SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
8
АНДИЖОН ВИЛОЯТИ УЛУҒНОР ТУМАНИ УЛУҒНОР МАССИВИ
СУҒОРИЛАДИГАН ЕРЛАРИНИНГ ШЎРЛАНИШИ ДАРАЖАСИ
БЎЙИЧА ТАВСИФИ
С.О.Хусанов
Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар
институти, Андижон, Ўзбекистон
https://doi.org/10.5281/zenodo.14375787
Аннотация:
В статье рассматривается описание орошаемых земель
Улугнорского массива Улугнорского района Андижанской области по
степени засоленности.
Abstract:
В статье рассматривается описание орошаемых земель
Улугнорского массива Улугнорского района Андижанской области по
степени засоленности.
Калит сўзлар:
Шўрланган тупроқлар, суғориладиган ер майдони,
шўрланиш даражаси, шўрланмаган, кучсиз шўрланган, ўртача шўрланган,
кучли шўрланган, жуда кучли шўрланган.
Keywords:
Saline soils, the area of irrigated land, the level of salinity,
unsalted, slightly saline, moderately saline, highly saline, very saline
Агар сув ҳаёт манбаи бўлса, тупроқ барча тирик мавжудотларнинг
онасидир. Тупроқ саломатлиги БМТнинг Барқарор ривожланиш
мақсадларига эришиш учун жуда зарур ва ФАО томонидан ишлаб
чиқилган тўртта яхшилаш йўналиши — ишлаб чиқаришни яхшилаш,
овқатланишни яхшилаш, атроф-муҳитни яхшилаш ва ҳаёт сифатини
яхшилашнинг асосидир.
Тупроқнинг шўрланиши ундан нотўғри фойдаланиш, ўғитларни
ортиқча ёки нооқилона қўллаш, ўрмонларнинг кесилиши, денгиз
сатҳининг кўтарилиши, илдиз зонасига таъсир қиладиган ер ости сувлари
даражасининг пастлиги ва бошқа сабаблар туфайли жуда тез содир
бўлиши мумкин. Бундан ташқари, муаммо иқлим ўзгариши билан янада
кучаяди, чунки прогнозларга кўра, глобал миқёсда қурғоқчиликка учраган
ер майдонлари аср охирига келиб, асосан ривожланаётган мамлакатларда
23 фоизга кенгайиши мумкин.
Инсон фаолияти таъсири натижасида шўрланган тупроқлар
унумдорлиги пасайиб бормоқмоқда, бу эса ўз навбатида глобал очлик ва
қашшоқликка қарши курашишга таҳдид солмоқда. Бундан ташқари, улар
сув сифати ва тупроқ биохилма-хиллигини ёмонлаштиради, бу эса тупроқ
эрозиясига олиб келади.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
9
Юқоридагилардан келиб чиқиб, Андижон вилояти Улуғнор тумани
Улуғнор массивининг суғориладиган ерларида экинларни парваришлашда
янги турдаги ўғитлардан фойдаланган ҳолда қишлоқ хўжалиги
экинларини етиштириш технологиясини ишлаб чиқиш мақсадида илмий
изланишлар олиб борилмоқда.
Улуғнор тумани-Андижон вилоятининг шимолий қисмида жойлашган
бўлиб, геморфологик нуқтаи назардан субтропик чўл минтақа. Марказий
Фарғона худудидаги чўл минтақаси ва Сирдарё террассаларига туташган
текислик ҳудудларни ўз ичига олган суғорма деҳқончилик учун қулай
минтақадир.
Улуғнор туманининг умумий ер майдони 35669,0 гектар бўлиб, шундан
суғориладиган ерлар майдони 21687,0 гектарни ташкил этади. Улуғнор
тумани суғориладиган қишлоқ хўжалик ерларида фаолият кўрсатиб
келаётган жами ердан фойдаланувчилар сони 1052 та бўлиб, давлат
буюртмасига кўра асосан пахтачилик-ғаллачилик йўналишидаги фермер
хўжаликлари, бундан ташқари чорвачилик, балиқ саноати ва
паррандачилик каби бошқа соҳалар ҳам ривожланган. Боғдорчилик ва
узумчиликка ихтисослашган фермер хўжаликлари ҳам бор. Чўл минтақаси
бўлишига қарамай барча қишлоқ хўжалик экинларидан юқори ва сифатли
ҳосил олиш имкониятлари мавжуд.
