Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Сooperation on the path of development (in the case of
the Fergana region)
Firuzbek TOJIBOEV
Andijan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
15 October 2024
This article highlights the practical measures undertaken in
recent years in the fields of production and export in our country,
as well as international cooperation aimed at improving the
socio-economic conditions and the population's standard of
living. It also discusses the establishment of international
cooperation links in the Fergana region, the introduction of new
equipment and technologies across various industries, and the
impact of newly created joint ventures on the region's socio-
economic life and the country's export potential.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss10/S-pp1
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
international cooperation
relations,
standard of living of the
population,
socio-economic life,
industrial sectors,
joint venture,
production,
export potential.
Taraqqiyot yo‘lidagi hamkorlik aloqalari (Farg‘ona
viloyati misolida)
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
xalqaro hamkorlik aloqalari,
aholining turmush darajasi,
ijtimoiy-iqtisodiy hayot,
sanoat tarmoqlari,
qo‘shma korxona,
ishlab chiqarish,
eksport salohiyati.
Ushbu maqolada so‘nggi yillarda mamlakatimizda ishlab
chiqarish va eksport sohasida olib borilayotgan amaliy chora-
tadbirlar hamda aholining ijtimoiy-iqtisodiy holati, aholining
turmush darajasini yaxshilash borasida amalga oshirilayotgan
xalqaro hamkorl
ik aloqalari yoritib berilgan. Farg‘ona viloyatida
xalqaro hamkorlik aloqalarini yo‘lga qo‘yilishi, yangi texnika va
texnologiyalarni sanoatning turli tarmoqlariga olib kirilishi,
tashkil etilgan qo‘shma korxonalarning viloyat ijtimoiy
-iqtisodiy
hayotiga
hamda, mamlakatning eksport salohiyatiga ta’siri
bayon etilgan.
1
Teacher, Theory of Civil Society Department, Andijan State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
2
Сотрудничество на пути развития (на примере
Ферганской области)
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
отношения
международного
сотрудничества,
уровень жизни населения,
социально
-
экономическая
жизнь,
отрасли промышленности,
совместное предприятие,
производство,
экспортный потенциал
.
В статье рассматриваются практические меры,
реализованные в последние годы в сфере производства и
экспорта в нашей стране, а также международное
сотрудничество, направленное на улучшение социально
-
экономического положения и уровня жизни населения.
Особое внимание уделяется установлению международных
связей в Ферганской области, внедрению новых технологий
в различные отрасли промышленности, а также влиянию
совместных предприятий на социально
-
экономическое
развитие региона и укрепление экспортного потенциала
страны.
KIRISH
So
‘
nggi yillarda mamlakatimizda ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish, yangi
texnika va texnologiyalarni joriy etish bo
‘
yicha turli xorijiy mamlakatlar bilan hamkorlik
dasturlari izchillik bilan amalga oshirilib, Respublikaning barcha hududlarida, qolaversa,
Farg
‘
ona viloyatida ham amalga oshirilib borilayotgan chora-tadbirlar, iqtisodiyotni
jonlantirish, yangi iqtisodiy tarmoqlarni yaratish, ishsizlikni oldini olish, aholining
ijtimoiy-iqtisodiy hayotida ijobiy o
‘
zgarishlarga erishishga qaratilgan. O
‘
zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son
“2022—
2026-yillarga
mo
‘
ljallangan Yangi O
‘
zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to
‘
g
‘
risida
”
gi Farmonida ham
aholini ish bilan band qilish va real daromadlarini oshirish, mamlakatning eksport
salohiyatini yuksaltirish masalasiga alohida e
’
tibor qaratilgan [1].
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Tadqiq etilgan davrda respublikaning barcha hududlarida aholini ijtimoiy-iqtisodiy
hayotini ijobiy tomonga o‘zgartirish borasida bir qancha amaliy chora
-tadbirlar amalga
oshirilib, xususan, tadqiq etilayotgan Farg‘ona viloyatini kompleks rivojlantirish bo‘yicha
xalqaro hamkorlik aloqalari yo‘lga qo‘yilib, 2018
-
yili Farg‘ona viloyatida Koreya
Respublikasining Puchon shahridan 30 dan ortiq yirik va o‘rta biznes vakillaridan iborat
delegatsiya tashrifi bo‘lib o‘tdi. Tashrifdan ko‘zlangan asosiy maqsad viloyat
ning iqtisodiy
salohiyatini oshirish, aholi turmush darajasini yanada yaxshilash ikki hudud
ishbilarmonlari o‘rtasida hamkorlik asosida qo‘shma korxonalar tashkil etishga qaratilib,
2018-
yilda Farg‘ona viloyatida 152,7 million AQSh dollari miqdoridagi to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri
xorijiy investitsiyalar jalb etildi.
