SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
124
SOLIQLAR ORQALI KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINI QO‘LLAB-
QUVVATLASH MEXANIZMLARI
Rahmonqulov Temirbek Eshmamatovich
Fan va texnologiyalar universiteti o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15259004
Annotatsiya
. Mazkur maqolada kichik biznes subyektlarini soliqlar orqali
qo‘llab-quvvatlashning iqtisodiy jihatlari tahlil qilinadi. Soliq tizimining
soddalashtirilgan shakllari, imtiyozlar va preferensiyalar orqali tadbirkorlik
faoliyatini rag‘batlantirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, xorijiy
mamlakatlar tajribasi asosida samarali soliq siyosati modellariga e’tibor
qaratilib, O‘zbekistondagi amaldagi holat baholanadi. Muallif kichik biznes
uchun soliq yukini kamaytirish, soliq tizimini soddalashtirish hamda
tadbirkorlik muhitini yaxshilash bo‘yicha qator takliflarni ilgari suradi.
Kalit so‘zlar:
kichik biznes, soliq siyosati, soliq imtiyozlari,
soddalashtirilgan soliq tizimi, tadbirkorlikni rivojlantirish.
Аннотация
. В данной статье рассматриваются экономические
аспекты поддержки субъектов малого бизнеса через налоговую систему.
Анализируются возможности стимулирования предпринимательской
деятельности
посредством упрощённых
форм
налогообложения,
налоговых льгот и преференций. Также внимание уделяется зарубежному
опыту и эффективным моделям налоговой политики. Оценивается
текущее состояние налоговой системы в Узбекистане. Автор предлагает
ряд предложений по снижению налоговой нагрузки, упрощению
налогового администрирования и улучшению деловой среды.
Ключевые слова:
малый бизнес, налоговая политика, налоговые
льготы,
упрощённая
система
налогообложения,
развитие
предпринимательства.
Abstract
. This article analyzes the economic aspects of supporting small
business entities through the tax system. It explores the potential of encouraging
entrepreneurial activity via simplified tax regimes, tax incentives, and
preferences. The study also examines international experiences and effective
models of tax policy. The current state of the tax system in Uzbekistan is
assessed, and the author puts forward several proposals aimed at reducing the
tax burden, simplifying tax administration, and improving the business
environment.
Keywords:
small business, tax policy, tax incentives, simplified tax system,
entrepreneurship development.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
125
Kichik biznes iqtisodiyotning barqaror o‘sishida va bandlikni ta’minlashda
muhim o‘rin tutadi. Bunday subyektlarni qo‘llab-quvvatlashda soliq tizimining
o‘rni katta. Mazkur maqolada kichik biznesni rag‘batlantirishda soliq imtiyozlari
va preferensiyalarining ahamiyati tahlil qilinadi.
Tadbirkorlik faoliyati har qanday mamlakatning iqtisodiy rivojlanishida
muhimo'rintutadi.Tadbirkorlik yangi ish o'rinlarini yaratish, innovatsion
g'oyalarni hayotga tatbiq etishvaaholifarovonligini oshirish imkonini beradi.
O'zbekistonda ham tadbirkorlik faoliyati iqtisodiyotningyetakchi tarmog'i
sifatida e'tirof etiladi. Mamlakatda tadbirkorlik subyektlari faoliyatini qo'llab-
quvvatlash, ular uchun qulay shart-sharoitlar yaratish borasida izchil siyosat
olib borilmoqda.
Shu bilan birga, O'zbekistonda tadbirkorlik sohasida ayrim muammolar
hamsaqlanibqolmoqda.Xususan, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik
subyektlarining moliyaviy resurslar va zamonaviytexnologiyalarga yetarli
darajada ega emasligi, yuqori malakali kadrlar yetishmasligi kabi
omillartadbirkorlikning yanada jadal rivojlanishiga to'siq bo'lmoqda. Bunday
sharoitda tadbirkorliksubyektlarini davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash
mexanizmlarini takomillashtirish, ularningsamaradorligini oshirish dolzarb
ahamiyat kasb etadi.
