Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Simulation in Clinical Nursing Education
Makhbuba IRGASHEVA
1
Ferghana Medical Institute of Public Health
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2025
Received in revised form
15 January 2025
Accepted 25 February 2025
Available online
25 March 2025
Implementation of simulation allows students to practice
their clinical and decision-making skills on important issues
they may encounter in their daily work. A protected
environment and a sense of security enhance students' self-
esteem and confidence, thereby stimulating learning.
Consequently, the gap between theory and practice is
significantly reduced. Further development of simulation,
alongside other teaching methods, can substantially contribute
to students' efforts to become well-integrated and successful
healthcare professionals.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
nursing,
simulation,
simulator,
nursing laboratory,
teaching methods.
Klinik hamshiralik ta’limida simulyatsiya
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
hamshiralik,
simulyatsiya,
simulyator,
hamshiralik laboratoriyasi,
o‘qitish metodlari.
Simulyatsiyani amalga oshirish talabalarga kundalik
ishlarida duch kelishi mumkin bo‘lgan ba’zi muhim masalalar
bo‘yicha klinik va qaror qabul qilish qobiliyatlarini mashq qilish
imkonini beradi. Himoyalangan muhit va xavfsizlik hissi
o‘quvchilarning o‘ziga bo‘lgan hurmati va ishonchini oshiradi,
shu bilan o‘rganishni rag‘batlantiradi. Shunday qilib, nazariya
va amaliyot o‘rtasidagi tafovut sezilarli darajada kamayadi.
Simulyatsiya
ning keyingi rivojlanishi, boshqa o‘qitish usullari
bilan bir qatorda, talabalarning integratsiyalashgan va
muvaffaqiyatli sog‘liqni saqlash mutaxassislari bo‘lish
harakatlariga sezilarli darajada yordam berishi mumkin.
1
Assistant, Ferghana Medical Institute of Public Health.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
108
Симуляция в клиническом сестринском образовании
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
сестринское дело,
симуляция,
симулятор,
лаборатория сестринского
дела,
методы обучения.
Применение
симуляции
позволяет
студентам
практиковать свои клинические навыки и умение
принимать решения по некоторым важным вопросам, с
которыми они могут столкнуться в своей повседневной
работе. Защищенная среда и чувство безопасности
повышают самоуважение и уверенность учащихся, тем
самым стимулируя процесс обучения. Таким образом,
разрыв между теорией и практикой значительно
сокращается. Дальнейшее развитие симуляционных
методов, наряду с другими методами обучения, может
существенно способствовать стремлению студентов стать
интегрированными и успешными специалистами в области
здравоохранения.
Hamshiralik ta’limining asosiy muammolaridan biri bu nazariya va amaliyot
o‘rtasidagi muvofiqlashtirishning yo‘qligi hisoblanadi. Hamshiralik
ishi talabalari nazariy
bilimlarni amalga oshirishda qiyinchiliklarga duch kelishadi va bu xalqaro miqyosda
ko
‘
rilgan muammodir. Nazariya va amaliyot o
‘
rtasida yaratilgan masofa o
‘
quv jarayonini
murakkablashtiradi va hamshiralik atamalari va tushunchalarini tushunmaslik
talabaning kasbiy integratsiyasiga ta
’
sir qiladi. Bunga sog
‘
liqni saqlash fanining haqiqiy
bilimi va tushunchasi orqali erishiladi, bu yerda hamshiralik nazariyasi amaliy
ko
‘
nikmalar bilan uyg
‘
unlashgan.
Ushbu yo‘nalishga hissa qo‘shadigan o‘qitish texnikasi
simulyatsiyadir. Simulyatsiya “klinik amaliyotga imkon qadar yaqinroq natijalarga
erishishga harakat qiladigan jarayon” deb ta’riflanadi. Bu haqiqiy hayot tajribasini
boshqariladigan tajribalar bilan almashtirish yoki to‘ldirish usuli bo‘lib, u haqiqiy
dunyoni to‘liq interaktiv tarzda sodiq taqlid qiladi. Bu o‘qitish usuli bo‘lib, unda ma’lum
bir ssenariydan so‘ng talabalar kelajakdagi kasbiy rollarining haqiqiy o‘lchamlarini
boshdan kechiradilar, bu ularga sog‘liqni saqlash s
ohasi ishchi kuchiga tezroq
integratsiyalashuviga yordam beradi. Hamshiralik fanida simulyatsiya nazariy va klinik
ko‘nikmalarni o‘rgatish uchun ishlatiladi, shu bilan birga talabalarning tanqidiy
fikrlashini rivojlantirishga qaratilgan. Simulyatsiya talab
alarga kasalxonaga o‘xshash
muhitda ishlash imkonini beradi va ularga professional sifatida ishlashni boshlashdan
oldin ham sog‘liqni saqlash va hamshiralik tajribasini olishga yordam beradi. Talabalar
o‘zlariga o‘rgatilgan hamma narsani amalda qo‘llashlar
i, har qanday qiyinchilik va
muammolarni yengishlari, hatto zarar yetkazmasdan va bularning barchasini xavfsiz
muhitda, bemorlar uchun hech qanday xavf tug‘dirmasdan xato qilishlari mumkin.