Natijada viloyatdagi qo‘shma korxonalar soni 80 taga
ko‘payib, 283 taga yetdi. 2019
-yilning birinchi choragida viloyatga 66 million AQSh dollari
jalb etilib, yangi qo‘shma korxonalar ya’ni ”Winchemical”, “Listem
-
Fergana” korxonalar
tashkil etildi. “Listem
-
Fergana” qo‘shma korxonasi zamonaviy ishlab chiqarishga to‘la
moslashgan qo‘shma korxona O‘zbekiston va Janubiy Koreya davlatlari o‘rtasida tashkil
etilib, qo‘shma korxona zamonaviy tibbiy uskuna 8 turdag
i rentgen apparatlarini ishlab
chiqarishga moslashgan. Korxona o‘z faoliyati 35 nafar ishchi xodimlar bilan boshlagan edi
[2.6-
11.]. Qo‘shma korxona 2020
-
yilga kelib, tibbiyot uchun zarur bo‘lgan ultra tovush,
elektrokardiogramma moslamalari ishlab chiqarilishi bilan ushbu korxonada ishlab
chiqarish hajmi oshib, 18 turdagi tibbiyot mahsulotlari ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi [3.6
-
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
3
11]. Respublikadagi dolzarb bo‘lgan aholini reproduktiv salomatligini saqlash va ularni
zamonaviy tibbiy jihozlar bilan ta’minlash masalasi bir muncha hal etildi.
2020-
yilda dunyo hamjamiyatida yuz bergan “Covid” korona virus pandemiyasi
sharoitida tibbiyot dori-
darmonlariga bo‘lgan ehtiyojning ortishi tufayli Farg‘ona
viloyatining Qo‘qon erkin iqtisodiy zonasida Xitoy Xalq Respublikasidan import shaklida
o
lib kelingan kislorod konsentratorlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashgan “Greyt Qo‘qon”
MChJ ta’sischiligida XXR investorlari ishtirokida umumiy loyiha qiymati 300 ming AQSh
dollariga teng bo‘lgan loyiha asosida qo‘shma korxona ta’sis etilib, ishga tushi
rildi. Ushbu
korxonaning yillik ishlab chiqarish quvvati 30 ming dona kislorod konsentratorit
balonlariga teng bo‘lib, korxona ishga tushirilishi bilan 20 ta yangi ish o‘rinlari yaratildi
[4.10-11.].
NATIJALAR
O‘zbekiston Respublikasining nufuzli xalqaro tashkilotlarga a’zo bo‘lgan davlatlar
bilan yaqin hamkorlik o‘rnatilib, Janubiy Koreya, AQSh, Angliya, Germaniya, Italiya,
Rossiya Federativ Respublikasi, Xitoy Xalq Respublikasi kabi dunyoning bir qator yetakchi
davlatlari bilan ko‘p tomonlama hamkorlik aloqalari mustahkamlanib, AQSh bilan 49 ta,
Turkiya bilan 50 ta, Rossiya Federativ Respublikasi bilan 56 ta, Buyuk Britaniya bilan 40
ta, Janubiy Koreya bilan 23 ta, Shveysariya bilan 18 ta yirik ishlab chiqarish subyektlari va
majmualari tashkil qilindi [5.73.]. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, yangi davrda ham
respublikada aholini ish bilan ta’minlash va real daromadga ega bo‘lishida iqtisodiyotning
sinalgan uslubi hisoblangan xorijiy investitsiyalar hisobidan qo
‘shma korxonalar tashkil
etishga alohida e’tibor qaratilgan. Tashkil etilgan yangi qo‘shma korxonalarning oldida
turgan asosiy vazifalardan biri, aholini ish bilan band bo‘lmagan qismini ish bilan
ta’minlash, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarni raqobatdos
hligini mustahkamlash va
chet el davlatlariga eksport hajmini oshirishdan iboratdir. Jumladan, Farg‘ona viloyati
hokimligi tomonidan 2015-yil 29-
aprelda “Viloyatda korxonalarni eksport faoliyatiga jalb
etishni kengaytirish va eksport qilinayotgan mahsulot
lar turini kengaytirish bo‘yicha
qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risida” gi 117
-sonli qaror qabul qilindi [6.6-7].
