Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The role of Hizb ut-Tahrir in disseminating radical ideas
through women: contemporary threats and preventive
measures
Saida BEKTEMIROVA
1
Counter-Terrorism Service, Operational Search Department of the Ministry of Internal Affairs of the
Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2025
Received in revised form
15 April 2025
Accepted 25 April 2025
Available online
25 May 2025
This scientific study examines the role of the "Hizb ut-
Tahrir" organization in disseminating radical ideas through
women. Like other radical groups, "Hizb ut-Tahrir" utilizes
social networks, traditional mass media, and direct propaganda
methods to spread its political and religious ideology. Women
occupy a special place in the group's promotion efforts, as they
wield strong influence within their families and in society.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss4/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
radicalization,
Hizb ut-Tahrir,
women,
radical ideas,
propaganda, social
networks,
psychological causes.
Ayollar orqali radikal g'oyalarni tarqatishda "Hizb ut-
Tahrir"ning roli: zamonaviy tahdidlar va oldini olish
choralari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
radikalizatsiya,
Hizb ut-Tahrir,
ayollar,
radikal g‘oyalar,
targ‘ibot,
ijtimoiy tarmoqlar,
psixologik sabablari.
Ushbu ilmiy ishda “Hizb
ut-
Tahrir” tashkilotining ayollar orqali
radikal g‘oyalarni tarqatishdagi roli o‘rganiladi. Boshqa radikal
guruhlar kabi, “Hizb ut
-
Tahrir” ham o‘zining siyosiy va diniy
ideologiyasini tarqatishda ijtimoiy tarmoqlar, an'anaviy ommaviy
axborot vositalari va
to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri tashviqot usullaridan
foydalanadi. Ayollar esa guruhning targ‘ibotida alohida o‘rin
tutadi, chunki ular o‘z oilalarida va jamiyatda kuchli ta'sirga ega.
1
Lead Specialist, Counter-Terrorism Service, Operational Search Department of the Ministry of Internal Affairs of
the Republic of Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
129
Роль
"Хизб
ут
-
Тахрир"
в
распространении
радикальных идей через женщин: современные
угрозы и меры предупреждения
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
радикализация,
Хизб ут
-
Тахрир,
женщины,
радикальные идеи,
пропаганда,
социальные сети,
психологические
причины
.
В данной научной работе исследуется роль
организации «Хизб ут
-
Тахрир» в распространении
радикальных идей с участием женщин. Подобно другим
радикальным группировкам, «Хизб ут
-
Тахрир» активно
использует социальные сети, традиционные средства
массовой информации, а также прямые методы
пропаганды для продвижения своей политической
и
религиозной
идеологии.
Особое
внимание
в
исследовании
уделяется
участию
женщин
в
деятельности организации. Отмечается, что женщины
играют
значимую
роль
в
распространении
идеологических установок, оказывая влияние как в
семейной среде, так и в более широком социокультурном
контексте.
KIRISH
Bugungi kunda dunyo bo‘ylab radikal g‘oyalar va ekstremistik tashkilotlar tezda
o‘sib bormoqda, ularning targ‘iboti va faoliyati turli ijtimoiy, siyosiy va diniy tizimlarga
tahdid solmoqda. Bu jarayon,
ayniqsa, ayollarni o‘z maqsadlariga erishishda faol vosita
sifatida ishlatish orqali yanada xavfli va murakkab holga kelmoqda. Radikal guruhlar, shu
jumladan "Hizb ut-
Tahrir" kabi tashkilotlar, o‘z mafkuralarini kengaytirish uchun
ayollarni ma'lum bir vositalar sifatida ishlatishlari mumkin. Ayollar, oilalarda,
jamoalarda, va ijtimoiy tarmoqlarda o‘z ta'sirini qo‘llab
-
quvvatlab, radikal g‘oyalarni
kengaytirishga yordam berishadi.
"Hizbut-
Tahrir" kabi guruhlar, o‘zlarining islomiy siyosiy agendalarini ilgari
surish
maqsadida, ayollarni targ‘ibot va rekrutatsiya jarayonlarida faol ishtirok etishga
undashadi. Bu ayollar, ko‘pincha jamiyatdagi o‘z o‘rinlarini kuchaytirish, diniy va siyosiy
manfaatlarni himoya qilish, yoki faqat o‘z farzandlariga dunyoqarash o‘rg
atish
maqsadida ishlatadilar.
Bugungi kunda globallashuvning ijtimoiy hayotimiz bilan bog‘liqligi xususida
Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev o‘z fikrlarini bildirar ekan, “Yangi tahdidlar, jumladan,
“Ommaviy madaniyat” xavfi va boqimondalik kayfiyati paydo bo‘
layotgan, odob-axloq,
qadriyatlarning yo‘qolish xavfi yuzaga kelayotgan hozirgi globallashuv sharoitida bu
g‘oyat muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu sababli, mening fikrimcha, inson ma’naviy
olami, xalqlar madaniyatini belgilaydigan manbalarni asrab-avaylash va boyitish bugungi
kunda har qachongidan ham muhimdir” [1;27]
-
deb ta’kidlaydilar.
