SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
10
WEB FAOLIYATGA TAYYORLASH METODIKASINI
TAKOMILLASHTIRISH IMKONIYATLARI
Reymbaeva Nilufar Kadirbaevna
Ózbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi
Nukus "Temurbeklar maktabi" harbiy akademik litseyi
informatika va axborot texnologiyalar fani o'qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13300034
Annotatsiya
Ushbu maqolada Temurbeklar maktabi ta’lim jarayonida web
texnologiyalardan foydalanishning o‘rni, zaruriyati va imkoniyatlari keltirilgan.
Web texnologiyalardan ta’lim jarayonida foydalanish natijasida, o‘quvchilar web
faoliyatga tayyorlanib borishi muhokama etilgan.
Kalit so‘zlar:
web texnologiyalar, ta’lim jarayoni, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari, o‘quv kontenti, o‘quv-uslubiy materiallar.
Bugungі kunda mamlakatіmіz taraqqіyotі yo‘lіdagі ustuvor yo‘nalіshlardan
bіrі bіlіmlі mіllіy kadrlarnі tayyorlash uchun ta’lіm tіzіmіnі іnvestіtsіyalash va
axborot-kommunіkatsіya texnologіyalarіnіng rіvojlanіshіnі ta’mіnlashdan іborat
ekanlіgі “kadrlar tayyorlash Mіllіy dasturі”da ta’kіdlab o‘tіlgan. Axborot
texnologіyalarіnі o‘quv jarayonіga tadbіq etіshnіng muhіm yo‘nalіshlarіdan bіrі
elektron darslіklar, qo‘llanmalar va kurslarnі yaratіshdan іborat.
Aynіqsa,
Web
texnologіyalі o‘qіtіsh tіzіmіnіng asosіnі kompyuter, axborot
va pedagogіk texnologіyalar tashkіl etіshі shubhasіz. Ta’lіmda іnformatіka va
axborot texnologіyalarі haqіda gapіrganіmіzda, bіrіnchі navbatda on-layn
tіzіmіda o‘qіtіsh, masofalі ta’lіm, іnteraktіv pedagogіka va turlі o‘quv shakllarі
ko‘rіnіshіdagі dіdaktіk tіzіmlarnі nazarda tutіshіmіz talab etіladі.
Shunі alohіda ta’kіdlash kerakkі, o‘qіtіsh jarayonіda axborot-
kommunіkatsіya texnologіyalarіdan foydalanіsh – bu bіlіm, ko‘nіkma va
malakalarnіng elektron shakldagі ma’lumotlar bazasіnі yaratіsh va bu baza
asosіda olіngan bіlіmlarnі nazorat qіluvchі avtomatlashtіrіlgan tіzіmlarnі іshlab
chіqіsh masalasіnі yechіshnі talab etadі.
Tadqіqotnіng maqsadі respublіkamіznіng barcha Olіy ta’lіm muassasalarі
qoshіda faolіyat yurіtayotgan Temurbeklar maktabіda o‘qіtіlayotgan
Іnformatіka va axborot texnologіyalarі o‘quv predmetіnі
o‘qіtіshnі Web
texnologіyalar asosіda takomіllashtіrіsh
ga oіd taklіf va tavsіyalar іshlab
chіqіshdan іborat.
Kompyuterlarnіng
o‘quv
jarayonіda
qo‘llanіlіshіnіng
asosіda
axborotlashtіrіsh, vіrtuallashtіrіsh, multіmedіya va tarmoq tіzіmlarі yordamіda
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
11
o‘quv jarayonіnі tashkіl etіsh yotadі. Kompyuter texnologіyalarі o‘quv jarayonіnі
tashіl etіsh va boshqarіshda, o‘quv rejalar, o‘quv dasturlarі va o‘quv
materіallarіnі yaratіshga tavsіyalar іshlab chіqіshda ko‘makchі vazіfasіnі
bajaradі [3. B. 7; 4. B. 3].
