz. Xaltacham yonidan dotning og‘zi ko‘ringanday
bo‘ldi. Unga granatani qanday uloqtirganimni o‘zim ham sezmay qoldim. Shu zahoti
sheriklarimiz ambrazura og‘zini qopchalari bilan to‘ldirib yuborishdi…
[7].
Bu jang haqida besh kundan so‘
ng Qizil Bayroqli 76-
tog‘
-
o‘qchi diviziya siyosiy
bo‘limining boshlig‘i podpolkovnik Rusov 21
-
armiya siyosiy bo‘limiga quyidagilarni yozib
ma’lum qildi. “Leytenant Kabribov boshliq bir guruh jangchilarning qahramonona
harakatlari tafsilotlari aniqlandi. Fashistlar boy berilgan marrani qaytarib olish uchun
1942-yil 17-
sentyabrda Starokletsk tumanida katta qarshi hujum uyushtirdi”
[10].
Yordam uchun yetib kelgan kuchlar tirik qolgan fashistlarni tepalikdan surib
chiqarishdi. 12 kun davom etgan jang tugagach, maydonda 150 nemis askarlari va
ofitserlarining jasadlari borligi aniqlandi[6].
Urush tugagandan keyin bu yerga omon qolgan jangchilar, qizil iztoparlar,
qahramonlarning qarindosh-
urug‘lari keldilar. Cho‘l o‘rtasidagi mana shu tepalikda
mislsiz jasorat ko‘
rsatib jon berganlar xotirasini esladilar. Ular bu joyga
“Sharqlik o‘n bir
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
274
qahramon tepaligi
”
nomini berdilar. Chunki tepalikda jang qilgan o‘n bir qahramonning
sakkiz nafari o‘z
bek, bitta tatar yana biri qozoq va biri ozarbayjon edi. Tepalikka
o‘rnatilgan
marmar yodgorlikka ularning nomlari zarhal harflar bi
lan o‘yib yozib qo‘yildi:
Mixail Kabribov, Abdurahmon Erdonov, Boboyor G‘afforov, Diyor Axmedov, Subxon
Fayziev, Normurod Hayitov, Safar Mardonov, Komil Xuzin, Bahrom Alibekov, Sobir
Tolipov, Xudoyqul Musaev.
Urushdan ancha keyin marmar taxtadan ikki jangchining familiyalari
o‘chirib
qo‘yishga to‘g‘ri keldi. Mixail Kabribov bilan Abdurahmon Erdonov hayot ekan. Biri
Bokuda, ikkinchisi Qashqadaryo viloyatining Qamashi tumanida yashar ekan.
Mixail Kabribov 1966-
yil qadrdon quroldosh do‘sti
Abdurahmon Erdonov bilan
diydor uchrashdilar. Bu uchrashuvni Mixail Kabribov quyidagicha xotirlaydi
“
Ishonasizmi, biz 10
–
15 daqiqa bir-
birimizdan ko‘z uzolmasdan yig‘ladik. O‘sha mudhish
suronli kunlarni xotirlay boshladik.
Erdonovdan bildimki u va mendan boshqa hech kim tirik qolmagan ekan
[11].”
Jurnalistlar sobiq vzvod komandirining hikoyasidan 1942-
yilning o‘sha unutilmas kunlari
haqida ko‘p voqealarni bilib oldilar.
Tepalikka qayta chiqqanda nimaga duch keldi
ng deng. Yerda qo‘rg‘oshin
parchalari, tosh-
temir aralash tuproqda eski bir yog‘och dastak qo‘lga unnadi. Unda
allaq
anday yozuvni o‘qish mumkin edi.
–
Bilasanmi, Abdurahmon, bu nima?
–
ajablanib so‘radi Kabribov.
–
Subxon Fayzievning sapyor kurakchasi-ku, hayajondan lol qolgandi sh
е
rigim.
Darhaqiqat dastakka jangchi ismi va familiyasining bosh harflari o‘yib yozib qo‘yilgan edi [1
2].
Dahshatli urushning hanuzgacha saqlangan mana shu yodgorligi bahonasi marhum
hamqishlog‘im Subxon va Diyor haqida Qamashidan, bizga yaqin Oqrabot qishlog‘idan
bo‘lgan Boboyor G‘afforov, Normurod Haitovlar haqida, narpaylik Safar Mardonov, Sobir
Tolipov, Xudoyqul Musaevlar haqida, boshqa sher yurak azamatlar haqida ko‘p
narsalarni eslashdik. Bilsak Safar h
am o‘sha jangda omon qolgan ekan. U keyin, 1944
-yil
21-
martda qahramonlarcha halok bo‘lgan.
Aslida o‘n bir qahramonning sakkiz nafari o‘zbekistonlik edi. Qozog‘istonlik Komil
Xuzin millat mansubligi bo‘yicha tatar, Stalingrad viloyatida yashagan Sobir Toli
pov
qozoq edi. Samarqand viloyati, Narpay tumanidan Bahrom Alimbekov
–
1912-yilda
tug‘ilgan, Hudoyqul Musaev –
1918-
yilda tug‘ilgan, Safar Mardonov –
1923-yilda
tug‘ilgan.