O‘zbekiston mustaqil taraqqiyot jarayonida milliy uyg‘onish davrini boshdan
kechirayotganligiga, madaniy merosimiz, milliy urf-odat, qadriyatlarimizni tiklayotgan
bir payt
da dunyoda ezgulik va yovuzlik o‘rtasidagi ziddiyat kuchayib borayotganligiga
guvoh bo‘layapmiz. Har qanday mafkura xalqning ma’naviy
-ruhiy ehtiyojlarini milliy
an’analari va turmush tarzini hisobga olgan taqdirdagina yashovchan, ta’sirchan bo‘ladi.
Shu o‘
rinda globallashuv jarayonida yoshlarning yangicha estetik madaniyatni
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
130
shakllantirish bo‘yicha islohotlarni amalga oshirish vazifasi milliy mafkura asosida
bizning diqqat markazimizda turibdi.[2]
Bugun dunyo taraqqiyoti shu darajaga etdiki, endi mafkurav
iy kurash, ma’naviy
salohiyat yetakchi o‘ringa chiqdi. Insoniyat taraqqiyoti turli tahdidlar ta’siriga tushib
qoldi, xavfsizlik va barqarorligiga raxna solishga, hatto uning hayotini izdan chiqarishga
qaratilgan tahdidlar kundan - kunga kuchayib bormoqda endi qurol-
yarog‘lar emas, balki
“Fikrga qarshi faqat fikr, g‘oyaga qarshi faqat g‘oya” bilan kurashib olg‘a borish mumkin.
Mafkuraviy kurash bir jamiyat, mamlakat ichida ham, xalqaro va davlatlararo miqyosda
ham davom etmoqda[3;27].
Hozirgi vaqtda mafkurav
iy vositalar orqali o‘z ta’sir doirasini kengaytirishga
intilayotgan siyosiy kuchlar va harakatlar tobora keskinlashib bormoqda. Muayyan
millat, jamiyat, davlatning tinchligi va barqarorligiga qarshi qaratilgan, siyosiy va
konstitutsion tizimni zaiflashtir
ish va buzishga yo‘naltirilgan, fuqaro va jamiyat
xavfsizligiga tahdid soluvchi mafkuraviy tajovuzlar keskinlashmoqda.
Zamonaviy ijtimoiy sharoitlar va axborot texnologiyalarining rivojlanishi, ayniqsa
internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali, radikal g‘oya
larni tarqatishda yangi imkoniyatlar
yaratgan. Ayollar, o‘zlarining ta’sirchanliklarini kengaytirish va boshqa a’zolarni jalb
qilish uchun ushbu platformalarni qo‘llashlari mumkin. Bu jarayonni to‘xtatish va unga
qarshi kurashish uchun samarali oldini olish choralarini ishlab chiqish muhimdir.
Tа’bir jоiz bо‘lsа, bundаy xаvf
-
xаtаrlаrdаn оdаmlаrni, аvvаlаmbоr, yоsh аvlоdni
hаqiqаt bilаn himоyа qilish kerаk”, deyа аlоhidа tа’kidlаgаnlаr. Shundаy ekаn, XXI аsrdа
qаbоhаt о‘chоg‘igа аylаngаn diniy ekstremizm vа hаr xil shаklu shаmоyildаgi
mutааssiblikkа yо‘g‘rilgаn buzg‘unchi urinishlаrgа qаrshi hаyоtimizdа sоdir bо‘lаyоtgаn
ijоbiy о‘zgаrishlаr hаqidаgi chuqur tаhliliy mа’lumоtlаrni yоsh аvlоdgа yetkаzish,
ulаrning ijtimоiy fаоlligini kuchаytirish,
bundа “fikrgа qаrshi fikr, g‘оyаgа qаrshi g‘оyа,
jаhоlаtgа qаrshi mа’rifаt bilаn kurаshish” hаr qаchоngidаn hаm muhim аhаmiyаt kаsb
etаdi.[4]
Radikal g‘oyalar tarqatishda ayollarning o‘rni tobora muhim ahamiyat kasb
etmoqda. Ayollar, jamiyatdagi o‘z o‘rinlarini kuchaytirish va o‘z farzandlariga
dunyoqarash o‘rgatish orqali radikal g‘oyalarni targ‘ib qilishda faol ishtirok etadilar.