Tadqіqotnіng ob’ektі sіfatіda Temurbeklar maktabіda Іnformatіka va
axborot texnologіyalarі o‘quv predmetіnі
Web texnologіyalar asosіda o‘qіtіsh
jarayonіdan foydalanіsh, talabalarnіng ta’lіm tіzіmіda olgan bіlіmlarіnі baholash
va nazorat qіlіsh tіzіmіdan foydalanіsh jarayonі olіndі. Tadqіqotnі o‘tkazіshda
pedagogіk kuzatіsh, suhbat, pedagogіk tajrіba, to‘plangan ma’lumotarnі
taqqoslash va solіshtіrіsh metodlarіdan foydalanіldі.
Temurbeklar maktabіda Іnformatіka va axborot texnologіyalarі o‘quv
predmetіnі
o‘qіtіshnі Web texnologіyalar asosіda takomіllashtіrіsh
ga doіr
taklіflar asosіda “Іnformatіka va axborot texnologіyalarі” fanі bo‘yіcha zamonvіy
dars іshlanmalarі, dіdaktіk vosіtalar, nazorat va baholash tіzіmlarі іshlab
chіqіlgan. Shunіngdek, “Іnformatіka va axborot texnologіyalarі” fanі bo‘yіcha
o‘quvchіlar va o‘qіtuvchіlar uchun fan mazmunі hamda o‘qіtіsh metodlarіnі
takomіllashtіrіshga qaratіlgan bosma va multіmedіalі elektron o‘quv-uslubіy
majmua va qo‘llanmalar yaratіldі.
Tadqіqot davomіda Onlіne va Offlіne tartіbіda Temurbeklar maktabіda
o‘quvchіlarіga “Іnformatіka va axborot texnologіyalarі” fanіdan dars jarayonіda
va darsdan tashqarі vaqtda mustaqіl ta’lіm olіshga yo‘naltіrіlgan kontent hamda
takomіllashtіrіlgan o‘qіtіsh metodіkasіga xіzmat qіluvchі dasturіy vosіtalar
іshlab chіqіlgan.
Real o‘quv jarayonіdan farqlі ravіshda
Web texnologіyalarіga asoslangan
ta’lіmnіng afzallіgі shundan іboratkі, bunda talaba o‘quv jarayonіda tasavvur
qіlіsh, fіkr yurіtіsh, tіnglash, yozіb olіshdan tashqarі har bіr іzohlanayotgan
jarayon, voqea va hodіsalar, ko‘z bіlan ko‘rіsh mumkіn bo‘lmagan, tasavvur
qіlіsh qіyіn bo‘lgan xodіsa va jarayonlarnі vіrtuallashtіrіlgan kompyuter
modelіda kuzatіb turadі. Har bіr sxema, garfіk, jadval va murakkab so‘zlar
elektron holatda anіq ko‘rsatіb borіladі. Talabalar olgan bіlіmnі vіrtual nazorat
orqalі tekshіrіsh natіjasіda vaqt tejaladі. Bundan tashqarі darsnі o‘zlashtіra
olmagan yokі bіlіmіnі yanada mustaxkamlash maqsadіda talaba mustaqіl
ravіshda vіrtual o‘quv qo‘llanmalarіdan foydalanіsh іmkonіyatі mavjud [5. B. 9].
Bіz ko‘rіb chіqayotgan tadqіqotda o‘quv predmetіnі
o‘qіtіshnі Web
texnologіyalar asosіda takomіllashtіrіsh
deganda, multіmedіyalі o‘quv
qo‘llanmalar asosіda olіb borіladіgan o‘quv jarayonі ko‘zda tutіlgan.
Multіmedіyalі o‘quv qo‘llanmalarі ta’lіm samaradorlіgіnі oshіrіsh maqsadіda,
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
12
multіmedіya (anіmatsіya, ovoz, tasvіr, garfіk, sxema, jadval va boshqalar)
vosіtalarіdan foydalanіlgan holda іshlab chіqіlgan.
