SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
11
ПУЛЬПА ШИКАСТЛАНИШИДА ОДОНТОБЛАСТ
ҲУЖАЙРАЛАРИНИНГ СПЕЦИФИК РЕАКЦИЯСИ
Халилова Севинч
Номозова Севинч
Илмий рахбар:
Асадова Феруза Джумаевна
Гистология, эмбриология и цитология кафедраси
Самарканд давлат тиббиет университети.
Узбекистон. Самарканд
https://doi.org/10.5281/zenodo.14404993
Мақсад:
Парадонт тўқимаси ва пульпага турли хил шикастловчи
омиллар таъсири натижасида одонтобласт ҳужайраларида бўладиган
турли
ўзгаришларни
таҳлил
қилиш,
гистологик
жиҳатдан
морфологиясининг ўзгаришини ўрганиш. Тадқиқот методи ва материали:
маълумотлар таҳлили, илмий адабийотлардан фойдаланиш, статистик
маълумотлардан фойдаланиш ва таҳлил қилиш, ёруғлик микроскопи,
препаратлар.
Натижа:
Пульпани шикастловчи омилларга кенг тарқалган кариес
жараёни, температура таъсири, тиш қаттиқ тўқимасини пломбалаш учун
чархлаш, пломба ашёси кимёвий моддаларининг диффузияси, оғиз
бўшлиғи суюқлиги ва патоген микроорганизмлар билан тўғридан-тўғри
контактда бўлиши киради. Пульпанинг шикастланишида одонтобласт
ҳужайраларида иккита асосий характерли реакция кўзатилади:
одонтобласт ҳужайраларининг ядро сақловчи қисмининг дентин
найларига сурилиб ўтиши ва вакуолизация ҳодисаси. Одонтобластларнинг
ядро сақловчи қисми дентин каналчаларига сурилиб ўтиши шикастловчи
омил таъсир этишидан (айниқса ҳаво-сув тизими ишлатилмасдан қуруқ
ҳолатда чархлашда) бир неча дақиқадан сўнг бошланади ва бу ҳолат 3
ҳафтагача сақланиб қолиши мумкин. Ядро (аниқ ядро сақловчи қисм)
дентин каналчаларига бутунлай ёки қисман ўтиши мумкин, кейинчалик
улар яна олдинги ҳолатига, жойига қайтади. Лекин кўпчилик одонтобласт
ҳужайралари аксарият ҳолатда қайтариб бўлмайдиган ўзгаришларга
учрайди ва нобуд бўлади. Шикастловчи омил таъсиридан сўнг 3 соат ўтгач
одонтобластлар жойлашган соҳанинг ядро сақловчи қисми дентин
каналчаларига ботиб кирган жойида нейтрофил гранулоцитлар ҳосил
бўла бошлайди, улар ўз навбатида парчаланган ҳужайраларни ва уларнинг
қолдиқларини фагацитоз қилади. Одонтобластлар ядро сақловчи
қисмининг дентин каналчаларига ўтиши шикастланиш вақтида пульпада
босимнинг
ортиши
ва
тишни
чархлаш
жараёнида
дентин
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
12
каналчаларининг
периферик
соҳасидаги
дентин
суюқлигининг
температура
ортиши
натижасида
буғланиши
сабаб
бўлади.
Одонтобластлар қатламидаги вакуолизация шу ҳужайралар цитоплазмаси
ва улар орасида йирик ҳажмли вакуолаларнинг ҳосил бўлиши билан
кечади. Ҳужайралараро вакуолаларнинг йириклашиши деформацияни
келтириб чиқаради ва одонтобластлар қатлами узлуксизлигининг
бузилишига ва бу ҳужайралар бир қисмининг нобуд бўлишига олиб
келади. Нобуд бўлган одонтобластлар ўрнида ҳар хил шакл ва
катталикдаги кистали бўшлиқлар ҳосил бўлиши мумкин. П.В.Сиповский
вакуолизация ҳодисасини "одонтобласт ҳужайраларининг физиологик
фаоллигининг у ёки бу босқичидаги биологик мавжудлигининг табиий
шаклидир", яъни бу холат клиник жихатдан соғлом тишда ҳам учраши
мумкинлигини уқтиради. А.А.Маниннинг таъкидлашича вакуолизация
нормал физиологик ҳодиса сифатида ҳам одонтобласт ҳужайраларининг
қариш процессида кузатилади.
