SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
9
INTELLEKTUAL MULK HUQUQI SOHASIDA SUN'IY
INTELLEKTNING O'RNI
Mahmudova Muxlisa Oybek qizi
Mirzo Ulug’bek nomidagi Milliy universitet talabasi
Email: Muxl1samaxmudova2200@gmail.com
Phone: 998-99-345-06-15
998-90-685-06-15
https://doi.org/10.5281/zenodo.15165685
Anotatsiya:
Ushbu tezisda intellektual mulk huquqi sohasida sun'iy
intellektning o'rni tahlil qilinadi. Sun'iy intellekt texnologiyalarining intellektual
mulk yaratish, boshqarish va himoya qilish jarayonlaridagi roli oʻrganiladi.
Tezisda sun’iy intellekt texnologiyalarining intellektual mulk obyektlariga ta'siri,
huquqiy muammolar va xalqaro tajriba asosida masalalar koʻrib chiqiladi.
Shuningdek, O'zbekistonda sun’iy intellekt bilan bog'liq huquqiy mexanizmlar va
takliflar taqdim etiladi va sun'iy intellektni intellektual mulk huquqiga
moslashtirish uchun zarur chora-tadbirlar keltiriladi.
Аннотация:
В
данной
диссертации
анализируется
роль
искусственного
интеллекта
(ИИ)
в
сфере
интеллектуальной
собственности. Изучается влияние ии-технологий на процессы создания,
управления и защиты объектов интеллектуальной собственности.
Рассматриваются правовые проблемы, связанные с использованием ИИ в
этой области, а также международный опыт регулирования подобных
вопросов. Предлагаются рекомендации по адаптации правовых
механизмов Узбекистана к вызовам, связанным с развитием ИИ в сфере
интеллектуальной
собственности.
В
заключение,
приводятся
необходимые
меры
для
эффективного
правового
обеспечения
использования ИИ в сфере интеллектуальной собственности.
Annotation:
This thesis analyzes the role of artificial intelligence (Al) in the
field of intellectual property law. The impact of Al technologies on the creation,
management, and protection of intellectual property objects is examined. The
thesis explores legal issues related to the use of Al in this area and discusses
international experiences in regulating such matters. Recommendations are
provided for adapting Uzbekistan's legal mechanisms to address challenges
posed by Al in the field of intellectual property. Finally, necessary measures are
outlined to ensure effective legal support for the use of Al in intellectual
property.
Kalit so'zlar:
Sun'iy intellekt, intellektual mulk, huquqiy himoya, ixtiro,
huquqiy mexanizmlar, litsenziyalash, intellektual mulkni tijoratlashtirish.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
10
Ключевые слова:
Искусственный интеллект, интеллектуальная
собственность, правовая защита, изобретение, правовые механизмы,
лицензирование, коммерциализация интеллектуальной собственности.
Keywords:
Artificial intelligence, intellectual property, legal protection,
invention, legal mechanisms, licensing, commercialization of intellectual
property.
Intellektual mulk huquqi bugungi kunda texnologik va ilmiy-texnikaviy
taraqqiyotning asosiy omillaridan biriga aylangan. Ayniqsa, sun'iy intellekt
texnologiyalarining rivojlanishi intellektual mulkni yaratish va uni
tijoratlashtirishda yangi imkoniyatlarni yaratmoqda. Sun'iy intellek t yordamida
yaratilgan ixtirolar, dasturiy ta'minotlar va boshqa intellektual mulk obyektlari
an'anaviy huquqiy normalar bilan mos kelmaydi, bu esa yangi huquqiy
yondoshuvlarni talab qiladi. Sun'iy intellekt yordamida yaratilgan intellektual
mulk obyektlarining huquqiy maqomi va egasi masalalari an'anaviy qonunlar va
me'yorlarga qaraganda murakkabroq boʻlishi mumkin. Ayniqsa, bu jarayonda
yaratish jarayoniga sun'iy intellektning qanday jalb qilinganligi, kimning
intellektual mulk huquqlari egasi boʻlishi kerakligi, va bu mulkni qanday himoya
qilish kerakligi kabi masalalar paydo boʻladi. Ushbu tezisda bu masalalar
atroflicha oʻrganilib, kerakli huquqiy mexanizmlar taklif qilinadi.
