Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Literary movements that influenced Kate Chopin's work
and their distinctive features
Zilola IBODULLAEVA
1
Uzbekistan State World Languages University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2025
Received in revised form
15 January 2025
Accepted 25 February 2025
Available online
25 March 2025
This article analyzes the literary movements that influenced
Kate Chopin's work and their distinctive characteristics.
Realism and naturalism played a significant role in her writing,
with themes focusing on women's societal roles, personal
freedom, and internal conflicts. The study highlights the literary
trends that shaped Chopin's writing style and worldview.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Kate Chopin,
literary movements,
realism,
naturalism,
feminism,
personal freedom,
female characters.
Keyt
Shopen ijodiga ta’sir ko‘rsatgan adabiy oqimlar va
ularning o‘ziga xos omillari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Keyt Shopen,
adabiy oqimlar,
realizm,
naturalizm,
feminizm,
shaxsiy erkinlik,
ayollar obrazi.
Ushbu maqolada Keyt Shopen ijodiga ta’sir ko‘rsatgan adabiy
oqimlar va ularning xususiyatlari tahlil qilinadi. Shopenning
asarlarida realizm va naturalizmning ta’siri sezilarli bo‘lib,
ayollarning jamiyatdagi o‘rni, shaxsiy erkinlik va ichki
ziddiyatlar ka
bi mavzular asosiy o‘rin tutadi. Muallifning
yozuv uslubi va dunyoqarashiga ta’sir ko‘rsatgan adabiy
yo‘nalishlarning o‘ziga xos jihatlari yoritiladi.
1
PhD student, Uzbekistan State World Languages University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
480
Литературные течения, оказавшие влияние на
творчество Кейт Шопен, и их специфические
особенности
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Кейт Шопен,
литературные течения,
реализм,
натурализм,
феминизм,
личная свобода,
женские образы
.
В данной статье рассматриваются литературные
течения, повлиявшие на творчество Кейт Шопен, и их
особенности. Реализм и натурализм оказали значительное
влияние на её произведения, в которых центральными
темами являются роль женщин в обществе, личная свобода
и внутренние конфликты. В статье освещаются
характерные
черты
литературных
направлений,
сформировавших стиль и мировоззрение Шопен.
KIRISH
Adabiyot tarixida muayyan yozuvchi yoki shoirning ijodiy faoliyatini tahlil qilish
jarayonida uning asarlariga ta
’
sir ko
‘
rsatgan adabiy oqimlarni aniqlash muhim
hisoblanadi. Amerika adabiyotining yorqin vakillaridan biri Keyt Shopen (Kate Chopin)
o
‘
z ijodida turli adabiy oqimlardan ta
’
sirlangan bo
‘
lib, uning asarlari realizm, naturalizm
va feministik adabiyot bilan bog
‘
liq. Ushbu maqolada Shopen ijodiga ta
’
sir ko
‘
rsatgan
asosiy adabiy oqimlar va ularning xususiyatlari tahlil qilinadi. XIX asrning ikkinchi
yarmida Amerika adabiyotida realizm yetakchi oqimlardan biriga aylandi. Realizm
voqelikni bo
‘
rttirmasdan, haqiqatni o
‘
z holicha aks ettirishga intilgan adabiy yo
‘
nalishdir.
Keyt Shopenning asarlarida ham ushbu yo
‘
nalishning ta
’
siri sezilarli bo
‘
lib, u o
‘
z hikoya
va romanlarida kundalik hayot muammolarini, insoniy kechinmalarni aniq va realistik
tarzda tasvirlaydi. Shopenning
“
Uyg
‘
onish
” (
The Awakening) romani aynan realizm
tamoyillari asosida yozilgan bo
‘
lib, unda bosh qahramon Edna Pontellierning ichki
dunyosi, jamiyat bosimidan qochishga bo
‘
lgan intilishi va hissiy o
‘
zgarishlari batafsil
yoritilgan. Bu realizmning inson ruhiy holatini chuqur yoritish tamoyiliga mos keladi.
Naturalizm XIX asr oxiri va XX asr boshlarida rivojlangan adabiy oqim bo‘lib,
realizmga yaqin turadi, biroq inson hayotining biologik va ijtimoiy omillar ta’sirida
shakllanishiga alohida urg‘u beradi. Naturalizm vakillari inson xatti
-harakatlarini irsiyat,
atrof-
muhit va ijtimoiy omillar natijasi sifatida ko‘radilar. Keyt Shopenning asarlarida
ushbu oqim ta’siri, ayniqsa, qahramonlarining ongsiz ehtiyojlari va ijtimoiy cheklovlar
o‘rtasidagi ziddiyatlar orqali yaqqol ko‘zga tashlanadi.
