Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Political and legal aspects of the relationships between
local councils and citizen self-governance bodies
Sanjarbek ABDURAKHMANOV
1
National University of Uzbekistan named after Mirzo Ulugbek
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2025
Received in revised form
15 January 2025
Accepted 25 February 2025
Available online
25 March 2025
This article discusses the importance of the relationship
between local councils and civil society institutions in the
Republic of Uzbekistan, as well as between towns, villages and
auls, which are considered to be bodies of self-government of
citizens, as well as neighborhoods in cities, towns, villages and
auls, and provides a detailed analysis of the political and legal
aspects of these relationships, and puts forward substantiated
proposals and recommendations.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
makhalla,
citizens’ meetings,
local executive authorities,
reports of the governor,
reports of the heads of
territorial divisions of the
Ministry of Internal Affairs
of the Republic of
Uzbekistan,
convening of citizens’
meetings.
Mahalliy kengashlar hamda fuqarolar o‘zini o‘zi
boshqarish organlari o‘rtasidagi munosabatlarning
siyosiy-huquqiy jihatlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
mahalla,
fuqarolar yig
‘
inlari,
mahalliy ijroiya hokimiyati,
hokim hisoboti,
O‘zbekiston Respublikasi
Ichki ishlar vazirligi hududiy
bo‘linmalari rahbarlarining
hisoboti,
fuqarolar yig’ini chaqirilishi.
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida mahalliy
kengashlar va fuqarolik jamiyati instituti hisoblanadigan fuqarolar
o‘zini o‘zi boshqarish organlari hisoblanadigan shaharchalar,
qishloqlar va ovullar, shuningdek shaharlardagi, shaharchalardagi,
qishloqlardagi hamda ovullardagi mahallalar o‘rtasidagi
munosabatlar aham
iyati to‘g‘risida muhokama yuritilib, ushbu
munosabatlarning siyosiy-huquqiy jihatlari atroflicha tahlil qilinib,
asoslantirilgan taklif hamda tavsiyalar ilgari surildi.
1
PhD Student, National University of Uzbekistan named after Mirzo Ulugbek.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
169
Политико
-
правовые
аспекты
взаимоотношений
местных советов с органами самоуправления граждан
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
махалля,
сходы граждан,
местные органы
исполнительной власти,
отчеты хокима,
отчеты начальников
территориальных
подразделений МВД
Республики Узбекистан,
созыв сходов граждан.
В статье рассматривается значение взаимоотношений
местных советов и институтов гражданского общества в
Республике Узбекистан, а также поселков, сел и аулов,
являющихся органами самоуправления граждан, а также
кварталов в городах, поселках, селах и аулах, дается
подробный анализ политико
-
правовых аспектов этих
взаимоотношений,
выдвигаются
обоснованные
предложения и рекомендации.
KIRISH
Hozirgi kunda O‘zbekistonda huquqiy davlat va fuqarolik jamiyatini
shakllantirishda mahalliy kengashlar hamda fuqarolar
o‘zini o‘zi boshqarish organlari
o‘rtasidagi
munosabatlarning
tashkiliy
asoslarini
takomillashtirish
hamda
mustahkamlash
muhimdir.
Xususan,
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidenti
Sh.M. Mirziyoyev 2023-yil 11-avgustda Buxoro viloyat xalq deputatlari kengashida
bo‘lib
o‘tgan yig‘ilishida o‘zining haqli e’tirozlarini bildirib o‘tdi: “Agar xulosa qilmasanglar,
buni zamon ko‘tarmaydi. Faqat va faqat kengash, kengash, kengash. Qonunlar nuqtai
nazaridan, talab nuqtai nazaridan, “Yangi O‘zbekiston” shiori nuqtai nazar
idan joylarda
kim ishlamayotgan bo‘lsa, ketishi kerak, menga taklif beringlar.