Sun'iy intellekt - bu ma'lumotlarni qayta ishlash, tahlil qilish va o'rganish
orqali inson aqlini taqlid qilishga qodir boʻlgan texnologiyalardir. Sun’iy intellekt
tizimlari ma'lumotlarga asoslanib o'z qarorlarini qabul qiladi, o'rganish,
takomillashtirish va yangi bilimlar yaratishda insondan ajralib turadigan
xususiyatlarga ega. Bugungi kunda sun’iy intellekt texnologiyalari intellektual
mulk sohasiga chuqur kirib bormoqda, masalan, ixtirolar, foydali modellar,
sanoat namunalari va boshqa intellektual mulk obyektlarini yaratishda. Sun’iy
intellekt tizimlari tomonidan yaratilgan mahsulotlar yoki yechimlar intellektual
mulk sifatida himoya qilinishi mumkin, ammo bu holatni huquqiy nuqtai
nazardan tahlil qilish o'ziga xos muammolarni keltirib chiqaradi.
Sun'iy intellektni yaratuvchi yoki muallif sifatida ko'rsatish masalasi,
ayniqsa, an'anaviy qonunchilikda mualliflik huquqi va intellektual mulk egasi
boʻyicha belgilangan normalar bilan qarama-qarshi keladi. Masalan, sun'iy
intellekt tomonidan yaratilgan dasturiy ta'minot yoki ixtiro uchun kim javobgar
boʻlishi kerak? Sun’iy intellekt tomonidan yaratilgan intellektual mulkni kim
nazorat qilishi va undan qanday foydalanishi mumkin? Sun’iy intellekt
tomonidan yaratilgan intellektual mulk obyektlariga oid qonunchilik hali toʻliq
shakllanmagan. Biroq, dunyoning ayrim mamlakatlarida sun’iy intellekt
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
11
texnologiyalari bilan bogʻliq intellektual mulkni himoya gilishni ta'minlash
uchun yangi qonunlar va qoidalar ishlab chiqilmoqda. Masalan, AQSh da sun'iy
intellekt tomonidan yaratilgan intellektual mulk huquqlari boʻyicha
muammolarni hal qilishga qaratilgan maxsus qonunlar va huquqiy normativlar
mavjud. Xalqaro intellektual mulkni himoya qilish tizimi WIPO (Intellektual
Mulkni Himoya qilish Butunjahon Tashkiloti) va TRIPS (Intellektual Mulk
Huquqlari bilan bog'liq Savdo jihatlari bo'yicha Bitim) singari tashkilotlar orqali
asalalar koʻrib chiqilmoqda.
Tavsiyalar va Takliflar:
1.Yangi qonunchilikni ishlab chiqish: Sun'iy intellekt tomonidan yaratilgan
intellektual mulk obyektlarini huquqiy himoya qilish uchun O'zbekistonda
alohida qonunlar ishlab chiqish zarur. Bu qonunlar intellektual mulkni
yaratishda sun'iy intellektning oʻrni, uning egasi, himoyasi va litsenziyalash
jarayonlarini tartibga solishi lozim.
2.Sun’iy intellekt texnologiyalarini huquqiy me'yorlarga moslashtirish:
Sun'iy intellekt texnologiyalarini intellektual mulk huquqiga moslashtirish
uchun yangi huquqiy mexanizmlar va normativlar ishlab chiqilishi kerak. Bu
mexanizmlar sun’iy intellekt tomonidan yaratilgan intellektual mulkni mualliflik
huquqi va boshqa tegishli huquqlar bilan himoya qilish imkonini yaratadi.
3.Xalqaro miqyosda sun’iy intellekt texnologiyalarini intellektual mulk
huquqi sohasiga kiritish boʻyicha ilg'or tajribalarni o'rganish va O'zbekistonga
moslashtirish zarur. Bu sohada xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va yangi
qonunchiliklarni ishlab chiqish, texnologik taraqqiyotning har tomonlama
qo'llab-quvvatlanishiga yordam beradi.
Sun'iy intellektning intellektual mulk huquqi sohasidagi o'rni ortib
bormoqda. Ushbu texnologiyalar intellektual mulk yaratish, uni tijoratlashtirish
va himoya qilish jarayonlarini yangilaydi va takomillashtiradi. Biroq, bu
jarayonlar bilan bogʻliq huquqiy muammolarni hal qilish uchun yangi
qonunchilik va mexanizmlar zarur. Sun’iy intellekt texnologiyalarining
intellektual mulk huquqidagi o'rnini belgilash va uni to'g'ri boshqarish
mamlakatning innovatsion rivojlanishiga katta hissa qo'shadi
Foydalanilgan internet adabiyotlar:
1.https://www.wto.org/english/tratop_e/trips_e/trips_e.htm
2.https://www.wipo.int/portal/en/index.html
3.https://www.gatesnotes.com/meet-bill/tech-
thinking?WT.mc_id=20250400100000_BG_TGN-
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
12
Psch&gad_source=1&gclid=CjwKCAjwzMi_BhACEiwAX4YZUCb7z-
uLdSZNUcejUyGOoyE1XcgcobaPp5TD3fkEiqrRTVaYe-hX7hoChKcQAvD_BwE
4.https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Sun%CA%BCiy_intellekt
