Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The concept and conflict of laws issues in alimony
relations complicated by a foreign element
Gavhar KHOLIKOVA
1
University of World Economy and Diplomacy
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2025
Received in revised form
15 January 2025
Accepted 25 February 2025
Available online
25 March 2025
This article analyzes the concept of alimony relations
complicated by a foreign element. It examines issues of conflict-
of-law regulation of alimony obligations involving a foreign
element. The paper discusses the regulation of alimony
relations with a foreign element in private international law.
Problems related to cross-border alimony relations are studied,
and their root causes are identified. International documents
concerning the regulation of alimony relations complicated by a
foreign element are also examined.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
alimony,
cross-border alimony,
international convention,
alimony amount,
foreign element.
Chet el elementi bilan murakkablashgan aliment
munosabatlari tushunchasi va kollizion masalalari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
aliment,
transchegaraviy aliment,
xalqaro konvensiya,
aliment miqdori,
xorijiy element.
Maqolada chet el elementi bilan bilan murakkablashgan
aliment munosabatlari tushunchasi tahlil qilingan. Chet el
elementi bilan murakkablashgan aliment majburiyatlarini
kollizion tartibga solish masalalari
o‘
rganilgan. Chet el elementi
bilan murakkablashgan aliment munosabatlarni xalqaro
xususiy huquqda tartibga solinishi masalalari yoritilgan.
Transchegaraviy aliment munosabatlariga doir muammolar
o‘
rganilgan, ularni keltirib chiqaruvchi sabablar keltirilgan. Chet
el elementi bilan murakkablashgan aliment munosabatlarini
tartibga solishga doir xalqaro hujjatlar
o‘
rganilgan.
1
PhD Student, University of World Economy and Diplomacy. E-mail: gavharkholiqova@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
149
Понятие и коллизионные вопросы алиментных
отношений, осложненных иностранным элементом
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
алименты,
трансграничные
алименты,
международная
конвенция,
размер алиментов,
иностранный элемент
.
В
статье
анализируется
понятие
алиментных
отношений,
осложненных
иностранным
элементом.
Исследованы вопросы коллизионного регулирования
алиментных обязательств, осложненных иностранным
элементом. Освещены аспекты регулирования алиментных
отношений,
осложненных
иностранным
элементом,
в международном частном праве. Изучены проблемы,
связанные
с
трансграничными
алиментными
отношениями, приведены причины их возникновения.
Рассмотрены
международные
документы
по
регулированию алиментных отношений, осложненных
иностранным элементом
.
Chet el elementi bilan murakkablashgan aliment munosabatlari
–
bu
zamonaviy oilaviy huquqning
o‘
ziga xos, murakkab va dolzarb masalalaridan biridir.
Bugungi kunda globalizatsiya jarayonlari, migratsiya va transmilliy aloqalar rivojlanishi
bilan aliment masalalari nafaqat ichki qonunchilik, balki xalqaro huquqni ham qamrab
olishga majbur b
o‘
lmoqda. Chet el elementiga ega b
o‘
lgan aliment munosabatlari, ya
’
ni
aliment t
o‘
lash va olishning transmilliy muammolari, mamlakatlar
o‘
rtasidagi farqlarni,
ularning huquqiy tizimlari
o‘
rtasidagi kolliziyalarni
o‘
rganishni taqozo etadi.
Aliment munosabatlari nafaqat
o‘
z davlatida, balki boshqa davlatlar bilan ham
bo
g‘
liq b
o‘
lgan vaziyatlarda juda murakkablashadi. Shunday qilib, chet el elementi
mavjud b
o‘
lgan aliment munosabatlari, xalqaro shartnomalar, ixtilofli huquq tizimlari va
muqobil yondashuvlarni talab qiladi. Xalqaro huquq, ayniqsa, aliment t
o‘
lash va olish
b
o‘
yicha
o‘
zaro yordamni tartibga soluvchi k
o‘
plab konvensiyalarni
o‘
z ichiga oladi.