Kengash ovozi baralla
xalq ovozi bo‘lishi kerak, xalqning dardi bilan yashashi kerak. Kengash qaror qildimi,
qonun bo‘lishi kerak. Nimaga desangiz, jamiyatimizda sifat nuqtai na
zaridan odamlarning
talabi o‘sib bormoqda”. [1]
Bundan tashqari,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022
-yil 28-yanvardagi
“2022–
2026-
yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi
to‘g‘risida”gi PF–
60-son Farmonida 2-maqsad sifatida xalq deputatlari Kengashlarini
hududlarda mavjud muammolarni hal qilishdagi asosiy bo‘g‘inga aylantirish uchun xalq
deputatlari kengashlarida doimiy asosda faoliyat yurituvchi deputatlar korpusini
shakllantirish va ularning vakolatlarini kengaytirish orqali hududiy ijro organlari
faoliyati ustidan nazoratni kuchaytirish, xalq deputatlari kengashlarining mahallalardagi
muammolarni hal qilishdagi rolini oshirish, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish,
aholining turmush darajasini oshirish, mahalliy budjetni shakllantirish va nazorat qilish
bo‘yicha ularning mas’uliyatini kuchaytirish, mahallalarning joylardagi vakillik organlari
bilan, xalq deputatlari Kengashlarining Oliy Majlis Senati bilan, hokimliklarning
vazirliklar va ularning hududiy bo‘linm
alari bilan aloqalarini mustahkamlash, mahalliy
kengashlarning kotibiyatlari faoliyatini yanada kuchaytirish choralarini ko‘rish kabi
vazifalarni amalga oshirish belgilangan. [2]
Bu esa o‘z
-
o‘zidan O‘zbekistonda
mahalliy kengashlar
hamda fuqarolar o‘zini o‘zi
boshqarish organlari o‘rtasidagi munosabatlarning siyosiy
-huquqiy tahlilini amalga
oshirish
dolzarb masala ekanligini ko‘rsatib beradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
170
MATERIAL VA TADQIQOT USULLARI
O‘zbekistonda
mahalliy kengashlar
hamda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari
o‘rtasidagi munosabatlarning siyosiy
-huquqiy tahlili
ga bog‘liq masalalar Z.
Isroilova,
S. Adilxodjayeva, Sh. Asadov, D. Bekchanov, A. Dadasheva, Sh. Jalilov, G. Ismailova,
A.
Yo‘ldoshev, G.
Malikova, A. Mahmudov, S. Muratayev, X. Odilqoriyev, M. Radjabova,
X. Ruzmetov, I. Sobirov, A.
To‘laganov, I.
Xamedov, O. Xusanov, A. Babadjanovlar
tomonidan, MDH davlatlari miqyosida V. Avseenko, A. Akmalova, G. Atamanchuk,
M. Baglay, V. Baranchikov, G. Barabashev, N. Bandar, V. Bocharov, T. Byalkina,
O. Kishakovskaya, R. Muxayev, M. Yegorovalar tomonidan, xorijiy mamlakatlarda esa
A. Gerbert, M. Jefferi, A. Tompson, U. Donald, V. Smitburg, Jesse Ribbot, Keys Miller Allin
Lokner (AQSH), A. Chandler, J. Kingdom, Stiv Parkinson, Rod Latham, Rojer Kemp (Buyuk
Britaniya), Karlos Silva Jan Buchek (Shveytsariya), Maleka Banu, Siddik Kamal
(Bangladesh), Orapin Sopchokchai (Tailand) tomonidan yetarlicha hamda atroflicha
o‘rganilgan. Shuningdek, ushbu maqolada hujjatlar tahlili, holat o‘rganish (case
-study),
teoretik va nazariy tahlil, komparativ (solishtirma) tahlil, interdisiplinar yondashuv kabi
siyosatshunoslik va huquqshunoslik fani metodlaridan foydalanildi.
NATIJALAR VA ULARNING MUHOKAMASI
Avvalo, shuni ta’kidlab o‘tish
lozimki, O‘zbekiston Respublikasining yangi
tahrirdagi 2013-yil 22-
apreldagi “Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari
to‘g’risida”gi O‘RQ
-350-son Qonun 3-
moddasiga ko‘ra,
fuqarolar shaharchalarda,
qishloqlarda, ovullarda, shuningdek shaharlardagi, shaharchalardagi, qishloqlardagi va
ovullardagi mahallalarda o‘zini o‘zi boshqarishga doir o‘z konstitutsiyaviy huquqini
fuqarolarning saylov huquqlari kafolatlariga muvofiq fuqarolar yig‘inlari (fuqarolar
vakillarining yig‘ilishlari) orqali amalga oshirad
i. [3]
Shuningdek, yuqoridagi Qonun 8-moddasi birinchi qismiga binoan, shaharchalar,
qishloqlar va ovullar, shuningdek shaharlardagi, shaharchalardagi, qishloqlardagi hamda
ovullardagi mahallalar fuqarolar yig‘inlari fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish or
ganlaridir. [3]
Demak, mahalliy kengashlar
hamda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari
o‘rtasidagi munosabatlar deyilganda, mahalliy kengashlar hamda shaharchalar,
qishloqlar va ovullar, shuningdek shaharlardagi, shaharchalardagi, qishloqlardagi hamda
ovullardagi mahallalar fuqarolar yig‘inlari o‘rtasidagi munosabatlar tushuniladi.
