Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The Legal Nature of Corporate Contracts
Nargiza ASHUROVA
1
Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2025
Received in revised form
15 January 2025
Accepted 25 February 2025
Available online
25 March 2025
This article examines the legal nature of corporate contracts
by clarifying the concept of “legal nature” and exploring the
position of corporate contracts within the framework of civil
law. It highlights the distinctive features that set corporate
contracts apart from ordinary contracts and shareholder
agreements. The authors discuss the contentious issues
regarding the classification and qualification of corporate
contracts, emphasizing their role as instruments for regulating
corporate relationships and ensuring the implementation of
corporate rights and obligations in the socio-economic and legal
context.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
corporate contract,
legal nature,
civil law,
corporate relations,
shareholder agreement,
legal regulation,
legal mechanism.
Корпоратив шартноманинг ҳуқуқий табиати
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
корпоратив шартнома,
ҳуқуқий
табиат,
фуқаролик
-
қонунчилик,
корпоратив муносабатлар,
акциядорлик келишуви,
интерпретация,
ҳуқуқий
механизм
.
Мақолада корпоратив шартноманинг ҳуқуқий табиати
масаласи кенг ёритилган. Ушбу ишда “ҳуқуқий табиат”
тушунчасининг
мазмуни
аниқланиб,
корпоратив
шартноманинг фуқаролик
-
қонунчилик доирасидаги ўрни,
унинг ҳар томонлама мулоҳазаларга сабаб бўладиган
хусусиятлари ва амалдаги қарор механизмлари таҳлил
қилинган. Авторлар корпоратив шартномани оддий
шериклик шартномасидан фарқли, лекин ўзаро боғлиқ
ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи инструмент
сифатида кўриб чиқадилар, шунингдек, унинг сиёсий,
иқтисодий ва ҳуқуқий муҳитдаги аҳамиятига доир бир
неча назарий ёндашувлар келтирилган.
1
Doctor of Legal Sciences, Acting Professor, The Department of crime prevention, Academy of the Ministry of
Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
79
Правовая природа корпоративного договора
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
корпоративный договор,
правовая природа,
гражданское право,
корпоративные
отношения,
акционерное соглашение,
правовое регулирование,
правовой механизм
.
Статья
посвящена
анализу
правовой
природы
корпоративного договора. В работе определяется сущность
понятия «правовая природа», рассматривается место
корпоративного договора в системе гражданско
-
правовых
отношений, а также выявляются его специфические черты,
отличающие его от обычных договоров и акционерных
соглашений. Авторы обсуждают спорные вопросы
квалификации корпоративного договора, его роль в
регулировании корпоративных отношений и особенности
формирования правовых механизмов, обеспечивающих
реализацию корпоративных прав и обязанностей
.
Корпоратив шартномани ўрганишга бағишланган деярли ҳар қандай илмий
тадқиқот унинг ҳуқуқий тартибга солиниши билан боғлиқ энг муҳокамали
масалалардан бири –
ҳуқуқий табиати масаласини кўриб чиқмасдан ўта олмайди.
Ушбу масалани ушбу ишда таҳлил қилишдан
олдин, “ҳуқуқий табиат”
тушунчасининг мазмунини аниқлаш лозим. Бизнинг фикримизча, унинг энг
мазмунли таърифи профессор С.С.
Алексеев томонидан берилган бўлиб, у ҳуқуқий
табиатни “ҳуқуқий ҳодисанинг юридик тавсифи бўлиб, унинг ўзига хослигини,
бошқа ҳуқуқий ҳодисалар орасидаги ўрни ва вазифаларини, унинг ижтимоий
табиатига мувофиқ ифодалайди” деб таърифлаган [1].
Корпоратив келишувларнинг ҳуқуқий табиатига келсак, Ўзбекистон
Республикаси Фуқаролик кодексига (кейинги ўринларда –
ФК) 2025 йил
7 февралда корпоратив шартнома ҳақидаги норма пайдо бўлишидан олдин ҳам,
фан ва амалиётда корпоратив келишув фуқаролик
-
ҳуқуқий шартнома
ҳисобланади, деган фикр умумэътироф этилган эди [2].