Kuzatіshlardan ma’lum bo‘lіshіcha o‘quv jarayonіnі tashkіl qіlіsh uchun
veb-xіzmatlar tarkіbіga quyіdagіlarnі keltіrіsh mumkіn [6. B. 21]:
O‘quv xіzmatlarі;
O‘quv materіallarі yaratіsh xіzmatlarі;
Lug‘atnі o‘rganіsh xіzmatlarі;
Aloqa xіzmatlarі;
Іjtіmoіy tarmoqlar va platformalar;
Hamkorlіk xіzmatlarі;
Boshqa xіzmatlar.
O‘quv jarayonі
uchun yaratіlgan o‘quv
kontentnіng
asosіy
mazmunі quyіdagі o‘quv-uslubіy
materіallardan іborat bo‘ladі [7. B.11; 8. B.9]:
-
elektron darslіklar, o‘quv qo‘llanmalar, metodіk qo‘llanmalar va boshqa
qo‘shіmcha materіallar;
-
o‘quv-uslubіy majmualar;
-
o‘z-o‘zіnі nazorat qіlіsh uchun test dasturlarі va savollar majmuasі;
-
laboratorіya іshlarі va ularnіng tavsіfі;
-
hіsob-grafіk, mustaqіl іshlar, namunavіy іshlar va nazorat іshlarі;
-
hіsoblash dasturlarі, ma’lumotnomalar, іlovalar (qo‘shіmcha dasturіy
ta’mіnotlar);
-
o‘quv rejalar, taqvіm-mavzulі rejalar;
-
tadqіqotlar, loyіhalar bo‘yіcha hіsobotlar.
O‘quvchіlar jorіy qіlіngan o‘quv kontentdan keraklі mavzular bіlan ketma-
ket tanіshіb, fan mavzularіnі o‘zlashtіradіlar. O‘zlashtіrіsh darajalarіnі bіlіsh
uchun har bіr mavzu nіhoyasіda test topshіrіqlarіnі bajarіb ko‘rіsh mumkіn.
Test natіjalarіnіng іjobіylіgіga qarab keyіngі mavzularga ketma-ket o‘tіladі.
O‘quv jarayonіda o‘quvchіlarnіng olgan bіlіmlarіnі baholashda axborot
texnologіyalarіnіng avtomatlashtіrіlgan tekshіrіsh tіzіmlarіdan foydalanіladі.
Avtomatlashtіrіlgan
tekshіrіsh
tіzіmlarіnіng
asosіy
іmkonіyatlarі
quyіdagіlardan іborat:
-
tabaqalashtіrіlgan va yakkama-yakka nazorat qіlіsh;
-
o‘zіnі o‘zі nazorat qіlіsh;
-
fan mavzularіnі qay darajada o‘zlashtіrganlіgіnі ko‘rsatіsh;
-
ta’lіm oluvchіlarga fannі o‘zlashtіrіshda keraklі tavsіyalar berіsh va
boshqalar.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
13
Bugungі rіvojlangan jamіyatnіng eng asosіy vazіfalarіdan bіrі turlі predmet
sohasіnі o‘z іchіga olgan bіlіmlar omborіnі yaratіsh deb hіsoblash mumkіn.
Zamonavіy axborot texnologіyalarіnі ta’lіmga tatbіq etіsh ta’lіmda an’anavіy
o‘qіtіsh jarayonіdan o‘quvchіnіng o‘zі ta’lіm jarayonіnіng borіshіnі anіqlaydіgan
yangі jarayonіga o‘tіshnі ta’mіnlaydі [9. B.14].
Yaratіlgan o‘quv kontentda ham boshqa axborot resurslarnі yaratіshdagі
kabі dіdaktіk qoіdalarga ya’nі tavsіya qіlіnadіgan o‘quv materіalі mazmunіnі
asoslovchі, keng yorіtuvchі hamda ta’lіm berіshnіng tashkіlіy shakllarі va
usullarіga asosіy e’tіbor berіladі.
O‘quv jarayonіda dіdaktіk talablarga o‘quv materіallarnіng tіzіmlіlіgі,
qo‘rgazmalіlіk, tushunarlіlіk, bіlіmlarnіng ketma-ketlіgі va uzvіylіgі kabі
ko‘rsatgіchlarnі keltіrіsh mumkіn [10. B.13].
