SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
68
KUZGI YUMSHOQ BUG‘DOY DONI YETISHTIRISHDA EKISH-
OZIQLANTIRISH INTEGRATSIYASI
Yo‘ldoshev Elbek Alisher o‘g‘li
Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti magistranti
Ishmuxamedova Ra’no Choriyevna
Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti dotsenti, q.x.f.f.d.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14553977
Annotatsiya:
Kuzgi bug‘doynining maqbul muddatlarda (15.X) ekib, tavsiya
etilgan (N
180
P
90
K
60
) meyor va nisbatlarda oziqlantirilganda qishga chidamliligi
oshib borib, mutanosib holda hosildorligi ham oshib boradi.
Kalit sо‘zlar:
kuzgi bug‘doy, qishga chidamlilik, agrokimyoviy asoslari,
quruq modda miqdori, shakar, don hosildorligi.
Аннотация:
При оптимальное сроки посева (15.Х) озимой пшеницы с
применением повышенной нормы и соотношения (N
210
P
110
K
70
)
минеральные удобрения чем с рекомендованному (N
180
P
90
K
60
) нормами и
соотношениями являются одним из способов повышения зимостойкости
что способствует повышения урожайности зерна.
Ключевые слова:
Озимая пшеницы, зимостойкость, агрохимические
основы, сухая вещества, сахар, урожайность зерна.
Annotation:
With optimal timing of sowing (15.X) of winter wheat with
application of increased norm and ratio (N
210
P
110
K
70
), mineral fertilizers are one
of the ways to increase winter hardiness in comparison with the recommended
norms (N
180
P
90
K
60
), which contributes to the increase of grain yield.
Key words:
winter wheat, winter hardiness, agrochemical basis, dry
matter, sugar, grain yield.
Dehqonchilik qonunlaridan biri uning mintaqaviyligidan iboratligidir.
Chunki mintaqalar ob-havo sharoitlari bir-biridan keskin farq qilib, kuzgi
bug‘doy va boshqa ekinlar yetishtirilganda aniq mintaqa sharoitiga mos bо‘lgan
agrotexnologiyalar qо‘llanilgandagina rejalashtirilgan hosilni yetishtirishga
erishish mumkin.
Shu sababli ham kuzgi yumshoq bug‘doyning tezpishar va о‘rtapishar
navlarini birinchi galda ekish muddati va unga mos bо‘lgan oziqlantirish
meyorlari va nisbatlari barcha tajriba variantlari va takrorlanishlarida bir xilda
sug‘orilib dala tajribalari Qashqadaryo viloyatining bо‘z-о‘tloqi tuproqlari
mintaqasi sharoitida о‘rganildi.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
69
Kuzgi yumshoq bug‘doyning tezpishar Chillaki va о‘rtapishar
Krasnodarskaya-99 navlari oktabr oyi о‘rtasida (15.X), noyabr oyi boshida (1.XI)
va о‘rtasida (15.XI) ekilib ekish bilan birga tajriba variantlari bо‘yicha fosforli va
kaliyli о‘g‘itlar (P
70
K
50
; R
90
K
60
; R
110
K
70
) qо‘llanildi. Belgilangan azotli о‘g‘itlar esa
kuzgi bug‘doyning bahorgi tuplash, naychalash va boshoqlash fazalarida
(N
150
;N
180
;N
210
) qо‘llanildi. Belgilangan azotli о‘g‘itlar meyorlari bahorgi tuplash
fazasida 35%, naychalash fazasida ham 35% va boshoqlash fazasida 30% berilib,
har bir о‘g‘it qо‘llanilgan vaqtda belgilangan meyorlarda barcha tajriba
variantlari bir xilda sug‘orildi.
Birinchi nazorat variantiga mineral о‘g‘itlar qо‘llanilmadi. Ikkinchi nazorat
varianti sifatida kuzgi bug‘doydan 60 s/ga don hosili olish uchun
rejalashtirilgan, ya’ni tavsiya etilgan (N
180
P
90
K
60
) mineral о‘g‘itlar qо‘llash
meyorlari olindi.
О‘tkazilgan tajribalarimiz natijalari bо‘yicha kuzgi bug‘doy navlari oktabr
oyi о‘rtasida ekilganda tо‘liq dala unuvchanligi 6 kundan keyin sodir bо‘lib,
noyabr oyi boshida va oxirida ekilganda muvofiq ravishda ekilgan urug‘larining
tо‘liq unib chiqishi 7 va 8 kunlarda sodir bо‘lib qо‘llanilgan fosforli va kaliyli
о‘g‘itlar meyorlari va nisbatlari ta’siri kuzatilmadi.
