Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Developing independent work competencies in future fine
arts teachers
Feruza BAZAROVA
1
Uzbekistan-Finland Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2025
Received in revised form
28 February 2025
Accepted 20 March 2025
Available online
15 April 2025
This article discusses the issues of forming and developing
independent work competencies in future teachers of visual
arts.
In the modern education system, a teacher is expected to
possess not only theoretical knowledge but also the ability to
think independently, creatively, and critically.
The article analyzes effective methods and tools for
developing these competencies.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss3/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
independent work,
competencies,
visual arts, pedagogy,
innovative methods,
professional training.
B
o‘
lajak tasviriy san
’
at
o‘
qituvchilarida mustaqil ishlash
kompetensiyalarini rivojlantirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
mustaqil ishlash,
kompetensiya,
tasviriy san
’
at,
pedagogika,
innovatsion usullar,
kasbiy tayyorgarlik.
Mazkur maqolada tasviriy san
’
at sohasidagi b
o‘
lajak
o‘
qituvchilarning
mustaqil
ishlash
kompetensiyalarini
shakllantirish va rivojlantirish masalalari k
o‘
rib chiqiladi.
Zamonaviy ta
’
lim tizimida pedagogdan faqat nazariy bilimlar
emas, balki mustaqil, ijodiy va tanqidiy fikrlash qobiliyati
ham talab qilinadi. Maqolada bu kompetensiyalarni
shakllantirishning samarali usul va vositalari tahlil qilinadi.
1
Assistant Teacher, Uzbekistan-Finland Pedagogical Institute.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
222
Развитие компетенций самостоятельной работы у
будущих педагогов изобразительного искусства
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
самостоятельная работа,
компетенции,
изобразительное
искусство,
педагогика,
инновационные методы,
профессиональная
подготовка.
В
данной
статье
рассматриваются
вопросы
формирования и развития компетенций самостоятельной
работы
будущих
преподавателей
изобразительного
искусства. Современная система образования требует от
педагога не только теоретических знаний, но и
способности
к
самостоятельному,
творческому
и
критическому мышлению.
В статье анализируются эффективные методы и
средства формирования указанных компетенций.
KIRISH
Ta
’
lim tizimida yuz berayotgan
o‘
zgarishlar b
o‘
lajak
o‘
qituvchilardan yuqori kasbiy
tayyorgarlikni, xususan mustaqil ishlashga b
o‘
lgan tayyorgarlikni talab qilmoqda.
Ayniqsa, tasviriy san
’
at kabi ijodiy sohada
o‘
qituvchi nafaqat bilim beruvchi, balki
o‘
quvchida estetik didni va keng dunyoqarashni, badiiy ta
’
limni shakllantiruvchi shaxs
sifatida ham namoyon b
o‘
ladi. Shu bois, b
o‘
lajak tasviriy san
’
at
o‘
qituvchisining mustaqil
ishlash qobiliyati muhim
o‘
rin tutadi. Tasviriy san
’
at
o‘
qituvchilari nafaqat san
’
atning
asosiy texnikalarini
o‘
rgatish balki talabalarni kreativ va mustaqil fikrlashga,
ijodiy yondashuvni rivojlantirishga ham
o‘
rgatishlari zarur. Mustaqil ishlash
kompetensiyalarining shakllanishi
o‘
qituvchilarning professional rivojlanishida katta
ahamiyatga ega.
Mustaqil ishlash kompetentsiyasi tushunchasi va uning ahamiyati
Mustaqil ishlash kompetensiyasi
–
bu shaxsning mustaqil ravishda ma
’
lumot
izlash, tahlil qilish, qaror qabul qilish va natijalarni amalda joriy etish qobiliyatidir. Bu
qobiliyat b
o‘
lajak pedagogning kasbiy faoliyatida muhim ahamiyatga ega b
o‘
lib, u doimiy
ravishda
o‘
z ustida ishlash, yangi metodlarni
o‘
zlashtirish va tadqiqot olib borishga
xizmat qiladi. Shaxsning uzoq muddatli, ijodiy va tashabbuskorlik k
o‘
nikmalarini
rivojlantirishga oid k
o‘
nikma va bilimlardir. Tasviriy san
’
at
o‘
qituvchilarida bu
kompetensiyalar talabalarga nafaqat standartlarni, balki
o‘
zini
o‘
rganish va yangi
konsepsiyalarni q
o‘
llashga ham yordam beradi.
