Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Developing coherent speech skills at the A1 level among
chinese-speaking learners
Dilfuza PULATOVA
1
Uzbekistan State World Languages University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2025
Received in revised form
15 January 2025
Accepted 25 February 2025
Available online
25 March 2025
This article discusses the development of coherent speech
skills in Uzbek at the A1 level among Chinese-speaking learners.
It analyzes methods for transforming learners’ grammatical and
lexical knowledge into oral expression tools at the elementary
stage. Additionally, the article highlights the importance of the
communicative approach in language teaching, the role of
cultural context, and the effectiveness of using interactive
methods.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
A1 level,
Chinese students,
coherent speech,
communicative approach,
Uzbek language,
language teaching
methodology.
Xitoy tilida so‘zlashuvchilarining A1 darajada bog‘lanishli
nutq ko‘nikmalarini shakllantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
A1 daraja,
xitoylik talabalar,
bog‘lanishli nutq,
kommunikativ yondashuv,
o‘zbek tili,
til o‘rgatish metodikasi.
Mazkur maqolada xitoy tilida so‘zlashuvchilarning A1
darajasida o‘zbek tilida bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini
shakllantirish
masalalari yoritiladi. Boshlang‘ich bosqichda til
o‘rganuvchilarning grammatik va leksik bilimlarini og‘zaki ifoda
vositalariga aylantirish usullari tahlil qilinadi. Shu bilan birga, til
o‘rgatishda kommunikativ yondashuvning ahamiyati, madaniy
kontekstning roli va interfaol metodlardan foydalanishning
samaradorligi haqida so‘z yuritiladi.
1
Senior Lecturer, Uzbekistan State World Languages University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
475
Старший преподаватель, Узбекский государственный
университет мировых языков
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
уровень A1,
китайские студенты,
связная речь,
коммуникативный подход,
узбекский язык,
методика преподавания
языка.
В
данной
статье
рассматриваются
вопросы
формирования связной речи на узбекском языке на уровне
A1 у носителей китайского языка. Анализируются методы
преобразования грамматических и лексических знаний
учащихся в устные средства выражения на начальном
этапе. Также освещается значение коммуникативного
подхода в обучении языку, роль культурного контекста и
эффективность использования интерактивных методов.
KIRISH
Globalizatsiya jarayonida o
‘
zbek tilini o
‘
rganishga bo
‘
lgan qiziqish ortib bormoqda.
Xitoylik talabalar orasida ham o‘zbek tilini o‘rganish istagi tobora kuchaymoqda. Biroq
boshlang‘ich bosqichda, xususan A1 darajada, til o‘rganuvchilar ko‘proq lug‘at va
grammatik qoidalarga e’tibor berib, bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini shakllantirishda
qiyinchiliklarga duch kelishmoqda. Mazkur maqola shu muammoni yoritish va uning
yechimiga ilmiy asoslangan yondashuvni taklif etish maqsa
dini ko‘zlaydi. Globallashuv
jarayonida xorijiy tillarni o‘rganishga bo‘lgan ehtiyoj kundan
-kunga ortib bormoqda.
Ayniqsa, Xitoy tili dunyodagi eng ko‘p so‘zlashuvchiga ega tillardan biri sifatida xalqaro
aloqalarda, savdo-
sotiqda, ilmiy hamkorlikda va ta’lim tizimida muhim o‘rin egallab
bormoqda. Shu boisdan, Xitoy tilini o‘rgatish metodikasi, ayniqsa, uni yangi
o‘rganuvchilarga –
A1 darajadagi til o‘rganuvchilarga samarali yetkazish masalasi dolzarb
hisoblanadi. Xitoy tilida so‘zlashuvchilar uchun A1 darajada bog‘lanishli nutq
ko‘nikmalarini shakllantirish –
bu tilni amaliy qo‘llashga tayyorlaydigan asosiy bosqich
bo‘lib, o‘rganuvchilarning kundalik muloqotda mustaqil fikr bildira olishiga zamin
yaratadi. Nutqning bog‘lanishliligi esa tilshunoslikda muhim mezonlardan biri bo‘lib,
so‘zlovchining fikrni izchil, mantiqiy va tushunarli tarzda ifoda eta olish darajasini
belgilaydi. Ushbu maqolada A1 darajadagi o‘rganuvchilarda Xitoy tilida bog‘lanishli nutq
ko‘nikmalarini shakllantirish jarayonining xususiyatlar
i, metodik yondashuvlar hamda
bu boradagi amaliy mashg‘ulotlar samaradorligi tahlil qilinadi. Shuningdek,
kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishga qaratilgan lingvodidaktik vositalarning
roli yoritiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Bugungi kund
a xorijiy til o‘rgatishda kommunikativ yondashuv asosida
bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini shakllantirish masalasi ko‘plab ilmiy izlanishlarning
diqqat markazida turibdi. Til o‘rganishda boshlang‘ich bosqich, ya’ni A1 daraja,
o‘rganuvchining til haqidagi il
k tasavvurlari va muloqotdagi ishtirokini shakllantiruvchi
muhim poydevor hisoblanadi (Common European Framework of Reference for
Languages, CEFR). Xitoy tilini o‘rgatish bo‘yicha tadqiqotlarda fonetik, leksik va
grammatik kompetensiyalarga e’tibor ko‘proq
qaratilgan bo‘lsa
-
da, so‘nggi yillarda
bog‘lanishli nutqni rivojlantirish bo‘yicha metodik yondashuvlar ham shakllanib
bormoqda. Jumladan, Lyu Xuan (2020) o‘z tadqiqotida A1 darajadagi o‘quvchilar uchun
nutq ssenariylari va dialog asosida mashq qilish samaradorligini tahlil qilgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
476
Shuningdek, Vang v
ə
Li (2019) tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda multimodal
metodlar
–
ya’ni vizual, eshitish va kinestetik kanallar orqali til o‘rganish –
o‘quvchilarning nutqiy faoliyatini faollashtirishda muhim rol o‘ynash
i qayd etilgan.