Qashqadaryo viloyati, Qamashi tumanidan Boboyor G‘afforov –
1920-yilda
tug‘ilgan, Di
yor Ahmedov
–
1920-
yilda tug‘ilgan, Subhon Fayziev –
1922-
yilda tug‘ilgan,
Normurod Hayitov
–
1923-
yilda tug‘ilgan, Abdurahmon Erdonov –
1923-
yilda tug‘ilgan,
urushdan omon
qaytgan[13].
Subxon Fayzievning sapyor kurakchasini Bokuga olib keldik. Uni Mixail Kabribov
urushgacha o‘zi ta’lim olgan 18
- maktab muzeyiga yodgorlik sifatida topshirdi.
O‘sha jangdagi qahramonlikdan guvohlik beruvchi yana bir tarixiy yodgorlik bilan
Volgograd muzeyida tanishish mumkin. Front qo‘mondoni general K.K.
Rokossovskiy
leytenant Kabribov va o‘n qahramonni jangovar ordenlar bilan mukofotlash to‘g‘risida
buyruq bergan edi.
Don fronti qo‘shinlari bo‘yicha 1942
-yil 29-oktyabrdagi 35/n-sonli
buyrug‘i bilan M.
Kabribovning o‘zi Lenin, qolgan jangchilarning bari Qi
zil Bayroq ordeni
bilan taqdirlangandi. Ana shu buyruq bilan birga “Qahramonlar xotirasiga bayroqlarni
eging!” maqolasi Don frontida chiqib turgan “Krasnaya Armiya” gazetasining 1942
-yil
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
1 (2025) / ISSN 2181-1415
275
5-noyabr sonida bosilgan. Bu eksponat ham Sharq qahramonlari tepaligidagi jasoratdan
avlodlarga hikoya qiladi.
Yozuvchi Ilya Erenburg shunday deb yozgan edi: “Men Volga yaqinida o‘zbeklar
tomonidan ozod qilingan rus qishlog‘ini ko‘rdim. Farg‘ona vodiysida tinch odamlar
yashagan. Ular mehnatni, do‘stona suhbatlarni, yulduzli osmonni yaxshi ko‘rishardi.
Ular qurol ko‘tarishmagan. Ammo
dahshatli onlar
keldi va o‘zbeklar jasorat bilan jangga
kirishdilar. Vatanimizning boshqa yigitlari bilan yonma-yon ular hayot, nafas, non, orzu,
erkinlikni himoya qiladilar
”
.
FOYDALANGAN ADAB
IYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston halqining fashizm ustidan qozonilgan g‘alabaga qushkan
xissasi.Toshkent. “O‘zbekiston”,2020.75 b
2.
Saidolimov S., Sa’dullaev K. Volgabo‘yi janglarida o‘zbekistonliklarning jasorati /
Ko‘pmillatli O‘zbekiston xalqining
Ikkinchi jahon urushi yillarida front va front ortida
ko‘rsatgan beqiyos jasorati: tarix, talqin, texnologiya. Ilmiy maqolalar to‘plami. –
Toshkent, 2023.
–
B. 77
–
104.
3.
Dilbar Ismatullayeva
“Orqaga bir qadam ham tashlamang!” Ikkinchi jahon
urushida tub burilish yasagan Stalingrad jangi haqida. 23.08.2020, IZOH (0) 4659.
4.
Г. К. Жуков «Воспоминания и размышления». Москва. 1970 год. 405
ст.
5.
М.Чистяков
.
Журнал «Смена» «Мы –
сталинградцы»
№ 373
-
374 в декабрь
1942 год
.
6.
И
.
Михайлова
.
«Герой без звезды»: лейтенант Кабрибов
. 19.08.2018
7.
Xotira kitobi.Qomuslar Bosh tahririyati.Toshkent.1995yil.168-169 bet
8.
O‘zbekiston halqining fashizm ustidan qozonilgan g‘alabaga qushkan
xissasi.Toshkent. “O‘zbekiston”,2020.75 b
9.
А. Гуторович
.
«Комсомольская правда» [газета],
1942
, № 205 (5300),ЦАМО,
ф.
158,
оп.
12819.
д.
152,
лл.18,32,71,119,165
10.
«Mixail Naftalievich Kabribovning
1977 yil 28 martida O‘zbekiston SSR Oliy
Soveti Prezidiumi raisiga yo‘llagan xati»
O‘zbekiston Milliy arxivi
R-2844-
jamg‘arma.
1-
ro‘yxat, 195
-
hujjatlar yig‘ma jildi.
11.
Юдин Ю.
Их оставалось только двое / газета “Правда Востока” от
18
апреля 1974 года
12.
O‘zbekiston Milliy arxivi R
-2844-
jamg‘arma, 1
-
ro‘yxat, 185
-
hujjatlar yig‘ma
jildi, 18
–
19 varaqlar.
