SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
87
XORIJ MAMLAKATLARDA GLOBAL INVESTITSION LOYIHALARNI
MOLIYALASHTIRISH HOLLATLARI TAHLILI
Mirzayev Umid Uyg’unovich
Davlat aktivlarini boshqarish agentligining “Axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini joriy etish va raqamlashtirish” boshqarmasi bosh mutaxassisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14177372
Annotasiya
Ilmiy maqolada global loyihalarni moliyalashtirish kreditlari hollatlari
atroflicha yoritilgan. Investision lohiha va investision lohihalarni
moliyalashtirish atamalariga ta’rif keltirilgan. Amerika, Yevropa, Yaqin Sharq va
Afrika, Osiyo Tinch okeani va Yaponiya davlatlarida loyihani moliyalashtirish
kreditlari 10 yillik hajmi, loyihasini moliyalashtirish kreditlari yuqori
ko’rsatkichlik bitimlari, global loyihalarni moliyalashtirish obligatsiyalari sektor
tarkibi hamda ko’p tomonlama rivojlanayotgan bozorlar holati va dinamikasi
keltirilgan.
Kalit so’z:
loyiha, loyihalarni moliyalashtirish, investisiya, investisiyON
loyihalar, loyihasini moliyalashtirish kreditlari, bitimlar.
Biznesni rivojlantirish va kengaytirish tegishli moliyalashtirishsiz mumkin
emas. Tadbirkorlar rivojlanishning turli bosqichlarida kapitalni jalb qilishning
turli usullariga ega, masalan, qarz vositalari yoki kompaniya aktsiyalarini sotish.
Global loyihalarni moliyalashtirish hajmlari yuqori foiz stavkalari va ba’zi
iqtisodiy noaniqliklarga qaramay yuqoriligicha qolmoqda, bank qarziga bo’lgan
talab AQSh kabi ba’zi kuchli bozorlarda likvidlikdan oshib ketadi. Shunga
qaramay, barqaror inflyatsiya global loyihalarni moliyalashtirish bozorining yil
sayin o’sishini real ko’rinishda pasaytiradi.
Investitsion loyiha - tadbirkorlarning jalb qilingan investitsiyalar orqali
aniq biznes maqsadlariga erishishga qaratilgan faoliyati. Investitsion loyiha
mavjud biznesning bir qismi bo’lishi mumkin, masalan, ishlab chiqarishni
kengaytirish yoki aylanmani oshirish yoki endigina rivojlana boshlagan mustaqil
loyiha.
Investitsion loyihalarni moliyalashtirish - loyihani biznes maqsadlariga
erishish uchun zarur kapital bilan ta’minlash. Moliyalashtirish sifatida tadbirkor
yoki tashkilotning o’z mablag’laridan foydalanish mumkin. Masalan, biznes-
loyihani moliyalashtirish uchun mablag’lar kompaniya ichida qayta
taqsimlanishi va moliyaviy ustuvorliklar qayta ko’rib chiqilishi mumkin.
Biroq, ko’pincha investitsiya loyihalarini moliyalashtirish uchinchi tomon
mablag’larini jalb qilish orqali amalga oshiriladi. Biznes kompaniyadagi ulushini
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
88
foydaning tegishli qismi bilan birga sotishi mumkin. Yana bir keng tarqalgan
variant - moliya institutlari yoki investorlardan qarz mablag’larini olish.
1-rasm. Loyihani moliyalashtirish kreditlari 10 yillik hajmi (milliard AQSH
dollari)
Global loyihalarni moliyalashtirish kreditlari 2023-yil davomida 989 ta
tranzaktsiyadan 355 milliard AQSh dollariga yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 8
foizga kamaydi va rekordlar boshlanganidan beri ikkinchi eng yuqori yillik
hajmdir. Energetika sektori bozordagi faollikni 158 milliard AQSh dollari bilan
boshqargan va 672 ta bitimdan 608 tasi qayta tiklanadigan energiya bo’lgan.