Албатта бу ўринда
корпоратив шартномани фуқаролик қонунчилигида ифодаланиш зарурати ҳақида
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 5 апрелдаги Ф–
5464-
сон
фармойиши билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг фуқаролик
қонунчилигини
такомиллаштириш Концепциясининг III
-
бўлими 4
-
бандида
Корпоратив муносабатларни фуқаролик кодексининг тартибга солиш предмети
доирасига киритиш, жумладан, оммавий акциядорлик жамиятлари фаолиятининг
ўзига хосликларини белгилаш, корпоратив ҳужжат кучига эга ва учинчи шахслар
учун мажбурий бўлган “корпоратив шартнома”ни жорий қилиш, тенг акциялар
пакети эгалари жамият фаолиятини издан чиқарганида корпоратив танглик
вазиятидан чиқиб кетиш механизмларини белгилаш назарда тутилган эди.
Юқоридаги фикрларга қарамай, адабиётда умумэътироф этилган фикрдан
фарқли қарашлар ҳам мавжуд. Масалан, С.А.
Ломовский [3]
акциядорлик
келишувини мазкур келишув иштирокчиси бўлган акциядорларнинг ҳуқуқ ва
мажбуриятларини тартибга солувчи манба сифатида кўриб чиққан.
ФКда корпоратив шартнома ҳуқуқий тузилмасининг мустаҳкамланиши бу
масала бўйича баҳсларни тўхтатмади, балки корпоратив шартноманинг табиатига
янги қарашларнинг пайдо бўлишига сабаб бўлди. Жумладан, адабиётда [4]
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
80
корпоратив шартнома шартнома эмас, балки иштирокчилар умумий
йиғилишининг қарори ҳисобланади, шунинг учун корпоратив шартноманинг
ҳақиқий
эмаслиги ва уни тузишнинг бошқа ҳуқуқий оқибатлари ФКнинг 9
-
бобига
эмас, балки корпоратив қоидаларга асосан белгиланиши керак, деган фикр илгари
сурилган.
Бошқа бир илмий ишда [5] корпоратив шартнома корпоратив
муносабатларни тартибга солиш манбаи –
локал даражадаги норматив шартнома
сифатида қаралади. Шу билан бирга, муаллифнинг таъкидлашича, агар одатдаги
фуқаролик
-
ҳуқуқий шартнома тарафлар ўртасидаги ҳуқуқий муносабатларни
тартибга солса, у ҳолда корпоратив шартнома корпоратив муносабатларни
тартибга солувчи ҳуқуқий нормани яратади.
Бизнинг фикримизча, адабиётларда бундай фикрларнинг мавжудлиги
ўрганилаётган шартноманинг махсус (корпоратив) таркибий қисми билан
изоҳланади, бу шартнома тарафлари томонидан ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини
амалга оширишнинг
махсус тартибини ифодалайди. Кўпгина олимлар корпоратив
шартномаларнинг ҳуқуқий табиатининг мажбурият
-
корпоратив дуализмини
таъкидлайдилар [6]. Хусусан, Г.Е.
Авилов “Бу оддий мажбуриятлар эмас. Булар
корпоратив муносабатлар доирасидаги мажбуриятлардир. Улар бошқа қобиқ
ичида, бошқа жамият ичида ётади. Шунга кўра, оддий мажбуриятларда мавжуд
бўлмаган ўзига хос хусусиятлар юзага келади” [7] деган мушоҳада билдиради.
Шубҳасиз, бошқа фуқаролик
-
ҳуқуқий шартномаларда мавжуд бўлмаган
муҳим корпоратив компонент билан шартланган корпоратив шартноманинг ўзига
хослигини инкор этиб бўлмайди. Бироқ, фақат шу асосда корпоратив шартномани
ҳуқуқ
манбаи сифатида квалификация қилиш адолатдан эмас. Шахсий ҳуқуқий
тартибга солиш ҳужжати бўлган корпоратив шартнома фақат ушбу шартнома
тарафлари
бўлган
хўжалик
юритувчи
субъект
иштирокчиларининг
манфаатларини қондиришга қаратилган. Хўжалик юритувчи субъектнинг бошқа
иштирокчилари томонидан корпоратив ҳуқуқларни амалга ошириш тартиби,
шунингдек корпорациянинг учинчи шахслар билан муносабатлардаги ҳуқуқий
ҳолати унинг индивидуал иштирокчилари ўртасида корпоратив шартномалар
тузилиши натижасида ўзгармайди. Бундан ташқари, корпоратив шартнома ҳар
доим ҳам хўжалик юритувчи субъектнинг барча иштирокчилари ўртасида
тузилмайди, бу аксинча содир бўлади, шунинг учун кворум, маълум бир овоз
бериш тартибига риоя қилиш зарурати ва корпоратив шартномага нисбатан қарор
қабул
қилишда ҳисобга олинадиган бошқа ҳолатлар ҳақида гапириш мумкин эмас.
