Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The perspectives of national progressives on the socio-
economic processes in Turkestan at the beginning of the
20th century
Dilnoza SAKIBAEVA
1
Andijan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2025
Received in revised form
15 April 2025
Accepted 25 April 2025
Available online
25 May 2025
The socio-economic processes that emerged in Turkestan at
the beginning of the 20th century and the views of national
progressives on these processes held significant historical and
political importance. Turkestan's economy primarily relied on
agriculture and cotton cultivation. National progressives
proposed various reforms, including land reforms and ideas for
industrial development, to advance the country's economic and
cultural growth. It is noted that leaders of national movements,
including progressives such as Mahmudhoja Behbudi,
Abdulhamid Cholpon, and Abdurauf Fitrat, worked to address
social and political issues and strove for Turkestan's
independence. They also advocated for the necessity of
reforming education and culture.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss4/S-pp357-362
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Turkestan,
socio-economic processes,
national progressives,
economic reforms,
cotton cultivation,
industrial development,
education and culture,
national movement,
political opposition.
XX asr boshlarida Turkistondagi ijtimoiy-iqtisodiy
jarayonlarga milliy taraqqiyparvarlarning qarashlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Turkiston,
ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar,
milliy taraqqiyparvarlar,
iqtisodiy islohotlar,
paxtachilik,
sanoat rivojlanishi,
ta’lim va madaniyat,
milliy harakat,
siyosiy qarshilik.
XX asr boshlarida Turkistonda yuzaga kelgan ijtimoiy-
iqtisodiy
jarayonlar
va
bu
jarayonlarga
milliy
taraqqiyparvarlarning qarashlari o‘ziga xos muhim tarixiy va
siyosiy ahamiyatga ega bo‘lib, Turkiston iqtisodiyoti asosan
qishloq
xo‘jaligi
va
paxtachilikk
a
tayangan.
Milliy
taraqqiyparvarlar tomonidan mamlakatning iqtisodiy va
madaniy rivojlanishi uchun turli islohotlar, yer islohotlari va
sanoatni rivojlantirish g‘oyalari ko‘rsatib o‘tilgan. Milliy
1
Master degree student, Andijan State University
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
358
harakatlarning yetakchilari, jumladan Mahmudxo‘ja Behbudiy
,
Abdulhamid
Cho‘lpon,
Abdurauf
Fitrat
kabi
taraqqiyparvarlarning ijtimoiy va siyosiy muammolarga qarshi
turish va Turkistonning mustaqilligi yo‘lida faoliyat yuritganlari
shuningdek, ta’lim va madaniyatni yangilash zarurligi g‘oyasini
ilgari surgani bayon etilgan.
Взгляды национальных прогрессистов на социально
-
экономические процессы в Туркестане в начале XX
века
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Туркестан,
социально
-
экономические
процессы,
национальные
прогрессисты,
экономические реформы,
хлопководство,
промышленное развитие,
образование и культура,
национальное движение,
политическое
сопротивление
.
Социально
-
экономические процессы, происходившие в
Туркестане в начале ХХ века, и взгляды национальных
прогрессистов на эти процессы имели особое важное
историческое и политическое значение. Экономика
Туркестана опиралась в основном на сельское хозяйство и
хлопководство. Национальные прогрессисты предлагали
различные реформы, включая земельные, и идеи развития
промышленности для экономического и культурного
развития страны. Отмечается, что лидеры национальных
движений, в том числе такие прогрессисты, как
Махмудходжа Бехбуди, Абдулхамид Чулпан, Абдурауф
Фитрат,
вели
деятельность,
направленную
на
противодействие социальным и политическим проблемам
и
достижение независимости Туркестана. Они также
продвигали идею необходимости обновления образования
и культуры
.
Milliy taraqqiyparvarlar
—
bu XX-asrning boshlarida Turkistonda ijtimoiy, siyosiy
va madaniy o
‘
zgarishlar orqali jamiyatning taraqqiyotini ta
’
minlashga intilgan
harakatlardir. Ular Turkistonning mustaqilligi, xalqning ma
’
rifati, iqtisodiy yuksalishi va
madaniy rivojlanishini maqsad qilib qo
‘
ygan edi. Milliy taraqqiyparvarlar o
‘
z faoliyatlari
orqali yangi g
‘
oyalar va konsepsiyalarni ilgari surishga, jamiyatni yangilashga harakat
qilishgan.