Tadqiqot jarayonida tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidanqo'llab-
quvvatlashga oid qonunchilik hujjatlari, statistik ma'lumotlar tahlil qilindi.
Shuningdek,
tadbirkorliksubyektlari
o'rtasida
so'rovnoma
o'tkazildi.
So'rovnomada 500 nafar tadbirkor ishtirok etdi. Tadqiqotdoirasida tadbirkorlik
faoliyatini qo'llab-quvvatlashga oid xorijiy tajriba ham o'rganildi.
Kichik va o‘rta biznes (KOB) iqtisodiyotda muhim rol o‘ynaydi. Ular nafaqat
bandlikni oshiradi, balki hududiy iqtisodiy faollikni ta’minlaydi, yangi mahsulot
va xizmatlar yaratadi, innovatsiyalarni joriy qiladi. Jahon Banki va Xalqaro
Valyuta Jamg‘armasi ma’lumotlariga ko‘ra, rivojlangan mamlakatlarda YIMning
50-60% gacha qismini KOB subyektlari yaratadi.
O‘zbekistonda ham kichik biznes iqtisodiyotning harakatlantiruvchi kuchi
sifatida e’tirof etilgan. 2024-yil yakunlariga ko‘ra, YIMning 56% dan ortig‘i ana
shu sektor hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Shu sababli, ushbu subyektlarni moliyaviy
va soliq jihatdan qo‘llab-quvvatlash - davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biridir.
Soliq tizimi kichik biznes uchun bir tomondan majburiyat, ikkinchi
tomondan esa imkoniyatdir. To‘g‘ri yo‘lga qo‘yilgan soliq siyosati kichik biznesni
rasmiylashtirishga, kengayishga va sarmoya jalb qilishga undaydi.
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
126
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, O'zbekistonda tadbirkorlik faoliyatini
davlattomonidan qo'llab-quvvatlashning keng ko'lamli tizimi shakllangan.
Tadbirkorlik subyektlarigaturlisoliq va bojxona imtiyozlari, preferensial
kreditlar taqdim etilmoqda. Tadbirkorlikfaoliyatinilitsenziyalash va ruxsat
berish tartib-taomillari sezilarli darajada soddalashtirilgan. So'rovnoma
natijalariga
ko'ra,
respondentlarning
68
foizi
davlat
tomonidan
tadbirkorlikfaoliyatiniqo'llab-quvvatlash choralarini ijobiy baholagan. Shu bilan
birga, tadbirkorlarning 45 foizi moliyaviyresurslar yetishmasligini, 32 foizi esa
malakali kadrlar yetishmasligini o'z faoliyatidagi asosiymuammosifatida
ko'rsatgan.
Olib borilgan tadqiqot shuni ko'rsatadiki, O'zbekistonda keyingi yillarda
tadbirkorlikfaoliyatini qo'llab-quvvatlash borasida sezilarli ishlar amalga
oshirildi. Tadbirkorlik subyektlarigaberilayotgan turli imtiyoz va preferensiyalar
ularning
faoliyatini
yanada
rivojlantirish
uchunqulayshart-sharoitlar
yaratmoqda.
Shu bilan birga, tadqiqot natijalariga ko'ra, tadbirkorlik subyektlari
ayrimmuammolargahamduchkelmoqda. Xususan, tadbirkorlar moliyaviy
mablag'lar va yuqori malakali kadrlar yetishmasligi kabimuammolarni qayd
etishgan. Bu esa o'z navbatida tadbirkorlik faoliyatiga salbiy ta'sir
ko'rsatishimumkin.