Huquqshunos olim A.
Maxmudovning fikriga ko‘ra, mahalliy kengashlar
fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari faoliyatini nazorat qilmaydi, aksincha
ular
bilan ijtimoiy sheriklik tamoyili asosida faoliyat olib boradi. [4]. Ya’ni, yuqoridagi
huquqshunos olimning fikrini qo‘llab
-quvvatlagan holda mahalliy kengashlar hamda
fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari o‘rtasidagi munosabatlarda bo‘ysunish e
mas,
balki ijtimoiy sheriklik tamoyilini qaror topishi muhimdir. Shu bilan birgalikda, professor
S.M.
Adilxo‘jayevanning fikriga ko‘ra, fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari raislari
tegishli tuman va shahar kengashlari sessiyalarida qatnashib, o‘z ra
hbarligidagi hudud
ahvoli haqida kengash deputatlariga xabar bilan murojaat qilishi maqsadga muvofiqdir.
[5] Ushbu fikrni qo‘llab
-
quvvatlagan holda, shuni ta’kidlash lozimki, mahalliy kengashlar
asosiy faoliyat me’zoni o‘z hududida joylashgan fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari
faoliyatiga ko‘maklashishda namoyon bo‘lishi lozim.
Shu bilan birga, mahalliy kengashlar
hamda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish
organlari o‘rtasidagi munosabatlarni ham shartli ravishda ikki xil munosabatlarga, ya’ni,
mahalli
y kengashlarning fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari faoliyatidagi ishtiroki
hamda o‘z navbatida fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining mahalliy kengashlar
faoliyatidagi ishtirokiga oid munosabatlarga ajratishimiz mumkin.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
171
Bizning fikrimizcha
, O‘zbekistonda mahalliy
mahalliy kengashlar hamda fuqarolar
o‘zini o‘zi boshqarish organlari o‘rtasidagi munosabatlarning siyosiy
-huquqiy jihatlari
quyidagilarda namoyon bo‘ladi:
Birinchidan, mahalliy vakillik va ijroiya hokimiyati O‘zbekiston Respublikas
i davlat
hokimiyati va boshqaruvi organlari bilan fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari
o‘rtasidagi aloqalarni ta’minlashi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasining 1993
-yil
2-
sentabrdagi “Mahalliy davlat hokimiyati to‘g’risida”gi 913
-XII-son Qonun 1-modda
uchinchi qismida xalq deputatlari Kengashi va hokim O‘zbekiston Respublikasi davlat
hokimiyati va boshqaruvi organlari bilan fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari
o‘rtasidagi aloqalarni ta’minlashi belgilab qo‘yilgan. [6] Bizning fikrimizc
ha, ushbu
huquqiy normadagi hokimning O‘zbekiston Respublikasi davlat hokimiyati va boshqaruvi
organlari bilan fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari o‘rtasidagi aloqalarni
ta’minlash vakolatini chiqarib tashlash lozim. Chunki, birinchidan, O‘zbeki
ston
Respublikasining 2023-yil 8-
avgustdagi “Normativ
-huquqiy hujjatlarning va ular
loyihalarining korrupsiyaga qarshi ekspertizasi to‘g‘risida”gi O‘RQ–
860-son Qonun
13-moddasiga binoan, davlat organlarining bir-birini takrorlovchi vakolatlari va
vazifala
ri mavjudligi vakolatlar, huquq va majburiyatlar bilan bog‘liq bo‘lgan
korrupsiyani keltirib chiqaruvchi omillar jumlasiga kiradi. [7] Ikkinchidan, mahalliy
kengashlar xalq tomonidan to‘g’ridan to‘g’ri saylanganligi uchun tayinlanadigan
organlardan ko‘ra saylanadigan organ vazifa hamda vakolatlari ko‘proq bo‘lishi
demokratik tamoyillarga to‘g’ri keladi.