Илмий изланишларимизни бошлашдан олдин массивнинг барча
майдонларидан тупроқ шўрланиши даражасини аниқлаш мақсадида
тупроқ наъмуналари олиниб таҳлиллар амалга оширилди. 1-жадвал
1-жадвал
Андижон вилояти Улуғнор тумани суғориладиган ерларининг
шўрланиши бўйича тавсифи
№
Массив
номи
Суғорил
ад
ига
н
ер м
айд
он
и,га
Шўрланиш даражаси бўйича
Шўрланмаган Кучсиз
Ўртача
Кучли
га
%
га
%
га
%
га
%
1 Улуғнор 3237,9 518,3
16,0 1834,9 56,6 855,9 26,4 30,0 0,9
Олинган натижаларга кўра, массивнинг суғориладиган ер майдони
3237,9 га ни ташкил этади. Шундан шўрланиш даражасига кўра,
шўрланмаган майдонлар 518,3 га, кучсиз шўрланган майдонлар 1834,9 га,
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
10
ўртача шўрланган майдонлар 855,9 га, кучли шўрланган майдонлар 30,0 га
ни ташкил қилганлиги аниқланди.
Библиографик рўйҳат
1.
https://xs.uz/uzkr/post/shorlangan-tuproqlar-khalqaro-tarmogining-
ikkinchi-jigilishi-ozbekistonda-bolib-otadi
2.
Xusanov S, Xatamov S “Turli sug‘orish tartiblarida takroriy ekin sifatida
parvarishlangan soya tajriba dalasining suv sarfi” «AGRO ILM» jurnali 6-son
(77), 2021 yil, 88-89 betlar.
3.
Xusanov S “Turli sug‘orish tartiblarini soyaning “To‘maris” navini hosil
elementlari va don hosildorligiga ta’siri” «Academic research in educational
sciences» jurnali 2-son (6), 2021 yil, 1311-1315 betlar.
Муаллифлар ҳақида маълумот:
1.
Хусанов Сардорбек Олимжонович, Агрокимё ва тупроқшунослик
кафедраси доценти, қ.х.ф.ф.д. (PhD), Андижон қишлоқ хўжалиги ва
агротехнологиялар институти, xusanovs600@gmail.com
2.
Shamsiev, A., et al. "Efficiency of the irrigation norm for winter wheat and
soy varieties in the typical land of Uzbekistan." IOP Conference Series: Earth and
Environmental Science. Vol. 1068. No. 1. IOP Publishing, 2022.
3.
Хусанов, С. О., and Г. Б. Тургунова. "ТУРЛИ СУҒОРИШ ТАРТИБЛАРИНИ
СОЯНИНГ “ТЎМАРИС” НАВИНИ ҲОСИЛ ЭЛЕМЕНТЛАРИ ВА ДОН
ҲОСИЛДОРЛИГИГА ТАЪСИРИ." Academic research in educational sciences 2.6
(2021): 1311-1315.
4.
Тешабоев, А., et al. "СОЯ ДЕФОЛИАЦИЯСИ ЎТКАЗИШ ҲОСИЛНИ
СИФАТЛИ ЙИҒИБ ОЛИШНИНГ ЗАМОНАВИЙ ЕЧИМИ." Science Promotion 1.1
(2023): 576-585.
5.
Тешабоев, А., et al. "ТАКРОРИЙ ЭКИЛГАН СОЯДА ДЕФОЛИАЦИЯ
АГРОТАДБИРИ ЎТКАЗИЛИШИНИНГ АХАМИЯТИ." Science Promotion 1.1
(2023): 539-548.
6.
Шамсиев, А. С., and С. О. Хусанов. "РОСТ И РАЗВИТИЕ СОИ СОРТА
«ТУМАРИС», ВОЗДЕЛЫВАЕМОЙ В КАЧЕСТВЕ ПОВТОРНОЙ КУЛЬТУРЫ, В
ЗАВИСИМОСТИ ОТ РЕЖИМА ОРОШЕНИЯ." Актуальные проблемы
современной науки 4 (2020): 64-65.