O‘zbekistonning haqqoniy tarixini tiklash, milliy o‘zlikni anglash jarayonida
g‘oyat muhim o‘rin tutadi. Shunday ekan tarixni o‘rganish va bilish zarur. Tarixsiz kelajak
yo‘q. Turkis
ton XX asr boshlarida qanday ahvolda edi va mintaqada qanday siyosiy-
ijtimoiy o‘zgarishlar, jamoatchilik ishlari olib borilmoqda edi. Tarix –
bu bizning
kelajagimiz. Tarixni bilmasdan turib kelajakka yuz tutib bo‘lmaydi. Chunki, kelajak
bugundan, bugun esa tarixdan boshlanadi. Turkiston xalqining kelajagi eng avvalo
xalqning o‘ziga, ma’naviy qudratiga va milliy ongining ijodiy kuchiga bo‘g‘liq edi. Bu
davrda Turkistonda millatning ma’naviy va aqliy o‘sish salohiyatining oshirilishiga kuchli
e’tibor qaratilgan edi. Chunki, ma’naviylik va ma’rifiylik Turkiston xalqining ko‘p asrlik
tarixi davomida doimo uning eng kuchli va o‘ziga xos bir xususiyati hisoblanardi.
Turkiston birligi g‘oyasi unda istiqomat qilib kelgan xalqlarning azaliy orzusi bo‘lib
kelgan. Bug
ungi kunda ham bu g‘oya barcha xalqlarimiz uchun mushtarakdir. XX asr
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
359
boshlarida hozirgi O‘zbеkiston hududi tarkibiga uch davlat birlashmasi: Rossiya O‘rta
Osiyoni zabt etganidan kеyin tuzilgan va uning tarkibiga mustamlaka sifatida qo‘shib
olingan. Turkis
ton gеnеral
-
gubеrnatorligi, shuningdеk, yuzaki ravishda mustaqil bo‘lgan,
ammo Rossiyaga qaram hisoblangan Buxoro amirligi va Xiva xonligi kirar edi. O‘sha
vaqtda hududining kattaligi va aholisining ko‘pligi jihatidan Turkiston o‘lkasi yoki
Turkiston dеb atalgan Turkiston gеnеral gubеrnatorligi eng yirik sanalardi. Uning
tarkibiga Samarqand, Sirdaryo, Farg‘ona, Kaspiyorti va Yettisuv viloyatlari kirar edi.
O‘lkadagi bеsh milliondan ko‘proq aholining asosiy, ko‘pchilik qismini o‘zbеklar, tojiklar,
qirg‘izlar, qozoqlar, turkmanlar va boshqa yеrli xalqlar tashkil etardi. Ularning hammasi
Islom diniga e’tiqod qiluvchi musulmonlar edi. Biroq o‘sha vaqtda “musulmon”,
“musulmon aholi” tushunchalari diniy mazmungagina emas, balki etnik mazmunga ham
ega bo‘lib, undan
mahalliy aholini Rossiyadan ko‘chirib kеltirilgan rusiyzabon aholidan
ajratish uchun foydalanilar, ko‘chirib kеltirilganlar soni o‘lkadagi butun aholining o‘ndan
bir qismidan ham kam edi. Milliy ozodlik harakatlari muammolarini o‘rganish ko‘zgusida
1917-y
il fеvralda chor tuzumi ag‘darilgandan so‘ng yuzaga kеlgan, Turkiston
taraqqiyotining tub burilishi bosqichida barcha ijtimoiy va siyosiy kuchlar, xalq
ommasining haqiqiy fojеasiga to‘liq, jonli tarixini o‘zida aks ettiruvchi muxtoriyat,
Turkiston birligi
uchun, mohiyatiga ko‘ra esa mustaqillik uchun kurash tarixi bizning
kunlarda muhim va xatto, bеlgilovchi ahamiyatga ega. O‘sha paytlarda chorizim esa
mahalliy burjuaziyasining paydo bo‘lishini aslo istamas edi. Shuning uchun rus chorizimi
va burjuaziyasi o
‘sib kelayotgan o‘zbek milliy burjuaziyasining iqtisodiy
-siyosiy
huquqlarini cheklab, uning rivojiga to‘siq qo‘ygan edi. Milliy burjuaziya bu kamsitishdan
norozi bo‘lgan. Islom dini arboblari o‘rtasida xalqning ma’rifatli bo‘lishini astoyidil
istovchi guru
h mavjud bo‘lib, bu taraqqiyparvar ziyolilar chorizim va johil ruxoniylarga
qarshi edilar. Millat taraqqiyotini o‘ylovchi ushbu taraqqiyparvar kuchlar o‘zbek
xalqining hunarmandlari, dehqonlari, savdogarlari, yirik mulkdorlari, islom ulamolari
xalqning deyarli barcha tabaqalari orasida mavjud edi.