Ikkinchidan,
fuqarolar yig’ini kengashi mahalliy kengash deputatlariga o‘z
faoliyatini amalga oshirishda ko‘maklashishi belgilanganligi. Xususan, O‘zbekisto
n
Respublikasining yangi tahrirdagi 2013-yil 22-
apreldagi “Fuqarolarning o‘zini o‘zi
boshqarish organlari to‘g’risida”gi O‘RQ–
350-son Qonun 13-moddasiga binoan, fuqarolar
yig‘inining kengashi fuqarolar yig‘inining qarorlarini bajarish va fuqarolar yig‘inla
ri
oralig‘idagi davrda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining joriy faoliyatini amalga
oshirish uchun shakllantiriladigan organdir. Shuningdek, yuqoridagi modda uchinchi
qismi beshinchi xatboshisiga asosan, fuqarolar yig‘inining kengashi xalq deput
atlari
viloyat, tuman va shahar Kengashlari deputatlariga ularning saylovchilar bilan
uchrashuvlarini uyushtirishda, fuqarolarni qabul qilishda, ular o‘z saylov okruglarida
boshqa vakolatlarini amalga oshirishda ko‘maklashadi. [3]
Uchinchidan, fuqarolar yi
g’ini chaqirilishida mahalliy kengashlar tashabbusi
majburiylik xususiyatiga egaligi. Xususan,
O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi
2013-yil 22-
apreldagi “Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari to‘g’risida”gi
O‘RQ–
350-son Qonun 21-modda b
irinchi qismiga asosan, fuqarolar yig’ini xalq
deputatlari tuman, shahar Kengashining tashabbusi bilan chaqirilishi mumkin. [3]
To‘rtinchidan, xalq deputatlari Kengashi tomonidan hokim va O‘zbekiston
Respublikasi Ichki ishlar vazirligi hududiy bo‘linmalari
rahbarlarining hisobotlarini
eshitishda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari vakillari taklif etilishi mumkinligi.
Xususan, O‘zbekiston Respublikasining 1993
-yil 2-
sentabrdagi “Mahalliy davlat
hokimiyati to‘g’risida”gi 913–
XII-son Qonun 25
1
-moddaning beshinchi qismiga asosan,
viloyat, tuman, shahar hokimining hisobotini eshitishga tegishli hududda joylashgan
fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining vakillari taklif etilishi mumkin. Shuningdek,
yuqoridagi Qonun 25
2
-moddaning uchinchi qi
smiga asosan, O‘zbekiston Respublikasi
Ichki ishlar vazirligi hududiy bo‘linmalari rahbarlarining hisobotlarini eshitishga tegishli
hududda joylashgan fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining vakillari taklif etilishi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
172
mumkin. [6] Bizning fikrimizcha, yuqoridagi siyosiy-
huquqiy normada fuqarolar o‘zini
o‘zi boshqarish organlari vakillarining taklif etilgan holatda ishtirok etishi emas, balki
ularning o‘zlari ham xohish bildirganda ishtirok etishini ta’minlab beradigan siyosiy
-
huquqiy mexanizmni mustahk
amlab qo‘yish lozim.
Beshinchidan, shaharlar, shaharchalar, qishloqlar va ovullarning mahallalarini
tuzish, birlashtirish, bo‘lish va tugatish, shuningdek ularning chegaralarini belgilash va
o‘zgartirish, ularga nom berish va ularning nomini o‘zgartirish Qoraqalpog‘iston
Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashi
vakolat doirasiga kirishi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
2014-yil 4-martdagi 48-
son qarori bilan tasdiqlangan “Shaharlar, sha
harchalar,
qishloqlar va ovullarning mahallalarini tuzish, birlashtirish, bo‘lish va tugatish,
shuningdek ularning chegaralarini belgilash va o‘zgartirish, ularga nom berish va
ularning nomini o‘zgartirish tartibi to‘g‘risida”gi nizom 7, 21, 36
-bandlariga asosan,
shaharlar, shaharchalar, qishloqlar va ovullarning mahallalarini tuzish, birlashtirish,
bo‘lish va tugatish, shuningdek ularning chegaralarini belgilash va o‘zgartirish, ularga
nom berish va ularning nomini o‘zgartirish tegishli fuqarolar yig’ining
iltimoslariga
asosan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va
Toshkent shahar Kengashi tomonidan amalga oshiriladi. [8]
XULOSALAR
Bizning fikrimizcha, mahalliy kengashlar
hamda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish
organ
lari o‘rtasidagi munosabatlar deyilganda, mahalliy kengashlar hamda shaharchalar,
qishloqlar va ovullar, shuningdek shaharlardagi, shaharchalardagi, qishloqlardagi hamda
ovullardagi mahallalar fuqarolar yig‘inlari o‘rtasidagi munosabatlar tushuniladi.
Shu bilan birga, mahalliy kengashlar
hamda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish
organlari o‘rtasidagi munosabatlarni ham shartli ravishda ikki xil munosabatlarga, ya’ni,
mahalliy kengashlarning fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari faoliyatidagi ishtiroki
ham
da o‘z navbatida fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining mahalliy kengashlar
faoliyatidagi ishtirokiga oid munosabatlarga ajratishimiz mumkin.
