Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Constitutional guarantees of freedom of entrepreneurial
activity in the Republic of Uzbekistan: a systematic legal
analysis
Ezozbek KHURRAMOV
1
Institute of Legislation and Legal Policy under the President of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2025
Received in revised form
28 February 2025
Accepted 20 March 2025
Available online
15 April 2025
The article provides a systematic legal analysis of
constitutional and legal guarantees of freedom of
entrepreneurial activity in the Republic of Uzbekistan,
freedoms, rights and obligations enshrined in the constitution
and legislative norms, and examines guarantees established for
entrepreneurial activity. The mechanisms of state support for
entrepreneurial activity, the tasks of state organizations in this
area, as well as the rights and obligations of business entities
are presented.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss3/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
business entity,
business activity,
constitutional and legal
guarantee,
freedom,
right,
duty,
economics.
O‘zbekiston Respublikasida tadbirkorlik faoliyati erkinligining
konstitutsiyaviy kafolatlari: tizimli yuridik tahlil
ANNOTATSIYA
Kalit so
‘
zlar:
tadbirkorlik subyekti,
tadbirkorlik faoliyati,
konstitutsiyaviy-huquqiy
kafolat,
erkinlik,
huquq,
majburiyat,
iqtisodiyot.
Ushbu maqolada O‘zbekiston
Respublikasida tadbirkorlik
faoliyati erkinligining konstitutsiyaviy-huquqiy kafolatlari,
konstitutsiya va qonunchilik normalarida belgilangan
erkinliklar, huquq va majburiyatlar tizimli yuridik tahlil
qilingan hamda tadbirkorlik faoliyati uchun belgilangan
kafolatlar muhokama qilingan. Davlat tomonidan tadbirkorlik
faoliyatini
qo‘llab
-quvvatlash
mexanizmlari,
davlat
tashkilotlarining ushbu sohadagi vazifalari, shuningdek,
tadbirkorlik
subyektlarining
huquq
va
majburiyatlari
keltirilgan.
1
Doctoral student, Institute of Legislation and Legal Policy under the President of the Republic of Uzbekistan.
E-mail: ezozbekxurramov@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
263
Конституционные
гарантии
свободы
предпринимательской деятельности в Республике
Узбекистан: системно
-
правовой анализ
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
субъект
предпринимательской
деятельности,
предпринимательская
деятельность,
конституционно
-
правовая
гарантия,
свобода,
право,
обязанность,
экономика.
В статье представлен системный правовой анализ
конституционно
-
правовых
гарантий
свободы
предпринимательской
деятельности
в
Республике
Узбекистан.
Рассматриваются
свободы,
права
и
обязанности,
закреплённые
в
Конституции
и
законодательных
актах,
а
также
гарантии,
предоставляемые субъектам предпринимательства. Особое
внимание
уделено
механизмам
государственной
поддержки предпринимательской деятельности, задачам
государственных органов в данной сфере, а также правам и
обязанностям предпринимателей.
Bugungi kunda mamlakatimizda olib borilayotgan islohotlarning asosiy maqsadi
davlatni har tomonlama rivojlantirish va fuqarolar uchun farovon turmush sharoitlarini
yaratishga qaratilgan. Davlatning rivojlanishi va fuqarolar farovonligini ta
’
minlash uchun
iqtisodiy omil, ayniqsa, tadbirkorlik faoliyati muhim omillardan biri sanaladi.
Tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish va huquqiy tartibga solish, tadbirkorlarning huquq
va majburiyatlarini qonunchilik hujjatlari asosida belgilash, tadbirkorlarni har qanday
noqonuniy bosim va ta
’
qiblardan himoya qilish har bir davlatning eng dolzarb
vazifalaridan biri hisoblanadi.
