Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Directions for organizing the prevention of juvenile
neglect and delinquency
Guzal MIRSALIKHOVA
1
Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2025
Received in revised form
15 April 2025
Accepted 25 April 2025
Available online
25 May 2025
The article, based on information on the concept, types, and
characteristics of juvenile delinquency, provides detailed
information on the organization and implementation of juvenile
delinquency prevention by representatives of internal affairs
agencies' sectoral services, as well as on the main directions and
aspects of achieving effectiveness in carrying out this activity,
based on the analysis of the current situation in the practical
process. Proposals and recommendations developed by the
author based on this information are also presented.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss4/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
crime,
offenses,
neglect of minors,
prevention of offenses,
minor,
education,
upbringing,
legislation,
ethical norms.
Вояга
етмаганлар
ўртасида
назоратсизлик
ва
ҳуқуқбузарликлар
профилактикасини ташкил этиш
йўналишлари
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар
:
жиноятчилик,
ҳуқуқбузарлик
,
вояга етмаганлар
назоратсизлиги,
ҳуқуқбузарликлар
профилактикаси,
вояга етмаган шахс,
таълим,
тарбия,
қонунчилик
,
одоб
-
ахлоқ нормалари
.
Мақолада, вояга етмаганлар жиноятчилиги тушунчаси,
турлари ва ўзига хос жиҳатлари ҳақидаги маълумотлар
асосида ИИОлари соҳавий хизмат вакиллари томонидан
амалга ошириладиган вояга етмаганлар назоратсизлиги ва
профилактикасини
ташкил
этиш,
амалга
ошириш,
шунингдек, ушбу фаолиятни амалга оширишнинг асосий
йўналишлари ва самарадорликка эришиш жиҳатлари ҳақида
бугунги кундаги амалий жараёндаги ҳолат таҳлилидан келиб
чиқиб батафсил маълумотлар берилган. Шунингдек, ушбу
маълумотлар асосида муаллиф томонидан ишлаб чиқилган
таклиф ва тавсиялар берилган
.
1
Senior Lecturer, Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
248
Направления
организации
профилактики
безнадзорности
и
правонарушений
среди
несовершеннолетних
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
преступность,
правонарушения,
безнадзорность
несовершеннолетних,
профилактика
правонарушений,
несовершеннолетний,
образование,
воспитание,
законодательство,
нормы этики
.
В статье, на основе сведений о понятии, видах и
особенностях
преступности
несовершеннолетних,
представлена подробная информация об организации и
осуществлении
профилактики
безнадзорности
несовершеннолетних,
осуществляемой
представителями
отраслевых служб ОВД, а также об основных направлениях и
аспектах достижения эффективности осуществления данной
деятельности, исходя из анализа текущей ситуации в
практическом процессе. Также представлены предложения и
рекомендации, разработанные автором на основе этой
информации.
Бугунги кунда юртимизда ҳуқуқбузарликларнинг профилактикаси ва
жиноятчиликка қарши курашиш борасида бир қатор самарали ислоҳотлар олиб
борилмоқда, десак муболаға қилмаган бўламиз. Жумладан, фуқароларнинг
ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ишончли таъминлаш,
уларнинг шахсий дахлсизлиги, мол
-
мулкини ҳимоялаш борасида бугунги замон
талаб даражасида кенг қамровли ва сифатли хизмат фаолияти йўлга қўйилганлиги
юртимиз тинчлиги ва осойишталиги бўлмиш посбонлари томонидан кун
-
тун олиб
борилаётган хизмат жараёнлари ҳам ўзининг яққол исботини намоён қилмоқда.
Амалга
оширилаётган
ислоҳотлар
натижасида
Республика
миқёсида
ҳуқуқбузарликлар ва жиноятларнинг камайишига эришилмоқда.