Tasviriy san
’
at
o‘
qituvchilari uchun xos b
o‘
lgan kompetensiyalar. Tasviriy san
’
at
o‘
qituvchilari uchun mustaqil ishlash kompetensiyasi ijodiy fikrlash, amaliyotlarni
s
o‘
zlash va analitik fikrlash k
o‘
nikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Bu
o‘
qituvchi yoki pedagogning
o‘
quvchilarga yordam berishga, ularning mahoratini
oshirishga va raqobatbardoshlikni ta
’
minlashga imkon beradi.
Tasviriy san’at o‘
qituvchilari uchun quyidagi mustaqil ishlash kompetensiyalari
muhim hisoblanadi:
1. Ijodiy fikrlash va tashabbuskorlik.
2. Metodik materiallar tayyorlashda mustaqillik.
3. Badiiy tahlil va interpretatsiya qobiliyati.
4. Mustaqil tadqiqot olib borish malakasi.
5. Amaliy ishlar va pedagogik tajriba olib borish qobiliyati.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
223
Kompetensiyalarni rivojlantirish usullari:
1. Loyiha ishi (Project-based learning)
–
talabalarni mustaqil mavzuda loyiha
ishlab chiqishga jalb etish orqali ularda tadqiqotchilik qobiliyati shakllanadi.
2. Portfel usuli
–
talabaning ijodiy ishlarini yi
g‘
ish va tahlil qilish uning mustaqil
ishlashini kuzatish va baholashga imkoniyat beradi.
3. Interfaol darslar va amaliy mash
g‘
ulotlar
–
mustaqil ijod qilish, kompozitsiya
yaratish kabi vazifalar orqali amaliy k
o‘
nikmalar shakllanadi.
4. Onlayn ta
’
lim vositalari
–
mustaqil
o‘
rganish uchun raqamli platformalar,
videodarslar, vebinarlar va boshqa manbalardan foydalanish.
5. Tadqiqot ishi
–
talabalarga mustaqil tadqiqotlarni tashkil qilish, yangiliklarni
izlash va tahlil qilishni uy
g‘
unlashtirish.
6. Muammoli
o‘
qitish (Problem-based learning)
–
muammoli vaziyatlarni
o‘
rganishga yordam berish, ularning eng samarali yechimlarni topishga yordam beradi.
Mustaqil ishlashda eng muhim kompetensiyalar:
–
Ijodiy fikrlash
–
o‘
zining ijodiy fikrlari va yangi badiiy yechimlarni taklif qilish
–
Muammoli vaziyatlarni hal qilish
–
muammoning yechimini topishda ijodiy
qarashlarni rivojlantirish
–
Vaqtni samarali boshqarish
–
o‘
qituvchi pedagoglar
o‘
z ishlarini vaqtga nisbatan
samarali tashkil qilishlari kerak
–
Texnika va materiallarning tadqiqi
–
tasviriy san
’
atga taalluqli yangi texnika va
materiallarga oid bilimlar.
Mustaqil Ishlash Kompetensiyalarini Rivojlantirish Y
o‘
nalishlari
1. Ijodiy faoliyatga erkinlik berish
O‘qituvchi –
pedagoglar turli materiallar, texnikalar va uslublar orqali o‘z ijodiy
g‘oyalarini amalga oshirishga imkoniyat yaratishi lozim. Erkin ishlash, yangi texnikalarni sinab
ko‘rish va xatolardan o‘rganish orqali o‘z ijodiy salohiyatini oshiradilar. O‘qituvchi pedagoglar
o‘zlarini bunday erkinlikda o‘ziga xos va original ishlar yaratishga rag‘batlantiradi.
2. Kritik fikrlash va tahlil qilish
Mustaqil ishlashni rivojlantirish uchun
o‘
z ishlarini tahlil qilishni
o‘
rganishlari
kerak.
O‘
qituvchi
–
pedagoglar
o‘
zlarini
o‘
z ishlarining kuchli va zaif tomonlarini
aniqlashga, xatolarini tuzatishga undashi kerak. Bunday yondashuv
o‘
z ijodini
takomillashtirish imkoniyatini beradi va tanqidiy fikrni rivojlantiradi.
3. Innovatsion texnologiyalarni q
o‘
llash
Zamonaviy tasviriy san’at o‘qituvchilari texnologiyalardan samarali foydalanishlari
zarur. Grafik dizayn dasturlari, 3D modellari va boshqa raqamli vositalar orqali yangi
usullarni o‘rganishlari va o‘z ishlarini innovatsion tarzda ifodalashlari mumkin. O‘qituvchilar
texnologiyalarni o‘qitishda qo‘llash orqali zamonaviy san’at bilan tanishtirishi kerak.