Hozirda butun dunyoda tadbirkorlarga qulay sharoitlar yaratish, ularning erkin ichki
va tashqi faoliyat yuritishlari uchun imkoniyatlar berish muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Bunday harakatlarning jadal amalga oshirilishi zamirida quyidagi omillar yotadi:
Birinchidan, mamlakatda tadbirkorlik muhiti qanchalik yaxshilansa, tadbirkorlar
shunchalik erkin faoliyat yuritishadi va buning natijasida ularning biznesi gullab
yashnaydi, davlatga to
‘
lanayotgan soliqlar miqdori oshadi hamda mamlakat iqtisodiy
jihatdan qudratli bo
‘
ladi.
Ikkinchidan, mamlakatda qulay investitsiyaviy muhit shakllanishiga turtki beradi
va buning natijasida mamlakatga chet el investorlarining ikkilanmasdan investitsiya
kiritishlariga zamin hozirlaydi.
Uchinchidan, mamlakatning iqtisodiy qudrati qanchalik kuchli bo
‘
lsa, uning
xalqaro maydonda ham ta
’
siri shunchalik yuqori bo
‘
ladi.
To
‘
rtinchidan, mamlakatda fuqarolarning farovonligi oshadi, tadbirkorlar
tomonidan to
‘
langan soliqlar hisobidan ijtimoiy obyektlar, jumladan, maktablar,
shifoxonalar, maktabgacha ta
’
lim muassasalari va boshqalar barpo etiladi yoki
zamonaviylashtiriladi.
Butun dunyo davlatlari tomonidan tadbirkorlikni rivojlantirishga doir olib
borilayotgan sa
’
y-harakatlar fonida O
‘
zbekiston Respublikasida ham ushbu sohaga
berilayotgan e
’
tibor yildan-yilga kuchaytirilmoqda. Chunki tadbirkorlik faoliyatini
rivojlantirish nafaqat tadbirkorlar uchun foydali, balki mamlakat uchun ham beqiyos
ahamiyatga ega. Zero, Prezidentimiz Sh.Mirziyoyev ta
’
kidlaganidek
, “
Mamlakatimizda
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
264
tadbirkorlar qancha ko
‘
p bo
‘
lsa, ular yanada ko
‘
proq daromad ko
‘
rsa, davlatimiz ham
shuncha boy bo
‘
ladi
”.
Tadbirkorlikni rivojlantirishga berilayotgan e
’
tiborni quyidagi bir
qator muhim hujjatlarda ko
‘
rishimiz mumkin Jumladan, O
‘
zbekiston Respublikasi
Prezidentining 28.01.2022-yildagi PF
–
60-sonli Farmoniga 1-ilova
“2022–
2026-yillarga
mo
‘
ljallangan Yangi O
‘
zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
”
ning 15, 19, 29-maqsadlari
bevosita tadbirkorlik bilan bog
‘
liqligi ham ushbu sohani rivojlantirishga ulkan e
’
tibor
berilayotganligini tasdiqlaydi.
Maqolada qiyosiy-huquqiy usul, tahlil, sintez, kuzatish, umumlashtirish, induksiya
va deduksiya metodlari qo
ʻ
llanildi.
Mamlakatimizda tadbirkorlikni qo‘llab
-quvvatlash va ularning rivoji uchun
munosib shart-sharoitlarni yaratish har tomonlama jadal olib borilmoqda. Ushbu
sa’y
-
harakatlar avvalo qonunchiligimizda o‘z aksini topmoqda. O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasi
eng oliy yuridik kuchga ega qonun o‘laroq, tadbirkorlikni rivojlantirish va
tartibga solish, shuningdek konstitutsiyaviy kafolatlar belgilashda muhim ahamiyatga
ega. Konstitutsiyaning XII bobi to‘liq “Jamiyatning iqtisodiy negizlari”ga bag‘ishlanganligi
m
amlakat uchun iqtisodiyot qanchalik muhim ekanligini ko‘rsatadi. Konstitutsiyaning
65-moddasida Davlat bozor munosabatlarini rivojlantirish va halol raqobat uchun shart-
sharoitlar yaratishi, shuningdek, iste’molchilarning huquqlari ustuvorligini hisobga ol
gan
holda iqtisodiy faoliyat, tadbirkorlik va mehnat qilish erkinligini kafolatlashi belgilab
qo‘yilgan. Bu shuni anglatadiki, mamlakatning oliy yuridik kuchga ega normativ
-huquqiy
hujjatida davlatning tadbirkorlik qilish erkinligini kafolatlashi belgilab
qo‘yilgan va ushbu
normani boshqa hech qanday normativ-huquqiy hujjat inkor eta olmaydi. Bundan
tashqari Konstitutsiyaning 67-
moddasi tadbirkorlik bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, unda
davlat qulay investitsiyaviy va ishbilarmonlik muhitini ta’minlashi, tadb
irkorlar
qonunchilikka muvofiq har qanday faoliyatni amalga oshirishga va o‘z faoliyati
yo‘nalishlarini mustaqil ravishda tanlashga haqli ekanligi, O‘zbekiston Respublikasi
hududida iqtisodiy makon birligi, tovarlar, xizmatlar, mehnat resurslari va moliyaviy
mablag‘larning erkin harakatlanishi kafolatlanishi hamda monopol faoliyat qonun bilan
tartibga solinishi va cheklanishi qat’iy belgilab qo‘yilgan.