XX asrning boshlarida Turkiston iqtisodiyoti qishloq xo‘jaligiga tayangan edi.
Asosiy ishlab chiqarish sohasi sifatida dehqonchilik va chorvachilik mavjud bo‘lib,
ayniqsa paxta yetishtirish muhim o‘rin tutgan. Shu
bilan birga, savdo-sotiq va
hunarmandchilik ham mavjud edi, ammo ular juda cheklangan edi. Turkistonning
iqtisodiy rivojlanishida uning tabiiy resurslari va ishlab chiqarish quvvatlaridan to‘liq
foydalanishning yo‘qligi, shuningdek, iqtisodiy tizimdagi bi
r qancha konyuktiv
muammolar mavjud edi.
Turkistondagi milliy taraqqiyparvarlarning ijtimoiy-iqtisodiy qarashlari XIX
asrning oxiridan boshlab shakllana boshladi. Ularning aksariyati o‘sha davrda
Turkistonning ijtimoiy-iqtisodiy inqiroziga qarshi turish va milliy taraqqiyotga erishish
yo‘lida bir qancha ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy islohotlar olib borish zaruriyatini
ta’kidladilar.
Milliy taraqqiyparvarlar o‘zgarishlar orqali Turkiston jamiyatining taraqqiyotini
ta’minlashni maqsad qilgan. O‘zbek milliy harakatining yetakchilaridan biri, masalan,
Mahmudxo‘ja Behbudiyning qarashlariga ko‘ra, Turkistonning taraqqiyoti uchun avvalo
ta’lim, madaniyat va iqtisodiyot sohalarida yangilanish zarur edi. Behbudiyning asosiy
qarashi, Turkistonning zamonaviy rivojlanishini davlatni mustahkamlash va xalqning
madaniy darajasini oshirish orqali amalga oshirish edi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
360
Milliy taraqqiyparvarlar Turkistonning iqtisodiy rivojlanishini erkin bozor
iqtisodiyoti va yangi texnologiyalarni joriy etish orqali ta’minlash
ni taklif qilishdi. Bunday
islohotlarni amalga oshirish uchun yer islohoti, sanoatni rivojlantirish va savdo-sotiqni
kengaytirish zarurligi ko‘rsatilgan. Bu o‘z navbatida dehqonchilikni rivojlantirish va
qishloq xo‘jaligiga texnikaviy yordamni joriy etishn
i talab qilgan.
Shuhratxon Sayidov va Ismoilbek Jumanazarov kabi taraqqiyparvarlar paxta
sanoatini rivojlantirishni qo‘llab
-quvvatladilar, ammo bu rivojlanishni xalqning
manfaatlarini hisobga olib amalga oshirish zaruriyatini ta’kidladilar. Ular ayniqsa,
paxtachilikda qat'iy nazorat va xodimlarning ish sharoitlarini yaxshilashni taklif
qilganlar.
Milliy taraqqiyparvarlarning iqtisodiy islohotlarga bo‘lgan yondashuvi, umumiy
ravishda Turkiston jamiyatining barcha qatlamlarini qamrab olgan. Bunda uchta asosiy
yo‘nalish aks etgan:
1. Yer islohoti: Taraqqiyparvarlar yer islohoti orqali dehqonlarning erkinligini
ta’minlashni, shu bilan birga, dehqonchilikni rivojlantirishni taklif qilishdi. Bu orqali
yerga egalik qilish va ishlab chiqarishni ko‘paytirish nazarda
tutilgan.