Вояга етмаганлар ва ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарликлар профилактикаси
инспекторлари ўз фаолиятини ташкил этиш йўналишларида қуйидаги вазифа ва
ваколатларни амалга оширадилар. Улар ўз фаолиятини вояга етмаганлар
қаровсизлиги ва назоратсизлиги, улар ўртасида ҳуқуқбузарлик ва жиноятчиликни
олдини олиш, ота
-
оналик бурчларини бажармасдан, фарзанд тарбиясига салбий
таъсир кўрсатувчи ота
-
оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахсларни аниқлаш,
уларга нисбатан қонуний чоралар кўриш борасида ички ишлар идораларининг
бошқа хизматлари, давлат идоралари, нодавлат ҳамда жамоат ташкилотларининг
кўмагига таянган ҳолда ишларни ташкил қилади ва олиб боради.
Вояга етмаганлар томонидан содир этилган ҳуқуқбузарликлар, жиноятлар
тўғрисида
тегишли
давлат
идоралари,
жамоат
ташкилотлари,
вояга
етмаганларнинг ўқиш ва иш жойларига ва уларнинг ота
-
оналари ёки ўрнини
босувчи шахсларнинг иш жойларига хабарномалар юбориб, салбий ҳолатларни
келтириб чиқарувчи шарт
-
шароитларни бартараф қилиш борасида таклифлар
киритади.
Республикада
жиноятчиликка
қарши
курашиш
соҳасида
амалга
оширилаётган ислоҳотларнинг ҳар бир даврида вояга етмаганлар жиноятчилиги
энг муҳим жиҳатлардан бири бўлиб келмоқда, хусусан, Ўзбекистон Республикаси
Президентининг 03.01.2025 йил 3 январдаги “2025 йилда республика
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
249
маҳаллаларида хавфсиз муҳитни яратиш ва ҳуқуқбузарликларнинг барвақт
олдини олиш тизими самарадорлигини янада ошириш бўйича чора
-
тадбирлар
тўғрисида”ги ПҚ
-1-
сонли қарорида ҳам “Маҳаллаларда ёшлар, аёллар ва ишсизлар
томонидан, шунингдек, оила
-
турмуш муносабатлари доирасида содир этиладиган
жиноятларнинг олдини олишда “маҳалла еттилиги” ҳар бир вакилининг аниқ
масъулиятини белгилаш, ушбу тоифадаги ҳуқуқбузарликлар профилактикасига
янгича иш услубларини татбиқ қилиш” асосий вазифалардан бири сифатида
белгилаб қўйилган.
Вояга етмаганлар ва ёшлар ўртасида содир этилаётган ҳуқуқбузарликлар,
ғайриижтимоий
хатти
-
ҳаракатлар таҳлилларидан келиб чиқиб, улар орасида
“Ўқувчи”, “Давомат”, “Ўсмир”, “Ғамхўрлик” каби ҳуқуқбузарликларнинг махсус
профилактик тадбирлари идоравий норматив ҳужжатлар асосида ишлаб чиқилади
ва амалга оширилади. Ҳуқуқбузарликлар ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлар
содир этган, шунингдек назоратсиз ва қаровсиз қолган вояга
етмаганлар билан Ўзбекистон Республикасининг “Вояга етмаганлар ўртасида
назоратсизлик
ва
ҳуқуқбузарликларнинг
профилактикаси
тўғрисида”ги
Қонунининг
“Якка тартибдаги профилактика ишини ташкил этиш” боби
талаблари асосида якка тартибда профилактика иши ташкил этилади.
Ўзига нисбатан якка тартибдаги профилактика иши олиб бориладиган вояга
етмаганлар Ўзбекистон Республикасининг “Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси
тўғрисида”ги Қонунга кўра, уларга нисбатан профилактика иши очилади ва Ички
ишлар вазирининг бошқа идоравий норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатлари асосида
юритилади. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида таълимнинг узлуксизлиги,
умумий, ўрта ва ўрта махсус таълимининг мажбурийлиги ҳақида вояга етмаганлар
ва ота
-
оналар ўртасида тарғибот
-
ташвиқот ишлари олиб борилади.