O‘zbekiston
Respublikasida
tadbirkorlikni
rivojlantirish
mustaqillikka
erishilgandan buyon jadal olib borilayotganligini mamlakatimizda 2018-
yil “Faol
tadbirkorlik, innovatsion g‘oyalar va texnologiyalarni qo‘llab
-
quvvatlash yili”, 2024
-yil
esa “Yoshlar va biznesni qo‘llab
-
quvvatlash yili” etib belgilanganligi va ushbu yillarda
tadbirkorlik va biznesni qo‘lla
b-
quvvatlash uchun ko‘plab tizimli islohotlar olib
borilganligida ko‘rishimiz mumkin.
O‘zbekiston Respublikasida tadbirkorlik faoliyatini tartibga solishga oid normativ
-
huquqiy hujjat bu O‘zbekiston Respublikasining 02.05.2012
-yilda yangi tahrirda qabul
q
ilingan “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi O‘RQ–
328-sonli
Qonuni hisoblanadi. Ushbu qonunda tadbirkorlik faoliyatining tushunchasi, subyektlari,
huquq va majburiyatlari, amalga oshirish asoslari va tadbirkorlik faoliyati subyektlari
huquqlarining kafolatlari keltirilgan. Mazkur qonun hujjatida “tadbirkorlik faoliyati”
tushunchasiga “Tadbirkorlik faoliyati (tadbirkorlik) tadbirkorlik faoliyati subyektlari
tomonidan qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladigan, o‘zi tavakkal qilib va o‘z mulkiy
javobgarligi ostida daromad (foyda) olishga qaratilgan tashabbuskorlik faoliyatidir” deb
ta’rif berilgan. Ushbu ta’rifdan ko‘rish mumkinki, tadbirkorlik faoliyati bilan
shug‘ullanuvchi shaxs, ya’ni tadbirkor o‘z faoliyatini qonunchilikdan che
tga chiqmagan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
265
holda, tavakkalchilik asosida va o‘z mulki bilan daromad olish maqsadida amalga
oshiradi. Shu o‘rinda savol tug‘iladi: tadbirkor o‘z foydasini o‘ylab, ya’ni daromad olish
maqsadida faoliyat yuritar ekan, buning davlatga qanday manfaati bor va nega davlat
tadbirkorga shart-sharoit yaratib berishi hamda kafolat, ayniqsa, konstitutsiyaviy kafolat
berishi kerak? Bunga quyidagi bir qancha sabab va omillarni keltirish mumkin:
Birinchidan, mamlakatda tadbirkorlik va iqtisodiy salohiyat rivojlanishi natijasida
yer osti va yer usti boyliklari va boshqa ko‘plab qazilma xomashyo materiallari ushbu
mamlakatning o‘zida qayta ishlanadi va aholiga tayyor mahsulot sifatida yetkaziladi. Bu
o‘z navbatida xomashyo materiallarining chet elda qayta ishlanib, ushbu
mamlakatga
qayta va karrasiga qimmat narxda sotilishini oldini oladi;
Ikkinchidan, tadbirkorlik natijasida mamlakatda iste’mol uchun kerakli
tovarlarning ishlab chiqarilishi va mamlakat aholisining iqtisodiy imkoniyatlaridan kelib
chiqqan holda narx belgilab sotilishi natijasida aholini iqtisodiy tanglik holatiga tushirish
ehtimoli bo‘lmaydi. Chunki xomashyo ham ushbu ko‘rsatkichlarni ham inobatga olgan
holda tadbirkorlarga sotiladi.