Simulyatsiyadan foydalanishning ko‘payishi talabalarni tayyorlash
uchun klinik
tuzilmalarning yo‘qligi, professor
-
o‘qituvchilarning yetishmasligi, shuningdek, ushbu usul
orqali taqdim etiladigan o‘qitish sifatining oshishi bilan bog‘liq.
Simulyatsiya barcha
darajadagi sog‘liqni saqlash xodimlarining bilimlari, ko‘nikmala
ri va munosabatlarini
chuqur tushunish, takomillashtirish va tarqatishga qaratilgan sog‘liqni saqlash xodimlari
uchun o‘qitish va o‘qitish texnikasini tashkil etadi. Ushbu uslub orqali talabalar haqiqiy
shifoxona muhitini boshdan kechiradilar va unda o’zaro ta’sir o‘tkazadilar, shuning
uchun o‘z vazifalarini bajarishda xatolar ehtimolini sezilarli darajada kamaytiradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
109
Simulyatsiyaga asoslangan ta’lim va o‘rganish bugungi kungacha talabalarning asosan
nazariy tayyorgarligiga javob bo‘lib, ularga bilim, ko‘n
ikma va munosabatlarni
rivojlantirishga yordam beradi, shu bilan birga bemor uchun ham, sog‘liqni saqlash
xodimlari uchun ham xavfsizlik hissi yaratadi. Ushbu uslub bemorlarni hech qanday
xavfga duchor qilmasdan, to‘liq yoki qisman mahorat yoki klinik tajr
ibani tiklaydi.
U ma’lum bir harakat protokoli asosida tuzilgan o‘quv tajribalarini (masalan,
venapunktura, bemorni reanimatsiya qilish, xirurgik bog‘lamlar qo‘yish) qo‘llash va
jamoaviy ruh va hamkorlik ruhini oshirish uchun, asosan, ta’lim resurslari ch
eklangan
mamlakatlarda qo‘llaniladi. Ushbu uslub xatolarni minimallashtiradi, o‘quvchilarning
o‘quv jarayonidan qoniqishini oshiradi va ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchini, o‘zini o‘zi
qadrlashini va mahoratni bajarishda qulaylikni oshiradi. Endi talabalar
ko‘nikmaga ega
bo‘lish, texnikani mukammallashtirish va optimal klinik natijaga erishish uchun zarur
bo‘lgan ketma
-
ket qadamlar bilan tanishadilar. Simulyatsiyaga asoslangan ta’lim va
o‘rganish interaktiv va tajribaga aylanadi, asosiy foyda olingan ko‘nikmalar va o‘rgatilgan
bilimlarni mustahkamlashdir. Simulyatsiyada bajariladigan sozlama o‘rganishga yordam
beradi va mahoratni takrorlash orqali bu mahorat to‘liq tushuniladi va ravshan bo‘ladi.
Klinik laboratoriyalar va simulyatsiya talabalarning tashvish v
a qo‘rquvini sezilarli
darajada kamaytiradi. Noyob yoki g‘ayrioddiy misollar yoki ssenariylarni tanlab, talaba
keng ko‘lamli aralashuvlar va ko‘nikmalar bilan tanishadi, shu bilan ta’lim
samaradorligini oshiradi. Olib borilgan tadqiqotda talabalar ijobiy fikr bildirishdi va
simulyatsiya va klinik laboratoriya protsedurasi ularni keyinchalik kasalxonada duch
keladigan narsaga tayyorlaganligini qat’iy ta’kidladilar. Mushak ichiga va tomir ichiga
dori yuborish, venapunktura, nazogastral kateter qo‘yish, kolost
omani parvarish qilish,
siydik pufagini kateterizatsiya qilish, kislorod terapiyasi va hayotni qo‘llab
-quvvatlash
bo‘yicha asosiy darslarni o‘z ichiga olgan asosiy hamshiralik ko‘nikmalarini simulyatsiya
yordamida o‘rgatish mumkin. Simulyatsiyaning yana bi
r asosiy parametri
–
talaba
faoliyatini baholash imkoniyatidir, chunki malakani bosqichma-
bosqich o‘rganish uni
takrorlash va sinab ko‘rish imkonini beradi.
