Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Innovative approaches to spiritual education in the Japanese
education system: traditions and modern methods
Odiljon JAKBAROV
1
Namangan State Technical University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2025
Received in revised form
15 February 2025
Accepted 15 March 2025
Available online
25 April 2025
This article examines the innovative approach to spiritual
education in the Japanese education system, focusing on the
harmony between traditional and modern methods. The
experience of Japan in fostering spiritual and moral values within
its education system is compared to that of Uzbekistan. The study
employs historical-analytical, comparative, and statistical
methods to identify factors influencing the effectiveness of
spiritual education. The findings highlight beneficial aspects for
Uzbekistan in integrating traditional Japanese values
with modern technologies. The article concludes with
recommendations for improving educational policy.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
spiritual education,
Japanese education system,
traditions,
modern approaches,
Uzbekistan,
innovation,
educational policy,
moral values,
comparative analysis,
integration.
Yaponiya ta’lim tizimida ma’naviy tarbiyani innovatsion
tashkil etish: an’analar va zamonaviy yondashuvlar
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
ma’naviy tarbiya,
Yaponiya ta’lim tizimi,
an’analar,
zamonaviy yondashuvlar,
O‘zbekiston,
innovatsiya,
ta’lim siyosati,
axloqiy qadriyatlar,
solishtirma tahlil,
integratsiya.
Ushbu maqolada Yaponiya ta’lim tizimida ma’naviy tarbiyaning
innovatsion
tashkil
etilishi,
an’anaviy
va
zamonaviy
yondashuvlarning uyg‘unligi tadqiq qilinadi. Yaponiyaning ta’lim
tizimida
ma’naviy
-axloqiy qadriyatlarni
shakllantirishdagi
tajribasi O‘zbekiston ta’lim tizimi bilan solishtiriladi. Tadqiqotda
tarixiy-
tahliliy, solishtirma va statistik usullar qo‘llanilib, ma’naviy
tarbiyaning samaradorligiga ta’sir
etuvchi omillar aniqlandi.
Natijalar Yaponiyadagi an’anaviy qadriyatlarni zamonaviy
texnologiyalar bilan integratsiya qilishning O‘zbekiston uchun
foydali jihatlarini ko‘rsatadi. Maqolada ta’lim siyosatini
takomillashtirish bo‘yicha takliflar berilgan
.
1
Acting Professor, Namangan State Technical University. E-mail: JakbarovOdiljon@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
2 (2025) / ISSN 2181-1415
51
Инновационная организация нравственного воспитания
в
системе
образования
Японии:
традиции
и
современные подходы
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Нравственное воспитание,
система образования
Японии,
традиции,
современные подходы,
Узбекистан,
инновации,
образовательная
политика,
этические ценности,
сравнительный анализ,
интеграция.
В данной статье исследуется инновационная организация
нравственного воспитания в системе образования Японии с
акцентом на гармонию традиционных и современных
подходов. Опыт Японии в формировании морально
-
этических
ценностей
в
образовательной
системе
сравнивается с системой образования Узбекистана.
В исследовании применяются историко
-
аналитический,
сравнительный и статистический методы для выявления
факторов, влияющих на эффективность нравственного
воспитания. Результаты подчеркивают преимущества
интеграции
традиционных ценностей с современными
технологиями для Узбекистана на примере Японии.
Предлагаются
рекомендации
по
совершенствованию
образовательной политики.
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimini modernizatsiya qilish va ma’naviy
-
axloqiy tarbiyani kuchaytirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir.
So‘nggi yillarda ushbu sohada qator islohotlar amalga oshirildi, xususan, yoshlarni milliy
qadriyatlar va umuminsoniy g‘oyalar asosida tarbiyalashga e’tibor kucha
ytirildi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019
-yil 8-oktabrdagi PF
–
5847-son
“O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030
-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini
tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmonida “oliy ta’limda ma’naviy
-axloqiy mazmunni
kuch
aytirish, yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash” vazifasi qo‘yilgan.
Shuningdek, Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 2-dekabrdagi 762-son qarorida
Toshkent shahrida “Yaponiya raqamli universiteti”ni tashkil etish to‘g‘risida aytib o‘tilgan
bo‘lib, unda “ta’lim jarayoniga zamonaviy axborot
-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy
etish va Yaponiyaning yetakchi oliy ta’lim muassasalari bilan uzoq muddatli aloqalarni
rivojlantirish” maqsad qilingan. Bu qaror O‘zbekistonda Yaponiya ta’lim tizimi tajribasini
o‘rganish va qo‘llashga qiziqish ortayotganini ko‘rsatadi. Ushbu maqola Yaponiya ta’lim
tizimida ma’naviy tarbiyaning innovatsion tashkil etilishini tahlil qilishga bag‘ishlanadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR
Yaponiya ta’lim tizimida ma’naviy tarbiya masalasi ko‘plab olimlar tomonidan
o‘rganilgan. Yaponiyalik ta’limshunos T.Okada [1] (2018) o‘z ishida “Yaponiyada
ma’naviy tarbiya konfutsiylik an’analarga asoslanadi va umumiy jamoat manfaatini
shaxsiy manfaatdan ustun qo‘yishga o‘rgatadi” deb ta’kidlaydi. Un
ing fikricha, bu
yondashuv zamonaviy ta’limda ham saqlanib, talabalarda mas’uliyat va ijtimoiy
birdamlik hissini shakllantiradi.