Ammo, bu qonunlar va shartnomalar amaliyotda ba
’
zan samarali ishlamaydi, chunki turli
mamlakatlarning huquqiy tizimlari
o‘
rtasida farqlar mavjud
Agar aliment majburiyatlari ta
’
rifiga yanada aniqroq, zamonaviy tushuncha nuqtai
nazaridan yondashadigan b
o‘
lsak,
“
bu qonunda nazarda tutilgan yuridik faktlar:
taraflarning kelishuvi yoki sud qarori asosida yuzaga keladigan huquqiy munosabatlar
b
o‘
lib, unga k
o‘
ra oilaning ayrim a
’
zolari uning boshqa a
’
zolariga ta
’
minot berishlari
shart, keyingilar esa buni talab qilish huquqiga egadirlar
”
.
Bugungi kunda xalqaro elementlar bilan murakkablashgan aliment huquqiy
munosabatlarini tartibga solish muammosi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Zamonaviy dunyo oilaviy munosabatlarning murakkabligi bilan ajralib turadi. Bolalar va
ota-onalar turli mamlakatlarda yashaydigan, shuningdek, ajrashgan er-xotin
o‘
rtasida
boshqa davlat hududida b
o‘
lgan bolalarga ta
’
minot berish b
o‘
yicha aliment
majburiyatlari masalasi yuzaga keladigan hollar tez-tez uchraydi.
Shu sababli, ushbu tadqiqotning maqsadi
–
chet el elementi bilan
murakkablashgan aliment munosabatlari tushunchasini
o‘
rganish va bu sohadagi
kollizion masalalarni tahlil qilishdir. Tadqiqotda, aliment t
o‘
lash va olishdagi
muammolarni, xalqarodagi huquqiy yondashuvlar, shuningdek, amaliy muammolarni
yechish uchun zarur b
o‘
lgan mexanizmlar, shartnomalar va qonunlar
o‘
rganiladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
150
Chet el elementi bilan murakkablashgan aliment munosabatlari tahliliga
o‘
tishdan
avval aliment tushunchasiga t
o‘
xtaladigan b
o‘
lsak, aliment
–
bu fuqarolarning
o‘
zaro
ijtimoiy va huquqiy majburiyatlaridan biri b
o‘
lib, k
o‘
pincha oilaviy huquq doirasida
talqin etiladi. Odatda aliment t
o‘
lash majburiyati, turmush
o‘
rto
g‘
ining ajralishi, ota-
onaning farzandlariga b
o‘
lgan qarzlari yoki voyaga yetmagan bolalarga b
o‘
lgan ta
’
minot
sifatida yuzaga keladi. Alimentning maqsadi, uning oluvchisi (odatda farzand yoki ota-
ona, ajrashgan turmush
o‘
rto
g‘
i) ga moliyaviy holatini ta
’
minlash, hayotiy ehtiyojlarini
qoplashga yordam berishdir.
Chet el elementi
–
bu aliment munosabatlariga taalluqli b
o‘
lgan vaziyatda bir yoki
bir nechta tomonlarning chet elda yashashini anglatadi. Masalan, aliment t
o‘
lovchisi yoki
oluvchisi boshqa mamlakatda yashashi yoki taraflardan biri chet el fuqarosi b
o‘
lishi
mumkin. Bunday hollarda aliment t
o‘
lash yoki olish b
o‘
yicha mavjud me
’
yorlarni
aniqlash, tegishli qonunlarni aniqlash va tanlash juda murakkab b
o‘
ladi. Davlatlarning
ichki qonunchiliklari
o‘
rtasida hech qanday farq b
o‘
lmasa, chet el elementi bilan huquqiy
munosabat yuzaga kelganda kollizion muammo vujudga kelmaydi. Ushbu holat, mazkur
munosabatda chet el elementi mavjudligiga qaramay, uni tartibga solish uchun xalqaro
xususiy huquq normalariga murojaat qilish zaruratini istisno etadi.