Мажбурий таълимдан бош тортган вояга етмаганлар аниқланиб, вояга
етмаганлар ишлари бўйича идоралараро комиссиялари орқали ўқишга қайтариш
чоралари кўрилади. Вояга етмаганлар ва ёшларни Ватанга муҳаббат,
ватанпарварлик, миллий ва умуминсоний қадриятларга ҳурмат руҳида
тарбиялашга, терроризм, диний экстремизм, зўравонлик ва шафқатсизлик
ғояларидан
ҳимоялашга йўналтирилган тизимли профилактик чора
-
тадбирлар
қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади. Ҳуқуқбузарликлар
профилактикаси бўлинмаларининг вояга етмаганлар ва ёшлар орасида
ҳуқуқбузарликлар
профилактикаси йўналишидаги фаолияти Бош бошқарманинг
вояга етмаганлар ва ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарликлар профилактикасини
ташкил этиш бўлими томонидан услубий таъминланади. Вояга етмаганлар ва
ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарликлар профилактикаси ишларининг аҳволи бўйича
олий ва ўрта
-
махсус таълим, Халқ таълими вазирликлари, Ўзбекистон Ёшлар
иттифоқи марказий кенгаши ва бошқа манфаатдор идоралар билан ўзаро
ҳамкорлик
ва
ахборот
алмашинуви
таъминланади.
Ҳуқуқбузарликлар
профилактикаси бўлинмаларининг ёшларга оид давлат сиёсати соҳасидаги
ваколатлари:
-
ёшларга оид давлат сиёсати соҳасидаги давлат дастурларини, ҳудудий ва
бошқа дастурларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда иштирок этади;
-
ёшларнинг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини юксалтиришга доир
фаолиятда иштирок этади;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
250
-
ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарликлар профилактикасини амалга оширади, шу
жумладан ҳуқуқбузарликларнинг содир этилиши сабабларини ва бунга имкон
бераётган шарт
-
шароитларни аниқлайди, бартараф этади;
-
ёш фуқароларни ижтимоий реабилитация қилиш ва ижтимоий
мослаштириш чора
-
тадбирларини кўради;
-
ёшларга оид давлат сиёсатини рўёбга чиқаришда иштирок этувчи бошқа
органлар ва муассасалар билан ҳамкорлик қилади.
Ҳуқуқбузарликлар
профилактикаси бўлинмалари қонун ҳужжатларига
мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин. Ҳуқуқбузарликлар
профилактикаси бўлинмаларининг вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва
ҳуқуқбузарликларнинг
профилактикаси соҳасидаги ваколатлари вояга етмаганлар
билан ҳуқуқбузарликларнинг якка тартибдаги профилактикаси ишини олиб
боради, қидирув эълон қилинган вояга етмаганларни, шунингдек ижтимоий
жиҳатдан хавфли аҳволда бўлган вояга етмаганларни аниқлашга доир чора
-
тадбирларни амалга оширади ҳамда белгиланган тартибда уларни вояга
етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликларнинг профилактикасини
амалга оширувчи тегишли органларга ёки муассасаларга юборади, вояга
етмаганларни ҳуқуқбузарликлар ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатларни
содир этишга жалб қилаётган ёхуд вояга етмаганларга нисбатан бошқа
ғайриҳуқуқий
қилмишлар содир этаётган шахсларни, шунингдек вояга
етмаганларни таъминлаш, тарбиялаш ва уларга таълим бериш бўйича ўз
мажбуриятларини бажаришдан бўйин товлаётган ёки лозим даражада
бажармаётган ёхуд вояга етмаганларнинг хулқ
-
атворига салбий таъсир
кўрсатаётган ёки улар билан шафқатсиз муомалада бўлаётган ота
-
оналарни ёки
ота
-