Хулоса
: Турли хил шикастловчи омиллар таъсирида одонтобласт
ҳужайраларида вужудга келадиган ўзгаришларни профилактикаси учун
стоматолог беморларни даволаш жараёнида бу омилларнинг таъсирини
йўқотиш ёки камайтириш, шикастланган одонтобластл
Адабиетлар:
1.
Азимова, А. А., Абдухоликов, С. Х., & Бозоров, Х. М. (2023).
ОСЛОЖНЕНИЕ ГЛЮКОКОРТИКОИДНОЙ ТЕРАПИИ У БОЛЬНЫХ САХАРНЫМ
ДИАБЕТОМ, ПЕРЕНЕСШИХ COVID-19. ББК 5я431 М42 Печатается по
решению
Редакционно-издательского
совета
Государственного
гуманитарно-технологического университета, 18.
2.
АЗИМОВА, А. А., & МАЛИКОВ, Д. И. (2022). ПОВРЕЖДЕНИИ
МЯГКОТКАНЫХ СТРУКТУР КОЛЕННОГО СУСТАВА И УЛЬТРАЗВУКОВОЕ
ИССЛЕДОВАНИЕ.
МОЛОДЕЖНЫЙ
ИННОВАЦИОННЫЙ
ВЕСТНИК
Учредители: Воронежский государственный медицинский университет
имени НН Бурденко, 11(2), 10-13.
3.
Азимова, А. А., Маликов, Д. И., & Шайкулов, Х. Ш. (2021).
МОНИТИРОИНГ
ЭТИОЛОГИЧЕСКОЙ
СТРУКТУРЫ
СЕПСИСА
ЗА.
PEDAGOGICAL SCIENCES AND TEACHING METHODS, 48.
4.
Азимова, А. А., & Маликов, Д. И. (2023). ВЫЯВЛЕНИЕ РАКА МОЛОЧНОЙ
ЖЕЛЕЗЫ С ДОБАВЛЕНИЕМ ЕЖЕГОДНОГО СКРИНИНГА УЗИ ИЛИ
ОДНОКРАТНОГО СКРИНИНГОВОГО МРТ К МАММОГРАФИИ У ЖЕНЩИН С
ПОВЫШЕННЫМ РИСКОМ РАКА МОЛОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ. THE BEST STUDENT
OF THE CIS, 1(1).
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
13
5.
Азимова, А. А., & Маликов, Д. И. (2023). ВЫЯВЛЕНИЕ РАКА МОЛОЧНОЙ
ЖЕЛЕЗЫ С ДОБАВЛЕНИЕМ ЕЖЕГОДНОГО СКРИНИНГА УЗИ ИЛИ
ОДНОКРАТНОГО СКРИНИНГОВОГО МРТ К МАММОГРАФИИ У ЖЕНЩИН С
ПОВЫШЕННЫМ РИСКОМ РАКА МОЛОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ. THE BEST STUDENT
OF THE CIS, 1(1).
6.
Супхонов, У. У., Файзиев, Х. Ф., Азимова, А. А., & Абдурахмонов, Д. Ш.
(2024). СУЩЕСТВУЮТ СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ЛИПОСАКЦИИ, КОТОРЫЕ
УСПЕШНО ПРИМЕНЯЮТСЯ ДЛЯ КОНТУРНОЙ ПЛАСТИКИ ТЕЛА. NAZARIY VA
AMALIY FANLARDAGI USTUVOR ISLOHOTLAR VA ZAMONAVIY TA'LIMNING
INNOVATSION YO'NALISHLARI, 1(2), 18-22.