Shu sababli, chet el elementi bilan murakkablashgan xususiy huquqiy
munosabatlarning xalqaro xususiy huquq doirasiga kiritilishiga sabab b
o‘
luvchi yana
bir omil turli mamlakatlar qonunchiligidagi farqlardir. G.Yu. Fedoseeva
o‘
rinli
ta
’
kidlaganidek, chet el elementining nikoh-oila munosabatlarida mavjudligi ularning
nikoh-oila munosabatlari sifatidagi tavsifini
o‘
zgartirmaydi, aksincha q
o‘
llaniladigan
huquqni tanlash muammosini
o‘
rganish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Bu esa,
o‘
z navbatida, ularga xalqaro xususiy huquq obyekti sifatini beradi.
Chet el elementi bilan murakkablashgan aliment munosabatlari, shubhasiz,
o‘
ziga
xos huquqiy muammolarni yuzaga keltiradi. Bu holatlarda, alimentni t
o‘
lash yoki olish
uchun k
o‘
pincha turli mamlakatlarning qonunlari
o‘
rtasida ixtiloflar paydo b
o‘
ladi.
Xalqaro xususiy huquq nuqtai nazardan, bunday munosabatlar ikki yoki undan ortiq
davlatning yurisdiksiyasi
o‘
rtasida kelishmovchiliklarni yuzaga keltiradi. Yuridik tizimlar
o‘
rtasidagi farqlar aliment t
o‘
lash va olish masalasida hamkorlikni, qarorlar bajarilishini
qiyinlashtiradi.
G.Yu. Fedoseyevaning fikricha, aliment munosabatlari xalqaro xususiy huquq
obyekti sifatida ikki asosiy savolga javob berishi lozim: birinchidan, aliment
munosabatlari xalqaro xususiy huquqiy munosabatlar obyekti doirasiga kirishi;
ikkinchidan, asosiy maqsad alimentga oid munosabatlarni xalqaro xususiy huquqiy
tartibga solinishidir.
Alimentlarni haqiqatda undirish muammosi bugungi kunda ham saqlanib
qolmoqda, chunki chet elda b
o‘
lgan shaxslardan aliment undirish to
‘g‘
risidagi k
o‘
plab sud
qarorlari (buyruqlari), agar
O‘
zbekiston javobgar joylashgan davlat bilan huquqiy
yordam t
o‘g‘
risida shartnoma tuzmaganligi sababli ijro etilmaydi. Bu muammoni hal
qilmaslik mumkin emas, chunki aliment olish huquqiga ega b
o‘
lgan shaxs uchun moddiy
ta
’
minot maqsadida haqiqiy aliment olish deyarli har doim muhim moddiy manba,
k
o‘
pincha esa
–
yagona manba hisoblanadi. Aslida shaxsning
o‘
zi uchun bu alimentlar
qaysi davlat qonunlari asosida tayinlanishi, undirilishi va t
o‘
lanishi mutlaqo
ahamiyatsizdir. Muammoni hal qilishda shuni yodda tutish kerakki, bu yerda faqat oila
huquqi normalarini q
o‘
llash bilan cheklanib b
o‘
lmaydi. Juda muhimki, aliment t
o‘
lashda
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
151
yuzaga keladigan fuqarolik-protsessual munosabatlarni tartibga solish samarali b
o‘
lsin.
Transchegaraviy (xorijiy) elementni ham e
’
tibordan chetda qoldirish mumkin emas.
Shunday qilib, xalqaro xususiy huquqda aliment majburiyatlarini tartibga solish moddiy
va protsessual normalarni
o‘
z ichiga oladi. Aliment majburiyatlarini tartibga solishning
xalqaro xususiy-huquqiy modeliga normalarning ikkita bloki kiritiladi. Birinchisi
–
xalqaro va aliment majburiyatlarining asosiy jihatlarini tartibga soluvchi kollizion
normalar, shuningdek, munosabatlarning ushbu sohasidagi mintaqaviy yoki ikki
tomonlama huquqiy yordam shartnomalari darajasida mustahkamlangan normalar.