Uchinchidan, mamlakatda tadbirkorlik, xususan, ishlab chiqarish va yetishtirish
(dehqonchilik va chorvachilik) rivojlanganligi natijasida tashqi iqtisodiy qaramlik yuzaga
kelmaydi, ya’ni ma’lum bir chet davlatdan tovar (har qanday tovar, masalan oziq
-ovqat,
kiyim kechak, dori-darmon va boshq.) sotib olaverish natijasida, ushbu davlatga nisbatan
iqtisodiy qaramlik vujudga keladi va ushbu davlat mazkur mahsulotlarni eksportini
cheklash orqali tahdid qilish ehtimoli vujudga keladi. Agar mamlakat o‘z iqtisodiyotini
diversifikatsiya qilsa va chet davlatdan solib olinadigan mahsulotlar turi va hajmini
kamaytirsa iqtisodiy qaramlik yo‘qoladi. Buning uchun tadbirkorlikni qo‘llab
-quvvatlash
eng birinchi masala hisoblanadi.
To‘rtinchidan, tadbirkorlik faoliyati qanchalik rivojlansa, tadbirkorlarning
to‘laydigan soliqlari to‘lash qobiliyatini oshiradi va bu o‘z navbatida mamlakatning
budjetini mustahkamlashi natijasida ijtimoiy sohalar va xalq farovonligini ta’minlashda
muhim ahamiyat kasb etadi.
Yuqorida keltirilgan sabab va omillardan ko‘rish mumkinki, mamlakat uchun
tadbirkorlikni
qo‘llab
-quvvatlash va uni rivojlantirish, munosib shart-sharoitlar yaratish
juda muhim o‘rin egallaydi. O‘zbekiston Respublikasida ham tadbirkorlikni qo‘llab
-
quvvatlash jadal sur’atlarda olib borilayotganligi, hatto ularning kafolatlari Konstitutsiya
daraj
asida belgilab qo‘yilganligi e’tirof etishga arzirlik hodisadir. Shuningdek, biz
yuqorida keltirib o‘tgan “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi
Qonunda ham tadbirkorlar uchun muhim bir huquq belgilab qo‘yilganligini alohida qayd
etish lozim bo‘lib, bu “Tadbirkorlik faoliyati subyektlari qonunchilikda taqiqlanmagan
har qanday faoliyatni amalga oshirishga haqli ekanligidir. Ushbu huquqning qonun
doirasida mustahkamlab qo‘yilishining o‘zi ham tadbirkorlar uchun shart
-sharoitlar
yaratilayotganligidan dalolat beradi. Bundan tashqari mazkur qonunda Tadbirkorlik
faoliyati subyektlari huquqlarining kafolatlari belgilab qo‘yilgan bo‘lib, ushbu kafolatlar
tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab
-
quvvatlashga beqiyos hissa qo‘shadi. Mazkur kafolatlar
ichida eng muhimi bu konstitutsiyaviy kafolatlar bo‘lib, ular tadbirkorlik faoliyatini
amalga oshirishda davlatning qo‘llab
-quvvatlovining amaliy ifodasi hisoblanadi.