1-jadval
Amerika loyihasini moliyalashtirish kreditlari Top 10 bitimi
Yopilish
sanasi
Qarz oluvchi
To’plam
AQSH
dollari
million
Loyiha millati
Sektor
7/12/23
Rio Grande LNG LLC
12,300.0
Amerika Qo’shma
Shtatlari
Neft va gaz
12/27/23
Sunzia Finco Holdings
LLC
8,793.5
Amerika Qo’shma
Shtatlari
Power
3/24/23
Vantage Towers AG
7,509.8
Germaniya
Telekommunikatsiya
2/22/23
DFMG Holding GmbH
7,261.7
Germaniya
Telekommunikatsiya
3/20/23
Port Arthur Lng Phase
1 7,024.4
Amerika Qo’shma
Shtatlari
Neft va gaz
5/22/23
Neom Green Hydrogen
6,282.0
Saudiya Arabistoni
Neft-kimyo
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
89
Co Ltd
7/4/23
HPCL Rajasthan
Refinery
5,933.8
Hindiston
Neft-kimyo
3/13/23
Venture Global
Plaquemines
5,489.0
Amerika Qo’shma
Shtatlari
Neft va gaz
9/22/23
Baltic Power Sp Zoo
4,680.6
Polsha
Power
10/12/23
Ras Laffan
Petrochemical
4,387.0
Qatar
Neft-kimyo
Americas Project Finance kreditlari 2023-yilda tuzilgan 455 ta bitimdan
151,1 milliard AQSh dollariga yetdi. Bu 2022 yildagi 150,9 milliard AQSh dollari
umumiy tushumidan taxminan 1 milliard AQSh dollariga ko’pdir. Americas
Power sektori 339 ta bitimdan 80 milliard AQSh dollarini tashkil etdi, bu 2022
yil darajasiga nisbatan bitimlar sonining 35 foizga o’sishini qayd etdi va umumiy
qiymatning 53 foizini tashkil etdi.
2-rasm. Global loyihalarni moliyalashtirish kreditlari - sektorlar bo’yicha
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
90
3-rasm. Amerika loyihasini moliyalashtirish kreditlari
EMEA (EMEA - Europe, the Middle East and Africa (Yevropa, Yaqin Sharq
va Afrika)) loyihalarini moliyalashtirish kreditlari 279 ta bitim bilan 129
milliard AQSH dollarini tashkil etdi, bu 2022 yilga nisbatan 18 foizga kamaydi.
EMEA telekommunikatsiya faoliyati jami 35,9 milliard AQSh dollarini tashkil
etdi, bu o’tgan yilgi darajaga nisbatan qiymati 11 foizga pasaydi va mintaqadagi
umumiy faoliyatning 27,9 foizini tashkil etdi, mintaqadagi eng yaxshi 10
bitimdan 4 tasi ushbu sektorga tegishli edi.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
91
2-jadval
Yevropa, Yaqin Sharq va Afrika davlatlarida loyihasini moliyalashtirish
kreditlari Top 10 bitimi
Yopilish
sanasi
Qarz oluvchi
To’plam
AQSH
dollari
million
Loyiha
millati
Sektor
3/24/2023
Vantage Towers AG
7,509.8
Germaniya
Telekommunikatsiya
2/22/2023
DFMG Holding GmbH
7,261.7
Germaniya
Telekommunikatsiya
5/22/2023
Neom Green Hydrogen Co
Ltd
6,282.0
Saudiya
Arabistoni
Neft-kimyo
9/22/2023
Baltic Power Sp Zoo
4,680.6
Polsha
Power
10/12/2023
Ras Laffan Petrochemical
4,387.0
Qatar
Neft-kimyo
1/25/2023
National Grid Gas PLC
4,198.5
Birlashgan
Qirollik
Neft va gaz
11/28/2023
Part d Invest le Numerique
3,461.9
Fransiya
Telekommunikatsiya
5/19/2023
Proceeds (US$mil) Borouge
4 LLC
3,190.0
Birlashgan
Arab
Amirliklari
Neft-kimyo
4/26/2023
Dieppe Le Treport Wind
Plant
2,983.7
Fransiya
Power
3/22/2023
EdgeconneX Pan Eur
Finance Co
2,871.1
Niderlandiya
Telekommunikatsiya
4-rasm. EMEA loyihasini moliyalashtirish kreditlari
2023-yilda Osiyo Tinch okeani va Yaponiya loyihalarini moliyalashtirish
kreditlari 255 emissiyadan 74,8 milliard AQSh dollarini tashkil etdi, bu 2022