Юқоридагилар билан боғлиқ ҳолда, юридик тизим нуқтаи назаридан
корпоратив шартнома фуқаролик
-
ҳуқуқий шартнома ҳисобланади, деган фикр
асосли ва тўғридир.
Шу билан бирга, корпоратив шартноманинг одатдаги фуқаролик
-
ҳуқуқий
келишув конструкцияси эканлиги ёки бошқа ҳуқуқий мақомга эга эканлиги
ҳақидаги
саволни ўрганиш унинг ҳуқуқий табиати ҳақидаги низолар билан
чекланмайди. Олимларнинг аксарияти корпоратив шартномани фуқаролик
-
ҳуқуқий
шартнома деб ҳисоблашини инобатга олсак, асосий мунозара фуқаролик
-
ҳуқуқий шартнома турларидан бири сифатида корпоратив шартноманинг ҳуқуқий
мақомини белгилаш соҳасига тўғри келади.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
81
Акциядорлар
шартномалари,
масъулияти
чекланган
жамият
иштирокчиларининг ҳуқуқларини амалга ошириш тўғрисидаги шартномалар
тўғрисидаги нормалар пайдо бўлганидан бери ва ҳозирги кунгача фанда
корпоратив шартномаларни квалификация қилиш бўйича кўплаб уринишлар
амалга оширилди. Келинг, улардан баъзиларини кўриб чиқайлик.
Жумладан, А.
Бычков [8] акциядорлар шартномасини, агар у олди
-
сотди
шартномасининг элементлари ва/ёки ёрдамчи мажбуриятни ўз ичига олган бўлса
,
аралаш фуқаролик
-
ҳуқуқий шартнома сифатида белгилаган. В.Г.
Бородкин ҳам
корпоратив шартнома аралаш деган хулосага келади [9], яъни корпоратив
шартноманинг иккита пердметини ажратиб кўрсатади: шартномада ташкилий
мажбуриятлар белгиланган тақдирда ва акцияларни тасарруф этиш тартибини
белгилашда.
Корпоратив шартномага аралаш шартнома мақомини бериш шубҳаларни
келтириб чиқаради. Бу борада қўшимча мажбуриятни мустақил шартнома
сифатида эмас, балки асосийга боғлиқ ва унинг асосида юзага келадиган
мажбурият сифатида кўриб чиққан олимларнинг [10] хулосалари билан келишиш
ўринлидай кўринади. ФКнинг 354
-
моддаси учинчи қисмига биноан аралаш
шартнома қонун ёки бошқа қонун ҳужжатларида назарда тутилган турли
шартномаларнинг элементларини ўз ичига олганлиги сабабли, корпоратив
шартнома мазмунига қўшимча мажбуриятнинг киритилиши у киритилган
шартномага аралаш хусусиятни беришнинг мумкин эмаслигини кўрсатади.
Бундан ташқари, ҳар бир тузилган корпоратив шартнома ҳам
таъминланмаган ёки хўжалик юритувчи субъектнинг улушларини ёки устав
капиталидаги улушларини сотиш тўғрисидаги шартни ўз ичига олмайди. Бироқ,
бундай шартлар корпоратив шартномага киритилган бўлса ҳам, бу факт
мажбуриятнинг ҳуқуқий моҳиятини аниқлашга ҳеч қандай таъсир кўрсатмаслиги
керак. Бинобарин, М.И.
Брагинский ва В.В.
Витрянский таъкидлаганидек, “айрим
малака ҳолатларини кўриб чиқишнинг ҳожати йўқ, чунки деярли ҳар бир тузилган
шартнома аралаштирилади, чунки у қонунда мавжуд бўлган турли хил
шартномавий стандартларнинг элементларини ўз ичига олади ва мумкин бўлган
комбинациялар сони астрономик даражага етиши мумкин” [11].