Simulyatsiyadan foydalanish orqali haqiqiy bemorlarni virtual standartlashtirilgan
bemorlar yoki te
rapevtik va ta’lim maqsadlarida haqiqiy klinik ssenariylarni takrorlashga
qodir bo‘lgan texnologiyalar va usullar bilan almashtirishga harakat qilinadi.
Bu jarayonlarga, jumladan, kompyuterda ma’lum bir ssenariyni aniq ko‘rsatish (kognitiv
test), hamshiralik mahoratini taqlid qilish yoki integratsiyalashgan jarayonni amalga
oshirish kiradi. Hamshiralik ta’limida simulyatsiyaning asosiy turlariga quyidagilar
kiradi. Yuqori aniqlikdagi manekenlar yoki texnologiyalardan foydalanish. Bular tana
bloklari yoki h
ayot xususiyatlariga ega bo‘lgan tana qismlari bloklari bo‘lib, ular
o‘quvchilarning harakatlariga yoki aralashuviga javob berishi mumkin. Ular bemorning
klinik reaksiyalari-
alomatlarini ifodalash va ish bilan bog‘liq har qanday sharoitlarni
tavsiflash uch
un ishlatiladi, masalan, mavjud vositalar zaxiralari (masalan, bog‘ichlar,
shpritslar va boshqalar) va mavjud vaqt chegaralari.
Past aniqlikdagi manekenlar. Kam miqdordagi aniq vazifalar yoki jarayonlarni
bajarishga qodir bo‘lgan past
aniqlikdagi manekenlardan foydalanish, masalan, tomirni
kateterizatsiya qilish uchun oyoq-
qo‘l yoki markaziy venani kateter o‘rnatish uchun maneken.
Qisman vazifa simulyatorlari. Ushbu turkumga talabalar tomonidan takrorlanishi
mumkin bo‘lgan klinik ko‘nik
ma-topshiriqni amalga oshirish uchun ishlatiladigan
modellar (masalan, qo‘llar
-oyoqlar) kiradi. Odatiy misollar tomirni vena ichiga
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
110
kateterizatsiya qilish uchun “oyoq
-
qo‘llar”, havo yo‘lini joylashtirish uchun bosh va
ko‘krak manekenlari va jarohatni tikishda mashq qilish uchun sun’iy teri yostiqlarni o‘z
ichiga oladi.
Virtual haqiqat. Virtual haqiqat tobora ko‘proq simulyatsiya vositasi sifatida qabul
qilinmoqda. Sog‘liqni saqlash sohalarida virtual haqiqatni simulyatsiya qilish
kompyuterlar va standartlas
htirilgan bemorlardan haqiqiy o‘rganish va baholash
muhitini yaratish uchun foydalanadi.
Standartlashtirilgan bemorlar
–
bemorlar rolini o‘ynaydigan ko‘ngillilar. Bular
haqiqiy klinik o‘zaro ta’sirlar uchun o‘ziga xos tarzda o‘zini tutadigan stajyorlardir.
Ular
hamshiralik ta’limida o‘qitish va baholash uchun, ayniqsa muloqot maqsadlarida va
ko‘nikmalarni egallashda keng qo‘llaniladi va ular so‘ralganda fikr
-mulohazalarni taqdim
etishlari mumkin.
Gibrid simulyatsiya. Simulyatsiyaning bu turi ikki yoki undan ortiq simulyatsiya
turlarini birlashtirib, realroq simulyatsiya tajribasini yaratish uchun birlashtirilgan tur
sifatida aniqlanadi. Oddiy misol
–
standartlashtirilgan bemorlar tomonidan ko‘chma
qurilmalardan foydalanish, bu yerda talabalar haqiqiy odam bilan muloqot qilishda
muayyan protseduralarni bajarishlari mumkin. Misol uchun, standartlashtirilgan bemor
o‘z qo‘liga tikuv tayyorlash modelini (yostiqni) o‘rnatishi mumkin, bu yerda stajyor
jarohatni tikishi mumkin.