Viloyatning eksport geografiyasini kengaytirish va mahsulotlarni ishlab chiqarishda
jahon standartlariga mos keluvchi talablarni bajarish yuzasidan amaliy chora-tadbirlar
amalga oshirish dolzarb vazifaga aylangan. Ushbu ishlarni amalga oshirish maqsadida
v
iloyatda ishchi guruh tashkil etildi. Sohada yo‘l qo‘yilgan xatolar o‘rganilib chiqilganda
eksportyor korxonalarning faoliyati muvofiqlashtirilmaganligi, logistika va xizmat
ko‘rsatish, mahsulotlarni yetkazib berishda zamonaviy axborot kommunikatsiyalardan
samarali foydalanilmaganligi aniqlanib, 36 ta qo‘shma korxonalarda eksportga
mahsulotlarni ortish ishlari boshlanmaganligi ko‘rsatib o‘tiladi [7. 158].
Viloyat xokimligi tomonidan amalga oshirilgan chora-
tadbirlar natijasi o‘laroq
2016-yilda viloyatdagi 254 sanoat korxonalari eksport faoliyatiga jalb etilib, bu boradagi
ko‘rsatkich 2015 yilga nisbatan 75 taga ortganini qo‘shma korxonalar tomonidan 533,3
mln dollarlik mahsulot eksportga yo‘naltirilganligini, mahsulotlarning 51,2 mln dollar
qiymati sanoat mahsulotlari ekanligi ta’kidlash joiz [8.30]. Lekin tadqiqot doirasida
viloyatning arxiv fondlaridan saqlanayotgan hujjatlarning tahlili shuni ko‘rsatadik
i,
Farg‘ona viloyatining Quvasoy shahar, Bag‘dod, Buvayda, Yozyovon, So‘x, Toshloq va
Furqat tumanlarida 2018 yilning 7 oyi mobaynida hududlarga to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri xorijiy
investitsiyalarni jalb etish borasida bironta ham loyiha amalga oshirilmaganligini kuzatish
mumkin [9.3].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
4
Ushbu salbiy holat 2018-yil 21-
iyunda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
huzurida “2018
-
yili investitsiya va infratuzilma loyihalari ro‘yxatiga kiritilgan loyihalarni
amalga oshirish, shuningdek, to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni jalb etish ch
oralari
natijadorligi to‘g‘risida” o‘tkazilgan majlisida zikr etilgan kamchiliklarni bartaraf etish
bo‘yicha Farg‘ona viloyati hokimligi tomonidan 2018
-yil 8-
iyulda “Farg‘ona viloyatiga
2018-2019-yillarda xorijiy va mahalliy investitsiyalarni jalb etish va
ularni o‘z muddatida
amalga oshirish yo‘l xaritasi” ni tasdiqlash to‘g‘risidagi №U
-XXX1U/184-sonli qarori qabul
qilindi [10.4].
Ushbu qaror ijrosini ta’minlash jumladan, Farg‘ona viloyatida 2018—
2019-yillar
mobaynida hududlarda bo‘sh va foydalanilmay turgan davlat mulklari obyektlari negizida
50-
100 ming dollar to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish orqali yangi
kichik
biznes subyektlarini tashkil etish, yuqorida nomlari qayd etilgan viloyat tumanlariga
to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni olib kelish hajmini 2 barobarga oshirish,
tumanlardagi mavjud 4 ta sektorlarining xar biriga 2 mln. AQSh dollari miqdoridagi
to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri xorijiy investitsiya kiritilishi hududlarning uzluksiz eksport salohiyatini
oshirib borish borasidagi ishlar amalga oshirildi [11.5].