Xorijiy mamlakatlar tajribasida ham tadbirkorlik faoliyatini moliyaviy
qo'llab-quvvatlashhamdatadbirkorlik ko'nikmalari va bilimlarini rivojlantirishga
alohida e'tibor qaratiladi. O'zbekistondaham mazkur yo'nalishlarda davlat
siyosatini yanada takomillashtirish maqsadga muvofiq.
Tadqiqot natijalari O'zbekistonda tadbirkorlik faoliyatini davlat
tomonidanqo'llab-quvvatlash sohasida sezilarli yutuqlarga erishilganini
ko'rsatmoqda. Shu bilan birga, tadbirkorliksubyektlari hali ham ayrim
muammolarga duch kelmoqda. Bu muammolarni bartaraf etishtadbirkorlikning
yanada jadal rivojlanishiga zamin yaratadi.
Tadbirkorlik faoliyatini yanada samarali qo'llab-quvvatlash uchun quyidagi
yo'nalishlar bo'yichachoralar ko'rish maqsadga muvofiq:
tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy qo'llab-quvvatlash mexanizmlarini
takomillashtirish,imtiyozli kreditlar ajratish hajmini oshirish;
tadbirkorlik faoliyati uchun zarur infratuzilmani rivojlantirish;
tadbirkorlik ko'nikmalarini rivojlantirish, biznes-ta'lim tizimini
takomillashtirish;
SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN
MANAGEMENT AND ECONOMY
International scientific-online conference
127
O'zbekistonda tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash
tizimini tahlilqilish natijasida quyidagi xulosalarga kelindi:
O'zbekistonda tadbirkorlik faoliyatini qo'llab-quvvatlashning keng
ko'lamli tizimishakllangan bo'lib, tadbirkorlik subyektlariga sezilarli imtiyoz va
preferensiyalar
taqdimetilmoqda.
Shu
bilan
birga,
tizim
yanada
takomillashtirilishi lozim.
Tadbirkorlik subyektlari moliyaviy resurslar va yuqori malakali kadrlar
yetishmasligi kabimuammolarga duch kelmoqda. Ushbu muammolarni hal etish
tadbirkorlikning yanada jadal rivojlanishiga zamin yaratadi.
Tadbirkorlik faoliyatini yanada samarali qo'llab-quvvatlash uchun
moliyaviy qo'llab-quvvatlashmexanizmlarini takomillashtirish, tadbirkorlik
ko'nikmalarini rivojlantirish, innovatsion tadbirkorliknirag'batlantirish kabi
yo'nalishlarda tizimli ishlar olib borish maqsadga muvofiq.
Foydanilgan adabiyotlar:
1. Tadbirkorlik faoliyati to'g'risida. O'zbekiston Respublikasining Qonuni. O'RQ-
358-son, 01.01.2017.
2. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Tadbirkorlik faoliyatini yanada
rivojlantirishvatadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash mexanizmlarini kuchaytirish
to'g'risida"gi PF-5511-sonFarmoni.27.06.2018.
3. Ashurov, M. (2020). Issues of support and stimulation of small business and
private entrepreneurship.Архив научных исследований.
4. Abdullaev, A. (2018). O'zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik
subyektlarini
kreditlashmexanizmini
takomillashtirish.
Iqtisodiyot
va
innovatsion texnologiyalar, 24-32.
5. Egamberdiev, F. (2019). Kichik biznes subyektlariga beriladigan soliq
imtiyozlariningiqtisodiysamaradorligini baholash. Iqtisodiy tahlil va qarorlar,
67-73.
6. Yoqubov, N. (2017). Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni davlat tomonidan
tartibgasolish. Biznes-ekspert, 34-38.
7. Smallbone, D. (2016). Entrepreneurship policy: issues and challenges. Small
EnterpriseResearch,23(3), 201-218.
8. Lundström, A., & Stevenson, L. A. (2006). Entrepreneurship policy: Theory and
practice(Vol. 9).Springer Science & Business Media.
9. World Bank. (2020). Doing Business 2020. Comparing Business Regulation in
190 Economies.