Simulyatsiya dalillarga asoslangan ta’l
im texnikasi va jarayoni sifatida, birinchi
navbatda, shifoxonada ishlaydigan hamshiralar uchun klinik tajribaga ega bo‘lish qiyin
bo‘lganida paydo bo‘ldi. Simulyatsiya klinik sharoit bilan bog‘liq har qanday cheklovlarni
(jumladan, bemorlarning mavjudligi, xavfsizlik masalalari va boshqalar) hal qilishga
yordam beradi, talabalar o‘rtasida jamoaviy ish va birdamlikni rivojlantirishga yordam
beradi va malakaga erishish uchun protokolni amalga oshiradi. U ssenariyga asoslanadi,
bunda o‘rganish interaktiv bo‘ladi, o‘qituvchi va jamoaning boshqa a’zolari o‘rtasida fikr
almashish imkonini beradi va jamoada klinik fikrlash va tanqidiy fikrlashni targ‘ib
qiladi.
Talabalarning aksariyati ilg‘or kompyuter texnologiyalari va kompyuter o‘yinlari
bilan tanish. Natijada,
kompyuterlar yordamida simulyatsiyaning ma’lum turlarida
nisbatan qulaylik mavjud, asosan real vaqt rejimida audio va video fikr-mulohazalarni
taqdim etishda, bu esa talabaga mahoratni yanada oshirishga yordam beradi. Bundan
tashqari, faoliyat muhokama va
tuzatish uchun to‘xtatilishi va keyinroq davom ettirilishi
mumkin. Ko‘nikmaning videoyozuvi talaba va professor tomonidan faoliyatni baholashga
sezilarli hissa qo‘shadi
.
Sog‘liqni saqlash tizimlari simulyatsiya orqali mustahkamlanadi, chunki sog‘liqni
saql
ash mutaxassislari jamoasining kasbiy rivojlanishi, faoliyatni bajarish va sog‘liqni
saqlash ko‘nikmalarining umumiy yaxshilanishi va sog‘liqni saqlash xodimlarining
xavfsiz muhitda malakasini oshirish. Xatolarni tahlil qilish, aloqa bilan bog‘liq
muammola
rni muhokama qilish va sog‘liqni saqlashni optimallashtirish uchun o‘tkazib
yuborilgan imkoniyatlar fikr-
mulohazalar uchun mavzu bo‘lishi mumkin.
Ta’lim natijalariga erishishni belgilovchi va o‘quvchilarning o‘ziga bo‘lgan
ishonchini oshirishi mumkin bo‘lg
an omillarga simulyatsiya amalga oshiriladigan soha,
o‘quvchilarning psixosotsial aloqasi va o‘zaro ta’siri, o‘qitishning tashkil etilishi va
elementlari kiradi.
O‘qitish talabalarga qaratilgan bo‘lib, u boshqalar bilan o‘qitish va
hamkorlikka qaratilgan tajriba mashqlari jarayonidir.
Simulyatsiya orqali hamshira talabalari o‘zlarining qobiliyatlari va klinik
ko‘nikmalarini mashq qilishlari, bemorlar uchun halokatli bo‘lmagan xatolarga yo‘l
qo‘yishlari va mahoratga olib keladigan jarayonni (bir necha marta)
takrorlashlari
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
111
mumkin. Bundan tashqari, ular o‘z faoliyatini qayta ko‘rib chiqish va mulohaza yuritish
va jarayonni yakunlash uchun zarur bo‘lgan bir turdagi tekshiruvga erishish uchun
vaqtlari bor.Bu jarayon talabalarning faol ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratadi va
xatolarning oldini olishga, darhol qayta aloqaga kirishishga va talabalar o‘zlarini
psixologik jihatdan xavfsiz his qilishlari va haqiqatda ular o‘rtasida muloqot qilishlari va
jarayonni ko‘rib chiqishlari mumkin bo‘lgan tegishli o‘quv muh
itini yaratishga qaratilgan.
Simulyatsiyaga asoslangan trening aloqa ko‘nikmalarini, fanlararo jamoaning
boshqa a’zolari bilan hamkorlik qilish qobiliyatini, murakkab vaziyatlarni boshqarish
qobiliyatini va o’z
-
o’zini samaradorligini oshirishga va
shaxslararo munosabatlarni
tushunishga yordam berishi yaxshi hujjatlashtirilgan.Simulyatsiya orqali hamshiralik
bilim va ko‘nikmalarini oshirish, muloqot qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish va o‘z
vazifalarini bajarishda hamshiralarning ishonchi va o‘ziga
ishonchini oshirish mumkin.
Shuning uchun bu ularning stressini kamaytiradi, o‘zini ishonchli his qiladi, psixomotor
ko‘nikmalarini oshiradi va ularni klinik sharoitda hamshiralik aralashuvini qo‘llashga
tayyorlaydi.