Biroq, kuzda maqbul muddatda ekilib fosforli va kaliyli о‘g‘itlar meyorlari
va nisbatlari oshirilib borilgani sayin tuplanish darajasi, tuplash bо‘g‘inlarining
joylashish chuqurligi maysalarida quruq moddalar, tuplash bо‘g‘inlarida shakar
tо‘planishi oshishi natijasida qishlashga tayyorgarlik jarayoni jadallashganligini
kо‘rsatdi. О‘z navbatida bunday maysalarning qishlashga chidamliligi oshishi
natijasida saqlanuvchanlilik darajasining 5,9 % gacha oshishi kuzatildi.
Shuningdek, kuzgi bug‘doyning tezpishar Chillaki va о‘rtapishar
Krasnodarskaya-99 navlarining о‘sish va rivojlanish davrlari davomli bо‘lishi
barg yuzasi о‘sishi, fotosintetik sof mahsuldorligi, hosil strukturasi, don chiqimi
va hosildorligi oshib borishi oktabr oyi о‘rtasida ekilib, mineral о‘g‘itlar
meyorlari va nisbatlari oshirilib (N
210
N
110
N
70
) qо‘llanilganda yuqori bо‘lishi
kuzatildi.
Don sifati ham ekish va oziqlantirish muddatlari va meyorlariga mutanosib
holda о‘zgarib borishi kuzatildi.
Kuzgi bug‘doyning tezpishar va о‘rtapishar navlari oktabr oyi о‘rtasida
ekilib mineral о‘g‘itlar meyorlari va nisbatlari oshirilib qо‘llanilganda
(N
210
N
110
N
70
) don hosildorligi mineral о‘g‘itlar qо‘llanilmagan nazorat variantiga
nisbatan ikki hissagacha oshishi bilan birga donning texnologik sifatini
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
70
belgilovchi 1000 don vazni, shishasimonlilik darajasi, oqsil va kleykovina
miqdorining ham oshishini kо‘rsatdi.
Mineral о‘g‘itlar meyorlari tajribaning oktabr oyi о‘rtasida ekilgan
variantida oshirilib qо‘llanilganda sof foydaning oshishi bilan birga
rentabellikning 26,9 % gacha oshishini kо‘rsatdi.
Kuzgi bug‘doyning tezpishar va о‘rtapishar navlari mintaqa sharoiti uchun
maqbul bо‘lgan muddatda ekilib mineral о‘g‘itlar bilan yetarlicha oziqlantirilib
о‘z vaqtida meyorida sug‘orish alohida ahamiyat kasb etadi. Chunki, tajriba
mintaqasi sharoiti qurg‘oqchilikka moyil bо‘lgan mintaqa bо‘lib, kuzgi bug‘doy
yetishtirilganda sug‘orishsiz umuman hosil olib bо‘lmaydi. Shu sababli ham
mineral о‘g‘itlarning har bir qо‘llanilish vaqtida tegishli meyorlarda sug‘orildi.
Shu sababli tajriba mintaqasi sharoitida kuzgi bug‘doyning tezpishar va
о‘rtapishar navlaridan mо‘l va sifatli hosil yetishtirish uchun maqbul muddatda
ekish bilan birga oziqlantirish va sug‘orish integrallashgan holda tashkil etilishi
kerak.
Adabiyotlar:
1. Доспехов Б. А. Методика полевого опыта. – Москва: Колос, 1985. – 317 с.
2. Дубинина И.М. Азотные питание пшеницы. // Физиология растений. –
Москва. 1965.- №4. – С.12-18.
3. Моисейчик В.А., Максименкова Т.А. Погода и состояние озимых зерновых
культур в осеннее-зимний период. – Москва: Россельхозиздат. 1982. – 38 с.
4. Носатовский А.И. Пшеница. – Москва: Колос. 1965. – 415 с.
5. Петинов Н.С. Физиология орошаемой пшеницы. – Москва: изд.АН СССР.
1959. – 340 с.
6. Потапов Н.Г. Минеральные питание пшеницы. Физиология
сельскохозяйственных растений. – Москва: МГУ, Том IV. 1969. – С.240-297.
7. Починок Х.Н. Определение глюкозы, фруктозы и сахаразы в растениях из
одной навесни. // Бюллетень по физиологии растений. – Киев: УНИИФР.
№2. - 1958. – С.26-41.
8. Раунер Ю.Л., Аканьев И.П., Самарина Н.Н., Лозовская Л.А. Энергетические
характеристики и эффективность процесса продуктивности зерновой
культуры. // Серия геогр., АН СССР. №3. 1975. – С.70-80.
9. Федосеев А.П. Погода и эффективность удобрений. – Ленинград:
Гидрометеоиздат. 1985. – 144 с.
10. Яковлев Н.Н. Климат и зимостойкость озимой пшеницы. – Ленинград:
Гидрометеоиздат, 1966. - 418 с.
11. Ишмухамедова Р.Ч., Хасанова Р.З. Влияние подкормки орошаемой
озимой мягкой пщеницы через корни и листья на качество зерна.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
71
«Международный сельскохозяйственный журнал». - М.: 2017. - №5. - С. 36-
37.