Ikkinchi blok
–
ularga
“
xorijiy element
”
kiritilgan holda kollizion tartibga solishni
belgilaydigan va shu sababli xalqaro xususiy huquq tarkibiga kiruvchi milliy qonunchilik
normalaridir. Agar birinchi blokka kiruvchi xalqaro hujjatlarni belgilaydigan b
o‘
lsak,
ularning qatoriga, yuqorida k
o‘
rsatib
o‘
tilgan 1956-yilgi Konvensiyadan tashqari,
“
Bolalar
foydasiga alimentlar b
o‘
yicha sud qarorlarini tan olish va ijro etish t
o‘g‘
risida
”
gi
1958-yilgi Gaaga konvensiyasini, "Farzandlikka olish t
o‘g‘
risidagi qarorlarning
yurisdiksiyasi, q
o‘
llaniladigan huquq va tan olinishi t
o‘g‘
risida"gi 1965-yilgi Gaaga
konvensiyasini ,
“
Aliment majburiyatlariga nisbatan q
o‘
llaniladigan huquq t
o‘g‘
risida
”
gi
1973-yilgi Gaaga konvensiyasini,
“
Ota-onalar mas
’
uliyati va bolalarni himoya qilish
choralari b
o‘
yicha yurisdiksiya, q
o‘
llaniladigan huquq, tan olish, ijro etish va hamkorlik
t
o‘g‘
risida
”
gi 1996-yilgi Gaaga konvensiyasini,
“
Bolalar va oilaning boshqa a
’
zolariga
nisbatan alimentlarni xalqaro undirish tizimi t
o‘g‘
risida
”
gi 2007-yilgi Gaaga
konvensiyasini va boshqalarni kiritish lozim. Yuqorida keltirilgan konvensiyalar xalqaro
xususiy huquqda alimentlarni undirishni kompleks tartibga solishni ta
’
minlaydi.
D.I. Girfanovaning fikricha chet el elemnti bilan murakkablashgan aliment
munosabatlarida ishtirok etish uchun taraflar oilaviy huquqning subyekti b
o‘
lishi lozim.
Hamda ushbu shaxslar oilaviy huquq va muomala layoqatiga ega b
o‘
lishi zarur.
X. Abduraxmonova chet el elementi bilan murakkablashgan aliment munosabatlari
haqida fikr bildirib, chet el elementi bilan murakkablashgan aliment majburiyatlarining
subyektlari b
o‘
lgan ota-ona va bolalar bir-birlariga nisbatan huquq va majburiyatlarga
ega b
o‘
ladilar. Bunda voyaga yetmagan bolalarga hamda nikohsiz tu
g‘
ilgan bolalarga
(otalik belgilangandan s
o‘
ng) aliment t
o‘
lash b
o‘
yicha majburiyatlarda ota-ona tengdir
deb ta
’
kidlaydi.
Ota-ona va farzandlar
o‘
rtasidagi chet el elementi bilan murakkablashgan mulkiy
munosabatlar kollizion-huquqiy hamda moddiy-huquqiy usullar vositasida tartibga
solinadi. Ota-ona va farzandlar
o‘
rtasidagi shaxsiy nomulkiy va mulkiy munosabatlarning
kollizion-huquqiy usul orqali tartibga solinishida asosan bolaning shaxsiy qonuni hal
qiluvchi ahamiyatga ega. Xususan, roman-german huquq oilasiga mansub davlatlarning
k
o‘
pchiligida ota-ona va farzandlar
o‘
rtasidagi chet el elementi bilan murakkablashgan
munosabatlarni tartibga solishda bolaning shaxsiy qonuni kollizion bo
g‘
lovchisi qabul
qilingan. Xalqaro xususiy huquqda ota-ona va farzandlar
o‘
rtasidagi mulkiy
munosabatlarda asosiy muammolar aliment majburiyatlari doirasida vujudga keladi.