yildagi ko’rsatkichlarga nisbatan 4 foizga kamaydi. Mintaqa neft-kimyo
sektorining 14,5 milliard AQSh dollari miqdoridagi tushumi 2022-yilning to’liq
yiliga nisbatan qiymati 2000 foizga oshganini qayd etdi. Mintaqadagi eng yaxshi
10 ta bitimdan 4 tasi ushbu sektorga tegishli.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
92
3-jadval
Osiyo-Tinch okeani va Yaponiya loyihalarini moliyalashtirish kreditlari
Top 10 ta bitimi
Yopilish
sanasi
Qarz oluvchi
To’plam
AQSH
dollari
million
Loyiha
millati
Sektor
7/4/2023
HPCL Rajasthan Refinery
5,933.8
Hindiston
Neft-kimyo
9/20/2023
Dito Telecommunity Corp
3,882.4
Filippin
Telekommunikatsiya
9/28/2023
Hai Long 2 Offshore Wind
Power
3,483.8
Tayvan
Power
6/19/2023
PT Kilang Pertamina
Balikpapan
3,100.0
Indoneziya
Neft-kimyo
9/6/2023
Andante Finance Co Pty Ltd
3,036.3
Yaponiya
Telekommunikatsiya
4/20/2023
Perdaman Chem & Fertilisers
2,473.3
Avstraliya
Neft-kimyo
4/11/2023
Lotte Chemical Indonesia PT
2,400.0
Indoneziya
Neft-kimyo
8/22/2023
Jindal Steel Odisha Ltd
1,893.9
Hindiston
Konchilik
6/28/2023
SMC Infrastructure
1,811.3
Filippin
Transportation
6/15/2023
Celsus Securitisation Pty Ltd
1,456.4
Avstraliya
Dam olish va mulk
5-rasm. Osiyo Tinch okeani va Yaponiya loyihasini moliyalashtirish
kreditlari
Ma’lumotlar bazasi qamrab olishi mumkin bo’lgan cheklangan va resurssiz
loyihani moliyalashtirish kreditlari va obligatsiyalarini o’z ichiga oladi. Loyihani
moliyalashtirish obligatsiyalari davlat va xususiy ravishda joylashtirilgan
сheklangan va resurssiz emissiyalarni o’z ichiga oladi. Rivojlangan va
rivojlanayotgan bozorlar uchun ko’p tomonlama loyihalarni moliyalashtirish
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
93
ko’rib chiqiladi. Jadvalining barcha hajmlari va reytinglari kreditlar uchun
umumiy yopilish sanasi va obligatsiyalar uchun narx belgilash sanasiga
asoslanadi.
6-rasm. Global loyihalarni moliyalashtirish obligatsiyalari - sektor tarkibi
(milliyard AQSh dollari)
Barcha jadvallar, agar boshqacha ko’rsatilmagan bo’lsa, kelishuvdan
tushgan daromadga asoslanadi. Loyihani moliyalashtirish kreditlari (Project
Finance Loans) uchun bitim tushumi paketning umumiy miqdorini bildiradi,
Loyihani moliyalashtirish obligatsiyalari (Project Finance Bonds) uchun esa
emissiya narxiga ko’paytirilgan umumiy emissiya miqdori ko’p tomonlama
jadvallar umumiy qarzga asoslanadi. Joriy maʼlumotlar va oʻtgan yilgi
maʼlumotlar 2023-yil 29-dekabr EDT soat 9:00 holatiga koʻra keltirilgan.
O’z-o’zidan tuzilgan, tijorat va noma’lum kreditlar, shuningdek, 90 kundan kam
muddatga ega bo’lgan loyihani moliyalashtirish kreditlari portfeli jadvallaridan
chiqarib tashlanadi. Uzoq muddatli loyihani moliyalashtirish obligatsiyalari
portfeli jadvallari minimal muddati 1,5 yildan (yoki 18 oy) kam bo’lgan
bitimlarni o’z ichiga olmaydi, Osiyo milliy valyutasidagi obligatsiyalar va
minimal muddat 360 kundan ortiq bo’lgan barcha sekyuritlashtirilgan transhlar
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
94
bundan mustasno. Minimal xizmat muddati hisob-kitob sanasi va eng erta to’lov
sanasi yoki birinchi qo’ng’iroq/put opsioni o’rtasidagi farq sifatida aniqlanadi.