2. Sanoatni rivojlantirish: Turkiston milliy harakatining yetakchilari sanoatni
rivojlantirish orqali iqtisodiy mustaqillikka erishishni ko‘zlaganlar. Bu sanoatni
rivojlantirish, yangi texnologiyalarni joriy etish va mehnat sharoitlarini yaxshila
shni o‘z
ichiga olgan.
3. Savdo-
sotiqni kengaytirish: Yangi savdo yo‘llari va imkoniyatlarini yaratish,
milliy mahsulotlar eksportini rivojlantirish ham milliy taraqqiyparvarlar uchun muhim
bo‘lgan. Turkistonning o‘z ichki bozorini shakllantirish va uning
eksport salohiyatini
oshirishga urg‘u berilgan.
XX asr boshlarida Turkistonning milliy harakati kuchayib bordi. Milliy
taraqqiyparvarlar Turkistonning siyosiy, iqtisodiy va madaniy mustaqilligini ta’minlashni
maqsad qilishdi. Ulardan millatlarning vakillar
i bo‘lmish Munavvar Qori Abdurashidxon
o‘g‘li, Mahmudxo‘ja Bеhbudiy, Ubaydulla Xo‘jayеv, Mustafo Cho‘qayev, Toshpo‘lat
Norbo‘tabеkov, Abdulla Avloniy, Ahmad Zakiy Validiy To‘g‘on, Turor Risqulov, Abdurauf
Fitrat, Sultonbеk Xo‘janov, Miryokub Davlatov va bo
shqa milliy harakatga boshchilik
qilgan taniqli ma’rifatparvar, jamoat va siyosiy arboblar o‘z faoliyatlarini aynan milliy
mustaqillik va taraqqiyot uchun faoliyat ko‘rsatishdi. Ularning qarashlari bo‘yicha, milliy
taraqqiyot faqat o‘z ta’lim va madaniyati
ni rivojlantirish orqali amalga oshirilishi
mumkinligi uqtirilgan.
Taraqqiyparvarlar (jadidlar o‘zlarini shunday dеb atardilar) chorizimning
qarshiligini bartaraf etib, jismoniy jihatdan yo‘q qilib yuborish taxdidiga ham
qaramasdan, o‘z ma’rifatparvarlik f
aoliyatidan qaytmadilar, tabiiy fanlar asoslari
o‘qitiladigan yangi usul maktablari tarmoqlarini ochib, gazеta va jurnallar nashr etdilar,
chop qilingan mahsulotlarni tarqatib, o‘zlarining badiiy asarlari asosida xalq ommasi
bilan aloqani yo‘lga qo‘yib, an
a shu aloqa vositalarini mustahkamladilar, xalqda
taraqqiyot, ilm sari intilishni uyg‘otdilar, bularni butun insoniyat hayoti bilan bog‘ladilar.
Turkistonning ijtimoiy hayot maydoniga madaniy-
ma’rifiy harakat sifatida kеlgan
va o‘z oldiga eski maktab ta’limini isloh qilishni maqsad etib qo‘ygan jadidchilik XX
asrning boshlarida kеng ijtimoiy harakat tarzida shakllandi. Jadidchilik turli tabaqalardan
chiqqan fuqarolarni vujudga kеlayotgan yosh milliy ziyolilar namoyandalarini, musulmon
adiblari ilg‘or u
nsurlarini, savdogarlarni, diniy maktablar muallimlari va talabalarini,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
361
mayda amaldorlarni, ilg‘or noshirlar, yozuvchilar, jurnalistlar va boshqalarni o‘z saflarida
birlashtirdi. Mahmudxo‘ja Bеhbudiy, Abdurauf Fitrat, Sadriddin Ayniy, Abdulvohid
Burhonov,
Fayzulla Xo‘jayеv, Abdulla Qodiriy, Ubaydulla Xo‘jayеv, Munavvar Qori,
Polvonniyoz Xoji Yusupov, Tavallo jadidlarning eng taniqli namoyandalaridan edi.
Jadidlarning “Turon” gazеtasida xotin
-qizlar maktabini ochish va ularni ijtimoiy hayotga
jalb etish zaru
riyati haqida so‘z borgan maqolani tanqid qilib, jurnal uning muallifini
Hudo yo‘lidan toyganlikda ayblaydi. Jurnal ayol kishi ayolligicha qolishi kеrak va uni
erkakka tеnglashtirish aqlsizlikdir dеb yozadi. Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki,
Turkiston xalqi bu davrlar mobaynida judayam bir murakkab tarixiy voqealarga boy
bo‘lgan davrni o‘z boshidan kechirgan.