O‘zbekistonda mahalliy
mahalliy kengashlar
hamda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish
organlari o‘rtasidagi mu
nosabatlarning siyosiy-huquqiy jihatlari quyidagilarda namoyon
bo‘ladi:
•
mahalliy vakillik va ijroiya hokimiyati O‘zbekiston Respublikasi davlat hokimiyati
va boshqaruvi organlari bilan fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari o‘rtasidagi
aloqalarni t
a’minlashi;
•
fuqarolar yig’ini kengashi mahalliy kengash deputatlariga o‘z faoliyatini amalga
oshirishda ko‘maklashishi;
•
fuqarolar yig’ini chaqirilishida mahalliy kengashlar tashabbusi majburiylik
xususiyatiga egaligi;
•
fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish o
rganlari xalq deputatlari Kengashi
tomonidan hokim va O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi hududiy bo‘linmalari
rahbarlarining hisobotlarini eshitishda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari vakillari
taklif etilishi tavsiyaviy ekanligi;
•
shaharlar, shaharchalar, qishloqlar va ovullarning mahallalarini tuzish,
birlashtirish, bo‘lish va tugatish, shuningdek ularning chegaralarini belgilash va
o‘zgartirish, ularga nom berish va ularning nomini o‘zgartirish Qoraqalpog‘iston
Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashi
vakolat doirasiga kirishi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
173
Shuningdek,
quyidagilarni
nazarda
tutadigan
takliflar
O‘zbekiston
Respublikasining 1993-yil 2-
sentabrdagi “Mahalliy davlat hokimiyati to‘g’risida”gi
913
–
XII-son Qonun tegishli moddalariga kiritilishi maqsadga muvofiq:
•
hokimning O‘zbekiston Respublikasi davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari
bilan fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari o‘rtasidagi aloqalarni ta’minlash
vakolatini chiqarib tashlash hamda ushbu vakolatni faqatgina mahalliy kengashlarda
qoldirish;
•
xalq deputatlari Kengashi tomonidan hokim va O‘zbekiston Respublikasi Ichki
ishlar vazirligi hududiy bo‘linmalari rahbarlarining hisobotlarini eshitishda fuqarolar
o‘zini o‘zi boshqarish or
ganlari vakillarining taklif etilgan holatda ishtirok etishi emas,
balki ularning o‘zlari ham xohish bildirganda ishtirok etishini ta’minlab beradigan
siyosiy-huquqiy mexanizmni mustahkamlash.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
O‘zbekiston Respublikasi P
rezidenti Sh.M.Mirziyoyev 2023-yil 11-avgustda
Buxoro viloyat xalq deputatlari kengashida bo‘lib o‘tgan yig‘ilishidagi nutqi,
https://www.gazeta.uz/oz/2023/08/14/kengash/.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–
2026-
yillarga mo‘ljallangan
Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF–
60-son Farmoni, 2022-yil
28-yanvar, https://lex.uz/docs/-5841063.
3.
O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi “Fuqarolarning o‘zini o‘zi
boshqarish organlari to‘g’risida”gi O‘RQ
-350-son Qonun, 2013-yil 22-aprel,
https://lex.uz/docs/-2156899.
4.
Maxmudov A. O‘zbekiston Respublikasida mahalliy vakillik organlarining
nazorat faoliyatini takomillashtirish. Yuridik fanlar bo‘yicha falsafa doktori (PhD) ilmiy
darajasini olish uchun dissertatsiya.
–
T..: 2019.
–
B.92.
5.
Адилходжаева. С.М. Работа с регионами –
в приоритети функции Сената. –
Т.: 2007. –
C.80.
6.
O‘zbekiston Respublikasining “Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida”gi
913-XII-son Qonun, 1993-yil 2-sentabr, https://lex.uz/ru/docs/-112170.
7.
O‘zbekiston Respublikasining “Normativ
-huquqiy hujjatlarning korrupsiyaga
qarshi ekspertizasi to‘g‘risida”gi O‘RQ
-860-son Qonuni, 2023-yil 8-avgust,
https://lex.uz/docs/-6561894.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 48-son qarori bilan
tasdiqlangan “Shaharlar, shaharchalar, qishloqlar va ovullarning mahallalarini tuzish,
birlashtirish, bo‘lish va tugatish, shuningdek ularning chegaralarini belgilash va
o‘zgartirish, ularga nom berish va ularning nomini o‘zgartirish tartibi to‘g‘risida”gi nizom,
2014-yil 4-mart, https://lex.uz/docs/-2349371