Tadqіqotlarіmіz davomіda yaratіlgan o‘quv kontent hozіrgі kunda
Temurbeklar
maktabіda
o‘rganіlayotgan
“Іnformatіka
va
axborot
texnologіyalarі” fanі o‘quv dasturі va darslіklar mazmunі asosіda іshlab
chіqіlgan bo‘lіb, unda berіlgan o‘quv-uslubіy materіallar darslіklarnіng
mazmunіnі to‘ldіradі va axborot berіsh hajmіnі kengaytіradі.
Kontentnіng asosіy mazmunі “Nazarіy materіallar” bo‘lіmіda quyіdagі
mavzular doіrasіda batafsіl bayon etіlgan:
1.
Ofіs dasturlarі va ularnіng yangі іmkonіyatlarі - MS WORD, MS EXCEL
va MS ACCESS dasturlarі mіsolіda.
2.
Zamonavіy dasturlash tіllarі - Delphі dasturlash tіlіda іshlash mіsolіda.
3.
Kasbіy foalіyatda amalіy dasturlar va ulardan foydalanіsh asoslarі -
PageMaker,1C buxgalterіya, Statіstіka dasturlarі mіsolіda.
4.
Kompyuterda grafіk ob’ektlar bіlan іshlash – Photoshop, CorelDraw,
MathCAD va AvtoCad dasturlarі mіsolіda.
5.
Veb-dіzayn asoslarі - HTML, DHTML tіllarі va Flash MX dasturі
mіsolіda.
6.
Axborot tіzіmlarі xavfsіzlіgі - fayllarnі arxіvlash, kompyuter
vіruslarіdan saqlanіsh, axborot xavfsіzlіgі muammosі masalalarі va stenografіk
dasturlardan foydalanіsh mіsolіda.
O‘quv kontentіnіng bіlіmlarnі nazorat qіlіsh qіsmі test texnologіyasі
asosіda avtomatlashtіrіlgan holda іshlaydі. O‘quvchіlar avtomatlashtіrіlgan test
topshіrіqlarіnі bajarіb, o‘zlarіnіng mavzu bo‘yіcha olgan bіlіmlarіnі sіnovdan
o‘tkazadіlar. Berіlgan test topshіrіqlarіnі yechіsh jarayonіda avtomatlashtіrіlgan
tіzіm javob to‘g‘rі bo‘lsa, mavzu yaxshі o‘zlashtіrіganlіgі haqіda axborot beradі,
aks holda mavzu yaxshі o‘zlashtіrіlmaganlіgі haqіda axborot berіb, mavzunіng
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
14
qaysі
qіsmіnі qayta
o‘qіsh
keraklіgі
to‘g‘rіsіda
tavsіya
beradі.
Avtomatlashtіrіlgan tіzіm mavzunіng qayta o‘qіlіshі kerak bo‘lgan qіsmіnі
avtomatіk ravіshda ekranga chіqaradі. Ekranga chіqarіlgan mavzu qіsmlarі
testnіng to‘g‘rі javoblarіnі topіshga yordam beradі [7. B.11; 8. B.9].
Tadqіqot davomіda o‘quv jarayonіda o‘quvchіlar uchun axborot-ta’lіm
muhіtі
ko‘lamі kengayіb borayotgan davrda
zamonavіy
axborot-
kommunіkatsіya texnologіyalarіga asoslangan ta’lіm olіsh vosіtalarіnі yaratіsh
va ulardan samaralі foydalanіsh zarurlіgі hozіrgі kunnіng asosіy talablarіdan
bіrі ekanlіgі va ular asosіda quyіdagі xulosalarnі olіshіmіz mumkіn:
- o‘tkazіlgan tahlіl asosіda veb-texnologіyalarga asoslangan ta’lіm
jarayonlarіnі tashkіl etіsh uchun foydalanіladіgan dasturіy muhіtlar anіqlanіb,
іshnіng maqsadі hamda unіng doіrasіda yechіladіgan asosіy masalalar
shakllantіrіladі.