Milliy taraqqiyparvarlarning asosiy g‘oyasi o‘z xalqlarining o‘ziga xos ijtimoiy
-
iqtisodiy tizimlarini yaratish va rivojlantirishdir. O‘zbekiston,
Tojikiston, Qozog‘iston va
boshqa Turkiston mamlakatlarida, ayniqsa, mustaqillik yillarida milliy iqtisodiyotni qayta
qurish va modernizatsiya qilishga katta e'tibor qaratilgan. Ushbu jarayonlar o‘ziga xos
qiyinchiliklar va o‘zgarishlarga sabab bo‘ldi, ammo milliy taraqqiyparvarlar o‘z
xalqlarining tarixi, madaniyati, va geografiyasini hisobga olgan holda, uzoq muddatli
iqtisodiy mustahkamlikka erishishga harakat qilganlar. Milliy taraqqiyparvarlar,
shuningdek, ijtimoiy yuksalishning muhimligini ta’kidlaydilar. Bu nafaqat iqtisodiy o‘sish,
balki xalqning ma’rifati, madaniyati va milliy kimligini mustahkamlashni ham anglatadi.
Milliy kimlikni tiklash va rivojlantirish uchun Turkiston mintaqasida bir qancha ijtimoiy
va madaniy dasturlar amalga oshirilgan. Bu,
o‘z navbatida, ijtimoiy
-iqtisodiy
rivojlanishning uzviy qismini tashkil etadi.
Bugungi kunda milliy taraqqiyparvarlarning qarashlari, shuningdek, iqtisodiyotni
modernizatsiya qilish va diversifikatsiya qilishga qaratilgan. Ular, mamlakatlarni neft va
gaz
resurslariga bo‘lgan qaramlikdan chiqishga chaqiradilar va ishlab chiqarishni,
xizmatlar sohasini rivojlantirishga intilishadi. Shuningdek, qishloq xo‘jaligi va sanoatni
rivojlantirish orqali ijtimoiy tenglikka erishish imkoniyatlarini ko‘radilar. Milliy
t
araqqiyparvarlar ijtimoiy adolat, tenglik va shaxsiy erkinlikni ham asosiy o‘rin tutgan
masalalar sifatida ko‘radilar. Bu, aholining barcha qatlamlariga sifatli ta’lim, tibbiyot,
ijtimoiy himoya va ish bilan ta’minlash kabi imkoniyatlarni yaratish maqsadid
a amalga
oshiriladi. Turkiston mintaqasidagi milliy taraqqiyparvarlar tashqi siyosatda ham
mintaqaviy hamkorlikni rivojlantirishga e'tibor qaratadilar. Yevrosiyo va boshqa xalqaro
tashkilotlar bilan hamkorlik o‘zgarishlar va iqtisodiy o‘sishni tezlashtiris
hi mumkin.
Bunday tashqi siyosat nafaqat iqtisodiyotni, balki mintaqaviy xavfsizlikni ham
mustahkamlashga yordam beradi. Milliy taraqqiyparvarlar davlat va jamiyat o‘rtasidagi
muvozanatni saqlashga ahamiyat qaratadilar. Bu davlat boshqaruvining samarali
ti
zimlari va aholi bilan yaqin aloqada bo‘lishni talab etadi. Shuningdek, davlatning barcha
sohalarda adolatli siyosat yuritishi, korrupsiyaga qarshi kurashish, jamiyatning barcha
qatlamlarini rozi qilish zarur.