Ma’lumki, tadbirkorlik faoliyatining asosini mulk tashkil etadi. Ushbu mulk qanday
shak
lda bo‘lmasin, uning boshqa mulk shakllari bilan teng huquqli ekanligini tadbirkorlik
faoliyatini amalga oshirishda o‘ziga xos ahamiyatga ega. Ushbu barcha mulk shakllarining
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
266
teng huquqliligi prinsipi “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi
Qonunining 18-
modda birinchi qismida mustahkamlab qo‘yilgan. Shuningdek ushbu
moddada Davlatning muhofaza etish funksiyasi ham keltirilgan bo‘lib, unga ko‘ra Davlat
iqtisodiy faoliyat, tadbirkorlik erkinligini, barcha mulk shakllarining teng huquqliligi va
huquqiy jihatdan bab-
baravar muhofaza etilishini kafolatlashi belgilangan. Ya’ni davlat
tadbirkorlik erkinligini ta’minlash va uning rivojlanishiga munosib shart
-sharoitlar
yaratish maqsadida uning muhofaza etilishini kafolatlamoqda. Umuman olganda ushbu
moddaning birinchi qismida davlat tomonidan quyidagi kafolatlar belgilangan:
–
iqtisodiy faoliyat;
–
tadbirkorlik erkinligi;
–
barcha mulk shakllarining teng huquqliligi va huquqiy jihatdan bab-baravar
muhofaza etilishi.
Yuqoridagi kafolatlardan tashqari davlat tomonidan tadbirkorlik faoliyati
erkinligining yana bir qancha konstitutsiyaviy kafolatlari belgilangan bo‘lib, bular
quyidagilardir:
1.
Tadbirkorlik subyektlari qonunchilikka muvofiq har qanday faoliyatni amalga
oshirishga va o‘z faoliyati yo‘nalishlarini mustaqil ravishda tanlashga haqli.
Ya’ni bunda tadbirkorlik subyektlari (tadbirkorlar) o‘z faoliyat yo‘nalishlari (ishlab
chiqarish, savdo-sotiq, qurilish, yetkazib berish va boshq.) erkin va mustaqil tanlash
huquqi konstitutsiyaviy kafolatlanmoqda. Bunda davlat tashkilotlari yoki ularning
mansabdor shaxslari tadbirkorga uning faoliyat yo‘nalishini belgilab berishga va
umuman uning faoliyat yo‘nalishini tanlashiga ta’sir o‘tkazishga haqli emas. Bundan
tashqari tadbirkor amaldagi qonunchilikka muvofiq va belgilangan tartibda har qanday
faoliyatni amalga oshirishga haqli. Bunda asosiy shart bu qonunchilikka muvofiq faoliyat
yuritish lozim, boshqa hech qanday to‘siq yoki taqiqlar mavjud emas.
2.
Xususiy mulk boshqa mulk shakllari qatori daxlsizdir va davlat tomonidan
himoya qilinadi. Tadbirkorlik subyekti mulk huquqi asosida o‘ziga tegishli bo‘lgan mol
-
mulkka o‘z xohishiga ko‘ra egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi.
Tadbirkorlarning o‘zlariga tegishli bo‘lgan mulki o‘zga shaxslar t
omonidan daxl
qilinishini oldini olish maqsadida ushbu kafolat kiritilgan. Bunda tadbirkorning mulki
(binolar, kvartiralar, inshootlar, asbob-uskunalar, xom ashyo va mahsulot, pul, qimmatli
qog‘ozlar va boshqa mol
-
mulk) to‘liq uning ixtiyorida bo‘ladi va d
axlsiz hisoblanadi.
Ushbu kafolat O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 65
-moddasida ham
ko‘rsatilgan bo‘lib, unga ko‘ra xususiy mulk daxlsizdir. Mulkdor o‘z mol
-mulkidan
qonunda nazarda tutilgan hollardan va tartibdan tashqari hamda sudning qaroriga
asoslanmagan holda mahrum etilishi mumkin emas. Bundan tashqari O‘zbekiston
Respublikasi Fuqarolik kodeksining 166-moddasida mulkning daxlsizligi tushunchasi
keltirilgan bo‘lib, quyidagicha bayon etilgan: “Mulk daxlsizdir va qonun bilan
qo‘riqlanadi. Mul
kning daxlsizligi mulkdorga qarshi turgan barcha subyektlarning mulk
huquqini buzishdan o‘zlarini saqlashlaridan iboratdir. Mulkdorning mol
-mulkini olib
qo‘yishga, shuningdek uning huquqlarini cheklashga faqat qonunda nazarda tutilgan
hollardagina yo‘l qo‘yiladi”. Ushbu normadan ham ko‘rinib turibdiki, xususiy mulkdan
faqat uning mulkdor foydalanishi, egalik qilishi va tasarruf etishi mumkin. Biroq ushbu
holatda tadbirkor o‘z mulkiy huquqlarini amalga oshirishda ma’lum bir shartlarga rioya
qilishga majbur hisoblanadi.