Акциядорлик кеилшувини ўрганган Е.Д.
Суворовнинг фикри ҳам алоҳида
эътиборга лойиқдир
Унинг қайд этишича, бу кеилшув умуман шартнома тури
ҳисобламайди ва бунинг сабаби (казуаса) мавжуд ҳам эмасдир, бунда ўз
-
ўзини
тартибга солиш элементи эса шартноманинг ўзига хос белгиси сифатида
баҳоланади ҳамда ҳуқуқий мақсад сирасига кирмайди ва ҳуқуқий битимдан
ташқарида ётади [12]. Шундай қилиб, Е.Д.
Суворов акциядорлик жамиятларини
ҳуқуқий тартибга солиш қоидалари иштирокчилар ўртасида ўз ҳуқуқларини
амалга оширишга оид ҳар қандай битимларга мўлжалланган, деб ҳисоблайди ва
натижада акциядорлар келишувини оммавий битим ёки қўшилиш шартномаси
билан бир қаторда умумий элементга эга бўлган махсус тузилма сифатида
таснифлайди. Муаллифнинг фикрига кўра, корпоратив шартномаларнинг айрим
турлари квалификациядан ўтказилади: овоз бериш тўғрисидаги шартномалар
(номланмаган шартномалар), акцияларни сотиб олиш ёки сотиш тўғрисидаги
шартномалар (кечиктириш шарти билан олди
-
сотди тўғрисидаги дастлабки
шартномалар), ҳуқуқларни биргаликда амалга ошириш тўғрисидаги шартномалар
(биргаликдаги фаолият тўғрисидаги шартномалар).
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
82
Шу билан бирга, махсус шартнома тузилмасини аниқлашда “ҳар бир махсус
шартнома тузилмаси учун хос бўлган зарур хусусиятлар тўпламига эга бўлган деярли
ҳар қандай турдаги шартнома мажбуриятларига нисбатан қўлланилиши” [13] зарур.
Бироқ, корпоратив шартномаларга нисбатан бу ҳақда гапириш мумкин ўринли эмас.
Агар муаллифнинг фикрларига амал қиладиган бўлсак, у ҳолда акциядорлик
қонунчилиги мазмунини муайян масала бўйича тузилган акциядорлар
кеилшувининг айрим турлари (муайян усулда овоз бериш тўғрисида, акцияларни
сотиш ва бошқалар) риоя этилиши лозим бўлган умумий талаблар сифатида кўриб
чиқиш мақсадга мувофиқ бўлади. Бундан ташқари, корпоратив шартноманинг
предмети мазмунан турлича бўлган ҳаракатлардан иборат бўлиши мумкинлигига
қарамасдан, ушбу шартноманинг ҳуқуқий мақсади ҳар доим ўзгаришсиз қолади –
корпоратив ҳуқуқларни амалга оширишнинг муайян тартиби.
Кўпгина олимлар [14] корпоратив шартнома ва оддий шериклик
шартномаси ўртасидаги чамбарчас боғлиқликни таъкидлайди.
Масалан, В.Г.
Бородкин [15] корпоратив шартнома оддий шериклик
шартномаси моделида тузилиши мумкинлигини қайд этиб, буни икки ёки ундан
ортиқ шахслар (шериклар) фойда олиш ёки бошқа мақсадга эришиш учун юридик
шахс ташкил этмасдан ўз ҳиссаларини бирлаштириш ва биргаликда ҳаракат
қилиш
мажбуриятини олишлари билан асослайди. Худди шундай фикрни
Р.В.
Шмелев [16] ҳам билдиради, у корпоратив шартномани оддий шериклик
шартномаси сифатида квалификация қилишнинг яна бир далил сифатида
корпоратив шартнома тўғрисидаги қоидаларни қўшма корхона тузиш тўғрисидаги
шартномага қўллашни назарда тутади.
Кўриниб турибдики, корпоратив шартнома ўз моҳиятига кўра оддий ширкат
шартномаси ёки қўшма фаолиятдан келиб чиқадиган мажбуриятдир, деган
фикрнинг фанда тарқалишининг асосий сабаби олимларнинг корпоратив
шартномаларни тартибга солиш бўйича хорижий тажрибага мурожаат
қилишидир. Д.И.