Amerikalik pedagog Dj.
Lyuis [2] (2020) “Moral Education in Japan: Values and
Modernity” kitobida “Yaponiyada ma’naviy tarbiya o‘quv rejalariga integratsiya qilingan
bo‘lib, bu jarayonda texnologiyalardan foydalanish kuchaytirilmoqda” deb yozadi.
U ta’limda axloqiy qadriyatlarni rivojlantirish uchun raqamli vositalardan
foydalanishning samaraliligiga urg‘u beradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
2 (2025) / ISSN 2181-1415
52
O‘zbekistonlik
olim A.
Rahmatullayev [3] (2021) “Ta’limda ma’naviy tarbiya:
milliy va xalqaro tajriba” maqolasida “Yaponiya tajribasi O‘zbekiston uchun qimmatlidir,
chunki u an’anaviy qadriyatlarni zamonaviylashtirishda muvozanatga erishgan” degan
fikrni bildiradi. Shun
ingdek, Rossiyalik tadqiqotchi Ye.V.Ivanova [4] (2019) “Yaponiyada
ma’naviy tarbiyaning asosiy maqsadi –
shaxsning ijtimoiy muhitga moslashuvi va unda
faol ishtirok etishi” deb yozadi. U buning uchun maktablarda maxsus “axloq” darslari
tashkil qilinishini misol qiladi.
Nemis olimi K.Shmidt [5] (2022) esa “Yaponiyada ma’naviy tarbiya innovatsiyalar
bilan bog‘liq bo‘lib, ekologik ong va global fuqarolikni shakllantirishga xizmat qiladi”
degan xulosaga keladi. Ushbu tadqiqotlar ma’naviy tarbiyaning Yaponiyadagi o‘ziga xos
jihatlarini ochib beradi va O‘zbekiston uchun qo‘llanish imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tadqiqotda tarixiy-
tahliliy, solishtirma va statistik usullar qo‘llanildi. Yaponiya va
O‘zbekiston ta’lim tizimlarida ma’naviy
tarbiyaning tashkil etilishi tarixiy kontekstda
o‘rganildi. Solishtirma usul orqali ikki mamlakatning ta’lim siyosati, o‘quv dasturlari va
amaliy yondashuvlari tahlil qilindi. Statistik ma’lumotlar Yaponiyaning “MEXT” (Ta’lim,
madaniyat, sport, fan va texn
ologiyalar vazirligi) va O‘zbekiston Oliy ta’lim, fan va
innovatsiyalar vazirligi hisobotlari tahlili asosida shakllantirilgan.
Tadqiqot jarayonida quyidagi jadval va grafiklar ishlab chiqildi:
1-jadval.
Yaponiya va O‘zbekistonda ma’naviy tarbiya element
larining solishtirmasi
Element
Yaponiya
O‘zbekiston
Asosiy maqsad
Jamoaviy birdamlik, axloq
Vatanparvarlik, milliy
qadriyatlar
O‘quv rejasidagi o‘rin
“Axloq” fani (haftasiga 1 soat)
Ma’naviy
-
ma’rifiy soatlar
Texnologiyalardan foydalanish
Yuqori (raqamli platformalar)
O‘rtacha (an’anaviy usullar)
An’analar integratsiyasi
Konfutsiylik, sintoizm
Milliy urf-odatlar
1-
grafik. Yaponiyada ma’naviy tarbiyaga ajratilgan soatlar
(2015
–
2023
–
2015-yilda 35 soat, 2023-yilda 42 soatgacha
o‘sgan.)
Ushbu usullar ma’naviy tarbiyaning ikki mamlakatdagi o‘ziga xos jihatlarini
aniqlash va ularning samaradorligini baholash imkonini berdi.
30
32
34
36
38
40
42
44
2015 йил
2023 йил
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
2 (2025) / ISSN 2181-1415
53
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Yaponiyada ma’naviy tarbiya konfutsiylik va sintoizm an’analariga asoslanadi, bu
esa talabalarda jamoaviy mas’uliyat va ijtimoiy moslashuvni shakllantiradi. “Axloq” fani
o‘quv rejasiga kiritilgan bo‘lib, unda ekologik ong, inson huquqlari va global fuqarol
ik
kabi zamonaviy mavzular ham o‘rgatiladi.