она ўрнини босувчи шахсларни аниқлайди ҳамда уларга нисбатан қонун
ҳужжатларида
назарда тутилган таъсир чораларини қўллаш тўғрисида тегишли
давлат органлари ва бошқа ташкилотларга таклифлар киритади, вояга
етмаганларнинг, уларнинг ота
-
онаси ёки ота
-
она ўрнини босувчи шахсларнинг,
шунингдек бошқа шахсларнинг вояга етмаганларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари
ва қонуний манфаатлари бузилиши билан боғлиқ шикоятлари ва аризаларини
кўриб чиқади, ҳуқуқбузарликлар ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлар
содир этган вояга етмаганларга нисбатан қонун ҳужжатларида назарда тутилган
таъсир чораларини қўллаш тўғрисида вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик
ва ҳуқуқбузарликларнинг профилактикасини амалга оширувчи тегишли органлар
ва муассасаларга таклифлар киритади,вояга етмаганларни ижтимоий
-
ҳуқуқий
ёрдам
кўрсатиш
марказларига
ёки
ихтисослаштирилган
ўқув
-
тарбия
муассасаларига белгиланган тартибда жойлаштириш учун уларга тааллуқли
ҳужжатларни тайёрлайди,вояга етмаганларнинг назоратсизлиги, қаровсизлиги,
ҳуқуқбузарликлари
ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлари фактлари,
шунингдек уларга имкон бераётган сабаблар ва шарт
-
шароитлар тўғрисида
тегишли давлат органлари ҳамда бошқа ташкилотларни хабардор қилади,
ҳуқуқбузарликлар
ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлар содир этган вояга
етмаганларни, шунингдек назоратсиз ва қаровсиз қолган вояга етмаганларни
қонун
ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда ва тартибда ички ишлар
органларига олиб боради, бу ҳақда зудлик билан ушбу Низомнинг 3
-
иловасига
мувофиқ шаклда баённома тузади ҳамда вояга етмаганлар келтирилганлиги
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
251
ҳақида
уларнинг ота
-
онасини ёки ота
-
она ўрнини босувчи шахсларни
хабардор
қилади,вояга етмаганларнинг яшаш, ўқиш (иш) жойидаги таълим, маданий
-
кўнгилочар, спорт
-
соғломлаштириш муассасаларида, бошқа ташкилотларда,
тўгараклар ва клубларда вояга етмаганлар билан олиб борилаётган тарбиявий
ишларнинг аҳволини ўрганади,вояга
етмаганларнинг ҳуқуқбузарликлар ёки
бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлар содир этишига имкон бераётган
сабаблар ва шарт
-
шароитларни бартараф қилиш тўғрисида тегишли давлат
органларига
ҳамда
бошқа
ташкилотларга
таклифлар
киритади,вояга
етмаганларнинг ҳуқуқбузарликлари ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлари тўғрисидаги материалларнинг тегишли органлар ва муассасалар
томонидан кўриб чиқилишида иштирок этади,вояга етмаганлар томонидан содир
этилган ҳуқуқбузарликлар ва бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатларнинг, вояга
етмаганларни таъминлаш, тарбиялаш ва уларга таълим бериш бўйича ўз
мажбуриятларини бажаришдан бўйин товлаётган ёки лозим даражада
бажармаётган ёхуд уларнинг хулқ
-
атворига салбий таъсир кўрсатаётган ёки улар
билан шафқатсиз муомалада бўлаётган ота
-
оналар ёки ота
-
она ўрнини босувчи
шахсларнинг ҳисобини юритади, шунингдек статистика ҳисоботини тузиш учун
зарур бўлган ахборотни йиғади ва умумлаштиради, етим болалар ҳамда ота
-
она
қарамоғидан
маҳрум бўлган болаларни жойлаштиришда васийлик ва ҳомийлик
органларига кўмаклашади.