Степанов, В.А.
Вогел ва Ҳ.
-
И.
Счрамм таъкидлаганидек, “олмон
адабиётида иштирокчиларнинг келишувлари оддий шериклик шартномасининг
конструкциясига жуда ўхшаш хусусий юридик ширкатни яратиш тўғрисидаги
фуқаролик
-
ҳуқуқий келишувнинг мантиқий ривожланишининг натижасидир”
[17]. Бироқ, анаъанвий поссовет моделидаги фуқаролик қонунчилигидан фарқли
ўлароқ, Олмонияда кеилшув тузиш учун сармоя киритишни талаб қилмайди ва
олмон ҳуқуқшунослари таъкидлаганидек, корпоратив шахс иштирокчиларининг
келишуви ҳар доим ҳам қўшма фаолият қоидаларига бўйсунмаслиги мумкин.
ФКнинг 962
-
моддасининг сўзма
-
сўз талқинидан келиб чиқадики, қўшма
фаолият тўғрисидаги шартномалар фақат оддий шериклик шартномаси билан
чегараланади, унинг квалификация хусусиятлари бадалларни бирлаштириш,
биргаликдаги фаолият, шунингдек, фойда олиш ёки қонунга зид бўлмаган ҳар
қандай бошқа натижага эришишдан иборат бўлган тарафларнинг умумий
мақсадидир. Шу билан бирга, А.Б.
Савелев [18] оддий ширкат шартномасининг
иккита индивидуаллаштирувчи хусусияти
–
унинг сўзсиз кўп қирралилиги ва
мулкни бирлаштиришнинг ҳал қилувчи аҳамиятини алоҳида таъкидлайди.
Шу билан бирга, хўжалик ширкатининг иштирокчилари ўзаро шартнома
тузаётганда мол
-
мулк қўшмайдилар ёки бадалларни бирлаштирмайдилар ва уни
амалга ошириш жараёнида иштирокчиларнинг (шерикларнинг) умумий мулки
яратилмайди. Шу муносабат билан, корпоратив шартномани оддий ширкат
шартномаси сифатида белгилаш ўзини оқламайди.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
83
ФКнинг 962
-
моддасининг сўзма
-
сўз талқинидан келиб чиқадики, ички
ҳуқуқий
тартибда биргаликдаги фаолият тўғрисидаги битимлар фақат оддий
ширкат шартномаси билан ифодаланади, бундай мажбуриятларнинг рўйхати анча
кенгроқдир. Корпоратив шартномани биргаликдаги фаолият шартномаси
сифатида таснифлаш имкониятини ўрнатиш учун унинг ҳуқуқий моҳиятини
аниқлаш зарур кўринади. Бунинг учун фуқаролик
-
ҳуқуқий шартномалар тизимига
мурожаат қилиш лозим.
Биргаликда фаолият кўрсатиш тўғрисидаги шартномалар ёки умумий
мақсадли шартномалар шартнома тури сифатида фуқаролик шартномалари
тизимига оид масалаларни ўрганиш билан
шуғулланадиган кўплаб олимлар
томонидан ажратилган [19].
Шундай
қилиб,
М.И.
Брагинский
ва
В.В.
Витрянский
[20]
барча
шартномаларни мол
-
мулкни топшириш, ишларни бажариш, хизматлар кўрсатиш,
турли хил субъектларни ташкил этишга қаратилган шартномаларга таснифлаган,
уларга биргаликдаги фаолият тўғрисидаги шартномалар ҳам киритилган.
Ўз навбатида, Ю.В.
Романец шартномалар тизимида умумий мақсадли
шартномалар (қўшма фаолият шартномалари) гуруҳини –
таъсис шартномалари
ва оддий ширкат шартномаларини ўз ичига олган барча иштирокчилар учун
умумий бўлган мақсадга эришишга қаратилган шартномаларни белгилайди.
Умумий мақсадли шартномаларнинг асосий хусусияти, олимнинг фикрича, унинг
иштирокчиларининг умумий мақсади ва манфаатларининг бирлигидир.
Ю.В.