Mintaqaviy portfel jadvallari milliy loyihalar asosida tuzilgan. LSEG Data &
Analytics ushbu hujjatda keltirilgan maʼlumotlarning chiqarilish vaqtidagidek
toʻgʻri va dolzarb boʻlishini taʼminlash uchun oqilona saʼy-harakatlarni amalga
oshirgan boʻlsa-da, na LSEG Data & Analytics, na uning uchinchi tomon kontent
provayderlari har qanday xatolik uchun javobgar boʻlmaydi, ma’lumotlardagi
noaniqliklar yoki kechikishlar, shuningdek, ularga tayangan holda qilingan har
qanday harakatlar uchun, shuningdek, uchinchi tomon kontent provayderining
har qanday qarashlari yoki fikrlarini tasdiqlamaydi.
7-rasm. Ko’p tomonlama rivojlanayotgan bozorlar (million AQSh dollari)
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
95
LSEG Data & Analytics taqdim etilgan har qanday kontentning toʻgʻriligi
yoki toʻliqligi yoki qonun tomonidan ruxsat etilgan darajada kontentning har
qanday maqsadga muvofiqligi boʻyicha aniq yoki nazarda tutilgan barcha
kafolatlarni rad etadi. Bu erdagi kontent bitim yoki savdoni amalga oshirish
to’g’risida qaror qabul qilish maqsadlariga mos kelmaydi va investitsiya
maslahatiga teng bo’lgan har qanday maslahat shaklini (investitsiya, soliq,
yuridik) taqdim etmaydi, shuningdek, muayyan moliyaviy vositalar bo’yicha
tavsiyalar yoki investitsiyalar yoki mahsulotlar, shu jumladan qimmatli
qog’ozlarni sotib olish yoki sotish takliflar bermaydi. LSEG Data & Analytics
ushbu hujjat bilan bog’liq holda biron bir shaxs uchun yoki ular tomonidan
qimmatli qog’ozlarni sotib olish yoki sotish bilan bog’liq hech qanday
javobgarlik yoki majburiyatni o’z zimmasiga olmagan. Portfel jadvallari LSEG
Data & Analytics standart portfel jadvali mezonlariga asoslanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Global Project Finance Review Full Year 2023. LSEG Deals Intelligence
2.
Инвестиционное
проектирование
//
URL:
https://www.evkova.org/esse
3.
Ковалев В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор
инвестиций. Анализ отчетности. Учеб. пособие / В. Ковалев. - Москва:
Финансы и статистика, 2020. - 132 с.
4.
Шеремет В.В., Павлюченко В.М., Шапиро В.Д. Управление
инвестициями: В 2-х т. Т. 2. / – М.: «Высшая школа», 1998. – С. 35-45.
5.
Алимов, Б. Б. (2023). Инвестицион Лойиҳаларни Мониторинг Қилиш–
Бизнесни Самарали Бошқаришнинг Муҳим Белгисидир. Boshqaruv Va Etika
Qoidalari Onlayn Ilmiy Jurnali, 3(2), 72-76.
6.
Алимов, Б. Б. (2023). ИНВЕСТИЦИОН ЛОЙИҲАЛАР АСОСИДА
ЎЗБЕКИСТОН ЯШИЛ ИҚТИСОДИЁТИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ. Gospodarka i
Innowacje., 38, 28-37.
7.
Kholbaev PhD, B., & Alimov PhD, B. (2020). IMPORTANCE OF THE
PLANNING TOOL IN PROJECT EFFICIENCY. International Finance and
Accounting, 2020(5), 24.
8.
Alimov B.B. RISK MANAGEMENT IN INVESTMENT PROJECTS.
International Journal of Marketing and Technology Vol. 12 Issue 08, August
2022, ISSN: 2249-1058 Impact Factor: 6.559 Journal Homepage:
http://www.ijmra.us, Email: editorijmie@gmail.com Double-Blind Peer
Reviewed Refereed Open Access International Journal - Included in the
International Serial Directories Indexed & Listed at: Ulrich’s Periodicals
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
96
Directory ©, U.S.A., Open J-Gate as well as in Cabell’s Directories of Publishing
Opportunities, U.S.A. https://www.ijmra.us/2022ijmt_august.php
9.
Miralimovich, A. M., Kholmurodovich, S. D., & Batirovich, A. B. (2023).
PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF THE GREEN ECONOMY BASED ON
INVESTMENT PROJECTS IN COOPERATION WITH DEVELOPED COUNTRIES.
Western European Journal of Modern Experiments and Scientific Methods, 1(2),
19-31.