Xususan chet el elementi bilan bo
g‘
liq aliment munosabatlarida bir nechta holatni
o‘
z ichiga oladi. Ularni dastlabkisi aliment t
o‘
lash joyi masalasidir.
Aliment t
o‘
lash joyi,
agar aliment t
o‘
lovchisi va oluvchisi turli mamlakatlarda
yashasa qaysi davlat alimentni t
o‘
lashga majburiyat yuklashini aniqlash muhim b
o‘
ladi.
Xalqaro xususiy huquqda aliment t
o‘
lash joyi haqida gapirganda, bu masala k
o‘
plab milliy
va xalqaro qonunchilikka, shuningdek, turli xil shartnomalar va bitimlarga bo
g‘
liqdir.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
152
Aliment t
o‘
lash joyi
–
bu aliment t
o‘
lovchilari yoki aliment oluvchilari
o‘
rtasidagi
munosabatlarni tartibga soladigan bir necha asosiy faktorlar orqali belgilanadi. Aliment
t
o‘
lash joyi aniqlanganda, bir nechta omillar inobatga olinadi:
–
Tomonlarning yashash joyi: K
o‘
pincha aliment t
o‘
lash joyi tomonlarning yashash
joyiga qarab belgilanadi. Agar aliment t
o‘
lovchi yoki alimentni olishni talab qiluvchi shaxs
bir davlatda yashasa, aliment t
o‘
lash sharti
o‘
sha davlat qonunchiligiga asoslanadi.
–
O‘
zaro kelishuv: Agar tomonlar
o‘
rtasida aliment t
o‘
lash joyi b
o‘
yicha shartnoma
yoki kelishuv b
o‘
lsa, u holda bu kelishuvga amal qilinadi.
Bolalarning yashash joyi: Agar aliment ota-ona tomonidan bolaga t
o‘
lanishi kerak
b
o‘
lsa, bolalar yashayotgan joy ham hisobga olinadi.
Bundan tashqari aliment joyini belgilashda xalqaro shartnoma va konvensiyalar
ham alohida ahamiyatga ega. K
o‘
plab davlatlar aliment t
o‘
lash joyi masalasini tartibga
soladigan xalqaro shartnomalarga, bitimlarga va konvensiyalarga imzo chekkan. Har bir
davlat
o‘
z qonunchiligiga asosan aliment t
o‘
lash joyini aniqlashda muayyan qoidalarni
belgilaydi. Agar tomonlar bir necha davlatda yashasalar yoki ular
o‘
rtasida transmilliy
munosabatlar b
o‘
lsa, milliy qonunchilik, shuningdek, xalqaro shartnomalar va bitimlarga
mos ravishda, aliment t
o‘
lash joyi belgilanishi mumkin.
O‘
zbekistonda aliment t
o‘
lash joyi
asosan alimentni t
o‘
lashni talab qiluvchi shaxsning yashash joyiga asoslanadi.
O‘
zbekistonning xususiy huquqi b
o‘
yicha aliment t
o‘
lash joyi, ayniqsa, Xalqaro xususiy
huquq t
o‘g‘
risidagi qonunlar va huquqiy bitimlar orqali tartibga solinadi.
O‘
zbekistonda
aliment t
o‘
lash joyi haqida qaror chiqarishda milliy qonunchilikka q
o‘
shimcha ravishda
xalqaro shartnomalar ham inobatga olinadi. Aliment t
o‘
lash joyi ba
’
zan
o‘
zgarishi
mumkin. Masalan, tomonlar orasida yangi kelishuvlar, yashash joyining
o‘
zgarishi yoki
bolalarning yashash joyining
o‘
zgarishi natijasida aliment t
o‘
lash joyi ham
o‘
zgarishi
mumkin.