Романец шартномалар йўналишини уларни таснифлашнинг тизимли белгиси
сифатида кўриб, “мажбуриятнинг йўналиши зиммасида мажбурият олган
тарафнинг асосий ҳаракатида эмас, балки бу ҳаракат эришишга қаратилган
иқтисодий ва ҳуқуқий натижаларда ифодаланади” [21].
Юқоридагиларни инобатга олган ҳолда, корпоратив шартномани
биргаликдаги фаолият шартномасининг бир тури сифатида таснифлаш учун барча
асослар мавжуд. Бу умумий йиғилишда овоз беришнинг маълум бир натижасига
эришиш, корпоратив назорат ва бошқа шунга ўхшаш манфаатларнинг йўқолишига
йўл қўймаслик истаги билан боғлиқ бўлган тадбиркорлик субъектлари
иштирокчиларининг умумий мақсади ва бир хил манфаатлари корпоратив
шартномалар тузишнинг асосий шартлари ва асосий сабабидир. Шундай қилиб,
корпоратив шартноманинг асосий эътибори иштирокчиларнинг умумий
йиғилишида маълум бир тарзда овоз бериш мажбуриятларини бажариш, маълум
ҳолатлар
юзага келгунга қадар улушларни (устав капиталидаги улушларни)
бегоналаштирмаслик ёки тўхтатиб қўйилган ҳолатда шунга ўхшаш ҳаракатларни
амалга оширишга эмас, балки томонлар корпоратив шартнома шартларини
бажаришда эришадиган натижага (таъсирга) эмас, масалан, корпоратив бошқарув,
корпоратив назоратни сақлаш ва ҳоказо.
Фикримизча, мазкур фикрга бир мунча баҳслига ўхшайди. Улуш қўшиш
умумий мақсадли шартномаларнинг асосий малакавий белгиси ва шартнома
тарафларининг умумий мақсадига эришиш учун зарур шарт ҳисобланмайди.
А.Б.
Савелев тўғри таъкидлаганидек [22], бирагликда фаолият шартномаси,
оддий ширкат шартномасидан фарқли ўлароқ, ҳар доим ҳам бирон бир
мақсадга
биргаликда эришиш тўғрисида келишиб олишлари керак бўлган
иштирокчиларнинг мулкини ёки бошқа улушларини бирлаштиришни талаб
қилмайди. Бундай шартноманинг типик мисоли, бизнинг фикримизча, корпоратив
шартномадир.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
84
Шу муносабат билан биз А.Б.
Савелиевнинг [23] таснифини биргаликдаги
фаолият шартномалари тизимига енг тўғри ва мос деб ҳисоблаймиз. Биргаликда
фаолият тўғрисидаги шартномаларнинг қуйидаги турлари ажратиш мумкин:
қўшма
фаолият учун камида мулкий улушларни бирлаштириш зарур бўлган
шартномалар (оддий ширкат шартномалари ва таъсис шартномалари) ва бундай
улушлар мажбурий бўлмаган шартномалар (биргаликдаги фаолият тўғрисидаги
бошқа шартномалар).
Фанда ҳам, қонунчиликда ҳам биргаликда фаолият шартномаларининг
кўрсатилган турларини аниқлаш, бизнинг фикримизча, ФКнинг 53
-
бобига
ўзгартиришлар киритиш учун зарурий шартдир. Биргаликда фаолият юритиш
тўғрисидаги
шартномаларни
тизимлаштириш,
шунингдек,
корпоратив
шартноманинг шартномалар тизимидаги ўрнини белгилаш учун ФКнинг
53-
бобини қайта номлаш ва қўшма фаолият шартномаларининг иккита асосий
турини: ҳар қандай умуммақсадли мажбуриятга қўлланиладиган “оддий ширкат
шартномаси ва корпоратив шартнома”га ажратиш ўринлидир.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Алексеев С.С. Общие дозволения и запреты в советском праве / С. С.
Алексеев. –
М.: Юридическая литература, 1989. –
277 с.
2.
Саидов М.Н. Масъулияти чекланган жамият иштирокчилари ҳуқуқларини
амалга ошириш ва ҳимоя қилиш масалалари: юрид. фан. фалс. док (PhD). дис. ...
автореф. –
Тошкент: 2023. –
12 б.
3.