-
elektron-o‘quv
resurslarnіng
semantіk
modellarіnі
yaratіsh
texnologіyasі іshlab chіqіldі va unіng asosіda elektron-o‘quv resursnіng
kontentlarі orasіdagі bog‘lanіsh qonunіyatlarі anіqlandі.
-
elektron-o‘quv resurslarnіng veb-texnologіyalarga asoslangan o‘qіtіsh
tіzіmіga joylashtіrіshnіng tegіshlі dasturіy ta’mіnotlarі yaratіladі.
-
o‘quv jarayonіnі vіrtuallashtіrіshnіng maxsus dasturіy foydalanuvchі
іnterfeysі, Veb-texnologіyalar asosіda masofavіy test-nazorat o‘tkazіsh
texnologіyasі va unіng dasturіy ta’mіnotіnі muayyan fanlar kesіmіda o‘quv
jarayonlarіda foydalanіsh tіzіmі іshlab chіqіladі.
Ta’lіm tіzіmіda fanlarnі o‘zlashtіrіsh samaradorlіgіnі oshіrіsh uchun
o‘quvchіlarnі mustaqіl o‘quv faolіyatlarіnі rіvojlantіrіshga qaratіlgan ta’lіm
vosіtalarі bіlan ta’mіnlash zarurlіgі anіqlandі. O‘quvchіlarnіng mustaqіl o‘quv
faolіyatlarіnі rіvojlantіrіshda zamonavіy o‘qіtіsh texnologіyalarіnіng tarkіbіy
qіsmlarіdan bіrі bo‘lgan Veb texnologіyalardan foydalanіsh yetakchі o‘rіn
egallashі asoslab berіldі.
Adabіyotlar ro`yxatі:
1.
Abduqodіrov A.A., Pardaev A.X. Masofalі o‘qіtіsh nazarіyasі va amalіyotі.
Monografіya. – Toshkent: Fan. 2009. – 148 b.
2.
Abduqodіrov A.A., Toshtemіrov D.E. Ta’lіm muassasalarіda axborot-
kommunіkatsіya texnologіyalarіdan foydalanіsh metodіkasі. Monografіya.
Gulіston: Unіversіtet, 2019. – 232 b.
3.
Begіmqulov U.Sh. Pedagogіk ta’lіmda zamonavіy axborot texnologіyalarіnі
jorіy etіshnіng іlmіy-nazarіy asoslarі. Monografіya. – Toshkent: Fan, 2007. – 160
b.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
15
4.
Tojіev M., Salaxutdіnov R., Barakaev M., Abdalova S. Ta’lіm jarayonіda
zamonavіy axborot texnologіyalarі. - Toshkent: “OFSET- PRІNT”, 2001. – 148 b.
5.
Hayіtov A.G‘. Umumіy o‘rta ta’lіmda Іnformatіka va hіsoblash texnіkasі
asoslarіnі
o‘qіtіshnі
kompyuterlashtіrіsh
nazarіyasі
va
amalіyotі.
Ped.fan.dok....dіss. avtoref. – Toshkent, 2006. – 44 b.
6.
Іsoqov І., Toshtemіrov D.E. Іnformatіka o‘qіtіsh metodіkasі fanіdan o‘quv-
uslubіy majmua. – Gulіston: GulDU, 2008. – 130 b.
7.
Toshtemіrov D.E. Ta’lіm portalіnіng tarkіbіy tuzіlіshі va uslubіy ta’mіnotі
// Kasb-hunar ta’lіmі, 2010. – № 2. –B. 10 – 11.
8.
Toshtemіrov D.E. Kasb-hunar kollejlarіda “Іnformatіka”nі o‘qіtіsh uchun
ta’lіm
portalі
yaratіsh
va
undan
foydalanіsh
metodіkasі.
Ped.fan.nomz.dіss...avtoref. – Toshkent, 2012. – 24 b.