Masalan, Shopenning
“Qisqa hikoyalar to‘plami”
(Bayou Folk) asarlarida
qahramonlarning taqdiri ko‘pincha tashqi kuchlar tomonidan belgilangan bo‘lib, bu
naturalistik yondashuvni aks ettiradi. U asarlarida ayollar huquqlari va shaxsiy erkinlik
masalalarini ham naturalistik uslubda yoritadi. Keyt Shopen Amerika feministik
adabiyotining muhim vakillaridan biri hisoblanadi. Uning asarlari ayollarning
jamiyatdagi o‘rni, erkaklar va ayollar o‘rtasidagi tenglik masalalariga bag‘ishlangan.
XIX asr oxirida feministik harakatlar kuchayg
an bo‘lib, adabiyotda ham ayollar mavzusi
ko‘proq yoritila boshladi. Shopenning “Uyg‘onish”
romani feministik adabiyotning asosiy
namunalari qatoriga kiradi. Unda bosh qahramonning jamiyat tomonidan o‘rnatilgan
normalarga qarshi chiqishi, o‘zligini anglash
yo‘lidagi ichki kurashi aks ettirilgan. Shopen
o‘z asarlarida ayollarning oilaviy hayotdan tashqarida ham mustaqil fikrlashi va o‘z
taqdirini o‘zi belgilash huquqiga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
481
Garchi Shopen ijodining asosiy qismi realizm va naturalizm ta’
sirida rivojlangan
bo‘lsa
-da, uning ayrim asarlarida romantizm unsurlarini ham kuzatish mumkin.
Romantizm individualizm, inson his-
tuyg‘ularining ustuvorligi va tabiiy go‘zallikni madh
etishga asoslangan oqimdir. Shopenning ayrim hikoyalarida qahramonlar o
‘z hayotlarini
his-
tuyg‘ular asosida boshqarishga intiladi, bu esa romantik oqimga yaqinlashganligini
ko‘rsatadi.Ayrim tanqidchilar Shopen asarlarida individualizm g‘oyalarining kuchli
ta’sirini ham ko‘rsatib o‘tadilar. Uning qahramonlari o‘z shaxsiy istak
lari bilan jamiyat
talablari o‘rtasidagi ziddiyatlarni boshdan kechiradilar. Bu individualizm tamoyillarining
aks etishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.Keyt Shopen naturalistik adabiy oqim ta’sirida
bo‘lgan yozuvchilardan biri hisoblanadi. Uning asarlarida
inson tabiati, ijtimoiy sharoitlar
va taqdir oldidagi ojizligi aks ettirilgan. Naturalistlar inson hayotini ilmiy realizm asosida
tasvirlashga harakat qilganlar va ko‘pincha biologik, irsiy va atrof
-
muhit ta’sirini tadqiq
etganlar.
1. Insonning biologik va
ijtimoiy sharoitlar ta’sirida shakllanishi.
2.
Taqdir va instinktning kuchli ta’siri.
3.
Hayotning realistik va ba’zan fojiali tasviri.
Shopenning “The Awakening” (1899) romani bu oqim ta’sirida yozilgan. Unda bosh
qahramon Edna Pontellier ijtimoiy normal
ar va o‘zining ichki instinktlariga bo‘ysunishi
o‘rtasidagi kurashni kechiradi.Keyt Shopen o‘z asarlarida hayotni bo‘rttirmasdan,
haqiqatga yaqin tasvirlashga harakat qilgan. U kundalik hayot voqealarini, ayollar hayoti
va jamiyatdagi o‘rnini tabiiy, ishon
arli tasvirlaydi.
1. Hayotiy voqealarni bevosita tasvirlash.
2.
Kundalik hayotning detallariga e’tibor qaratish.
3. Shaxsiy tajribalar va real muhit tasviri.
Uning ko‘plab hikoyalari, jumladan,
“A Pair of Silk Stockings”
va
“The Story of an
Hour”
, oddiy ayollarning hissiy dunyosi va kundalik hayotdagi qiyinchiliklarni realistik
tarzda tasvirlaydi.