Ushbu shartlarga ko‘ra tadbirkor yoki mulkdorning o‘z
huquqlarini amalga oshirishi boshqa shaxslarning huquqlarini va qonun bilan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
267
qo‘riqlanadigan manfaatlarini buzmasligi shart. Shuningdek, mulkdor o‘zining ustunlik
mavqeyini suiiste’mol qilish
ga, boshqa shaxslarning huquqlarini va qonun bilan
qo‘riqlanadigan manfaatlarini kamsitadigan o‘zga harakatlarni qilishga haqli emas.
Bundan tashqari mulkdor o‘z huquqini amalga oshirganida fuqarolarning sog‘lig‘iga va
atrof muhitga zarar yetkazishining ol
dini olish choralarini ko‘rishga majbur. Mulkdor
(tadbirkor) ushbu shartlarga amal qilgan holda o‘z mol
-mulkini erkin tasarruf etishi
mumkin.
3. Tadbirkorlik subyektlari tovarlari, xizmatlari, mehnat resurslari va moliyaviy
mablag‘larining O‘zbekiston Resp
ublikasi hududida erkin harakatlanishi, ushbu
subyektlar davlat ro‘yxatidan o‘tgan hududdan qat’i nazar, kafolatlanadi. Tadbirkorlik
subyektlari tovarlari, xizmatlari, mehnat resurslari va moliyaviy mablag‘larining hududiy
prinsip bo‘yicha erkin harakatlanishini cheklashga, to‘xtatib turishga va taqiqlashga yo‘l
qo‘yilmaydi.
Tadbirkorlar tomonidan ishlab chiqarilgan tovarlar, ular tomonidan ko‘rsatilgan
xizmatlar, ularning mehnat resurslari va moliyaviy mablag‘lari ular O‘zbekiston
Respublikasining davlat r
o‘yxatidan o‘tgan hududidan qat’i nazar kafolatlanishi,
tadbirkorlar uchun o‘z tovar va xizmatlarini butun mamlakat bo‘ylab sotish imkonini
beradi. Buning natijasida savdo hajmi oshib, daromad ham ko‘payadi. Bundan tashqari
hududiy prinsip asosida tadbirkorning tovarlari, xizmatlari, mehnat resurslari va
moliyaviy mablag‘larining erkin harakatlanishini
cheklashga hech kim haqli emasligining
belgilanishi tadbirkorlarga sun’iy to‘siqlar yaratish va boshqa shu kabi xatti
-
harakatlarning oldini oladi.
O‘zbekisto
n Respublikasi Konstitutsiyasining 67-moddasida
ham ushbu kafolat belgilab qo‘yilgan bo‘lib, unga ko‘ra “O‘zbekiston Respublikasi
hududida iqtisodiy makon birligi, tovarlar, xizmatlar, mehnat resurslari va moliyaviy
mablag‘larning erkin harakatlanishi kafolatlanadi”. Ushbu kafolatning Konstitutsiya
darajasida belgilanishi tadbirkorlikni rivojlantirishga qo‘shilgan ulkan hissa hisoblanadi.
4.
Tadbirkorlik subyektlarining o‘z huquq va erkinliklarini sud orqali himoya
qilishi, davlat organlarining,
fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining, boshqa
tashkilotlarning qonunga xilof qarorlari, ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof
harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlanadi.