4. Refleksiya va
o‘
z-
o‘
zini baholash
O‘qituvchi –
pedagoglar o‘z ishlarini baholash, ularni
ng muvaffaqiyatlarini va
kamchiliklarini tahlil qilishni o‘rganishlari kerak. Refleksiya jarayoni o‘z
-
o‘zini
takomillashtirishga yordam beradi va o‘z ishlariga jiddiy yondashishga o‘rgatadi. O‘qituvchi
–
pedagoglar bu jarayonda o‘z
-
o‘zini baholash qobiliya
tini rivojlantirishi muhim.
5. Hamkorlikda ishlash
Mustaqil ishlash jarayoni, shuningdek, jamoada ishlashni
o‘
z ichiga olishi kerak.
Tasviriy san
’
atda birgalikda ishlash,
g‘
oyalar almashish, tanqidiy fikrlar orqali
o‘
z
ijodlarini takomillashtirishlari mumkin. Bunday hamkorlik orqali bir-birlaridan
o‘
rganishlari va
o‘
zlarining ijodiy k
o‘
nikmalarini oshirishlari mumkin.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
224
XULOSA
Mustaqil ishlash kompetensiyalarini rivojlantirish b
o‘
lajak tasviriy san
’
at
o‘
qituvchisini nafaqat bilimli mutaxassis, balki erkin fikrlovchi ijodkor shaxs sifatida
shakllantiradi. Bunday
o‘
qituvchi yangi pedagogik yondashuvlarni q
o‘
llay oladi, badiiy
ta
’
limni zamonaviy talablar darajasida olib borishga qodir b
o‘
ladi. Shu boisdan, oliy ta
’
lim
jarayonida bu kompetensiyalar alohida e
’
tibor bilan shakllantirilishi zarur. Bu tipdagi
kompetensiyalar nafaqat kasbiy tajribani, balki ijodiy qobiliyatlarini ham shakllantiradi.
Ta
’
limda ushbu kompetensiyalar rivojlanish uchun innovatsion va amaliyotga asoslangan
usullar, shuningdek, mustaqil tadqiqotlar muhim ahamiyatga ega. B
o‘
lajak tasviriy san
’
at
o‘
qituvchilarida mustaqil ishlash kompetensiyalarini rivojlantirish nafaqat
o‘
quv
jarayonining samaradorligini oshiradi, balki talabalarni ijodiy va innovatsion fikrlashga,
shaxsiy rivojlanishga ra
g‘
batlantiradi.
O‘
qituvchilar
o‘
z pedagogik faoliyatlarida turli
metodlarni q
o‘
llash orqali mustaqil ishlash k
o‘
nikmalarini rivojlantirishadi. Mustaqil
ishlashi
o‘
rganish orqali
o‘
z ijodiy imkoniyatlarini kengaytirishlari, yangi texnologiyalarni
o‘
zlashtirishlari va
o‘
z ishlarini tanqidiy baholashni
o‘
rganishlari mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI:
1.
Abdirasilov S., Boymetov B., Tolipov N. Tasviriy san’at. T.: Cho‘lpon, 2006.
2.
Abdirasilov S.F. “Tasviriy san’at o‘qitish metodikasi” –
T.: “Fan va texnologiya” 2012.
3.
Азимов С.С., Абдуллаев C.Ф., Авезов Ш.Н. Тасвирий санъат ва муҳандислик
графикасини ўқитиш методикаси. Ўқув қўлланма. –
Тошкент: ILM
-ZIYO, 2020.
4.
Azizxo‘jaeva N.N. Pedagogik texnologiya va Pedagogik mahorat. –
T.: 2003.
5.
Is
hmuhamedov R, Abduqodirov A, Pardaev A. Ta’limda innovatsion
texnologiyalar.
–
T.: “Iste’dod”, 2008. –
180 b.
6.
Muslimov N. va boshqalar. Kasb ta’limi pedagoglarining kasbiy kompetentligini
shakllantirish texnologiyasi.
–
T.: «Fan va texnologiyalar», 2013. –
128 b.
7.
I.U.Izbasarov, G. A. Mahkamova, G.O. Sultanova “Tasviriy san’at va o‘qitish
metodikasi” o‘quv qo‘llanma Samarkand. 2021 tahririy nashriyoti SamDU. 176 b.
8.
I.U.Izbasarov, G. A. Mahkamova, Rangtasvir. O‘quv qo‘llanma Samarqand 2020
yil tahririy nashriyoti SamDU. 156 b.