XX asrning boshlarida Turkiston, o‘zining tari
xiy va madaniy merosi bilan birga,
ijtimoiy-
iqtisodiy jihatdan muhim o‘zgarishlar davrini boshdan kechirdi. Bu davrda milliy
taraqqiyparvarlar, ya'ni o‘z millatining taraqqiyotini, madaniyatini va iqtisodiy
mustaqilligini ko‘zlagan shaxslar, o‘z qarashlari
ni rivojlantirib, xalqni yangi g'oyalar bilan
tanishtirishga harakat qildilar. XX asr boshlarida Turkistonda ijtimoiy tuzumda jiddiy
o‘zgarishlar yuz berdi. O‘zbek, qozoq, qirg'iz va boshqa turkiy xalqlar o‘rtasida milliy
uyg'onish jarayoni boshlandi. Mill
iy taraqqiyparvarlar, jumladan, Mahmudxo‘ja Behbudi,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
04 (2025) / ISSN 2181-1415
362
Abdulla Qodiriy, va Usmon Nosir kabi yozuvchilar o‘z asarlarida xalqni o‘zligini
anglashga, madaniyat va tilni rivojlantirishga chaqirdilar. Ular ijtimoiy adolat va tenglikni
ta’minlash, ayollarning huquqlarini himoya qilish kabi masalalarni ko‘tardilar. Iqtisodiy
jihatdan, Turkiston o‘zining tabiiy resurslari, qishloq xo‘jaligi va savdo
-sotiq
imkoniyatlari bilan boy edi. Milliy taraqqiyparvarlar, iqtisodiy mustaqillikni ta’minlash
maqsadida, mahalliy ish
lab chiqarishni rivojlantirish, qishloq xo‘jaligini modernizatsiya
qilish va savdo aloqalarini kengaytirish zarurligini ta’kidladilar. Ular, shuningdek,
kooperativlar va jamiyatlar tashkil etish orqali xalqning iqtisodiy holatini yaxshilashga
intildilar. M
illiy taraqqiyparvarlarning ta’limga bo‘lgan e’tibori ham alohida ahamiyatga
ega edi. Ular, o‘z xalqining bilim darajasini oshirish, yangi g'oyalar va bilimlarni tarqatish
maqsadida, maktablar va madrasalar ochishga harakat qildilar. Ta'limni kengaytirish
orqali, ular yosh avlodni mustaqil fikrlashga, o‘zligini anglashga va milliy qadriyatlarni
hurmat qilishga o‘rgatmoqchi edilar.
XX asr boshlarida Turkistondagi ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar milliy
taraqqiyparvarlarning faol ishtiroki bilan yangi bosqichga
o‘tdi. Ularning qarashlari,
g‘oyalari va harakatlari o‘z xalqining taraqqiyoti, madaniyati va iqtisodiy mustaqilligini
ta'minlashda muhim rol o‘ynadi. Milliy uyg'onish jarayoni, o‘z navbatida, Turkiston
xalqlarining o‘zligini anglashiga, madaniy merosini q
adrlashiga va kelajakdagi
rivojlanishiga zamin yaratdi.
Bugungi kunda Turkiston mintaqasida milliy taraqqiyparvarlarning qarashlari,
asosan, globalizatsiya, texnologik rivojlanish va ijtimoiy transformatsiyalarni hisobga
olgan holda shakllanmoqda. Bu jaray
onda iqtisodiy o‘sish va ijtimoiy barqarorlikni
ta’minlash, ekologik barqarorlikka e'tibor qaratish ham muhim o‘rin tutadi.
Xulosa qilib aytganda, Turkiston mintaqasidagi milliy taraqqiyparvarlarning
qarashlari, asosan, xalqning iqtisodiy, ijtimoiy va mada
niy farovonligini ta’minlashga
qaratilgan bo‘lib, ular ijtimoiy tenglik, mustahkam iqtisodiyot va milliy kimlikni saqlashni
eng muhim maqsad deb bilishadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Ta’lim to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni. –
T
.: O‘zbekiston, 2020.
2. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan quramiz.
–
T.:O‘zbekiston, 2017.
3. Азамхўжаев. С, Туркистон бирлиги учун. –Тошкент: “Фан” .1995. –15.б.
4. Жўраев.М., Нуриллин.Р., Камолов. Ўзбекистон мустамлакачилиги даврида.
–Т.:”Шарқ”,
-2000.
5. Зоҳидов.А, 1913
-
1914 йилларда Тўғоннинг Марказий Осиёга илмий
сафари. T.: “Фан”. 1995. –76 б.
6. Eshpulatova, Navbahor Suyunovna XX asr boshida Turkistonning ijtimoiy-
siyosiy va ma’naviy ahvoli, tarixiy
shart-sharoitlar // International scientific journal of
Biruni. 2023. №2.