Ломовский С. А. Новое в правовом регулировании акционерного
соглашения в российском законодательстве / С. А. Ломовский //
Законодательство. 2010. –
№ 5. –
С. 35.
4.
Андреев В. К. Корпоративное право современной России: монография / В.
К. Андреев, В.А.Лаптев. –
М.: Проспект, 2016. –
122 с.
5.
Лаптев В. А. Корпоративный договор в системе источников регулирования
корпоративных отношений / В.А.Лаптев // Предпринимательское право. 2016. –
№
1.
–
С. 23
-31.
6.
Шиткина И. С. Соглашения акционеров (договоры об осуществлении прав
участников) как источник регламентации корпоративных отношений / И. С.
Шиткина // Хозяйство и право. 2011. –
№ 2. –
С. 36
-47.
7.
Из практики Совета по кодификации и совершенствованию гражданского
законодательства при Президенте Российской Федерации // Вестник
гражданского права. 2008. –
№ 1. –
С. 147.
8.
Бычков А. И. Случаи, когда акционерное соглашение является смешанным
договором / А.И.Бычков // Адвокатская практика. 2011. –
№ 5. –
С. 40–
43.
9.
Бородкин В. Г. Предмет и содержание корпоративного договора в России и
иностранных правопорядках / В. Г. Бородкин // Право и экономика. 2014. –
№ 2. –
С. 39–
44.
10.
Гонгало Б. М. Учение об обеспечении обязательств. Вопросы теории и
практики / Б. М. Гонгало. –
М.: Статут, 2004. –
222 с.
11.
Брагинский М. И. Договорное право. Общие положения / М. И.
Брагинский, В. В. Витрянский. –
3-
е изд., стер. –
М.: Статут, 2001. –
330 с.
12.
Суворов Е. Д. Договор об осуществлении корпоративных прав / Е. Д.
Суворов // Вестник ВАС РФ. 2011. –
№ 10. –
С. 44
-72.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
85
13.
Витрянский В. В. Система гражданско
-
правовых договоров в условиях
реформирования гражданского законодательства / В. В. Витрянский // Вестник
ВАС РФ. 2012. –
№ 1. –
С. 51.
14.
Гуреев В. А. Проблемы защиты прав и интересов акционеров в РФ:
автореф. дис. … канд. юрид. наук: 12.00.03 / В.
А. Гуреев. –
М., 2007. –
28 с.
15.
Бородкин В. Г. Предмет и содержание корпоративного договора в России
и иностранных правопорядках / В. Г. Бородкин // Право и экономика. 2014. –
№ 2.
–
С. 39
-44.
16.
Шмелев Р. В. Корпоративный договор в гражданском праве Российской
Федерации [Электронный ресурс] / Р. В. Шмелев // СПС «КонсультантПлюс».
17.
Степанов Д. И. Корпоративный договор: подходы российского и
немецкого права к отдельным вопросам регулирования / Д. И. Степанов, В. А.
Фогель, Х.
-
И. Шрамм // Вестник ВАС РФ. 2012. –
№ 10. –
С. 22
-69.
18.
Савельев А. Б. Договор простого товарищества в российском гражданском
праве: автореф. дис. … канд. юрид. наук: 12.00.03 / А.Б.Савельев. –
М., 2003. –
30 с.
19.
Ламм Т. В. Многосторонние договоры в гражданском праве: автореф. дис.
… канд. юрид. наук: 12.00.03 / Т. В. Ламм. –
Иркутск, 2003. –
30 с.
20.
Брагинский М. И. Договорное право. Общие положения / М. И.
Брагинский, В. В. Витрянский. –
3-
е изд., стер. –
М.: Статут, 2001. –
451 с.
21.
Романец Ю. В. Система договоров в гражданском праве России:
монография / Ю. В. Романец. –
М.: Норма, 2013. –
405 с.
22.
Савельев А. Б. Договор простого товарищества в российском гражданском
праве: автореф. дис. … канд. юрид. наук: 12.00.03 / А. Б. Савельев. –
М., 2003. –
18 с.
23.
Савельев А. Б. Договор простого товарищества
в российском гражданском
праве: автореф. дис. … канд. юрид. наук: 12.00.03 / А. Б. Савельев. –
М., 2003. –
20 с.