"Hizb ut-
Tahrir" kabi guruhlar ayollarni targ‘ibot va rekrutatsiya jarayonlarida faol
ishlatadi. Bu tashkilotlarning strategiyasida, ayollar oilada, jamoada va ijtimoiy
tarmoqlarda radikal g‘oyalarni kengaytirish uchun vosita sifatida ko‘riladi.
Hizb ut-
Tahrir kabi guruhlar, ayniqsa, ayollarni o‘z g‘oyalarini kengaytirish va
jamoatni jalb qilishda ishlatadilar. Ayollar, o‘z farzandlari va oilalariga ta'sir ko‘rsatish
orqali yangi a'zolarni jalb qilishda muhim rol o‘ynaydi. Ular o‘z diniy va siyosiy
g‘oyalarini targ‘ib qilish orqali jamiyatdagi boshqaruvni qo‘lga kiritishga harakat
qiladilar. Shuningdek, ayollar, o‘zlarining ta'sir
larini ijtimoiy tarmoqlarda kengaytirish
orqali radikal g‘oyalarni ommalashtiradilar.
Internet va ijtimoiy tarmoqlar, radikal g‘oyalarni tarqatishda eng muhim
vositalarga aylangan. Ayollar, ayniqsa, o‘z g‘oyalarini tarqatishda ijtimoiy tarmoqlardan
faol fo
ydalanadilar. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy tarmoqlar yordamida ayollar,
o‘z g‘oyalarini tarqatib, yangi a'zolarni jalb qilishga muvaffaq bo‘lishadi. Bu jarayon, "Hizb
ut-
Tahrir" kabi guruhlar uchun ham samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Ijti
moiy
tarmoqlar, ayniqsa, yosh avlodni jalb qilishda va radikal g‘oyalarni kengaytirishda
samarali vosita bo‘ladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
131
Ayollar, ijtimoiy tarmoqlarda o‘zlarining diniy va siyosiy e'tiqodlarini ilgari surish
orqali jamoalarda ishonchli shaxslar sifatida o‘z o‘rin
larini mustahkamlaydilar. Bu,
ayniqsa, "Hizb ut-
Tahrir" kabi guruhlar uchun muhimdir, chunki ular radikal g‘oyalarni
kengaytirish uchun ayollarni tarmoqlarda faol bo‘lishga undashadi.
Radikal g‘oyalarni tarqatish va radikalizatsiyani oldini olish uchun tur
li choralar
zarur. Birinchidan, ta'lim tizimi orqali ayollarga radikalizmga qarshi kurashish haqida
ma'lumot berish muhimdir. Ayollarni diniy va siyosiy jihatdan tarbiyalash, ular o‘z
g‘oyalarini kengaytirishdan oldin ularning ijtimoiy va axloqiy javobgarl
iklarini
anglashlarini ta'minlash zarur.
Bundan tashqari, ijtimoiy yordam va psixologik qo‘llab
-quvvatlash xizmatlarini
taqdim etish muhimdir. Ayollarni radikalizatsiyaga qarshi kurashish uchun maxsus
psixologik yordam xizmatlari yaratish, ular radikal g‘o
yalarga qarshi kurashishda
samarali bo‘lishi mumkin. Shuningdek, hukumat va jamiyatning hamkorligi orqali radikal
g‘oyalarni tarqatishning oldini olishda samarali yondashuvlar ishlab chiqish zarur.
Bunday hamkorlik, ayollarni radikalizatsiyadan himoya qilishda muhim ahamiyatga ega.
Ayollar, radikal g‘oyalarni tarqatishda muhim vosita sifatida ishlatilishi mumkin.
Ularning ta’siri oilada, jamoada va ijtimoiy tarmoqlarda kengaygan sari, radikalizatsiyani
oldini olish choralari ham kuchayishi lozim. Radikal g‘
oyalarni tarqatish va
radikalizatsiyani oldini olishda ta’lim, ijtimoiy yordam, psixologik qo‘llab
-quvvatlash va
hukumatlararo hamkorlik muhim ahamiyatga ega.
Jаmiyаt tаrаqqiyоtigа muqоbil rаvishdа diniy ekstremizm vа terrоrchilik bilаn
bоg‘liq jinоyаtlаr sifаt vа miqdоr jihаtidаn о‘zgаrib, uning mаsshtаb dоirаsi tоbоrа
kengаyib bоrmоqdа. Shuningdek, terrоrchilаr sоdir etаyоtgаn jinоyаtlаrning intensivligi
vа оg‘irlik dаrаjаsi hаm kun sаyin dаhshаtli tus оlаyоtgаni judа аchinаrli hоldir. Bu esа
insоniyаt xаvfsizligi vа dunyо mаmlаkаtlаrining ijtimоiy
-
iqtisоdiy tаrаqqiyоtigа tаhdid
hаmоn sаqlаnib qоlаyоtgаnidаn dаlоlаt berаdi. Diniy ekstremizm аqidаpаrаstlik vа
mutааssiblik bilаn bоg‘liq bо‘lib, din sоhаsidаgi sаlbiy hоdisаlаrning о‘zigа xоs mаntiqiy
hаlqаsi hisоblаnаdi [5].