Вояга етмаганлар ўртасида ҳуқуқбузарликларни келтириб чиқарувчи
шароитлар ва сабабларни аниқлаш ҳамда бартараф этиш борасидаги ишлар
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 14 мартдаги ПҚ
-2833-
сон
қарори
билан ташкил этилган вояга етмаганлар ишлари бўйича республика
идоралараро комиссияси ҳамда вояга етмаганлар ишлари бўйича ҳудудий
идоралараро комиссиялар билан ҳамкорликда амалга оширилади.Вояга
етмаганлар
ва
ёшлар
ўртасида
назоратсизлик
ва
ҳуқуқбузарликлар
профилактикаси қонуни талабларига кўра Ички ишлар органларининг вояга
етмаганлар ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг профилактикаси бўлинмалари Ички
ишлар органларининг вояга етмаганлар ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг
профилактикаси бўлинмалари ўз ваколатлари доирасида:
-
якка тартибдаги профилактика ишини олиб боради;
-
қидирув
эълон қилинган вояга етмаганларни, шунингдек ижтимоий
жиҳатдан хавфли аҳволда бўлган вояга етмаганларни аниқлашга доир чора
-
тадбирларни амалга оширади ҳамда белгиланган тартибда уларни вояга
етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликларнинг профилактикасини
амалга оширувчи тегишли органларга ёки муассасаларга юборади;
-
вояга етмаганларни ҳуқуқбузарликлар ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатларни содир этишга жалб қилаётган ёхуд вояга етмаганларга нисбатан
бошқа ғайриҳуқуқий қилмишлар содир этаётган шахсларни, шунингдек вояга
етмаганларни таъминлаш, тарбиялаш ва уларга таълим бериш бўйича ўз
мажбуриятларини бажаришдан бўйин товлаётган ёки лозим даражада
бажармаётган ёхуд вояга етмаганларнинг хулқ
-
атворига салбий таъсир
кўрсатаётган ёки улар билан шафқатсиз муомалада бўлаётган ота
-
оналарни ёки
ота
-
она ўрнини босувчи шахсларни аниқлайди ҳамда уларга нисбатан қонун
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
252
ҳужжатларида
назарда тутилган таъсир чораларини қўллаш тўғрисида тегишли
давлат органлари ва бошқа ташкилотларга таклифлар киритади;
-
вояга етмаганларнинг, уларнинг ота
-
онаси ёки ота
-
она ўрнини босувчи
шахсларнинг, шунингдек бошқа шахсларнинг вояга етмаганларнинг ҳуқуқлари,
эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилиши билан боғлиқ шикоятлари ва
аризаларини кўриб чиқади;
-
ҳуқуқбузарликлар
ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлар содир
этган вояга етмаганларга нисбатан қонун ҳужжатларида назарда тутилган таъсир
чораларини қўллаш тўғрисида вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва
ҳуқуқбузарликларнинг профилактикасини амалга оширувчи тегишли органлар ва
муассасаларга таклифлар киритади;
-
вояга етмаганларни ижтимоий
-
ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларига ёки
ихтисослаштирилган
ўқув
-
тарбия
муассасаларига
белгиланган
тартибда
жойлаштириш учун уларга тааллуқли ҳужжатларни тайёрлайди;
-
вояга етмаганларнинг назоратсизлиги, қаровсизлиги, ҳуқуқбузарликлари
ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлари фактлари, шунингдек уларга имкон
бераётган сабаблар ва шарт
-
шароитлар тўғрисида тегишли давлат органлари
ҳамда бошқа ташкилотларни хабардор қилади;
-
ҳуқуқбузарликлар
ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлар содир
этган вояга етмаганларни, шунингдек назоратсиз ва қаровсиз қолган вояга
етмаганларни қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда
ва тартибда ички
ишлар органларига олиб боради, бу ҳақда зудлик билан баённома тузади ҳамда