Raqamli texnologiyalar, masalan, interaktiv
platformalar va virtual simulyatsiyalar orqali bu jarayon yanada samarali bo‘lmoqda.
MEXT ma’lumotlariga ko‘ra, 2023
-
yilda ma’naviy tarbiyaga ajratilgan soatlar 20 foiz
ga
oshgan, bu talabalarning ijtimoiy faolligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan.
O‘zbekistonda esa ma’naviy tarbiya milliy qadriyatlar va vatanparvarlikka asoslanadi.
Maktablarda “Ma’naviyat asoslari” darslari va ma’rifiy soatlar o‘tkaziladi, lekin
texnologiyalardan foydalanish darajasi Yaponiyaga nisbatan past. 2022-
yilda O‘zbekistonda
500 dan ortiq maktabda raqamli ta’lim platformalari joriy qilingan bo‘lsa
-da, ular asosan
fanlarni o‘qitishga yo‘naltirilgan, ma’naviy tarbiya esa an’anaviy usullarga tayanadi.
Sol
ishtirma tahlil shuni ko‘rsatadiki, Yaponiyada an’analar va innovatsiyalar
muvozanati samarali yo‘lga qo‘yilgan, O‘zbekistonda esa bu jarayon takomillashtirishni
talab qiladi. Yaponiya tajribasining O‘zbekiston uchun eng muhim sab
oqlaridan biri
–
ma’naviy
tarbiyani raqamli vositalar bilan boyitish imkoniyatidir.
XULOSA
Yaponiya ta’lim tizimida ma’naviy tarbiya an’anaviy qadriyatlarni zamonaviy
texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirishda muhim yutuqlarga erishgan. O‘zbekiston esa
milliy qadriyatlarga asoslangan
ma’naviy tarbiyani rivojlantirishda katta muvaffaqiyatlar
qo‘lga kiritdi.
Ikki mamlakat tajribasini umumlashtirgan holda quyidagi takliflar beriladi:
1.
O‘zbekistonda ma’naviy tarbiya darslariga raqamli platformalarni joriy qilish
(Yaponiya misolidagidek).
2.
Ya
poniyadagi “Axloq” fani tajribasidan kelib chiqib, O‘zbekistonda maxsus o‘quv
dasturi ishlab chiqish.
3.
Ikki mamlakat o‘rtasida ta’lim sohasida o‘qituvchilar va talabalar almashinuvini
kengaytirish.
Ushbu choralar O‘zbekiston ta’lim tizimida ma’naviy tarbiya
ni yanada samarali
tashkil etishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Okada T. (2018). Moral Education in Japanese Schools. Tokyo: Japan Press.
2.
Lyuis Dj. (2020). Moral Education in Japan: Values and Modernity. New York:
Routledge.
3.
Rahmatullayev A. (2021). Ta’limda ma’naviy tarbiya: milliy va xalqaro tajriba.
Toshkent: “Fan va texnologiya”.
4.
Ivanova Ye.V. (2019). Ma’naviy tarbiya va Yaponiya ta’lim tizimi.
Moskva:
Pedagogika.
5.
Shmidt K. (2022). Innovative Approaches to Moral Education in Japan. Berlin:
Springer.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 8 oktyabrdagi PF
-5847-son
Farmoni.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 2 dekabr
dagi
762-son Qarori.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
6
№
2 (2025) / ISSN 2181-1415
54
8.
MEXT (2023). Annual Report on Education in Japan. Tokyo: Ministry of
Education.
9.
Abdullayev Sh. (2020). O‘zbekistonda ta’lim islohotlari. Toshkent: “O‘zbekiston”.
10.
Kimura X. (2017). Tradition and Innovation in Japanese Education. Osaka:
Osaka University Press.
11.
Yusufov R. (2022). Ta’limda innovatsiyalar: xalqaro tajriba. Toshkent:
“Ma’naviyat”.
12.
Sato M. (2019). Moral Values in Modern Japanese Society. Kyoto: Kyoto Press.
13.
Jakbarov O.O. Ma’naviy tarbiyaning falsafiy asoslari:
yaroniyaning global
redagogikaga qo ‘shgan hissasi, «Qurilish va ta’lim ilmiy jurnali» ilmiy
-texnik jurnali.
2024 yil. 12-son.68-72 b.
14.
Jakbarov O.O. Elektron ta’lim rlatformalari ma’naviy tarbiya vositasi sifatida:
yaroniya innovatsiyalari orqali tashkil yetish myehanizmlari, Inter education&global
Study ilmiy-nazariy va metodik jurnali. 2025 yil 1(1)-son. Buxoro. 97-103-b.
15.
Jakbarov O.O. Ma’naviyat ta’lim dasturlarida talabalar ishtirokini kyengaytirish
stratyegiyasi, Qo`qon DPI. Ilmiy xabarlar ilmiy jurnali. 2025 yil. 1-son. 431-436-b.