Simulyatsiya
–
bu haqiqiy hayotga o‘xs
hash jarayon, ammo bu haqiqiy emas. Uning
realizmi simulyatorning sodiqligiga, sozlash va ssenariyning tavsifiga bog‘liq. Ilg‘or
simulyatsiya modellari bo‘lishi mumkin bo‘lganidek, har doim inson tizimlarining
nomukammal taqlidi mavjud bo‘ladi. Talabalar qanchalik yaxshi o‘qitilgan bo‘lsalar ham,
ular har doim real vaqt va sharoitlarda mahoratni qo‘llashga chaqirilsa, ular ko‘pincha
juda stressli yoki “muzlab qoladilar” va protsedurani muvaffaqiyatli yakunlay olmaydilar.
Shu sababli, maktablar turli xil simulyatsiya dasturlarini yangilashga, mashinalarga
sarmoya kiritishga yoki bemorlarning rollarida aktyorlardan foydalanishga harakat
qilmoqdalar, bu ularning reaksiyalariga ishonarli bo‘ladi. Bundan tashqari, professor
-
o‘qituvchilarni simulyatsiya jarayonlari va texnologik masalalar bo‘yicha o‘qitish talab
etiladi. Realizm oshgani sayin, simulyatsiya va ssenariyning trening vositasi sifatida
samaradorligi ham oshadi.
Hamshiralik fani va san’ati sog‘liqni saqlash tizimining juda muhim va ajralmas
qismini tashkil qiladi. Hamshiralar va ularni tayyorlash tizim samaradorligining asosiy
elementlari hisoblanadi. Shuning uchun alohida e’tibor beriladi va berilishi kerak.
Hamshiralarni tayyorlashdagi har qanday o‘zgarishlar texnologik yutuqlar bilan uzviy
bog‘liq bo‘lib, ularning tayyorgarligiga o‘qitish uchun mavjud bo‘lgan har qanday
texnologik vositalar bevosita ta’sir qiladi.
Hamshiralik ishi bo'yicha ta’limning maqsadi, mustahkam nazariy bilimlarni
o‘zlashtirishdan
tashqari,
bitiruvchi
hamshiralarning
ishchi
kuch
iga
tezda
integratsiyalashuvi uchun zarur bo‘lgan klinik ko‘nikmalarni egallashdir. Integratsiyalashgan
o‘rganish, tanqidiy fikrlash va maqbul qaror qabul qilish ko‘nikmalari hamshiralarga sifatli
tibbiy yordam ko‘rsatishga yordam beradi. Bunga ta’lim jara
yoniga simulyatsiyani kiritish
orqali erishish mumkin. Simulyatsiyani yanada rivojlantirish, boshqa ta’lim usullari bilan bir
qatorda, talabalarning integratsiyalashgan va muvaffaqiyatli sog‘liqni saqlash mutaxassislari
bo‘lishga urinishida katta yordam be
rishi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Ekebergh M, Lepp M, Dahlberg Hamshiralik ta’limida drama bilan aks ettiruvchi
o‘rganish –
Shvetsiyaning nazariy amaliyot bo‘shlig‘ini bartaraf etishga urinishi. Bugungi
kunda hamshira ta’limi. 2004 yil noyabr;24(8):622–
628.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
112
2.
Kadirova M. Tibbiy ta’lim jarayonida kasbiy kompetentlikni metodik
takomillashtirish texnologiyalari (tibbiyotda pedagogi
kani o‘qitish misolida). Pedagogika
fanlari doktori...diss.
–
N., 2023.
–
201.b.
3.
Kim JH, Park I, Shin S. Hamshiralik ta’limi doirasida simulyatsiya bo‘yicha koreys
tadqiqotlarini tizimli ko‘rib chiqish.
J Kor Acad Soc Nurs Education. 2013 yil
avgust;19(3):307
–
319. doi: 10.5977/jkasne.2013.19(3.)307-319
4.
Gaba DM. Sog‘liqni saqlashda simulyatsiyaning kelajakdagi ko‘rinishi. Sog‘liqni
saqlashda sifat va xavfsizlik. 2004 yil 13 oktyabr (1-
qo‘shimcha): i2–
10.
5.
Waxman KT. Dalillarga asoslangan klinik simulyatsiya ssenariylarini ishlab
chiqish: hamshira o‘qituvchilari uchun ko‘rsatmalar. Hamshiralik ta’limi jurnali. 2010 yil
yanvar;49(2):29
–
35. doi: 10.3928/01484834-20090916-07.
6.
Komilov N. Teaching history of medicine to foreign students is vital factor of
pedagogy
// World of Scientific news in Science. № 3/2. 2024.
-
Р.51
-