Xalqaro xususiy huquqda aliment majburiyatlarini tartibga solishda yana bir
muhim jihat bu alimentni majburiy t
o‘
lash masalasidir. Ba
’
zi holatlarda, agar aliment
t
o‘
lovchi alimentni t
o‘
lamasa, alimentni talab qiluvchi shaxs huquqiy yordam s
o‘
rashi
mumkin. Bunday holatda, xalqaro qonunchilikda alimentni t
o‘
lash joyi
o‘
zgargan taqdirda
ham aliment t
o‘
lovchini majbur qilish uchun yurisdiksiya, ya
’
ni qaysi davlatda sudga
murojaat qilish mumkinligi masalasi k
o‘
rib chiqiladi. Xalqaro xususiy huquqda aliment
t
o‘
lash joyi, odatda, tomonlarning yashash joyi, xalqaro shartnomalar va bitimlar,
shuningdek, milliy qonunchilikka asoslanadi. Xalqaro bitimlar va shartnomalar bu
masalani tartibga solishda muhim ahamiyatga ega b
o‘
lib, har bir holatda aliment t
o‘
lash
joyini aniqlashda yuridik yordam olish tavsiya etiladi.
Yuqorida aliment t
o‘
lash joyi masalasini k
o‘
rib chiqar ekanmiz, endi
e
’
tiborni aliment miqdori va uni hisoblash tartibiga qaratamiz.
Har bir davlatda
aliment miqdorini hisoblashning
o‘
ziga xos usullari bor. Xalqaro konvensiyalar yoki ikki
tomonlama kelishuvlar orqali aliment miqdorini aniqlash tartibi belgilanishi mumkin.
Xalqaro xususiy huquqda aliment miqdori va hisoblash tartibi muhim huquqiy
masalalardan biridir, chunki bu turdagi munosabatlarda aliment miqdori va t
o‘
lanishi
kerak b
o‘
lgan summa bir nechta davlat qonunchiligiga, xalqaro shartnomalarga,
shuningdek, alimentni oluvchining ehtiyojlari va t
o‘
lovchining imkoniyatlariga bo
g‘
liqdir.
Xalqaro xususiy huquqda aliment miqdorini aniqlash va hisoblash tartibi odatda quyidagi
omillarni inobatga olgan holda amalga oshiriladi:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
153
Taraflarning yashash joyi: Agar tomonlar turli davlatlarda yashasalar, aliment
miqdorini belgilashda har bir davlatning qonunchiligiga qarab farqlar b
o‘
lishi mumkin.
Odatda, aliment miqdori t
o‘
lanadigan davlat qonunchiligiga asoslanadi.
Alimentni oluvchining ehtiyojlari: Aliment miqdori k
o‘
pincha alimentni oluvchi
shaxsning ehtiyojlari (masalan, bolalar yoki boshqa qarovsiz shaxslar uchun) asosida
belgilanadi.
Aliment t
o‘
lovchining imkoniyatlari: Alimentni t
o‘
laydigan shaxsning moliyaviy
holati ham muhim ahamiyatga ega. T
o‘
lovchi shaxsning daromadi, qarzlari va boshqa
mas
’
uliyatlari miqdorini inobatga olish kerak.
Bolalarning yoshi va so
g‘
li
g‘
i: Agar aliment bolalar uchun t
o‘
lanayotgan b
o‘
lsa,
bolalarning yoshi va so
g‘
ligiga qarab, aliment miqdori
o‘
zgarishi mumkin.
O‘
zbekiston Respublikasining oilaviy qonunchiligida aliment miqdori asosan
aliment t
o‘
laydigan shaxsning daromadiga va alimentni oluvchi shaxsning ehtiyojlariga
asoslanadi.
O‘
zbekistonda aliment miqdori bolalarning ehtiyojlari va t
o‘
lovchining
imkoniyatlariga qarab, sud tomonidan belgilanadi. Odatda aliment t
o‘
lovchi
o‘
z
daromadining ma
’
lum foizini t
o‘
laydi (masalan, bolalar uchun 1/4, 1/3 yoki 1/2 qismini).