O‘zbekiston Respublikasida har bir shaxs o‘z huquqlarini sud orqali himoya qilish
huquqiga ega. Ushbu huquq O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi
Konstitutsiyasining 55-
moddasiga ko‘ra “Har kim o‘z huquq va erkinliklarini qonunda
taqiqlanmagan barcha usullar bilan himoya qilishga ha
qli. Har kimga o‘z huquq va
erkinliklarini sud orqali himoya qilish, davlat organlarining hamda boshqa
tashkilotlarning, ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof qarorlari, harakatlari va
harakatsizligi ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlanadi”
deb belgilab qo‘yilgan.
Ya’ni har kim o‘z huquq va erkinliklarini sudga, istalgan tashkilotning yuqori turuvchi
organiga, IIV, Bosh Prokuratura, Adliya vazirligi hamda Xalq qabulxonalarining hududiy
bo‘limlariga yoki
to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri markaziy apparatiga
murojaat qilgan holda himoya
qilishi yoki buzilgan huquqlarini tiklashi mumkin. Tadbirkorlik subyektlari (tadbirkorlar)
ham ayni bir vaqtda jismoniy va yuridik shaxs hisoblanib, yuqoridagi konstitutsion
norma ularga ham taalluqlidir. Mazkur konstitutsion normaga mos ravishda
“Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonunida ham Tadbirkorlik
subyektlari o‘z huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilishi, davlat organlarining,
fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlarining, boshqa
tashkilotlarning qonunga xilof
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
268
qarorlari, ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof harakatlari (harakatsizligi)
ustidan sudga shikoyat qilishi mumkinligi qat’iy belgilab qo‘yilgan. Bu o‘z navbatida
tadbirkorlarning huquq va manfaatlariga daxl qilinishini oldini olish, buzilgan
huquqlarini tez va samarali
tiklash va bunga sababchi bo‘lganlarni tegishli javobgarlikka
tortish imkonini beradi. Natijada tadbirkorlar o‘z faoliyatini erkin hamda hech qanday
tazyiq va ta’sirlarsiz amalga oshirishadi.
Mazkur keltirilgan konstitutsiyaviy kafolatlar mamlakatni iqtisodiy rivojlanishi va
ravnaq topishi, tadbirkorlik faoliyatining yanada kengayishi natijasida tovar va
xizmatlarning sotuvini oshishi, xorijiy investorlar uchun qulay investitsion muhit
yaratilishi, tashqi iqtisodiy faoliyatni rivojlantirishi uchun muhim ahamiyatga ega
hisoblanadi. Konstitutsiyaviy kafolatlarning har biri tadbirkor uchun imkoniyat, erkinlik
va davlatga bo‘lgan ishonch eshigini ochadi.
Tadbirkorlik faoliyati erkinligining konstitutsiyaviy kafolatlari yuzasidan
o‘tkazilgan yuridik tahlildan kelib chiqib shuni aytish mumkinki, davlatning iqtisodiy
holatini yaxshilash va kuchaytirish uchun tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab
-quvvatlash va
ularning rivojlanishi uchun yetarlicha shart-sharoitlar yaratish bugungi kunda har
qachongidan ham muhim hisoblanadi. Mamlakatimiz qonunchiligida tadbirkorlik
faoliyati erkinligining konstitutsiyaviy kafolatlari qat’iy mustahkamlab qo‘yilganligi
tadbirkorlar uchun muhim qo‘llab
-
quvvatlov bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi;
2.
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi. Birinchi qism;
3.
O‘zbekiston Respublikasining 02.05.2012
-yilda yangi tahrirda qabul qilingan
“Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi O‘RQ
-328-sonli Qonuni;
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 28.01.2022
-yildagi PF-60-sonli
farmoniga 1-
ILOVA “2022 —
2026-
yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning
taraqqiyot strategiyasi”;
5.
O‘zbekiston Respublikasining 11.09.20
17-
yildagi “Jismoniy va yuridik
shaxslarning murojaatlari to‘g‘risida”gi O‘RQ
-445-sonli Qonuni (yangi tahrir);
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning mamlakatimiz
tadbirkorlari bilan ochiq muloqot shaklida o‘tkazilgan uchrashuvdagi nutq
idan
https://president.uz/oz/lists/view/6561