Shopen o‘z davrida feminist yozuvchi sifatida tan olinmagan bo‘lsa
-da, uning
asarlari ayollarning mustaqilligi, erkinlikka intilishi va ijtimoiy cheklovla
r haqida o‘ylari
bilan zamonaviy feminizm adabiyoti uchun muhim o‘rin tutadi.
1. Ayol qahramonlarning ichki kechinmalari va ularning mustaqillikka intilishi.
2. Ijtimoiy normalarga qarshi chiqish.
3.
Ayollar erkinligining chegaralarini ko‘rsatish.
“The Awakening” romanida bosh qahramon jamiyat tomonidan belgilangan
rollarga qarshi chiqadi va o‘z yo‘lini topishga intiladi. Bu feministik g‘oyalarning yorqin
namunasidir.Shopen asarlarida Amerika janubiga xos muhit, odamlar, madaniyat va
dialektlar aniq aks ettirilgan. Ayniqsa, Luiziana shtatidagi kreol madaniyati va fransuz-
amerikan an’analari uning hikoyalarida katta rol o‘ynaydi.
1. Mahalliy urf-odat va madaniyatni tasvirlash.
2. Mahalliy lahjalar va dialektlardan foydalanish.
3. Geografik
joylarning ta’sirini his qilish.
Uning
“Bayou Folk”
(1894) va
“A Night in Acadie”
(1897) hikoya to‘plamlari
Luiziana hududidagi odamlarning hayoti va madaniyatini yorqin tasvirlaydi.
XULOSA
Keyt Shopen ijodi turli adabiy oqimlar ta’sirida shakllangan bo‘li
b, uning asarlarida
naturalizm, realizm, feministik adabiyot va regionalizm
elementlari yaqqol ko‘rinadi.
Ayniqsa, u o‘z davri uchun juda dadil va o‘ziga xos ayollar qahramonlarini yaratganligi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
482
bilan ajralib turadi. Uning asarlari bugungi kunda ham dolzarb
bo‘lib, ayollar huquqlari
va ijtimoiy cheklovlar mavzusida muhim asarlar sifatida baholanadi.Keyt Shopen ijodiga
turli adabiy oqimlar ta’sir ko‘rsatgan bo‘lib, u realizm va naturalizm uslublarini o‘ziga xos
tarzda uyg‘unlashtirgan, feministik adabiyotda muhim o‘rin egallagan va romantizmning
ayrim unsurlarini ham qo‘llagan. Uning asarlari ayollarning ichki dunyosini chuqur tahlil
qilish, jamiyatga zid qarashlarni yoritish va inson shaxsiyati ustuvorligini aks ettirish
orqali zamonaviy adabiyotga katta ta’sir ko‘rsatgan. Shopenning ijodi bugungi kunda ham
dolzarbligini yo‘qotmagan bo‘lib, u feministik va realistik adabiyotning yorqin
namoyandasi sifatida e’tirof etiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Per Seyersted.
Kate Chopin: A Critical Biography
. Baton Rouge: Louisiana State
University Press, 1969.
2.
Emily Toth.
Unveiling Kate Chopin
. Jackson: University Press of Mississippi,
1999
3.
Janet Beer (tahrir).
The Cambridge Companion to Kate Chopin
. Cambridge:
Cambridge University Press, 2008.
4.
Nancy A. Walker (tahrir).
Kate Chopin's The Awakening: A Case Study in
Contemporary Criticism
. New York: Bedford/St. Martin's, 1993.
5.
Helen Taylor.
Gender, Race, and Region in the Writings of Grace King, Ruth
McEnery Stuart, and Kate Chopin
. Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1989.
6.
Peggy Skaggs.
Kate Chopin
. Boston: Twayne Publishers, 1985.
7.
Margo Culley (tahrir).
Contexts for Criticism of The Awakening
. New York:
Oxford University Press, 1992.
8.
Emily Toth va Per Seyersted (tahrir).
Kate Chopin's Private Papers
.
Bloomington: Indiana University Press, 1998.
9.
Lynda S. Boren va Sara deSaussure Davis (tahrir).
Kate Chopin Reconsidered:
Beyond the Bayou
. Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1992.
10.
Anna Shannon Elfenbein.
Women on the Color Line: Evolving Stereotypes and
the Writings of George Washington Cable, Grace King, Kate Chopin
. Charlottesville:
University Press of Virginia, 1989.