O‘zbekistonda xorijiy til sifatida Xitoy tilini o‘qitish metodikasi hali keng o‘rganilmagan
bo‘lsa
-
da, umumiy til o‘rgatish tajribalaridan kelib chiqib, bog‘lanishli nutq
ko‘nikmalarini shakllantirishda kommunikativ metodlar, rolli o‘yinlar
, interaktiv
topshiriqlar va madaniy kontekstga asoslangan mashg‘ulotlar samarali vosita bo‘lishi
mumkin (Ravshanova, 2021). Shunday qilib, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki,
A1 darajada bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun
kontekstual yondashuv,
real hayotiy vaziyatlarga asoslangan topshiriqlar va tilni faol qo‘llashga undovchi
metodlar muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu tadqiqotda A1 darajadagi xitoy tilida
so‘zlashuvchilarning bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini shakllantirishg
a xizmat qiluvchi
metodik yondashuvlar tahlil qilindi. Tadqiqot amaliy xarakterga ega bo‘lib, tajriba
-sinov
asosida olib borildi. Tajriba Toshkent shahridagi til markazlaridan birida tahsil olayotgan
20 nafar A1 darajadagi xitoy tilida so‘zlashuvchi o‘rganuvchilar ishtirokida o‘tkazildi.
Ishtirokchilar 18
–25 yosh orasida bo‘lib, Xitoy tilini o‘rganishni yangi boshlaganlar.
METODLAR
Empirik usullar:
O‘quvchilarning boshlang‘ich va yakuniy nutq namunalarini
solishtirish orqali bog‘lanishli nutqdagi o‘zgarishl
ar baholandi.
Kuzatuv va suhbat:
Dars jarayonlaridagi faoliyatlar kuzatildi va o‘quvchilar bilan
suhbatlar o‘tkazildi.
Diagnostik testlar:
Boshlang‘ich va yakuniy bosqichlarda til kompetensiyasini
aniqlash uchun maxsus testlar ishlab chiqildi.
Mashg‘
ulotlar mazmuni:
Darslarda real hayotiy mavzular asosida muloqot
ssenariylari, rolli o‘yinlar, bog‘lanishli gap tuzish bo‘yicha mashqlar, rasmli hikoya tuzish,
madaniy kontekstga asoslangan dialoglar qo‘llanildi.
Tahlil usullari:
Olingan natijalar sifat va miqdoriy jihatdan tahlil qilindi.
O‘quvchilarning nutqidagi mantiqiy izchillik, bog‘lovchi vositalardan foydalanish,
mazmunli fikr ifodasi mezon sifatida baholandi.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
Tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, kontekstual va kommunikativ
metodlardan
foydalanish orqali A1 darajadagi o‘rganuvchilarda bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini
shakllantirish mumkin. O‘quvchilar tomonidan tuzilgan nutq namunalarida grammatik
xatolar kamaygan bo‘lsa
-da, hali ham talaffuz va grammatik aniqlikda muammolar
kuzatildi. Bu esa metodik yondashuvni yanada chuqurlashtirishni talab qiladi
Eksperiment natijalari quyidagicha bo‘ldi:
Kommunikativ yondashuv
asosida dars olgan guruhdagi talabalar bog‘lanishli
nutqni shakllantirishda ancha yuqori natijalarga erishdi. Ula
rning og‘zaki ifoda qilish
ko‘nikmalari 30% ga oshdi.
An’anaviy yondashuvdagi
guruh esa, asosan grammatik qoidalarga urg‘u berib,
nutqiy faoliyatda sustroq bo‘ldi.
Interfaol mashqlar (rol o‘yinlari, dialoglar, kontekstli topshiriqlar) yordamida
talabalar o
‘z fikrlarini yaxshiroq bayon qilishga o‘rgandilar.
Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, A1 darajadagi xitoylik talabalar uchun
bog‘lanishli nutqni shakllantirishda kommunikativ va kontekstual yondashuv samarali
hisoblanadi. Til o‘rgatishda madaniy komponentlarning qo‘shilishi talabalar til muhitiga
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
477
chuqurroq kirib borishini ta’minlaydi. Shu sababli, faqat grammatikaga emas, balki
hayotiy vaziyatlarda nutqiy faoliyatga urg‘u berish lozim. Tadqiqot davomida
A1 darajadagi xitoy tilida so‘zlashuvchilarning bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarida sezilarli
o‘sish kuzatildi. Boshlang‘ich bosqichda o‘quvchilar tomonidan tuzilgan gaplar ko‘proq
qisqa, izchilligi sust va muloqotga mos bo‘lmagan shaklda bo‘lgan. Tajriba
-sinov
darslaridan so‘ng esa ularning nutqida quyidagi ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi:
Mantiqiy bog‘lanish:
O‘quvchilar fikrlarni mantiqiy izchillikda ifoda eta olishni
boshladilar. Gaplar o‘zaro bog‘lovchi vositalar bilan birlashtirildi (masalan: shuning
uchun, keyin, chunki, lekin).
So‘z boyligi:
Foydalanilgan leksik birliklar soni va xilma-
xilligi oshdi. O‘quvchilar
yangi so‘zlarni mustaqil qo‘llashga intildilar.
Madaniy kontekstga moslashuv:
Mashg‘ulotlarda milliy
-madaniy elementlarga
asoslangan materiallar yordamida o‘quvchilar kontekstli muloqo
tga kirishish malakasini
egalladilar.
Faollik va ishtirok:
Rolli o‘yinlar va guruhiy topshiriqlar orqali o‘quvchilarning til
faoliyatidagi ishtiroki faollashdi. Ular o‘z fikrlarini mustaqil ifoda etishga bo‘lgan
ishonchni orttirdilar.
XULOSA
Ushbu tadqiqot
asosida A1 darajadagi xitoy tilida so‘zlashuvchilar uchun
bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini shakllantirish jarayonida quyidagi muhim xulosalar
chiqarildi:
Kommunikativ yondashuv
–
boshlang‘ich darajadagi o‘quvchilarni faol
muloqotga jalb etishda va nutqni
izchil ifoda qilishga o‘rgatishda samarali vosita
hisoblanadi.
Kontekstual materiallar
–
til o‘rgatuvchi materiallar real hayotiy vaziyatlarga
asoslangan bo‘lsa, o‘rganuvchilar mavzuni chuqurroq anglab, uni amaliyotda qo‘llashga
moyil bo‘ladi.
Bog‘lovchi v
ositalardan foydalanish
–
o‘quvchilarni oddiy gaplardan iborat
muloqotdan mantiqiy va izchil nutqqa o‘tkazishda yordam beradi.
Xitoy tilida so‘zlashuvchilarga o‘zbek tilini A1 darajada o‘rgatishda bog‘lanishli
nutq ko‘nikmalarini
shakllantirish uchun kommunikativ, madaniy va interfaol
yondashuvlar muhim ahamiyatga ega. Bu yo‘nalishdagi metodik tadqiqotlar davom
ettirilishi, o‘quv materiallari boyitilishi lozim.
FOYDALANILGAN
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Brown, H. D. (2007).
Principles of language learning and teaching
(5th ed.).
Pearson Education.
2.
Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014).
Approaches and methods in language
teaching
(3rd ed.). Cambridge University Press.
3.
Harmer, J. (2007).
The practice of English language teaching
(4th ed.). Pearson
Longman.
4.
Council of Europe. (2020).
Common European Framework of Reference for Languages:
Learning, teaching, assessment
–
Companion volume
. Council of Europe Publishing.
https://www.coe.int/en/web/common-european-framework-reference-languages
5.
Назарова, С. А. (2022). Хорижий талабаларга ўзбек тилини ўқитишда нутқ
компетенцияларини ривожлантиришнинг лингвомаданий асослари.
Филология
масалалари
, 2(3), 45
–
52.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
478
6.
Каримов, Б. Т. (2020). Ўзбек тилини чет тили сифатида ўқитишда А1
даражасида сўзлашув кўникмасини шакллантиришнинг методик асослари.
Ўзбек
тили ва адабиёти
, (1), 87
–
93.
7.
Савицкая, Н. А. (2019). Методика формирования связной речи у учащихся
начального уровня владения языком.
Язык и культура
, (45), 201
–
207.
8.
Yuldashev, A. M. (2018). Developing speaking skills through communicative
tasks for beginners.
International Journal of Language and Linguistics
, 6(5), 189
–
194.
9.
Liu, M. (2021). Challenges in developing oral communication skills among Chinese
learners of Uzbek: A beginner’s perspecti
ve.
Asian Language Education
, 9(2), 55
–
70.
10.
Ellis, R. (2003).
Task-based language learning and teaching
. Oxford University Press.