вояга етмаганлар келтирилганлиги ҳақида уларнинг ота
-
онасини ёки ота
-
она
ўрнини босувчи шахсларни хабардор қилади;
-
вояга етмаганларнинг яшаш, ўқиш (иш) жойидаги
таълим, маданий
-
кўнгилочар, спорт
-
соғломлаштириш муассасаларида, бошқа ташкилотларда,
тўгараклар ва клубларда вояга етмаганлар билан олиб борилаётган тарбиявий
ишларнинг аҳволини ўрганади;
-
вояга етмаганларнинг ҳуқуқбузарликлар ёки бошқа ғайриижтимоий хатти
-
ҳаракатлар содир этишига имкон бераётган сабаблар ва шарт
-
шароитларни
бартараф қилиш тўғрисида тегишли давлат органларига ҳамда бошқа
ташкилотларга таклифлар киритади;
-
вояга етмаганларнинг ҳуқуқбузарликлари ёки бошқа ғайриижтимоий
хатти
-
ҳаракатлари
тўғрисидаги материалларнинг тегишли органлар ва
муассасалар томонидан кўриб чиқилишида иштирок этади;
-
вояга етмаганлар томонидан содир этилган ҳуқуқбузарликлар ва бошқа
ғайриижтимоий
хатти
-
ҳаракатларнинг,
вояга
етмаганларни
таъминлаш,
тарбиялаш ва уларга таълим бериш бўйича ўз мажбуриятларини бажаришдан
бўйин товлаётган ёки лозим даражада бажармаётган ёхуд уларнинг хулқ
-
атворига
салбий таъсир кўрсатаётган ёки улар билан шафқатсиз муомалада бўлаётган ота
-
оналар ёки ота
-
она ўрнини босувчи шахсларнинг ҳисобини юритади, шунингдек
статистика ҳисоботини тузиш учун зарур бўлган ахборотни йиғади ва
умумлаштиради;
-
етим болалар ҳамда ота
-
она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни
жойлаштиришда васийлик ва ҳомийлик органларига кўмаклашади;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
253
-
ички
ишлар
органларининг
вояга
етмаганлар
ўртасида
ҳуқуқбузарликларнинг профилактикаси бўлинмалари қонун ҳужжатларига
мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
Таъкидлаш жоизки, ички ишлар органларининг Вояга етмаганлар ва ёшлар
ўртасида ҳуқуқбузарликлар профилактикаси инспекторлари томонидан Вояга
етмаганлар ва ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг профилактикаси ва уларни
барвақт олдини олиш бўйича даставвал улар истиқомат жойларида профилактик
тадбирларини амалга оширишлари лозим ҳисобланади якка тартибдаги
суҳбатлар, расмий огоҳлантиришлар ва тарбиявий таъсир чораларини амалга
ошириш, улар бўш вақтларини мазмунли ўтказишлари ва бандлигини
таъминлашлар чораларини кўришлари лозим.
Вояга етмаганлар ва ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарликлар профилактикаси
инспекторлари бугунги кунда ҳал этилиши лозим бўлган муҳим вазифалардан
бири вояга етмаганлар ва уюшмаган ёшлар билан ишлаш, улар томонидан содир
этилаётган ҳуқуқбузарликларнинг сабаб ва шароитларини таҳлил қилиш, уларни
бартараф этиш ҳамда олдини олиш юзасидан энг аввало ҳар
бир оиладаги асосан
бугунги кунда ота
-
оналик муомала лаёқатини ўз ҳатто
-
харакларини билан
чеклайдиган жамиятда ўрнатилган қонунларга нисбатан носамимий муносабатда
бўлаётган оилаларни даставвал маҳалла ҳамда ўзни ўзи бошқариш органлари
билан ишловга олиш керак ҳисобланади.
Хулоса сифатида айтиш мумкинки, мамлакатимизда вояга етмаганлар
ҳуқуқлари
ва эркинликларини таъминлаш, фарзандларимизнинг қонуний
ҳуқуқларини муҳофаза этиш,энг муҳими,баркамол авлодни тарбиялаш масаласи
давлат сиёсати даражасига кўтарилган. Ўзбекистон Республикасининг
Конституцияси вояга етмаганлар ва ёшлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда олий
юридик кучга эга бўлиб, унга асосан давлат фуқароларнинг Конституция ва
қонунларда
мустаҳкамланган ҳуқуқлари ва эркинликларини таъминлайди.