MUHOKAMA
Fikrimizcha respublika iqtisodiyotini jadal rivojlantirish va aholining ijtimoiy
farovonligini oshirishda xalqaro hamkorlik aloqalarining mustahkamlanishi muhim
ahamiyatga ega. Hamkorlik aloqalarini mustahkamlash orqali mamlakatda ishlab
chiqarilayotgan mahsulotlarning eksport geografiyasini kengaytirish, korxonalarning
texnik imkoniyatlarini oshirish, milliy iqtisodiyotning raqobatdoshligini yanada oshirish
kabi dolzarb vazifalarni amalga oshirishda eng maqbul yo‘l deb hisoblaymiz. Bu borada
viloyatning ek
sport salohiyatini oshirish hamda ularni aholi bandligini ta’minlash va real
daromadga ega bo‘lishida xorijiy davlatlar bilan kelishilgan xolda tashkil qilingan qo‘shma
korxonalar alohida o‘ringa ega. Viloyatga Koreya Respublikasining O‘zbekistondagi
muxto
r vakilining amaliy faoliyati natijasi o‘laroq 4 ta qo‘shma korxona tashkil etilib, 500
ta yangi ish o‘rin yaratildi [12].Tahlillardan shuni anglash mumkinki, viloyatning хalqaro
aloqalari kengayib borishi o‘z o‘rnida viloyatning ijtimoiy
-iqtisodiy hayotini samarali
rivojlanishiga ijobiy ta’sir o‘tkazadi.
Jahon tajribasidan o‘tgan iqtisodiy usul ya’ni qo‘shma korxonalar tashkil etish har
-
bir rivojlanayotgan davlatning jahon bozoriga tez kirib borishiga yo‘l ochib, viloyat eksport
tarmog‘i rivoj topib, Tojikiston, Qirg‘iziston, Chexiya, Sloveniya, Bolgariya,
Rossiya kabi
davlatlarga o‘zida ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarini yetkazib bermoqda.
XULOSA
Jahon iqtisodiyotida ro‘y berayotgan o‘zgarishlar, qolaversa milliy iqtisodiyotni
raqobatdoshligini yanada oshirish, Farg‘ona viloyatida ham xalqaro hamkorlik aloqalarini
rivojlantirish zarurati mamlakatda amalga oshirilayotgan islohotlar samaradorligini
tubdan oshirish, tarkibiy y
angilanishlarni davom ettirishni taqozo etmoqda. Farg‘ona
viloyatining eksport salohiyatini oshirishda qo‘shma korxonalar katta ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoev. PF
-60-son farmoni.
2.O‘zR PAA Farg‘ona viloyat bo‘lim, Fond
-
2048, Ro‘yxat
-48, Ish 45.
3.O‘zR PAA Farg‘ona viloyat bo‘lim, Fond
-
2048, Ro‘yxat
-48, Ish 45
4.Farg‘ona viloyati iqtisodiyot boshqarmasining 2020
-yil yakunlari xisoboti.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
5
5.G‘.M.Haydarov, FarDU .ilmiy xabarlari; 2020/№2. 73
-bet.
6.O‘zR PAA Farg‘ona viloyati bo‘limi. Fond
-
2048, ro‘yxat
-
49, Yig‘ma jild
- 24,
6. varaq.
7.O‘zR PAA Farg‘ona viloyati bo‘limi. Fond
-
2048, ro‘yxat
-
40, Yig‘ma jild
-
8,158.Varaq.
8.O‘zR PAA Farg‘ona viloyati bo‘limi. Fond
-
2048, ro‘yxat
-
41, Yig‘ma jild
-
12,30.Varaq.
9.O‘zR PAA Farg‘ona viloyati bo‘limi. Fond
-
2048, ro‘yxat
-
38, Yig‘ma jild
- 38,3
Varaq.
10. O‘zRPAAFarg‘onaviloyatibo‘limi.Fond
-
2048,ro‘yxat
-
38,Yig‘majild
-38,4 varaq.
11. 10. O‘zR PAA Farg‘ona viloyati bo‘limi. Fond
-
2048, ro‘yxat
-
38, Yig‘ma jild
-38, 5-
varaq.
12.Farg‘ona viloyati iqtisodiyot boshqarmasining 2018 yil yakunlari bo‘yicha yillik
xisoboti materiallari.