Zаmоnаviy terrоrizmning ikkitа аlоhidа xаtаrli belgisini аjrаtib kо‘rsаtish mumkin:
bir tоmоndаn, u tоbоrа shаfqаtsizrоq g‘аyriinsоniy mоhiyаt, ikkinchi tоmоndаn, аqlgа
sig‘dirish qiyin jug‘rоfiy kо‘lаmlаr kаsb etib bоrmоqdа. АQSH Dаvlаt depаrtаmentining
mа’lumоtlаrigа kо‘rа, dunyоdа hаr yili tаxminаn 650 dаn оrtiq terrоrchilik hоdisаlаri
sоdir etilmоqdа. Xаtаrli jihаti shundаki, ulаrning sоni muntаzаm оshib bоrmоqdа.
Mаsаlаn, 1992
-
yildа аnа shundаy nоxush vоqeаlаrning sоni 362 tаni tаshkil
etgаn bо‘lsа,
bugungi kungа kelib 600 dаn оshib ketdi. BBC Wоrk Service vа Lоndоn Qirоllik kоlleji
mа’lumоtigа kо‘rа, 2014
-
yil nоyаbr оyining о‘zidаyоq jаngаrilаr dunyо bо‘yichа 5042
kishininh umrigа zоmin bо‘ldi. Shundаn, “Irоq vа Shоm islоm dаvlаti”(ISHID) tоmоnidаn
2206 kishi, “Bоkо Hаrаm” tаshkilоti tоmоnidаn 801 kishi vа “Tоlibоn” hаrаkаti
tоmоnidаn 720 kishi qаtl etilgаn [6].
Xulosa qilib aytish mumkinki, radikalizatsiya jarayoni nafaqat jismoniy, balki
psixologik va ijtimoiy bosimlar orqali ham ama
lga oshadi. Ayollar, o‘z oilalari va
jamoalaridagi ta'siri orqali, bu g‘oyalarni keng tarqatishda muhim rol o‘ynaydilar.
Shuning uchun, radikalizatsiya jarayoniga qarshi kurashishda, ayollarning rolini hisobga
olish, ularning o‘ziga xos psixologik va ijtim
oiy holatini chuqur tushunish zarur. Yuqorida
qayd etilgan tahlillar asosida, davlat va jamiyatning radikalizatsiyaga qarshi kurashish
strategiyalarini yanada kuchaytirish zarurligi hamda zamonaviy tahdidlarga samarali
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
132
qarshi turish uchun profilaktika va ijtimoiy dasturlarni ishlab chiqish muhim ahamiyatga
ega. Ularning yordamida, ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash va radikal g‘oyalarni
tarqatishni kamaytirish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI:
1. Mirziyoyev Sh.M.Jamiyatimizni erkinlashtirish, islohotlarni chuqurlashtirish,
ma'naviyatimizni yuksaltirish va xalqimizning hayot darajasini oshirish - barcha
ishlarimizning mezoni va maqsadidir. T. 15. -T.: O'zbekiston. 2017. -320 b
2. Mirziyoyev. Sh.M. Milliy taraqqiyot yo'limizni qat'iyat bilan davom ettirib, yangi
bosqichga ko'taramiz. T.: "O'zbekiston" 2019 1-tom, 27-bet
3. Safoyeva. S. Globallashuv jarayonining ijtimoiy hayot sohalariga ta'siri. //
Globallashuv jarayonida jamiyatni demokratlashtirishning siyosiy, falsafiy-huquqiy
masalalari. -Toshkent: Falsafa va huquq nashriyoti, 2006, 27-bet
4. Diniy ekstremizm vа terrоrizmgа qаrshi kurаshning mа’nаviy
-
mа’rifiy аsоslаri:
О‘quv qо‘llаnmа / –
Tоshkent, “Mоvаrоunnаhr” nаshriyоti, 2016. –
224 b.
5. Diniy mutааssiblik: mоhiyаt, mаqsаdlаr vа оldini оlish yо‘llаri(Mаtn) /
А.Hаsаnоv (vа bоshq.).
-
Tоshkent:Tоshkent islоm universiteti, 2017.
-160 b.
6. Ekstremizm vа terrоrizm
-
tаrаqqiyоt dushmаni:ichki ishlаr tizimi
xоdimlаri(prоfilаktikа inspektоrlаri) uchun о‘quv
-
аmаliy qо‘llаnmа / Mаs’ul muhаrrirlаr:
Z.Islоmоv, Sh.Ikrаmоv.
-
T:О‘zbekistоn Respublikаsi IIV Аkаdemiyаsi, 2015.
-151 b.