Хусусан, Ўзбекистон Республикасининг ёшлари Конституция ва қонун
ҳужжатларида мустаҳкамлаб қўйилган ижтимоий
-
иқтисодий, сиёсий ва шахсий
ҳуқуқ
ҳамда эркинликлардан тўлиқ фойдаланадилар.
Ушбу ислоҳотлар ва жараёнлар бола ҳуқуқлари ва эркинликларини давлат
томонидан кафолатловчи яна бир алоҳида ҳуқуқий ҳужжатнинг қабул қилишини
заруратга айлантирди. Бундан ташқари қишлоқлар, овуллар ва маҳаллалардаги
криминоген вазиятни, ҳуқуқбузарликларнинг содир этилиш сабаблари ва уларга
имкон берувчи шарт
-
шароитларни ўрганадилар, уларда вояга етмаганларнинг ва
ёшлар иштироклари қай даражада эканлигини таҳлил қилади, шунингдек,
ўрганиш натижалари бўйича юқори турувчи ички ишлар органларига тегишли
маълумот ва таклифларни тақдим этадилар, ҳуқуқбузарликларни аниқлаш ва
уларга чек қўйиш,
ҳуқуқбузарликларнинг содир этилиши сабаблари ва уларга
имкон берувчи шарт
-
шароитларни бартараф этиш бўйича махсус профилактик
чора
-
тадбирларни, шунингдек, ҳуқуқбузарликларни содир этишга мойил шахслар
билан профилактика ишларини амалга оширадилар, ўқувчиларининг таълим
муассасаларидаги давоматини назорат қиладилар, ижтимоий хавфли ҳолатда
бўлган ва таълим муассасаларига қатнамайдиган вояга етмаганлар ва ёшлар,
шунингдек, ушбу тоифадаги шахсларнинг ота
-
оналари билан профилактика
ишларини олиб борадилар,тақиқланган
ташкилотлар ҳамда террорчилик,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
254
экстремистик ва бошқа ғайриқонуний ва бузғунчилик йўналишидаги гуруҳлар
фаолиятига
алоқадор
шахсларни
аниқлайдилар,ўрнатилган
тартибда
профилактик ҳисобга олишни, шу жумладан, ҳуқуқбузарликлар, уларни содир
этган шахслар ва ҳуқуқбузарликлардан жабрланганлар ҳисобини юритадилар.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1. Ўзбекистон Республикасининг 2008 йил 7 январдаги “Бола ҳуқуқларининг
кафолатлари тўғрисида”ги Қонуни.
https://lex.uz/acts/1297315.
2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 03.01.2025 йил 3 январдаги
“2025 йилда республика маҳаллаларида хавфсиз муҳитни яратиш ва
ҳуқуқбузарликларнинг
барвақт олдини олиш тизими самарадорлигини янада
ошириш
бўйича
чора
-
тадбирлар
тўғрисида”ги
ПҚ
-1-
сонли
қарори.
https://lex.uz/docs/7330260
3.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 22 апрелдаги “Бола
ҳуқуқлари кафолатларини янада кучайтиришга оид қўшимча чора
-
тадбирлар
тўғрисида”ги ПҚ
-4296-
сон қарори.
4. Мирзиёев Ш.М. Қонун устуворлиги ва инсон манфаатларини таъминлаш
-
юрт
тараққиёти
ва
халқ
фаровонлигининг
гарови.
https://president.uz/uz/lists/news?page=328&per-page=15.
5. “Янгиланган Конституциямиз Учинчи ренессансни барпо этиш йўлида
мустаҳкам ҳуқуқий пойдевор бўлиб хизмат қилади”. // Ўзбекистон Республикаси
Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлис палаталари аъзолари, сиёсий
партиялар
ва
жамоатчилик
вакиллари
билан
учрашувдаги
нутқи.
https://president.uz/uz/lists/view/6277
6. Мирзиёев Ш. Миллий тараққиёт йўлимизни қатъият билан давом эттириб,
янги босқичга кўтарамиз. Асарлар. II
-
жилд.
-
Тошкент: Ўзбекистон, НМИУ, 2017.
-
592 б.