Agar aliment t
o‘
lovchi muntazam daromadga ega b
o‘
lsa, aliment miqdori
o‘
z
daromadining foizida belgilanadi. Masalan, bolalar uchun aliment t
o‘
lashda, ba
’
zi
hollarda, t
o‘
lovchi
o‘
zining oylik daromadining 25% yoki 30% ini t
o‘
laydi. Agar t
o‘
lovchi
shaxsda doimiy daromad b
o‘
lmasa, aliment miqdori uning daromadi va ehtiyojlariga
qarab belgilanadi. Ammo ushbu belgilangan miqdor bolalarning yoshi va ehtiyojlariga
qarab
o‘
zgarishi mumkin. Agar alimentni oluvchi shaxsning ehtiyojlari yoki t
o‘
lovchining
moliyaviy holati
o‘
zgarsa, aliment miqdori
o‘
zgarishi mumkin. Masalan, bolalar katta
b
o‘
lsa, ularning ehtiyojlari kamayishi yoki ortishi mumkin, shunga qarab aliment miqdori
ham
o‘
zgaradi.
Chet el elementi bilan murakkablashgan aliment majburiyatlarida yana bir alohida
jihat xalqaro aliment t
o‘
lovlarida konvertatsiyadir. Chunki aliment oluvchi va aliment
t
o‘
lovchi turli davlatlar hududida yashaganda ulardagi pul birligining turlicha b
o‘
lishi
ma
’
lum. Agar alimentni t
o‘
lash kerak b
o‘
lgan davlatda pul birligi boshqa b
o‘
lsa, aliment
miqdorini hisoblashda kurs
o‘
zgarishi ham inobatga olinadi. Bu holda, aliment t
o‘
lovchi
o‘
zining milliy valyutasidan, t
o‘
lovni amalga oshiradigan mamlakat valyutasiga
konvertatsiya qilishi kerak.
Xalqaro xususiy huquqda aliment miqdori va hisoblash tartibi belgilanganidan
s
o‘
ng, alimentni t
o‘
lashni ta
’
minlashda muayyan choralar k
o‘
riladi. Agar aliment t
o‘
lovchi
t
o‘
lovlarni
o‘
z vaqtida amalga oshirmasa, alimentni oluvchi shaxs xalqaro sudga murojaat
qilib, aliment t
o‘
lashni majbur qilish choralarini k
o‘
rish mumkin. Ba
’
zi hollarda, sudlar
o‘
zaro huquqiy yordam orqali alimentni yi
g‘
ish va t
o‘
lashni tashkil qiladi
Xalqaro xususiy huquqda aliment miqdori va hisoblash tartibi turli davlatlarning
qonunchiligi, xalqaro shartnomalar va bitimlarga, shuningdek, tomonlarning moliyaviy
holatiga qarab farqlanadi. Aliment miqdorini aniqlashda tomonlarning yashash joyi,
daromadi va ehtiyojlari hisobga olinadi, shuningdek, xalqaro shartnomalar orqali
belgilangan me
’
yorlar ham amal qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI:
1.
O‘
zbekiston Respublikasining Oila kodeksi. http://www.lex.uz
2.
O‘
zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi. http://www.lex.uz
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
154
3.
Федосеева Г.Ю. Брачно
-
семейные отношения как объект международного
частного права Российской Федерации: автореф. дис. … д
-
ра юрид. наук. М., 2007.
4.
X.B.Abduraxmonova “Xalqaro xususiy huquqda ota
-ona va farzandlar
o‘
rtasidagi
munosabatlarning tartibga solin
ishi” Yuridik fan doktori (Dsc) dissertatsiyasi,
-Toshkent:
208 b.
5.
Rahmonkulova N.X-A. Xalqaro xususiy huquqda nikoh munosabatlari:
Monografiya / -Toshkent: 2024
6.
Гирфанова Д.И. Субъекты алиментных обязательств в международном
частном праве // Вестник экономики, права и социологии.
2013.
–
№ 4.
